Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00115 007384 11238402 na godz. na dobę w sumie
Etos polskich przetwórców żywności - ebook/pdf
Etos polskich przetwórców żywności - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 256
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3809-0227-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Etos zawodowy każdej grupy społecznej może być opisany na podstawie przeprowadzonej diagnozy środowiskowej. W jego skład wchodzą m.in. ideały. Dążenie do ich realizacji staje się rękojmią postępowania etycznego. W przypadku środowiska zawodowego przetwórców żywności takim postępowaniem jest dbanie o bezpieczeństwo żywnościowe. Etyka wskazuje to, co powinno być realizowane ze względu na zaufanie społeczne. Wskazania te są zarazem problematyczne z uwagi na wymogi ekonomiczne, którym podporządkowanie się gwarantuje utrzymanie się firmy na rynku.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności Część I Sytuacja sektora przetwórstwa żywności w Polsce i jego wyzwania Andrzej Gantner Przemysł żywnościowy w Polsce – zmiany na miarę sukcesu Janusz B. Berdowski System zarządzania bezpieczeństwem i jakością żywności w Polsce w latach 1991—2015. Klub „Polskie Forum ISO 9000” Ks. Artur Wysocki Podstawowe zasady etyki w biznesie żywnościowym Część II Postawy religijne przedsiębiorców i ich dylematy etyczne Marcin Choczyński Normy religijne w etosie zawodowym polskich przetwórców żywności Marcin Zarzecki Ideologiczne axis mundi przedsiębiorców w Polsce. Przyczynek do identyfikacji etosu zawodowego w kategoriach hegemonii ideologicznej Antonio Gramsciego Wojciech Klimski Religijność – komponent etosu przetwórców żywności Rafał Wiśniewski W okowach korupcji, czyli niekończący się problem polskich przedsiębiorców 7 9 25 37 53 71 85 99 129 6 Spis treści Część III Społeczny kontekst etosu polskich przetwórców żywności Joanna Wróblewska-Skrzek Wybrane aspekty odpowiedzialności społecznej polskich przetwórców żywności Irena Ozimek Wybrane aspekty bezpieczeństwa zdrowotnego i informacji na opakowaniu produktu w opinii przedsiębiorców branży żywnościowej Anna Linek Kilka słów o odżywianiu i żywności w świecie konsumpcji Ks. Paweł Prüfer, Łukasz Budzyński Żywność i jej produkcja a logika społecznego działania Ks. Artur Wysocki Etos polskich przetwórców żywności „w pigułce” Bibliografia zbiorowa Aneks Kodeks etyki żywnościowej Kodeks etyki żywnościowej Noty biograficzne autorów opracowań 141 153 179 211 229 235 251 255 Wykaz skrótów BRC – standard certyfikacji opracowany przez British Retail Consortium – Biuro Znaku Jakości – encyklika Centesimus annus – umowa o wolnym handlu między UE a Kanadą – encyklika Caritas in veritate – Food Safety System Certification BZJ CA CBJW – Centralne Biuro Jakości Wyrobów CETA CV FSSC HACCP – hazard analysis and critical control points IFS ISO KER LS KKK KNSK – Kompendium nauki społecznej Kościoła PCBC PFPŻ PPPiW – Polski Pomiar Postaw i Wartości; zespół badawczy Instytutu – International Food Standard – International Organization for Standardization – Kodeks Etyki Reklamy – encyklika Laudato si’ – Katechizm Kościoła katolickiego – Polskie Centrum Badań i Certyfikacji – Polska Federacja Przetwórców Żywności Socjologii UKSW SRS TTIP – encyklika Sollicitudo rei socialis – negocjowana umowa o wolnym handlu między UE a USA Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności Problematyka etyczna w gospodarce staje się przedmiotem zaintereso- wania coraz większej liczby badaczy, ale także polityków gospodarczych. Jednym z ważnych impulsów do nowej refleksji nad tym zagadnieniem była w ostatnim czasie, wydana w okresie kryzysu gospodarczego, en- cyklika papieża Benedykta XVI Caritas in veritate, która z całą mocą podkreśliła nierozerwalność wymiaru etycznego i życia gospodarczego we wszystkich jego aspektach i na każdym etapie. Działalność ekono- miczna bowiem prowadzona jest przez człowieka i jest dla człowieka, a wszędzie tam, gdzie jest człowiek, wkraczają też zasady moralne [Benedykt XVI, 2009]. Współczesny świat jest światem wielu kontrastów i różnic, które dotykają życia codziennego ludzi oraz świadczą o problemach etycznych w rozwoju i kształtowaniu relacji zarówno między poszczególnymi osobami, jak i pomiędzy całymi społecznościami. Bardzo wyraźnie te kontrasty widać w całej sferze gospodarczej. Różnice w poziomie rozwoju, różnice w bogactwie krajów i poszczególnych ludzi, mimo wielu działań ze strony organizacji międzynarodowych, w tym ONZ i jej agend (m.in. Agendy ds. Rozwoju – UNDP), nieustannie wzrastają, co pokazują dane z ostatnich lat [por. Slater, 2015; Fuentes-Nieva, 2015]. We wrześniu 2015 ONZ przyjęła tzw. Agendę na Rzecz Zrównoważo- nego Rozwoju 2030, będącą kontynuacją jej Milenijnych Celów Rozwoju, poprzez które kraje wyraziły wolę i podjęły konkretne kroki na rzecz walki z ubóstwem i poprawy jakości życia na świecie [UN, 2015]. Działaniom politycznym i gospodarczym na rzecz poprawy sy- tuacji ludzi najbiedniejszych, jak podkreśla coraz większa liczba ba- daczy w Polsce i na świecie, powinna towarzyszyć również dbałość 10 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki o kształtowanie postaw ludzi w zgodności z podstawowymi zasadami życia społecznego. Potrzebna jest bowiem coraz pełniejsza odpowie- dzialność wszystkich uczestników życia społecznego za swoje działa- nia, oczywiście w zakresie, na który mają wpływ [Dylus, 2016]. Wielu autorów wskazuje na istniejący problem w relacjach międzyludzkich, wynikający z poczucia krzywdy, świadomości nieuczciwego bogacenia się wielu ludzi w Polsce w okresie przemian [por. Mariański, 2014a]. Problemy żywnościowe we współczesnym świecie Jedną z podstawowych sfer gospodarowania człowieka jest produkcja żywności: należy ona do pierwotnych gałęzi ekonomii ludzkiej z oczy- wistych racji zaspakajania jego podstawowej potrzeby, jaką jest odży- wianie się. Z tych względów, mimo malejącego udziału w PKB w krajach rozwiniętych, a nawet rozwijających się, jest ona zawsze bardzo istotną gałęzią i traktowana jest w sposób strategiczny przez państwa. Różnice w warunkach klimatycznych, w zasobach ziemi, ale także w umiejętnościach i kapitale produkcyjnym sprawiają, że pomiędzy krajami świata występują bardzo duże różnice w możliwościach pro- dukcyjnych i faktycznej produkcji żywności. Wiele z nich nadal boryka się z problemem niedoboru żywności, zwłaszcza kraje afrykańskie, a inne doświadczają sytuacji jej nadprodukcji, co staje się przedmiotem regulacji ze strony instytucji publicznych (jak chociażby w krajach UE). Rozmaite grupy krajów zatem borykają się z innymi problemami w kwe- stii produkcji żywności. Obecnie zdecydowana większość żywności to żywność przetworzona, co wiąże się z potrzebą rozwoju przemysłu przetwórczego, który z reguły jest lepiej rozwinięty w krajach wysoko uprzemysłowionych. Pomimo pewnego proekologicznego trendu na świecie, związanego m.in. z promowaniem innego stylu żywienia, żyw- ność przetworzona, w tym wysoko przetworzona, dominuje w całej produkcji żywności. Dostatek żywności w wielu krajach i jej relatywnie niska cena w po- równaniu do całego dochodu ludności sprawiają, że ludzie oczekują żywności o coraz wyższej jakości, zróżnicowanej, jeśli chodzi o rodzaj i pochodzenie, o odpowiednich walorach smakowych i zdrowotnych. Wiele osób, które kładą nacisk na tzw. zdrowe żywienie, jest skłonnych zapłacić wyższą cenę także za proste, nisko przetworzone produkty, Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności 11 wytwarzane w tradycyjny sposób w warunkach ekologicznych. Jest to bez wątpienia szansa dla krajów, których terytorium: ziemia, wody i powietrze, jest mniej zanieczyszczone. Jednakże problem stanowią nierówne warunki wymiany międzynarodowej, co jest przedmiotem negocjacji w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO, wcześniej – GATT) już od kilkudziesięciu lat. Nacisk w tym względzie starają się wywierać także ostatni papieże, wskazując na brak sprawiedliwości, w tym nierówność szans rozwojowych, oraz solidarności [por. Fran- ciszek, 2013: n. 190; 2015: n. 51–52; Benedykt XVI, 2009: n. 27.58; Jan Paweł II, 1987: n. 43–44; 1979: n. 16]. Niestety ze względu na szczególną ochronę tej gałęzi gospodarki przez kraje najbogatsze kraje rozwijające się nie są w stanie właściwie konkurować i wykorzystać swojego po- tencjału produkcyjnego. Są to kraje, które nie są w stanie dopłacać do swej żywności i tak jej wspierać, jak kraje wysokorozwinięte. Do tego dochodzi brak odpowiedniej pomocy w rozwoju przemysłu przetwór- czego oraz wsparcia technicznego produkcji rolniczej w tych krajach. Problem solidarności w rozwoju i podziale żywności dotyczy nie tylko relacji międzynarodowych między krajami bogatymi a ubogimi, ale też relacji między bogatszymi a biedniejszymi warstwami ludno- ści w poszczególnych krajach, w tym także w krajach rozwiniętych. W wielu krajach zaliczanych do rozwiniętych, nawet wysokorozwi- niętych, znajdują się bowiem grupy ludności, którym brakuje odpo- wiednich środków na wyżywienie i cierpią z powodu niedożywienia bądź zaspokajają swoje potrzeby najtańszymi i często nie najlepszej jakości produktami, co następnie ma wpływ na ich zdrowie. W takim kontekście tym bardziej rażące jest zjawisko marnotrawienia żywności, o którym mówił ostatnio wielokrotnie papież Franciszek [Franciszek 2013, n. 191; 2015, n. 50], a które na szczęście podnoszone jest coraz częściej jako istotny problem w debacie publicznej. Zjawisko to wiąże się z konsumpcjonistycznym stylem życia i dotyczy zarówno poszczegól- nych obywateli, jak i całego łańcucha produkcji, przetwórstwa i handlu żywnością. Przedmiotem zainteresowania tego opracowania jest przede wszyst- kim sytuacja przetwórstwa żywności w Polsce. Z punktu widzenia poruszonych zagadnień nie jest ona łatwa do jednoznacznego okre- ślenia. Z jednej strony Polska jest bowiem zaliczana do grona krajów rozwiniętych, jako należąca do OECD, z drugiej strony w Polsce nadal są znaczące grupy ludzi biednych, żyjących poniżej minimum egzystencji: 12 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki do 2015 r. było to ok. 2,5 mln ludzi, co stanowi pokaźny procent całego społeczeństwa (ok. 7 ) [Ogórek, 2016]. Polska znajduje się nadal na pewnym etapie dochodzenia do poziomu krajów wysokorozwiniętych, co nie oznacza, że w innych krajach wysokorozwiniętych nie ma pew- nych przestrzeni biedy i wykluczenia ekonomicznego. W zdecydowanej większości jednak Polakom bliższe są problemy krajów rozwiniętych, zwłaszcza jeśli chodzi o kwestię nadmiaru produkowanej żywności, poziomu rozwoju przemysłu przetwórstwa żywnościowego, a także nastawienia na coraz wyższą jakość żywności. Etos a etyka gospodarcza Wymienione powyżej zagadnienia łączą się z wieloma dylematami mo- ralnymi, których doświadcza społeczeństwo w procesie rozwoju. Wiele grup społecznych i zawodowych, jak lekarze, naukowcy, różne grupy przedsiębiorców itd., świadomych wyzwań odpowiedniego kształtowa- nia relacji międzyludzkich i potrzeby właściwej integracji społecznej, przygotowuje i opracowuje kodeksy etyki zawodowej, które mają uka- zywać podstawowe normy kształtowania relacji w danym środowisku. Praktyka życia społecznego pokazuje bowiem wyraźnie, że do zbudowa- nia harmonijnie funkcjonujących relacji nie wystarczą nawet najlepsze przepisy prawne. Rodzi się potrzeba szczególnych punktów odniesienia w kształtowaniu postaw moralnych ludzi, jakimi są kodeksy etyczne. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji i okresów, w których zachwiany został przekaz wartości w stabilnych strukturach społecznych. Przygotowaniem takiego kodeksu dla polskich przetwórców żyw- ności zajęła się grupa ekspercka przy delegacie Konferencji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Polskich Przetwórców Żywności, którym wówczas był ks. bp. Tadeusz Pikus. Zespół ten rozpoczął prace w 2012 r., a bezpośrednim impulsem do jego powstania były dość liczne i na- głaśniane przez media przypadki nadużyć w procesie produkcji, prze- twarzania i handlu żywnością. Efektem pracy zespołu był podpisany 4 października 2013 r. Kodeks etyki żywnościowej1. Dokument ten 1 Opublikowany następnie w formie broszury oraz w czasopiśmie „Bezpieczeń- stwo i Higiena Żywności”, nr 4 (2013), s. 82–85. Dokument ten znajduje się również w aneksie obecnego opracowania. Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności 13 zawiera podstawowe wskazania dotyczące różnych aspektów produk- cji, przetwórstwa i obrotu żywnością. Fakt, że zawarte w nim zasady wyznaczają pewien ideał, który nie zawsze jest realizowany w rzeczy- wistości, nie oznacza, że nie należy ich formułować i przypominać, bo to one mają pomagać ją kształtować i przemieniać. Jeśli byłyby one przestrzegane, nie byłoby potrzeby ich spisywania, jeśli zaś odnie- sieniem-normą miałaby być rzeczywistość, także nie byłoby takiej potrzeby, ale akceptacja nierespektowanych wartości prowadziłaby do dalszej degradacji moralnej. Celem obecnego opracowania, związanego z badaniami przepro- wadzonymi pośród polskich przetwórców żywności, jest przyjrzenie się ich etosowi, a zatem przede wszystkim temu, jak wartości i normy prawne, moralne i religijne funkcjonują w praktyce zawodowej tej grupy społeczno-zawodowej. Etos jest wyrazem postaw i stylu bycia danej grupy społecznej, grupy zawodowej, zbiorem charakterystycznych dla niej i w niej przekazywanych utrwalonych wzorców kulturowych. Mówi o tym, jak osoby należące do danej grupy zachowują się i postępują oraz jak kształtują swój wizerunek w odniesieniu do zasad etycznych. Jest to konkretne, praktyczne zastosowanie ogólnych zasad i norm w życiu danej grupy zawodowej, charakterystyczne tylko dla niej ze względu na specyfikę grupy, najczęściej specyfikę zawodu. Etos ukazuje zasadniczo zatem to, co jest (w perspektywie moralnej), ale też zawiera pewien element (zabarwienie) wartościujący i normatywny: wezwanie do postępowania zgodnie z nim, stanowiąc jako całość pewną normę odniesienia. Z tych względów nie stosuje się tego pojęcia do grup spo- łecznych, które z zasady łamią ogólne normy społeczne, np. przestęp- ców [por. Szawiel, 1998]. Etos nie ma charakteru formalnego i nie jest skodyfikowany. Współcześnie w jego kształtowaniu i odbudowie coraz większego znaczenia nabierają wspominane kodeksy etyki zawodowej, zwłaszcza w kontekście zachwianego międzypokoleniowego przekazu wartości zawodowych. Etos integruje wiele komponentów zarówno ze sfery wartości, norm (prawnych, moralnych i religijnych), które pozwalają porządkować i zachowywać wartości, jak i ze sfery praxis – przyjętych sposobów zachowania i postępowania. A wszystko to realizuje się w określonym kontekście społecznym, zależnym od charakteru pracy i zawodu. Wiele z pytań zawartych w ankiecie odwołuje się do zapisów przywołanego po- wyżej Kodeksu etyki żywnościowej oraz do bieżących kwestii, istotnych 14 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki dla tej grupy zawodowej, ale także dla całego społeczeństwa, gdyż kwestie związane z bezpieczeństwem i jakością żywności są bardzo ważne dla wszystkich konsumentów i często mocno poruszają opinię publiczną. Odpowiedzi, które mają charakter deklaratywny, z oczywi- stych względów nie zawsze są dokładnie zgodne z tym, jak dana grupa rzeczywiście postępuje, ale przybliżają do tej rzeczywistości. Oparte na nich wskazania i wnioski mogą stać się pomocne dla decydentów polityki gospodarczej, w sposób szczególny – gospodarki żywnościowej. Logika i organizacja badania Badanie zostało zorganizowane przez zespół badawczy z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego i przepro- wadzone wśród polskich przetwórców żywności wiosną 2016 r. Badanie umożliwiło uzyskanie wieloczynnikowych charakterystyk, pozwalających na eksplorację, opis i wyjaśnienie problemu w staty- stycznej analizie danych. Założono, że metoda i utworzone narzędzie będzie stanowić wskaźnikowo mocną metodę gromadzenia informacji (w sensie trafności i rzetelności wskaźników i miar). Kryterium ope- racyjnym „populacji celowej” i podstawą zaliczenia danej jednostki do zbioru jednostek badania była koniunkcja atrybutów, jakie winna spełniać jednostka klasyfikowana, w tym numer Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej REGON, kompletność i aktualność danych teleadresowych oraz kryteria schematu doboru próby. Token do narzędzia ankiety został przesłany na adres osoby zarządzającej przedsiębiorstwem. Przez osoby zarządzające rozumieliśmy potencjal- nych respondentów, którzy są: właścicielami (lub współwłaścicielami mającymi realny wpływ na działanie firmy), dyrektorami generalnymi/ zarządzającymi, prezesami, wicedyrektorami, wiceprezesami lub człon- kami zarządu. Przez właściciela danego przedsiębiorstwa rozumieliśmy przedsiębiorcę, którym w ujęciu prawnym jest osoba fizyczna, prowa- dząca we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 43 k.c.; art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Przez współwła- ściciela firmy rozumieliśmy osobę fizyczną, która przez umowę spółki zobowiązała się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesie- nie wkładów (art. 860 § 1 k.c.) oraz zgodnie z art. 865 § 1 k.c. jest Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności 15 uprawniona i zobowiązana do prowadzenia spraw spółki. W przypadku spółki cywilnej, komandytowej oraz jawnej mówimy o tzw. współwła- sności łącznej, czyli wspólności majątku wszystkich wspólników spółki nieposiadającej osobowości prawnej. W przypadku spółki akcyjnej mó- wimy o współwłasności w częściach ułamkowych, a współwłaściciela pojmujemy jako aktualnego członka zarządu (k.s.h.). Innymi słowy, osoby, które posiadają status prawny właściciela lub współwłaściciela podmiotu gospodarczego i deklarują to aktem woli, stanowiły respon- dentów kwalifikowanych. Weryfikacja nastąpiła w trakcie aranżującego kontaktu przez elektroniczny list intencyjny z firmą. Potwierdzenie statusu danego respondenta następowało wskutek deklaracji respon- denta. Łącznie zgromadzono 180 efektywnych wywiadów. Dane pozyskano za pomocą techniki CAWI z zastosowaniem narzę- dzia internetowego nadzorowanego przez system LimeSurvey bazujący na architekturze kontaktu serwer – respondent. LimeSurvey jest inter- netową aplikacją, która zainstalowana na serwerze UKSW zarządzała programem poprzez przeglądarkę internetową. Analiza statystyczna została przeprowadzona na macierzy danych IBM SPSS oraz PS Cle- mentine. Przeprowadzono analizę danych za pomocą tabel częstości empirycznej rozkładów wskazań oraz tabel kontyngencji. Jest to kla- syczny sposób analizy i redukcji danych. Test niezależności χ2 posłużył do określenia istotnej statystycznie zależności między zmiennymi, zaś do obliczenia siły związku między zmiennymi użyto współczynników kontyngencji C Pearsona i V Cramera. W procedurze krzyżowania zmiennych zastosowano poprawkę Bonferroniego. Badanie ze względu na dobór próby ma charakter pomiaru eksploracyjnego. Jako zmiennych dyferencjujących próbę przedsiębiorców użyto kate- goryzacji według zmiennej płeć, wiek i wykształcenie (Tabele 1., 2. i 3.). Tabela 1. Struktura próby według płci respondenta. Kategorie PŁEĆ Kobieta Mężczyzna Ogółem n 12,8 23 157 87,2 180 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania „Etos polskich przetwórców żywności 2016”. 16 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki Tabela 2. Struktura próby według wieku respondenta. WIEK W KATEGORIACH Kategorie do 24 lat od 25 do 34 lat od 35 do 44 lat od 45 do 54 lat od 55 do 64 lat 65+ Ogółem n 0,6 1 2,2 4 14 7,8 145 80,6 4,4 8 8 4,4 180 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania „Etos polskich przetwórców żywności 2016”. Tabela 3. Struktura próby według poziomu wykształcenia respondenta. WYKSZTAŁCENIE Kategorie podstawowe średnie (liceum, technikum) policealne lub pomaturalne wyższe licencjackie/inżynierskie wyższe magisterskie Ogółem n 0,6 1 3,3 6 0,6 1 77,2 139 33 18,3 180 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania „Etos polskich przetwórców żywności 2016”. Dodatkowo w module danych metryczkowych umieszczono pytania umożliwiające identyfikację struktury próby w interwałach zmiennych – wielkość miejsca lokalizacji podmiotu, branży oraz lat funkcjonowania na rynku (Tabele 4., 5. i 6.). Tabela 4. Struktura próby według wielkości miejsca lokalizacji podmiotu. WIELKOŚĆ MIEJSCOWOŚCI Kategorie n 16 Wieś 7 Miasto do 20 tys. mieszkańców 137 Miasto 20–49 tys. mieszkańców 2 Miasto 50–99 tys. mieszkańców Miasto 100–500 tys. mieszkańców 7 Miasto powyżej 500 tys. mieszkańców 11 Ogółem 8,9 3,9 76,1 1,1 3,9 6,1 180 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania „Etos polskich przetwórców żywności 2016”. Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności 17 Tabela 5. Struktura próby według lat funkcjonowania podmiotu na rynku. LAT NA RYNKU Kategorie do 5 lat na rynku od 6 do 10 lat na rynku od 11 do 15 lat na rynku od 16 do 20 lat na rynku powyżej 20 lat na rynku Ogółem n 1,7 3 2,8 5 1,1 2 5,0 9 89,4 161 180 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania „Etos polskich przetwórców żywności 2016”. Tabela 6. Struktura próby według branż. BRANŻA Kategorie mięsna mleczarska zbożowa owocowo-warzywna olejarska piwna winiarska rybna paszowa piekarska napojów bezalkoholowych inna Ogółem n 3,9 7 2,8 5 2,2 4 8 4,4 129 71,7 0,6 1 2 1,1 1,1 2 1,1 2 1,7 3 1 0,6 16 8,9 180 100,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania „Etos polskich przetwórców żywności 2016”. Wśród kategorii „inne” dominowały sekcje PKD07 – „produkcja arty- kułów spożywczych” oraz „produkcja napojów”. Analiza braków odpowiedzi (item non response) została przeprowa- dzona w oparciu o procedurę MVA – Missing Values Analysis. Poziom braków danych w analizowanym zbiorze charakteryzował się znaczną integralnością danych z identyfikacją układów braków danych będącą rezultatem konstrukcji formularza badawczego. 18 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki Struktura opracowania Opracowanie, poza niniejszym tekstem wprowadzającym, zawiera trzy teksty o charakterze teoretycznym oraz osiem opracowań wyników empirycznych. Pierwsze z opracowań, pt. Przemysł żywnościowy w Polsce – zmiany na miarę sukcesu Andrzeja Gantnera, prezesa Polskiej Federacji Pro- ducentów Żywności, przybliża specyfikę przemysłu przetwórstwa żyw- ności w Polsce. Zaprezentowany jest jego krótki rozwój w ostatnich 25 latach, wielkość nakładów inwestycyjnych, produkcji, sprzedaży i eksportu oraz znaczenie tego sektora dla całej polskiej gospodarki. Następnie autor opisuje działania sektora związane z troską o jakość i bezpieczeństwo żywności. Wiążą się z tym m.in. podejmowane dzia- łania, dotyczące właściwego znakowania produktów oraz edukacji konsumenckiej. Jednym z ważniejszych osiągnięć polskiego sektora spożywczego w ramach działań samoregulacyjnych, które zostało opi- sane w tekście, jest wprowadzona szczególna ochrona dzieci, związana z zakazem stosowania niewłaściwej reklamy, a także działania eduka- cyjne skierowane do najmłodszych. Kolejny tekst, autorstwa Janusza Berdowskiego, przewodniczą- cego Sekcji Przemysłu Spożywczego Klubu „Polskie Forum ISO 9000”, pt. System zarządzania bezpieczeństwem i jakością żywności w Polsce w latach 1991–2015. Klub „Polskie Forum ISO 9000”, opisuje rozwój sys- temu kontroli i certyfikacji żywności w Polsce. Ten współczesny rozwój dokonuje się głównie w oparciu trzy światowe standardy dotyczące bezpieczeństwa i jakości żywności: BRC, IFS i ISO 22000. Poza opisem tych standardów autor opisuje działania Polskiego Forum ISO 9000 i związanych z nim organizacji na rzecz poszerzania znajomości tych norm i wdrażania ich w poszczególnych przedsiębiorstwach. Działania te mają istotny wpływ na jakość polskiej żywności i docenianie jej za granicami kraju. Opracowanie to ma zarazem pewną formę świadectwa, ukazując ścisły związek historii życia zawodowego autora z historią rozwoju systemu kontroli i certyfikacji żywności w Polsce. Opracowanie ks. Artura Wysockiego Podstawowe zasady etyki w biznesie żywnościowym opisuje, jak zasady życia społecznego po- winny znajdować swój wyraz w rozmaitych aspektach prowadzenia biznesu żywnościowego. Biznes ten bowiem, choć rządzi się podobnymi zasadami jak cała sfera gospodarowania, ma jednak istotną specyfikę, Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności 19 która sprawia, że musi uwzględniać też właściwe mu zasady etyczne. Dotyczy to zwłaszcza szczególnej relacji z konsumentem i odpowie- dzialności za jego życie i zdrowie oraz silniejszego związku i oddzia- ływania na cały świat przyrody. W rozwoju biznesu żywnościowego należy też uwzględniać inne kwestie i zasady dotyczące całej sfery gospodarowania, tak aby mogła ona prawdziwie służyć człowiekowi, dobru wspólnemu, pamiętając, że każda sfera działalności człowieka winna być miejscem jego rozwoju osobowego i rozwoju właściwych relacji z ludźmi. Tekst Marcina Choczyńskiego Normy religijne w etosie zawodo- wym polskich przetwórców żywności wskazuje, że zagadnienie etosu zawodowego (umieszczanego niekiedy niepoprawnie na gruncie potocz- nym wśród zagadnień etyki zawodowej) jest domeną współczesnych analiz subdyscyplin socjologicznych: socjologii pracy oraz socjologii organizacji. Niezwykle ważne wydaje się w tym kontekście zwrócenie uwagi na religię i religijność jako jedne z głównych determinant nor- matywnych w kształtowaniu więzi społecznych, również tych o czysto zawodowym profilu. Zagadnienia te nabierają szczególnego znaczenia w kontekście analizy badawczej polskich przetwórców żywności, którzy niejako przez sakralizację treści swojej działalności (żywność) poddani zostają szczególnemu osądowi moralnemu, gdyż odpowiedzialni są za jej przeznaczenie i bezpieczeństwo. Analiza socjologiczna materiału empirycznego wskazuje na ważną rolę norm religijnych w kształtowa- niu specyficznych zachowań, właściwych dla tej kategorii społecznej. Marcin Zarzecki w opracowaniu Ideologiczne axis mundi przedsię- biorców w Polsce. Przyczynek do identyfikacji etosu zawodowego w ka- tegoriach hegemonii ideologicznej Antonio Gramsciego podjął próbę analizy etosu zawodowego przedsiębiorców w perspektywie ideologii konstytuującej ów etos. Autor, wykorzystując dane empiryczne, po- szukuje odpowiedzi w kategoriach filozoficzno-socjologicznych na problematy pojęcia ideologii stanowiącej referencję zbioru zawodo- wych norm, wartości i interesów środowiskowych. Stosunek przed- siębiorców-katolików wobec podejmowanych działań tylko częściowo warunkowany jest stopniem akceptacji nauki społecznej Kościoła in- stytucjonalnego, integrując się z prywatyzacją systemu aksjonorma- tywnego oraz ideologią partykularyzmu grupowego, stojącą u podstaw etosu środowiskowo-zawodowego. 20 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki W kolejnym opracowaniu, autorstwa Wojciecha Klimskiego pt. Religijność – komponent etosu przetwórców żywności, została podjęta próba odpowiedzi na pytanie: czy współcześnie religijność jest kom- ponentem etosu przetwórców żywności? Autor, odwołując się do de- finicji etosu sformułowanej przez T. Szawiela, weryfikuje popularność wśród ankietowanych takich komponentów pobożności jak: autode- klaracje wiary i praktyk religijnych, przynależność wyznaniowa oraz wybrane praktyki nadobowiązkowe (codzienny udział we mszy świętej, codzienna modlitwa, przynależność do wspólnot religijnych). Respon- denci odpowiedzieli także na pytanie dotyczące częstości korzystania z mediów katolickich. Przeprowadzona analiza upoważnia do stwier- dzenia, że religijność jest komponentem etosu tej kategorii zawodowej. Rafał Wiśniewski zaś w swoim tekście W okowach korupcji, czyli niekończący się problem polskich przedsiębiorców ukazuje postawy pol- skich przedsiębiorców względem korupcji. Z przeprowadzonych analiz wyłania się swego rodzaju mapa polskiej korupcji (z perspektywy branży spożywczej). W największym stopniu z tym problemem społecznym stykają się osoby z małych miast prowadzące niewielkie firmy. Łapówki obciążają najbardziej budżety najsłabszej grupy przedsiębiorców, m.in. z powodu braku adekwatnego wsparcia prawnego w zakresie prowa- dzenia biznesu, a także skali i oddalenia od większości instytucji kon- trolnych, monitorujących przestrzeganie norm w tym zakresie. Z kolei Joanna Wróblewska-Skrzek w opracowaniu Wybrane aspekty odpowiedzialności społecznej polskich przetwórców żywności stwierdza, że badania ukazują, w jakim stopniu zasady etyki żywienia są przestrzegane przez polskich przetwórców żywności na wszystkich etapach wytwarzania, obrotu i konsumpcji żywności. Zaproponowana przez nią analiza porusza jedynie wybrane zagadnienia z bardzo sze- rokiej problematyki, jaką jest etyka żywnościowa. Ukazane kwestie przedstawiają opinie polskich przetwórców żywności na następujące tematy: potrzeby ustanowienia prawa do żywności, określenia stopnia świadomości społecznej na temat wpływu sposobu żywienia na zdrowie, jakości produktów, czyli ekologicznego charakteru produktów żywno- ściowych oraz jakości produktów przeznaczonych dla dzieci, a także dbania o zdrowie konsumentów przez firmy produkcyjne. Irena Ozimek w opracowaniu Zagadnienia zdrowotne i informa- cja na produkcie w opinii przedsiębiorców branży żywnościowej wska- zuje na fakt istnienia wielu przepisów prawa żywnościowego, które Etos zawodowy a współczesne problemy produkcji żywności 21 przyczyniają się w coraz większym stopniu do bardziej kompleksowej ochrony konsumenta na rynku żywności, ale jednocześnie wiele zmian w regulacjach prawnych wymaga nieustannego informowania i eduko- wania w tym zakresie wszystkich uczestników łańcucha żywnościowego. Analizuje ona polskie prawo żywnościowe z jednej strony i postawy polskich przetwórców żywności z drugiej. W sposób szczególny omawia zagadnienia zdrowotne, w tym zwłaszcza kwestie modyfikacji wartości odżywczej produktów, zagadnienia dotyczące informacji na produkcie oraz zaufania przetwórców do polskich produktów spożywczych, w tym tych wyprodukowanych we własnych zakładach. W następnym opracowaniu, pt. Kilka słów o odżywianiu i żywności w świecie konsumpcji, Anna Linek zauważa najpierw, że współczesny konsumpcjonizm ogarnia niemal wszystkie sfery ludzkiej egzystencji, ale tą, która już z nazwy najbardziej się z nim kojarzy, jest konsumpcja rozumiana jako jedzenie. Popularyzowana od niedawna moda na zdro- wie obejmuje przede wszystkim aspekty związane ze zdrowym stylem odżywiania się. W niniejszym opracowaniu kluczowym problemem było znalezienie odpowiedzi na pytanie, co w świadomości badanych osób wpływa na kształtowanie się kultury jedzenia we współczesnym, konsumpcyjnym społeczeństwie. Uwzględniono tu takie kwestie jak: wpływ wychowania w rodzinie na sposób żywienia i stosunek do żyw- ności, znaczenie pielęgnowania tradycji wspólnych posiłków w rodzinie, dostrzeganie potrzeby umiarkowania w jedzeniu i piciu we współ- czesnych społeczeństwach konsumpcyjnych czy postrzeganie warto- ści i zasad głoszonych przez Kościół jako tych, które mogłyby pomóc w kształtowaniu odpowiedniego stylu konsumpcji i samoograniczenia. Podjęto także kwestię zgłaszania wszelkich nieprawidłowości w po- stępowaniu przetwórców żywności oraz potrzebę powołania jednego Urzędu ds. Żywności, który kompleksowo zajmowałby się bezpieczeń- stwem i jakością żywności. Ostatni zaś tekst, autorstwa ks. Pawła Prüfera i Łukasza Bu- dzyńskiego, wskazuje na początku, że z produkcją żywności wiążą się aspekty dystrybucyjne. Te z kolei okazują się problematyczne. Ilościowo- jakościowemu jej wytwarzaniu i dystrybuowaniu towarzyszą kwestie moralne. Darmowe przekazywanie nadwyżek wytworzonej żywności jednostkom, grupom i krajom z jej deficytami – czasem są to braki zagrażające zdrowiu i życiu – może być systemowe i doraźne. Wobec takich działań producenci żywności wyrażają określone przekonania. 22 Ks. Artur Wysocki, Marcin Zarzecki Można na tej podstawie wnioskować o istnieniu określonych postaw, świadczących o specyficznym etosie producentów żywności. Zasada powszechnego przeznaczenia dóbr ziemi oraz poczucie odpowiedzial- ności za siebie nawzajem określają konkretne postulaty powinnościowe w logice ludzkiego myślenia i działania. Analiza socjologiczno-etyczna pozwala na próbę diagnozowania zjawisk społecznych – wśród nich produkcji żywności – w aspekcie ich integralności, prowokując do zmiany myślenia oraz określonych postaw praktycznych. Na końcu zaś, jako aneks do opracowania, został umieszczony wspomniany już Kodeks etyki żywnościowej przyjęty 4 października 2013 r., będący w dużym stopniu punktem odniesienia do pytań, które znalazły się w ankiecie do przeprowadzonego badania.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Etos polskich przetwórców żywności
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: