Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00031 004337 12222398 na godz. na dobę w sumie
Estetyka literacka Arcydzieło Ingarden - ebook/pdf
Estetyka literacka Arcydzieło Ingarden - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 144
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3652-2492-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
W drugim Zeszycie Zakładu Aksjologii i Estetyki Literackiej zgromadzone zostały skromne materiały z jednego z naukowych zebrań Zakładu i prace dotyczące synekdochy; w sensie ścisłym może synekdochiczności; termin ukształtował się w pewien sposób analogicznie do np. tragiczności, liryczności. Cechą wspólną tej modyfikacji leksykalnej jest przeniesienie akcentu na obszar percepcji określonej sytuacji w tekście dzieła sztuki słowa, zwrócenie uwagi na sposób jawienia się danej jakości artystycznej w bardzo szeroko (ale też konkretnie) rozumianym polu osobowej reakcji na dzieło. Oba te nurty zagadnień mieszczą się w jakiś sposób w tym, co Roman Ingarden nazywał estetyką literacką.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Estetyka literacka – arcydzieło – Ingarden (wprowadzenie do problematyki „Zeszytu…”) . . . . . . Beata Paszkowska, Synekdocha i synekdochiczność w twórczości Cypriana Norwida . . . . . . . . . . . . . . Beata Garlej, (Nie)trzymane w ryzach synekdochiczności wyglądy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ewangelina Skalińska, O lirycznej „Czułości” Norwida . Beata Garlej, O arcydziele teoretycznie i lirycznie. Ingarden i Norwid wobec tego, co wyjątkowe . . . . . . . Bernadetta Kuczera-Chachulska, O Ingardenowskich „funkcjach artystycznych języka” (rekonesans) . . . . . . Wokół „Ingardena sprawy «Istoty liryzmu» i wyglądów uschematyzowanych” – z Profesorem Rolfem Fieguthem rozmawia Beata Garlej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 11 53 69 83 107 121 Estetyka literacka – arcydzieło – Ingarden (wprowadzenie do problematyki „Zeszytu…”) W drugim „Zeszycie Zakładu Aksjologii i Estetyki Literackiej” zgromadzone zostały skromne materiały z jednego z naukowych zebrań Zakładu (marzec 2013) i prace dotyczące synekdochy; w sensie ścisłym może synekdochiczności; termin ukształtował się w pewien sposób analogicznie do np. „tragiczności”, „liryczności”. Cechą wspólną tej modyfikacji leksykalnej jest przeniesienie akcentu na obszar percepcji określonej sytuacji w tekście dzieła sztuki słowa, zwrócenie uwagi na sposób jawienia się danej jakości artystycznej w bardzo szeroko (ale też konkretnie) rozumianym polu osobowej reakcji na dzieło. Oba te nurty zagadnień miesz- czą się w jakiś sposób w tym, co Roman Ingarden nazywał este- tyką literacką. Filozofię literatury podzielił na działy m.in. teorii poznania dzieła literackiego, e s t e t y k i l it e r a c k i e j, filozofii twórczości literackiej…1 I wyjaśnił: Przez „estetykę literacką” w węższym znaczeniu rozumiem tu docie- kania dotyczące p r z e ż y c i a  estetycznego, w danym przypadku więc przeżyć estetycznych w obcowaniu z dziełem literackim2. 1 R. Ingarden, Studia z estetyki, t. I, Warszawa 1957, s. 259. 2 Jw.; Ingarden pisząc o związkach poetyki z filozofią kultury, stwierdzał: „[…] po- trzebne są poetyce także pewne zasadnicze pojęcia i twierdzenia e s t e t y k i jako filozofii przeżycia estetycznego i jego możliwych odmian. Przeżycie to bowiem, jako 8 Estetyka literacka – arcydzieło – Ingarden Problematyka tak logicznie i precyzyjnie wyodrębniona przez teoretyka, sygnująca ogromne obszary kwestii należących do fi- lozofii literatury, połączona jest z zagadnieniem arcydzieła – jako najważniejszym materiałem egzemplifikacyjnym. Roman Ingarden, nie poświęcając osobnej pracy teorii arcy- dzieła, zdawał sobie doskonale sprawę z doniosłości zagadnień z nim związanych. Przywołuję jeden, być może bezpośrednio naj- bardziej nośny fragment, dotyczący właśnie arcydzieła (w drugiej części fragmentu, podczas gdy pierwsza jest koniecznym przygo- towaniem gruntu): Dopiero unaocznienie sobie pod wpływem dzieła jego „idei” od- słania nam je w jego ostatecznej organicznej budowie. Trzeba w tym celu wyczuć, jakie funkcje służebne spełniają poszczególne elementy dzieła, i wziąć je w tych funkcjach. Powiadam „wyczuć”, albowiem nie chodzi tu o to, by zrobić je przedmiotem badania, lecz jedynie o to, by umieć skorzystać z nich, zaktualizować je, żeby one doprowadziły do odsłonięcia naczelnej idei dzieła. Dopiero wówczas ujawni się ostateczna, swoista, prosta jakość całości dzieła jako jedynego, niepowtarzalnego indywiduum. Wymaga to od czytelnika nie tylko wrażliwości na występujące w dziele jakości, zwłaszcza estetycznie doniosłe, ale nadto pewnego szczególnego wysiłku potrzebnego do spełnienia e m o c j o n a l n i e podbudowanej percepcji owej ostatecznej jakości lub istotnego związku jakościowego, który ujawnia się na tle współwystępowania wielu harmo- nizujących z sobą jakości. Wymagana tu jest od czytelnika szczególna aktywność w harmonizowaniu i syntetyzowaniu mnogich i różnorakich jakości i w „ujrzeniu” na tej podstawie owej ostatecznej „idei” dzieła. Potrzeba do tego pewnej genialności wyczucia i naocznego uchwycenia tego, co niepowtarzalne, co nie ma żadnych wzorów, o czym pouczyć w y ł ą c z n i e słowami nikt nas nie potrafi, jeżeli s a m i od słów n i e jeden ze sposobów obcowania czytelnika z dziełem sztuki literackiej, prowadzi do ukonstytuowania się literackiego przedmiotu estetycznego, a tym samym do realizacji (resp. ściślej: do konkretyzacji) odpowiednich wartości estetycznych” (s. 275). Estetyka literacka – arcydzieło – Ingarden 9 p r z e j d z i e m y d o p e r c e p c j i związku jakościowego, nadbudowu- jącego się na tworach każdej z ukonkretnionych warstw dzieła, i – przez ich uorganizowanie – do w i z j i owej prostej jakości ostatecznej całości. Musimy tu być z autorem współodkrywcami swoistych jakości, z au- torem, który stworzył w swym dziele niezbędne warunki ich odkrycia (o ile dzieło się „udało”), „zaklął” je – niejako – w swoje dzieło, ale który nie może nam tych jakości pokazać bez naszego współudziału. Wielu czytelników nie umie zdobyć się na ten wysiłek, żeby uchwycić w dziele literackim to, co stanowi o jego istocie jako dzieła sztuki. Czytelnicy tacy znają tylko pewien martwy i zimny szkielet dzieła, obcują z czymś, co jeszcze nie posiada ostatecznej jednolitości ani indywidualnego oblicza. Trudność takiej percepcji dzieła literackiego obejmującej jego swo- istą całość występuje wówczas, gdy mamy do czynienia z arcydziełem. Wydaje się to na pozór paradoksalne, albowiem arcydzieła właśnie posiadają największą siłę ujarzmiania czytelnika i wprawiania go w stan współtwórczej emocjonalnej wrażliwości, przy której adekwatna per- cepcja estetyczna dzieła może się udać stosunkowo najłatwiej. Wszelkie arcydzieła, a więc także literackie, odznaczają się jednak zarazem tak wysokim stopniem organiczności budowy, jej niesłychanej spoistości, iż usunięcie lub spaczenie w percepcji choćby podrzędnego szczegółu, a nieraz musi sprawić, że miast swoistej postaci całości dzieła pojawi się w percepcji jakieś zniekształcone torso; to właśnie, co w dziele istotne i jedyne, zniknie w ogóle z pola estetycznego doznania czytelnika. Tymczasem – jak to wynika z dotychczasowych wywodów – zespół aktów i przeżyć, które są niezbędne do zrekonstruowania dzieła lite- rackiego, jest ogromnie skomplikowany, zawiera w sobie wiele różno- rodnych czynników. Toteż jest niezmiernie trudno spełnić te wszystkie przeżycia i akty w ten sposób, aby nigdzie nie doszło do pewnych nie- właściwych przesunięć lub niedociągnięć i żeby przez to zestrój warstw i polifonia występujących w nich wartości estetycznych nie została ni- gdzie naruszona. Przy tym, choć arcydzieła odznaczają się nieraz pro- stotą, przejrzystością i krystaliczną harmonijnością budowy, to jednak wyrastają zarazem ponad poziom zjawisk przeciętnych, wielokrotnie spotykanych, stanowią twór w y j ą t k o w y. Wymagają więc od czytel- nika dla wiernej ich percepcji wzniesienia się nad poziom własnej prze- ciętności i nastawienia się na wartości, które stają się widoczne jedynie przy natężeniu a zarazem skupieniu życia psychicznego. Nadto domagają 10 Estetyka literacka – arcydzieło – Ingarden się od czytelnika pewnej „świeżości” odczuwania. Chodzi tu zarówno o wrażliwość na to, co zupełnie nowe i niecodzienne, jak też o goto- wość do uzależnienia się od uznawanych dotychczas wartości i wpływu stereotypowych zespołów jakości estetycznie walentnych. Ta świeżość odczuwania jest wobec absolutnej oryginalności każdego arcydzieła niezbędna dla jego wiernej percepcji, ale ona właśnie jest czymś nader rzadkim, zwłaszcza u czytelników o dużej kulturze estetycznej. Z drugiej strony ta kultura jest bardzo potrzebna dla wykrycia w dziele tego, co w nim naprawdę wartościowe. Tak więc szereg rozbieżnych czynników sprawia, że trudno jest percypować dzieło wysoko wartościowe3. Wprowadzający do problematyki arcydzieła fragment, poświę- cony percepcji dzieła literackiego, wskazuje, jak jednolitą i spójną wizję estetyki zbudował polski teoretyk. Przylega do niej na przy- kład niezwykle istotne zagadnienie artystycznych funkcji języka, o którym traktuje ostatni szkic „Zeszytu…”. Przecież „funkcje”, opisywane przez filozofa, uchwytne są niemal wyłącznie w prze- strzeni tego, co nazwać można przestrzenią percepcji, indywidu- alnego odbioru, estetycznego doświadczenia. * * * Szkice drukowane w drugim „Zeszycie Zakładu Aksjologii i Estetyki Literackiej” w większości są rezultatem prac (spotkań, rozmów, luźnej wymiany myśli), świadectwem aktualnych zain- teresowań Zakładu. Problemy tu przedstawiane mają najczęściej charakter otwierający kręgi zagadnień, domagających się w przyszło- ści większego, bardziej może zdyscyplinowanego namysłu; bywają dyskusyjne, często sprowadzają się do jawnego lub ukrytego pytania. Prowadzący numer wychodzą z założenia, że większą wartością jest „dokument pracy myśli , aniżeli redakcyjne opanowanie jej żywiołu. Bernadetta Kuczera - Chachulska 3 Jw., s. 57-59.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Estetyka literacka Arcydzieło Ingarden
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: