Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00153 003815 18783822 na godz. na dobę w sumie
Etos polityków w kodeksach etycznych radnych - ebook/pdf
Etos polityków w kodeksach etycznych radnych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 240
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3774-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-50%), audiobook).

Polityka i politycy są źle oceniani. Jedną z odpowiedzi polityków na stawiane im zarzuty i społeczne oczekiwania przestrzegania najważniejszych zasad moralnych jest przyjmowanie kodeksów etycznych, w których deklarują swoje dobre intencje, precyzują standardy postępowania i zobowiązują się do ich przestrzegania. Przedmiotem zainteresowania autorów są kodeksy etyczne radnych, ponieważ pozwalają ustalić dominujący wśród polityków etos (zespół wartości i norm uznawanych za obowiązujący w polityce). Analizie poddano 58 kodeksów z różnych jednostek samorządu terytorialnego z całej Polski. Jedna z hipotez zakładała, że w kodeksach etycznych radnych działających w demokratycznym państwie powinien się ujawnić etos polityka-demokraty. Analiza treści kodeksów etycznych radnych doprowadziła do wniosku, że kodeksy etyczne radnych są niespójnym zbiorem różnych wartości, zasad i postaw, a etos demokratyczny jest w nich słabo zarysowany -  dominuje problem zapobiegania korupcji i postawa autokratyczna. Książka adresowana jest do wszystkich zainteresowanych przestrzeganiem fundamentalnych zasad moralnych w sferze politycznej, szczególnie polityków na szczeblu samorządowym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Część pierwsza Etyka — moralność — polityka w demokracji . . . . . Etyka zawodowa w życiu publicznym . . . . . . . . Społeczne uwarunkowania etyki zawodowej . . . . Moralność zawodowa (etos zawodu) a etyka zawodowa . . . . Czy etyka zawodowa jest niezbędna w każdym zawodzie? . . . Swoistość etyki zawodowej (etyka zawodowa a etyka ogólna) . . . Zakres, struktura i funkcje etyki zawodowej . Etyka zawodowa jako deontologia i aksjologia . . . Argumenty za zawodowymi kodeksami etycznymi i przeciwko nim . . Jak budować kodeks etyczny? . . . Kiedy kodeks jest nieefektywny? . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Etyka a polityka . . . . . . . . . . . . . . . Jedność etyki i polityki (Platon, Arystoteles, Cyceron) . . Makiawelizm/separacjonizm (Tukidydes, Machiavelli) . . Stanowisko Maxa Webera . . Współczesne dyskusje o związkach etyki (moralności) i polityki . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 19 22 25 26 28 31 36 40 45 45 47 50 52 54 56 71 73 73 78 Kodeksy etyczne radnych w świetle wymogów stawianych służbom publicznym i  politykom . . . . . Społeczne postrzeganie zawodów. Hierarchia prestiżu zawodów . Specyfika zawodu/funkcji polityka. Kodeksy ogólne polityka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 Spis treści Status mandatu radnego a kodeksy etyki radnych . . Wzorcowy kodeks etyki radnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 87 Raport z analizy kodeksów etycznych radnych. Forma i treść Część druga Charakterystyka struktury kodeksów etycznych radnych . . . . Preambuła . Podstawowe części kodeksów . Uwagi/postanowienia końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jednostki samorządu terytorialnego i sposób przyjęcia kodeksów etycznych . Zakres stosowalności kodeksu . . Rozszerzony zakres stosowalności kodeksu . Zakres ograniczony do bycia radnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zadania kodeksu . . . Określenie standardów postępowania radnych jako zadanie kodeksu . . Informowanie mieszkańców o obecnych w kodeksie zasadach jako jego zadanie . . Regulowanie stosunków między radnymi a wyborcami jako zadanie kodeksu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Narzędzia realizacji kodeksu etycznego . . Upowszechnianie informacji o kodeksie jako zadanie przewodniczącego rady . . . . Realizacja wskazań kodeksu etycznego jako zadanie radnych . . . . Nakaz przestrzegania kodeksu . . . . Pisemne zobowiązanie radnych do przestrzegania kodeksu . . . Obowiązek składania sprawozdań z aktywności przez radnych . . . . . Zamysł powołania komisji etycznej . . . Przewidziany sposób egzekwowania kodeksu . . . . Nakaz podnoszenia kwalifikacji, prowadzenie szkoleń (innych niż etyczne) . Prowadzenie szkoleń etycznych . . . . . . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 97 99 101 102 104 105 107 108 109 109 110 111 112 113 113 114 114 114 115 116 117 117 121 121 124 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część trzecia Raport z analizy kodeksów etycznych radnych Treść norm kodeksów Kontekst instytucjonalny funkcjonowania kodeksu . . . Postawa wobec państwa . . Postawa wobec wspólnoty samorządowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści 7 Postawa wobec mieszkańców (wyborców) . . Stosunek do instytucji, które tworzą, współtworzą radni . Postawa wobec pracowników samorządowych . . . . . . . . . Rola radnego i zakres odpowiedzialności . Zasady postępowania radnych . . . . Główne zasady postępowania . . . Szczegółowe zasady postępowania . Cechy etykietalne (wizerunkowe) . . Zakazy dotyczące postępowania radnych . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie . . Aspekt formalno ‑treściowy . . Dominujące wartości etosu polityków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks I. Rodzaj jednostki samorządu terytorialnego a  zróżnicowanie kodek‑ sów etycznych radnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks II. Zróżnicowanie kodeksów etycznych radnych według ich statusu praw‑ nego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . Lista przeanalizowanych kodeksów etycznych radnych . Wykaz tabel . . . Indeks osobowy . Summary . . Zussammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 129 133 136 139 139 148 151 153 158 161 161 169 185 203 221 227 229 233 235 237 Wprowadzenie Od przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku wzrosło spo‑ łeczne zapotrzebowanie na etykę zawodową. Obecnie właściwie każdy zawód, a także rola społeczna mają swoją etykę zawodową — zainteresowaniem cieszy się nie tylko etyka biznesu, dziennikarska, prawnicza czy administracji, ale też etyka pracownika samorządowego, polityka, posła, radnego. Etyka ta najczęściej ma postać kodeksu etycznego. Wśród licznych kodeksów zawodowych odnaj‑ dziemy kodeksy etyczne polityków. Zyskują one popularność w wielu państwach naszego kręgu kulturowego. Powoływane są komisje złożone z wybitnych poli‑ tyków. Ich zadaniem jest przygotowanie dokumentów proponujących standar‑ dy etyczne, które mają obowiązywać polityków. Kodeksy etyczne polityków są odpowiedzią na różne wyzwania współczesnej polityki. Z jednej strony ta sfera życia jest coraz bardziej złożona, co rodzi poczucie bezsilności wyborców („mój głos i tak niewiele zmieni”), z drugiej — ujawniane co jakiś czas skandaliczne zachowania polityków budzą niezadowolenie i  chęć poddania ich działalności skutecznym formom kontroli społecznej. Jedną z odpowiedzi polityków na stawiane im zarzuty i na społeczne ocze‑ kiwania przestrzegania najważniejszych zasad moralnych jest przygotowywanie dokumentów — kodeksów etycznych, w których deklarują swoje dobre intencje, precyzują standardy postępowania obowiązujące w sferze sprawowania władzy i dobrowolnie zobowiązują się do ich przestrzegania. W intencjach twórców ko‑ deksy etyczne mają uświadamiać politykom etyczny wymiar ich działalności, zachęcać ich do samodyscypliny i dbałości o własny poziom moralny, wymagać od polityków działań budujących zaufanie społeczne do reprezentantów władzy. Inaczej mówiąc, kodeksy etyczne politycy traktują jako skuteczny sposób roz‑ wiązania problemów w sferze polityki. Przedmiotem naszych zainteresowań i  badań są kodeksy etyczne radnych jako przejaw (odbicie) etosu polityków. Sądzimy, że uważna analiza treści tych dokumentów pozwoli zrekonstruować przyjmowany przez tę grupę zespół war‑ 10 Wprowadzenie tości i norm uznawanych za obowiązujące w sferze polityki i życia publicznego. Tak rozumiany etos1 wyrażony jest przede wszystkim w oficjalnych dokumen‑ tach — statutach, regulaminach instytucji, wzorach dobrych praktyk i w zawo‑ dowych kodeksach etycznych. Te ostatnie, jeśli zostały przyjęte dobrowolnie, zawierają przekonania dotyczące pojmowania doskonałości w  praktykowaniu danej działalności, elementarne pojmowanie dobra, zła, powinności, jakie wy‑ znacza pełnienie roli społecznej i poczucie tożsamości grupy ludzi związanych zawodem czy rolą społeczną. Radni jako lokalni politycy nie są wyizolowaną grupą, istnieją przecież po‑ wiązania i wymiana ról politycznych radnego, posła, senatora. Ludzie ci działa‑ ją w ramach partii oraz ugrupowań politycznych, toteż badanie etosu radnych pozwoli określić samoświadomość polityków na kilku poziomach: — społecznych oczekiwań (czego oczekuje się od nich w demokratycznym pań‑ stwie, na czym polega rola radnego, czym jest etyczna polityka), — relacji do otoczenia społecznego (jak pojmują swoje zadania/obowiązki wobec państwa, wyborców i innych podmiotów życia społecznego), — jakie znaczenie przypisują kodeksowi (po co jest formułowany, jak realizo‑ wać jego wskazania). Metoda, którą zastosujemy, polega na ilościowej analizie treści. Analiza treści to uznany sposób postępowania2, szczególnie w badaniu zawartości różnego typu tekstów, wypowiedzi. Ta technika badawcza3 służy do systematycznego i ilościo‑ wego opisu zawartości jakiegoś przekazu. Zastosujemy ją do badania kodeksów etycznych radnych, w których poszukiwane i analizowane będą treści dotyczące ich wyobrażeń „dobrego” radnego, lokalnego polityka. Analiza jest realizowana według kwestionariusza składającego się z kilku części i wielu pytań, co przed‑ stawimy bardziej szczegółowo w omówieniu metody badawczej. Etyczny wymiar funkcjonowania radnych bywa niekiedy przedmiotem za‑ interesowania badaczy, a  nawet samych radnych. Są to zazwyczaj wypowiedzi 1 Takie pojmowanie etosu bliskie jest ujęciu M. Ossowskiej i  R.K. Mertona. Etos to ,,styl życia jakiejś społeczności, ogólna […] orientacja jakiejś kultury, przyjęta przez nią hierarchia war‑ tości, bądź formułowana explicite, bądź dająca się wyczytać z ludzkich zachowań”. M. Ossow‑ ska: Ethos rycerski i jego odmiany. Warszawa, PWN, 1973, s. 5. Etos to „zabarwiony emocjonal‑ nie zespół wartości i norm uważanych za obowiązujące […], [z których wynikają — D.Ś.C., T.C.] reguły działania charakterystyczne dla danych kultur czy kategorii zawodowych”. R.K. Merton: Teoria socjologiczna i  struktura społeczna. Tłum. E. Morawska, J. Wertenstein ‑Żuławski. Warszawa, PWN, 1982, s. 580, 603. 2 Zob. E. Babbie: Podstawy badań społecznych. Tłum. W. Betkiewicz. Warszawa, Wydaw‑ nictwo Naukowe PWN, 2008. Por. Ch. Frankfort ‑Nachmias, D. Nachmias: Metody badaw‑ cze w  naukach społecznych. Tłum. E. Hornowska. Poznań, Wydawnictwo Zysk i  S ‑ka, 2001; J. Sztumski: Wstęp do metod i  technik badań społecznych. Katowice, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, 1995. 3 Zob. E. Babbie: Podstawy badań społecznych…, s. 358—370. Por. J. Sztumski: Wstęp do metod i technik…, s. 182—191. Wprowadzenie 11 oceniające pojedyncze kodeksy bądź konstruujące modele etycznych działań po‑ lityków jako rodzaju profesji. Natomiast analiza treści wielu kodeksów etycz‑ nych radnych nie była dotąd przedmiotem zainteresowania, stąd też nasze po‑ dejście uznajemy za nowatorskie. Analiza pojedynczych dokumentów nie oddaje w pełni postaw, poglądów i dominujących wyobrażeń. Można to ustalić, prze‑ prowadzając badanie reprezentatywnej grupy kodeksów, ich struktury, treści, obecności wartości konstruujących etos polityka. Metoda badawcza. Wobec kodeksów etycznych w ogóle, w tym wobec ko‑ deksów etycznych polityków (a radni są politykami), formułuje się liczne ocze‑ kiwania. Zapewne najważniejsze z  nich wyrasta z  obserwacji, że rola polityka jest znacząca dla sposobów funkcjonowania państwa oraz jego części (takich jak samorząd terytorialny) i  wywiera wpływ na życie współobywateli. Jedno‑ cześnie działania, postawy polityków budzą niejednokrotnie sprzeciw, niepo‑ kój, także o charakterze etycznym. Obywatele uważają, że polityka powinna być etyczna. Negatywną ocenę polityki wystawia także środowisko samych polity‑ ków. Wyobrażenia o etycznej polityce nie są jednoznaczne, ale we wzorcowych kodeksach etycznych polityków przywołanych wcześniej znajdujemy najważniej‑ sze wymagania wobec polityków. Odpowiedzią polityków na te oceny i oczeki‑ wania jest konstruowanie dokumentów (najczęściej w postaci kodeksów), które mają im pomóc w  przeciwdziałaniu negatywnym etycznie zjawiskom. Zamia‑ rem twórców kodeksów jest powiadomienie i  przekonanie obywateli, że (jed‑ nak) politycy są inni, niż to się wydaje opinii publicznej, a przynajmniej podej‑ mują takie działania, które powinny im pomóc w  przezwyciężeniu deficytów etycznych. Traktujemy kodeksy etyczne radnych jako przejaw wyobrażeń etycznych ich twórców. Oznacza to, że nie podejmujemy problemów dotyczących faktyczne‑ go przestrzegania kodeksów (nie analizujemy tego, czy, a  jeśli tak, to w  jakim stopniu kodeks etyczny jest przestrzegany w  codziennym funkcjonowaniu rad i radnych), a także ich zgodności z prawem, choć bierzemy pod uwagę konsek‑ wencje ich stosowania. Odwołujemy się do raportu przygotowanego przez zespół pod kierunkiem Jerzego Hausnera oraz do doświadczenia płynącego z  bycia radnym, będącego udziałem jednego z autorów książki. Zbieżność (lub powiela‑ nie) znacznej części (może nawet większości) sformułowań obecnych w kodek‑ sach z normami prawnymi (także tymi regulującymi funkcjonowanie samorzą‑ du terytorialnego) jest istotne, dlatego że ujawnia preferencje etyczne radnych — niektóre normy prawa są zauważane i włączane w treść kodeksu etycznego, a inne nie. Przystępując do badania kodeksów etycznych radnych, sformułowaliśmy kil‑ ka pytań badawczych pomocnych w  analizie treści i  aksjologicznych założeń. Pytania te korespondują z  oczekiwaniami społecznymi wobec polityków, poj‑ mowaniem etyki, etyki polityki, etyki zawodowej, kodeksów etycznych. Najbar‑ 12 Wprowadzenie dziej inspirujące dla nas były spostrzeżenia Maxa Webera4, Mariusza Pawlukie‑ wicza5, Krystyny Skarżyńskiej6, Ryszarda Legutki7, zespołu pod kierunkiem Je‑ rzego Hausnera8, zespołu pod kierunkiem Janiny Filek9. Ich koncepcje zwróciły naszą uwagę na konieczność wzięcia pod uwagę nie tylko wzniosłych deklaracji twórców kodeksów etycznych radnych, lecz również, a nawet przede wszystkim kontekstu powstania, konsekwencji wynikających z  deklaracji. W  szczególno‑ ści M. Weber przypomina o konieczności odróżnienia w działalności polityków sfery zasad od sfery odpowiedzialności. Mariusz Pawlukiewicz wprowadza do badań nad etyką polityki ważny dla nas wątek empiryczny. W  propozycji K. Skarżyńskiej interesująca jest próba przedstawienia markerów demokracji. Korzystamy z tego pomysłu, rozszerzając go na inne wskaźniki, indeksy obec‑ ne w analizowanych kodeksach. Ryszard Legutko akcentuje konieczność wyróż‑ nienia cnót polityka, charakteru instytucji, w  których funkcjonują, i  stosunku do tych instytucji, relacji z otoczeniem, a w szczególności z wyborcami. Badania zespołu J. Hausnera uświadomiły nam istnienie różnych dylematów i  braków w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wreszcie zespół pod kierunkiem J. Filek przygotował projekt wzorcowego kodeksu etycznego radnych, z którego korzystało wiele rad. W efekcie sformułowaliśmy następujące pytania dotyczą‑ ce kodeksów radnych: — Jaki jest ich status prawny (organizacyjny), czy są uchwałami rad, czy zosta‑ ły przyjęte w inny sposób? — Jaki jest zakres ich stosowalności, czy wymagają przestrzegania tylko w dzia‑ łalności politycznej, w radzie, czy też przyjęte zasady powinni radni wdrażać nie tylko w radzie, lecz „w życiu”, także po zakończeniu kadencji radnego? — Jak radni określają zadania/rolę kodeksu, jaką dają odpowiedź na pytanie o sens jego istnienia, czemu, według nich, służy kodeks? — Jakie przewidziane są narzędzia realizacji kodeksu, w szczególności kto jest za to odpowiedzialny? 4 M. Weber: Polityka jako zawód i powołanie. Tłum. A. Kopacki, P. Dybel. Kraków, Spo‑ łeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 1998. 5 M. Pawlukiewicz: Orientacja na moralność i orientacja na sprawność u osób aktywnych politycznie. W: Wartości w  świecie polityki. Red. J. Mikuska. Poznań, Wydawnictwo Poznań‑ skie, 2012, s. 233—250. 6 K. Skarżyńska: Człowiek a polityka. Zarys psychologii politycznej. Warszawa, Wydawnic‑ two Naukowe Scholar, 2005. 7 R. Legutko: Etyka instytucji publicznych. W: Standardy etyczne radnych i pracowników sa‑ morządowych. Red. M. Korkuć, P. Stańczyk. Kraków, Federacja Związków Gmin i Powiatów RP, Fundacja Rozwoju Samorządności i Prasy Lokalnej, 2000. 8 Narastające dysfunkcje, zasadnicze dylematy, konieczne działania. Oprac. J. Hausner z Ze‑ społem. http://www.msap.uek.krakow.pl/doki/publ/raport_dysfunkcje.pdf [dostęp: 2.06.2018]. 9 Etyczne aspekty działalności samorządu terytorialnego. Poradnik dla samorządów. Red. J. Filek. Kraków, Małopolska Szkoła Administracji Publicznej Akademii Ekonomicznej w Kra‑ kowie, 2004. http://www.msap.uek.krakow.pl/doki/publ/pri_etyka ‑p.pdf [dostęp: 2.06.2018]. Wprowadzenie 13 — Jak radni określają swój stosunek do otoczenia: państwa, wspólnoty samorzą‑ dowej, mieszkańców, instytucji przez siebie tworzonych (współtworzonych), pracowników samorządowych? — Jak radni definiują swoją rolę społeczną, polityczną? — Jakie są aprobowane i  kwestionowane zasady postępowania radnych (wzór osobowy)? — Czy ze względu na głoszone, postulowane treści kodeksy etyczne radnych mogą przeciwdziałać dotychczasowym brakom (deficytom) etycznym w po‑ lityce? Poszukując odpowiedzi na te pytania, przygotowaliśmy kwestionariusz skła‑ dający się z kilku części, w których zawarte są pytania dotyczące obecności/nie‑ obecności interesujących problemów. Pytania, a  w  konsekwencji hipotezy ba‑ dawcze dotyczą różnych miejsc struktury kodeksów; miejsc odnoszących się (w stopniu, w jakim to było możliwe) do ich kontekstu powstania, lecz przede wszystkim ich treści. Kodeksy są zróżnicowane i dotyczy to zarówno objętości, jak i treści. W nieraz skromnej objętości znajduje się wiele wątków. Na podstawie literatury przedmiotu dotyczącej etyki zawodów, polityki, za‑ dań wyznaczanych kodeksom etycznym stawiamy następujące hipotezy badaw‑ cze, które dotyczą dwóch obszarów funkcjonowania kodeksów etycznych rad‑ nych: 1) aspektów formalno ‑treściowych (struktura kodeksów, zakres, zadania, narzędzia realizacji, interesariusze, zasady postępowania); 2) najważniejszych wartości konstytuujących etos polityków, które są zawarte w  analizowanych dokumentach. Jeśli chodzi o  pierwszy obszar dotyczący aspektów formalno‑ ‑treściowych, to sądzimy, że kodeksy etyczne radnych powinny: — określać zadania kodeksów zarówno wobec samych radnych (np. lojalność wobec siebie), państwa, jak i ich relacji z mieszkańcami (wyborcami), — konkretyzować wzorzec osobowy radnego zawierający zarówno pożądane wartości, jak i zakazy. Ewentualne potwierdzenie/obalenie wymienionych hipotez zależy od obec‑ ności/nieobecności odpowiednich sformułowań w  analizowanych kodeksach. Natomiast co do obszaru drugiego, dotyczącego najważniejszych wartości kon‑ stytuujących etos polityków, sądzimy, że analizowane dokumenty: — powinny określać zasady/wartości demokratycznego etosu (etosu polityka demokraty), — powinny zawierać zasady/wartości antykorupcyjne, — będąc realizacją idei instytucjonalizacji etyki, powinny określać sposoby re‑ alizacji reguł kodeksu, a także zawierać sformułowania pozwalające na kon‑ trolowanie zachowań zdefiniowanych w kodeksie. Zweryfikowanie hipotez dotyczących poszukiwanych wartości nie jest tak proste, jak w  przypadku aspektów formalno ‑treściowych, wymaga to określe‑ nia wskaźników (indeksów) opisujących poszukiwane wartości, a będących ze‑ stawieniem wielu sformułowań obecnych w kodeksach. Dlatego oczekujemy, że 14 Wprowadzenie oprócz poszukiwanych indeksów (demokratycznego, antykorupcyjnego, kon‑ troli społecznej) w  kodeksach mogą się pojawić również inne. W  razie otrzy‑ mania pozytywnych odpowiedzi na przedstawione wcześniej hipotezy będzie można przyjąć, że kodeksy etyczne radnych mogą przeciwdziałać brakom (defi‑ cytom) etycznym w polityce. Analizie poddano 58 kodeksów etycznych radnych reprezentujących różne jednostki samorządu terytorialnego z całej Polski (lista kodeksów znajduje się na końcu książki). Są to kodeksy radnych gmin wiejskich, miejskich, miejsko‑ ‑wiejskich, miast na prawach powiatu, powiatów. Dokumenty zostały pozy‑ skane z  Internetu, ze stron odpowiednich rad. W  przypadku braku informa‑ cji w  kodeksie o  jego statusie prawnym (uchwała rady czy inny sposób jego przyjęcia/zatwierdzenia) kontaktowaliśmy się z odpowiednimi radami. W czę‑ ści udało się uzyskać pożądaną informację. Część rad nie reagowała, wówczas przyjmowaliśmy, że nieznany jest status prawny dokumentu. Część rad (ich biur) była zaskoczona, że mają kodeks etyczny radnych. Taka reakcja świad‑ czy o marginalnej jego roli w trudnej do określenia części rad. Większa część kodeksów została przyjęta w  latach 2005—2010, w  tym część w  ramach ak‑ cji Przejrzysta Polska10. Ostanie analizowane kodeksy przyjęto w  2016 roku. Z punktu widzenia autorów analizy dobór kodeksów jest przypadkowy, co naj‑ wyżej kierowany algorytmami obecnymi w wyszukiwarce. Można więc sądzić, że wyniki analizy są swoiste (reprezentatywne) dla kodeksów etycznych rad‑ nych. Pozwalają wnioskować, jakie są wyobrażenia charakterystyczne w etosie polityków (radnych). Sposób pozyskania i  liczebność próby upoważniają nas (z pewną skromnością) do przeprowadzenia analizy ilościowej treści kodek‑ sów etycznych, choć to nie jest kwestią najważniejszą. Naszym zadaniem, jeśli to okaże się możliwe, jest sformułowanie wniosków o  charakterze jakościo‑ wym, które pozwolą na określenie pewnych typów stanowisk znajdujących wy‑ raz w  analizowanych dokumentach, a  szczególnie na skonstruowanie indek‑ sów obecności wskaźników demokracji, przeciwdziałania korupcji, kontroli społecznej, ewentualnie także innych. W analizach statystycznych korzystamy z programu SPSS Statistics. W trakcie przygotowania bazy danych, a głównie ustalania wskaźników zmiennych (indeksów) odwołujemy się do opracowania Michała Ścibora ‑Rylskiego11. 10 Akcję „Przejrzysta Polska” realizowała „Gazeta Wyborcza” przy wsparciu Fundacji Agory, Polsko ‑Amerykańskiej Fundacji Wolności, programu Przeciw Korupcji Fundacji im. S. Batorego (obecnie Odpowiedzialne Państwo), Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, Centrum Edukacji Obywatelskiej i Banku Światowego. Celem akcji była poprawa jakości życia publicznego, w tym szczególnie uczciwości. 11 M. Ścibor ‑Rylski. Standardowe sposoby tworzenia wskaźników zmiennych. W: Statystycz‑ ny drogowskaz. Praktyczny poradnik analizy danych w naukach społecznych na przykładach z psy‑ chologii. Red. S. Bedyńska, A. Brzezicka. Warszawa, Academica Wydawnictwo SWPS, 2007, s. 115—133. Wprowadzenie 15 Konstrukcja pracy jest zgodna z  przyjętym projektem prezentacji zagad‑ nień. W  części pierwszej Etyka — moralność — polityka w  demokracji anali‑ zujemy przyczyny popularności etyki zawodowej w  życiu publicznym (jej za‑ dania, swoistość, wymagania stawiane zawodowym kodeksom etycznym), stanowiska w sprawie relacji między etyką a polityką oraz wymogi stawiane ko‑ deksom etycznym radnych (tu między innymi wskazujemy wzorcowe kodeksy adresowane do służb publicznych i  polityków). Ta część rozważań jest istotna dla uchwycenia społecznego podłoża etyki zawodowej, także etyki polityków. Części druga i  trzecia zawierają raport z  analizy kodeksów etycznych rad‑ nych. Podział raportu na dwie części ma uwarunkowanie w  zamiarze przej‑ rzystego oraz zgodnego z przyjętymi hipotezami ukazania analizowanych cech kodeksów — część druga poświęcona jest analizie cech formalno ‑treściowych (struktura, zakres, zadania, narzędzia realizacji), natomiast część trzecia doty‑ czy szczegółowej analizy treści norm obecnych w kodeksach etycznych radnych (między innymi wskazania dotyczące relacji z innymi podmiotami, zasady po‑ stępowania). W podsumowaniu raportu wskazujemy, w jakim stopniu kodeksy radnych spełniają wymogi formalne oraz ujawniają dominujące wartości eto‑ su polityków. W pracy umieściliśmy dwa aneksy. W pierwszym pokazujemy analizę zróż‑ nicowania treści kodeksów w zależności od rodzaju jednostki samorządu tery‑ torialnego, w  drugim — zróżnicowanie ze względu na status prawny kodeksu (sposób przyjęcia). Zauważyliśmy zróżnicowanie treści kodeksów w  zależności od rodzaju jednostki samorządu terytorialnego i od sposobu ich przyjęcia, ale za mała liczba kodeksów nie pozwala na statystycznie istotne ustalenia. Ujawnione zróżnicowanie uznaliśmy jednak za interesujące i warte odnotowania. Na końcu zamieszczamy listę analizowanych kodeksów, wykaz tabel zawar‑ tych w pracy i literaturę oraz indeks osobowy. Nie ukrywamy, że nasze zainteresowania kodeksami etycznymi radnych związane są z  refleksją dotyczącą etyki zawodowej/społecznej, szczególnie tej uprawianej jako etyka kodeksowa. Nie zadowala nas jedynie teoria budowania kodeksów, próbujemy nadać etyce zawodowej/społecznej bardziej praktyczny charakter, dlatego za sensowne uznajemy badanie nie tylko etosu „nadawanego”, propagowanego w  grupach zawodowych/społecznych, ale także etosu wyzna‑ wanego, akceptowanego w grupach zawodowych/społecznych. Dopiero bowiem konfrontacja tych dwóch kwestii pozwala lepiej sprawdzić „moc” etyki zawodo‑ wej, jej możliwość wpływania na postawy moralne ludzi.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Etos polityków w kodeksach etycznych radnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: