Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00665 009443 7438115 na godz. na dobę w sumie
Etyka adwokatów i radców prawnych - ebook/pdf
Etyka adwokatów i radców prawnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 395
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8406-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Etyka adwokatów i radców prawnych to publikacja, która w sposób nowatorski omawia wszystkie kwestie etyczne związane z wykonywaniem zawodów adwokata i radcy prawnego. Rozdział pierwszy poświęcony jest ogólnej charakterystyce zawodów adwokata i radcy prawnego. W szczególności zostały w niej omówione zagadnienia miejsca tych zawodów w systemie zawodów prawniczych w Polsce, zarówno w perspektywie historycznej obejmującej dzieje adwokatury i powstanie zawodu radcy prawnego oraz ich współczesną konwergencję, jak i w perspektywie ich statusu jako niezależnych zawodów zaufania publicznego. W tej części omówione zostały także funkcje zawodów adwokata i radcy prawnego w związku z analizą występującego w polskim ustawodawstwie pojęcia pomocy prawnej. Rozdział drugi poświęcony jest problemom kodeksów etyki zawodowej, co obejmuje zarówno metaetyczne rozważania o celach i zasadach ich tworzenia, jak i o ich statusie na gruncie prawniczej koncepcji źródeł prawa.

W rozdziale trzecim scharakteryzowane zostały czynności zawodowe adwokatów i radców prawnych oraz odpowiadające im podstawowe zasady etyki zawodowej. Otwierają go rozważania dotyczące rozróżnienia i relacji między aksjologią i deontologią zawodową. Następnie wyróżniono podstawowe formy pomocy prawnej, takie jak reprezentacja klientów przed sądami i urzędami oraz doradztwo prawne, a także uzupełniono o role coraz częściej pełnione przez prawników, tj. negocjacje, arbitraż i mediacje. Zaprezentowano również podstawowe zasady etyki adwokatów i radców prawnych w ujęciu, według którego każda z nich odnosi się do wyodrębnionego rodzaju czynności zawodowych. Są to zasada lojalności w przypadku reprezentacji, zasada rzetelności w odniesieniu do porad prawnych, zasada prawdomówności dla negocjacji oraz zasada dobrowolności i bezstronności dla arbitrażu oraz mediacji. W części tej omówione zostały elementy relacji między adwokatem i radcą prawnym a klientem.

Rozdział czwarty rozpoczyna systematyczne omówienie obowiązków zawodowych adwokatów i radców prawnych. W pierwszej kolejności obejmuje ono zagadnienia marketingu usług prawniczych i rozpoczęcia współpracy z klientem. Są to problemy takie jak zakaz reklamy, zakres dopuszczalnego informowania o wykonywaniu zawodu, pozyskiwanie klientów czy treść umowy z klientem. W rozdziale piątym omówiona została problematyka konfliktu interesów, w szczególności standardy stosowane w tym zakresie, badanie jego występowania oraz zarządzenie nim, gdy zostanie on stwierdzony. W rozdziale szóstym tematem jest tajemnica zawodowa, której omówienie obejmuje zarówno kwestie jej zakresu podmiotowego, przedmiotowego i temporalnego, jak i problematykę zwolnień z tajemnicy. W rozdziale siódmym zaprezentowane zostały problemy związane z immunitetem adwokatów i radców prawnych oraz etyczne granice ich wolności słowa, w szczególności wynikające z takich standardów jak rzeczowość, prawdomówność, takt, umiar itp. W rozdziale ósmym omówiona została problematyka zakończenia współpracy z klientem i rzetelności finansowej, a więc przede wszystkim przesłanek wypowiedzenia pełnomocnictwa przez prawnika, kwestie wzajemnych rozliczeń itp. W rozdziale dziewiątym poruszone zostały zagadnienia zasad wynikających z idei koleżeństwa zawodowego oraz obowiązki wobec samorządu zawodowego związane z koncepcją solidarności zawodowej.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE Etyka adwokatów i radców prawnych Paweł  SkuczyńSki c.H. Beck Biblioteka Etyki Prawniczej MONOGRAFIE PRAWNICZE PAWEŁ SKUCZYŃSKI • ETYKA ADWOKATÓW I RADCÓW PRAWNYCH Polecamy nasze najnowsze publikacje: W. Marchwicki, M. Niedużak ODPOWIEDZIALNOŚĆ DYSCYPLINARNA, ETYKA ZAWODOWA ADWOKATÓW I RADCÓW PRAWNYCH. ORZECZNICTWO Zbiory Orzecznictwa Becka M. Król (red.) ETYKA ADWOKACKA I RADCOWSKA. KOMENTARZ, ORZECZNICTWO I KAZUSY Aplikacje Prawnicze K. Korczyńska, R. Baszuk ETYKA ADWOKACKA. WYBÓR ORZECZEŃ WYŻSZEGO SĄDU DYSCYPLINARNEGO ADWOKATURY Aplikacje Prawnicze W. Bergier, J. Jacyna ETYKA ZAWODU ADWOKATA. REGULAMIN WYKONYWANIA ZAWODU ADWOKATA. KOMENTARZ PRAKTYCZNY. ORZECZNICTWO, WZORY I KAZUSY Metodyki Becka M. Król (red.) OPINIE PRAWNE W PRAKTYCE Aplikacje Prawnicze www.ksiegarnia.beck.pl ETYKA ADWOKATÓW I RADCÓW PRAWNYCH PAWEŁ SKUCZYŃSKI WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Wydawca: Joanna Ablewicz Recenzenci: Prof. UŚ dr hab. Tomasz Pietrzykowski Prof. UG dr hab. Sebastian Sykuna Publikacja została dofinansowana przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz fundację Instytut Etyki Prawniczej © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8405-4 ISBN e-book 978-83-255-8406-1 Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................................... Wykaz skrótów .......................................................................................................... Wykaz literatury ....................................................................................................... Rozdział 1. Ogólna charakterystyka zawodów adwokata i radcy prawnego .............................................................................................................. § 1. Dzieje adwokatury i powstanie zawodu radcy prawnego ................... § 2. Konwergencja zawodów adwokata i radcy prawnego ......................... § 3. Adwokat i radca prawny jako zawody zaufania publicznego ............. § 4. Niezależność adwokata i radcy prawnego ............................................. § 5. Pojęcie pomocy prawnej i rynek usług prawniczych .......................... Rozdział 2. Kodyfikacja etyki zawodowej ........................................................... § 6. Cele i zasady kodyfikowania etyki zawodowej ..................................... § 7. Kodeksy etyki zawodowej jako akty normatywne ............................... Rozdział 3. Podstawowe zasady etyki adwokatów i radców prawnych ........ § 8. Podstawowe zasady etyki a czynności zawodowe adwokatów i radców prawnych .................................................................................... § 9. Zasada lojalności obrońcy i pełnomocnika ........................................... § 10. Zasada rzetelności doradztwa prawnego ............................................... § 11. Zasada prawdomówności negocjatora ................................................... § 12. Zasada bezstronności arbitra i dobrowolności mediacji ..................... Rozdział 4. Marketing usług prawniczych i rozpoczęcie współpracy z klientem ............................................................................................................ § 13. Informowanie o wykonywaniu zawodu i pozyskiwanie klientów ..... § 14. Rozpoczęcie świadczenia pomocy prawnej i jej warunki ................... Rozdział 5. Konflikt interesów .............................................................................. § 15. Pojęcie i standardy konfliktu interesów ................................................ § 16. Zarządzanie konfliktem interesów ......................................................... Rozdział 6. Tajemnica zawodowa ......................................................................... § 17. Pojęcie i ochrona tajemnicy zawodowej ................................................ § 18. Ograniczenia tajemnicy zawodowej ....................................................... VII XIII XVII 1 1 18 31 44 62 77 77 87 101 101 111 153 162 170 181 181 199 219 219 239 247 247 270 V Spis treści Rozdział 7. Etyczne granice wolności słowa ...................................................... § 19. Immunitet adwokatów i radców prawnych a granice wolności słowa ............................................................................................................ § 20. Standardy wypowiedzi adwokatów i radców prawnych ..................... Rozdział 8. Zakończenie współpracy z klientem i rzetelność finansowa ..... § 21. Wynagrodzenie i rzetelność finansowa ................................................. § 22. Zakończenie współpracy z klientem ...................................................... Rozdział 9. Koleżeństwo zawodowe i solidarność zawodowa ........................ § 23. Obowiązki wobec kolegów ...................................................................... § 24. Obowiązki wobec samorządu zawodowego .......................................... Zakończenie ............................................................................................................... 285 285 294 311 311 327 335 335 350 359 VI Wprowadzenie Etyka adwokatów i radców prawnych jest niewątpliwie jedną z najbardziej rozwi­ niętych etyk zawodowych. Obok etyki lekarskiej czy nauczycielskiej jest przedmiotem zainteresowania  już  od  czasów  antycznych1.  Na  przestrzeni  dziejów  poświęcono  jej wiele miejsca, przede wszystkim w traktatach filozoficznych oraz dziełach prawniczych. Można wspomnieć chociażby o takich myślicielach jak Cyceron czy Tomasz z Akwinu. Ostatnie dekady przyniosły bardzo dynamiczny wzrost zainteresowania etyką, a liczba prac  poświęconych  etyce  adwokatów  i  radców  prawnych  rośnie  w  postępie  geome­ trycznym. Towarzyszy temu wyodrębnianie się dziedziny wiedzy określanej jako etyka prawnicza, która łączy refleksję filozoficzną i prawniczą nad etyką zawodową wszyst­ kich prawników, a więc także sędziów, prokuratorów, nauczycieli akademickich itd. Etyka ta poszukuje wspólnych wszystkim prawnikom norm i wartości, a więc tego, co poza wykształceniem integruje środowisko prawnicze, a w konsekwencji tworzy kul­ turę prawniczą. Nic dziwnego, że ze względu na swoje znaczenie i dorobek w skali po­ wszechnej, etyka adwokatów i radców prawnych jest dla całej etyki prawniczej punk­ tem odniesienia, a w stosunku do etyki innych zawodów ma charakter wzorcowy. Mimo to, w etyce adwokatów i radców prawnych występuje cały szereg problemów nierozwiązanych i być może nierozwiązywalnych, ale niewątpliwie praktycznie donio­ słych i filozoficznie fascynujących. Nie jest to oczywiście niczym zaskakującym, ponie­ waż w etyce rzadko można udzielić ostatecznych odpowiedzi. Sens debat etycznych po­ lega w dużej mierze na tym, aby zadawać wciąż te same pytania i uzyskiwać dzięki temu lepsze zrozumienie dylematów, przed którymi stawia nas życie. Dotyczy to również, a być może nawet przede wszystkim, etyki zawodowej. Wydaje się, że w etyce adwoka­ tów i radców prawnych można wyróżnić dwie grupy tego typu pytań czy problemów. Pierwszą stanowią kwestie metod i pojęć, którymi się w tej etyce posługujemy. Czym są cnoty zawodowe? Czy należy tworzyć kodeksy etyki zawodowej? Jaka jest relacja mię­ dzy obowiązkami zawodowymi a wartościami danego zawodu? To tylko przykładowe pytania. Sferę refleksji, która próbuje udzielić na nie odpowiedzi, nazywa się metaetyką. Drugą grupę problemów stanowią kwestie o charakterze normatywnym. Co jest pod­ stawową wartością danego zawodu? Jaką treść mają podstawowe zasady jego etyki za­ wodowej? Jaki jest zakres poszczególnych obowiązków zawodowych? Są to pytania ty­ powe dla etyki normatywnej. 1  Zob. M. Środa, Edukacja etyczna a etyka zawodowa, [w:] H. Izdebski, P. Skuczyński (red.), Edukacja etyczna prawników – cele i metody, Warszawa 2010, s. 9–10. VII Wprowadzenie Niniejsza książka poświęcona jest normatywnym zagadnieniom etyki adwokatów i radców prawnych. W związku z tym, kwestie metaetyczne zostaną poruszone jedy­ nie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do przedstawienia stanowiska, które w tej sferze przyjmuję2. Ma ono bowiem wpływ na sposób ujęcia przeze mnie poszcze­ gólnych problemów normatywnych. Jak już wspomniałem, polega to przede wszyst­ kim na tym, że rozważania dotyczące etyki zawodowej adwokatów i radców prawnych nie powinny mieć ani charakteru wyłącznie filozoficznego, ani wyłącznie prawniczego. W mojej ocenie dla zupełności i spójności etyki zawodowej kluczowe jest połączenie obydwu perspektyw. Należy więc włączyć do rozważań zarówno filozoficzną refleksję nad wartościami zawodowymi, jak i prawniczą analizę poszczególnych obowiązków za­ wodowych. Niemożliwe jest bowiem współcześnie istnienie wartości zawodowych bez ich instytucjonalizacji, w tym ustanowienia związanych z nimi obowiązków zawodo­ wych i poddania ich przestrzegania kontroli, na przykład przez organy dyscyplinarne. Jednak nie jest też możliwe przestrzeganie i stosowanie obowiązków zawodowych bez świadomości, czemu mają one służyć i jakiejkolwiek refleksji nad wartościami danego zawodu. Praktyce powinien towarzyszyć więc namysł nad jej etycznymi podstawami. Ozna­ cza to przede wszystkim, że prawnicy powinni rozumieć, dlaczego etyka zawodowa nakazuje lub zakazuje im postępować w określony sposób, co jest źródłem i uzasad­ nieniem ich zawodowych obowiązków. Takie rozumienie jest wartością samą w sobie. Oznacza to jednak również coś więcej. Refleksja w omawianym tu znaczeniu wymu­ sza bowiem sceptycyzm wobec uzasadniania określonego sposobu postępowania przy pomocy argumentu z istniejącej praktyki, a więc uzasadnienia typu „po prostu tak się to robi”. Pozwala to poszukiwać lepszych uzasadnień dla danego sposobu postępowa­ nia, a w przypadku ich braku również na wypracowywanie nowych – alternatywnych norm zachowań. W ten sposób możliwe stają się zmiany w etyce zawodowej, niebędące jednak dziełem przypadku, lecz służące doskonaleniu praktyki. Refleksja nad praktyką oznacza więc jednocześnie krytyczne wobec niej nastawienie. Jest ono oczywiście ważne na poziomie rozwiązywania indywidualnych dylematów przez prawników. Szczególne znaczenie zyskuje ono jednak na poziomie funkcjonowania całych grup zawodowych. Wobec wciąż zwiększającej się liczby prawników i pluralizmu poglądów w ramach śro­ dowisk prawniczych refleksyjność praktyki staje się koniecznością. Znaczenie  refleksji  i  krytycznego  nastawienia  stanie  się  bardziej  zrozumiałe na przykładzie zagadnienia, które wyznacza główne problemy normatywne etyki adwo­ katów i radców prawnych i staje się swego rodzaju osią podstawowych sporów. Mowa o debatach toczących się zarówno w takich krajach jak Stany Zjednoczone, czy Polska, dotyczących tzw. moralnego kryzysu zawodów prawniczych3. Spróbujmy zrekonstru­ ować główne stanowiska w nich występujące. Z jednej strony znajdują się zwolennicy 2  Szeroko omówiłem je w P. Skuczyński, Status etyki prawniczej, Warszawa 2010. 3  Zob. R. Sarkowicz, O tzw. moralnym kryzysie profesji prawniczej, [w:] J. Stelmach, Studia z filozofii prawa 2, Kraków 2003, s. 159 i n. VIII Wprowadzenie tezy o – stanowiącym istotę owego kryzysu – upadku postaw współczesnych prawni­ ków. Odwołują się oni zazwyczaj do przeszłości, kiedy środowisko prawnicze funkcjo­ nowało jako silnie zintegrowana wspólnota, w której szczególnie istotne były relacje ko­ leżeństwa zawodowego oraz kształcenie w systemie patronackim. Dzięki temu możliwe było utrzymywanie bardzo wysokich standardów moralnych wśród prawników. Klu­ czowe były postawy poczucia godności zawodowej, bezinteresowności i odwagi. Zda­ niem zwolenników tej tezy dziś dominują postawy indywidualistyczne oraz nastawienie na zysk i szybki sukces. Pojawia się coraz więcej osób bez odpowiedniego przygotowa­ nia, czego koszty ponoszą klienci. Coraz częściej są oni poszkodowani przez działania nierzetelnych prawników. Z  drugiej  strony  twierdzi  się,  że  dawne  czasy,  które  przeciwstawia  się  obecnej rzeczywistości, nie powinny być oceniane pozytywnie. Istnienie silnie zintegrowanej wspólnoty prawników miało bowiem szereg negatywnych konsekwencji. Koleżeństwo zawodowe prowadziło do negatywnie pojmowanej solidarności zawodowej. Oznaczało ono między innymi ograniczenie dostępu do zawodów prawniczych i preferowanie re­ lacji rodzinnych. Wiązał się z tym brak przejrzystości umożliwiający ukrywanie nie­ godnych zachowań prawników. Zatem współczesne przemiany zawodów prawniczych wcale nie doprowadziły do kryzysu, ale wręcz do poprawy sytuacji. W szczególności wprowadzenie  zasad  rynkowych  świadczenia  usług  prawniczych,  a  w  konsekwencji konkurencji między prawnikami, wpływa pozytywnie na dostępność pomocy prawnej dla klientów. Prowadzi także do poprawy jakości tych usług, w tym zwiększenia zaan­ gażowania prawników w sprawy klientów. Podobne mechanizmy powodują, że zwięk­ sza się dbałość prawników o etykę zawodową. Wysiłki w tym zakresie nie koncentrują się jednak na realizacji ideałów, ocenianych jako wzniosłe, ale jednocześnie mgliste, lecz na stworzeniu i egzekwowaniu systemu precyzyjnych obowiązków zawodowych. Rozstrzygnięcie sporu między powyższymi stanowiskami, dotyczącymi tzw. kry­ zysu moralnego zawodów prawniczych, wydaje się niemożliwe wyłącznie przy pomocy argumentacji  etycznej.  Dzięki  refleksyjnemu  i  krytycznemu  spojrzeniu  na  ten  spór możliwe jest stwierdzenie, że w gruncie rzeczy nie dotyczy on bezpośrednio kwestii etyki zawodowej, lecz raczej tożsamości prawników. Jest to konflikt między różnymi wizjami zawodów prawniczych reprezentowanymi przez różne grupy zawodowe czy pokolenia prawników. W tym sporze z jakichś przyczyn zaczęto wykorzystywać argu­ mentację etyczną. Doprowadziło to do przekształcenia go z debaty między różnymi wizjami  zawodów  prawniczych  w  polemikę  dotyczącą  uczciwości  ich  zwolenników. Spory tego typu z reguły wyłączają wszelką dyskusję i mogą być destrukcyjne dla ca­ łego środowiska. Natomiast zrozumienie pluralizmu tego rodzaju wizji i jego zaakcep­ towanie, umożliwia rozwiązywanie konkretnych problemów przez sięganie do każdej z nich i szukanie najlepszego uzasadnienia dla poszczególnych rozwiązań. Umożliwia to debatę o wartościach zawodowych między zwolennikami różnych wizji i uzasadnia­ nie przy pomocy wyników tych debat konkretnych obowiązków zawodowych. Wydaje się więc konieczne, aby rozważania dotyczące etyki zawodowej adwokatów i radców prawnych, które mają być krytyczne i które mają zmierzać do refleksyjności IX Wprowadzenie praktyki, prowadzić w kontekście zagadnienia tożsamości tych zawodów. Jest to moż­ liwe po przyjęciu pewnego podstawowego założenia, tj. że niezbędne jest objęcie roz­ ważaniami obu zawodów – adwokatów i radców prawnych. Oczywiście istnieją mię­ dzy nimi różnice. Istnieje jednak również cały szereg podobieństw, a ich historycznych i współczesnych związków nie da się podważyć. Zarówno różnice, podobieństwa, jak i związki mają wpływ na kształtowanie się tożsamości tych zawodów. Innymi słowy – nie da się zrozumieć wizji swojego zawodu prezentowanej przez adwokatów bez zrozu­ mienia wizji radców prawnych i odwrotnie. Będąc świadomym, że w kontekście powy­ żej zarysowanych sporów takie ujęcie może wywoływać kontrowersje, pragnę podkre­ ślić, że wynika ono z głębokiego przekonania, iż tego wymaga postulat adekwatności rozważań. Pominięcie jednego z tych zawodów czyniłoby owe rozważania niepełnymi. Nie bez znaczenia jest również fakt, że ukazanie podobieństw i różnic między aksjolo­ gią i deontologią obydwu zawodów ma samo w sobie wartość poznawczą oraz może być pomocne w praktyce. Przyjęte założenia dotyczące perspektywy krytycznej etyki zawodowej, osadzenia rozważań w kontekście sporu o tożsamość zawodów prawniczych oraz łącznego uję­ cia etyki adwokatów i radców prawnych nie zmieniają jednak tego, że zasadniczym ce­ lem niniejszej pracy jest omówienie podstawowych problemów normatywnych etyki adwokatów i radców prawnych w taki sposób, aby mogło ono służyć jako podręcz­ nik zarówno dla studentów, jak i aplikantów oraz pozycja pomocna dla praktyków. Należy również podkreślić, że jest ona napisana z punktu widzenia osoby niebędącej ani adwokatem ani radcą prawnym, a więc z perspektywy zewnętrznej w stosunku do praktyki prawniczej. Ma to swoje złe i dobre strony. Przede wszystkim, status taki po­ zwala osiągnąć pewien naukowy dystans do zagadnień będących przedmiotem rozwa­ żań, co umożliwia krytyczne nań spojrzenie. Dzięki temu możliwe jest dostrzeżenie kwestii ogólnych, które często umykają praktykom. Jednocześnie jednak dystans ten często uniemożliwia dostrzeżenie niuansów oczywistych dla praktyków, a więc powo­ duje pewien brak wyczulenia na szczegóły. Pozostaje mieć nadzieję, że wskutek toczą­ cego się od wielu lat dialogu między teorią a praktyką istniejące w tym zakresie ryzyko zostało zminimalizowane. Praca składa się z 9 rozdziałów. Rozdział pierwszy poświęcony jest ogólnej charak­ terystyce zawodów adwokata i radcy prawnego. W szczególności zostało w nim omó­ wione miejsce tych zawodów w systemie zawodów prawniczych w Polsce, zarówno w perspektywie historycznej obejmującej dzieje adwokatury i powstanie zawodu radcy prawnego oraz ich współczesną konwergencję, jak i w perspektywie ich statusu jako nie­ zależnych zawodów zaufania publicznego. W tej części omówione zostały także funk­ cje zawodów adwokata i radcy prawnego w związku z analizą występującego w pol­ skim ustawodawstwie pojęcia pomocy prawnej. Rozdział drugi poświęcony jest pro­ blemom kodeksów etyki zawodowej, co obejmuje zarówno metaetyczne rozważania o celach i zasadach ich tworzenia, jak i o ich statusie na gruncie prawniczej koncepcji źródeł prawa. W rozdziale trzecim scharakteryzowane zostały czynności zawodowe ad­ wokatów i radców prawnych oraz odpowiadające im podstawowe zasady etyki zawodo­ X Wprowadzenie wej. Otwierają go rozważania dotyczące rozróżnienia i relacji między aksjologią i deon­ tologią zawodową. Następnie wyróżniono podstawowe formy pomocy prawnej, takie jak reprezentacja klientów przed sądami i urzędami oraz doradztwo prawne, przedsta­ wiono także role coraz częściej pełnione przez prawników, tj. udział w negocjacjach, arbitrażu i mediacjach. Zaprezentowano również podstawowe zasady etyki adwokatów i radców prawnych w ujęciu, według którego każda z nich odnosi się do wyodrębnio­ nego rodzaju czynności zawodowych. Są to zasada lojalności w przypadku reprezen­ tacji, zasada rzetelności w odniesieniu do porad prawnych, zasada prawdomówności dla negocjacji oraz zasada bezstronności arbitrażu i dobrowolności mediacji. W czę­ ści tej omówione zostały także elementy relacji między adwokatem i radcą prawnym a klientem. Rozdział czwarty rozpoczyna systematyczne omówienie obowiązków za­ wodowych adwokatów i radców prawnych. Zajęto się zagadnieniami marketingu usług prawniczych i rozpoczęcia współpracy z klientem. Są to problemy takie jak zakaz re­ klamy, zakres dopuszczalnego informowania o wykonywaniu zawodu, pozyskiwanie klientów czy treść umowy z klientem. W rozdziale piątym omówiona została proble­ matyka konfliktu interesów, w szczególności standardy stosowane w tym zakresie, ba­ danie jego występowania oraz zarządzenie nim, gdy zostanie on stwierdzony. Tematem rozdziału szóstego jest tajemnica zawodowa, której omówienie obejmuje zarówno kwe­ stie jej zakresu podmiotowego, przedmiotowego i temporalnego, jak i problematykę zwolnień z tajemnicy. W rozdziale siódmym zaprezentowane zostały problemy zwią­ zane z immunitetem adwokatów i radców prawnych oraz etyczne granice ich wolności słowa, w szczególności wynikające z takich standardów jak rzeczowość, prawdomów­ ność, takt, umiar itp. W rozdziale ósmym omówiona została problematyka zakończe­ nia współpracy z klientem i rzetelności finansowej, a więc przede wszystkim przesłanek wypowiedzenia pełnomocnictwa przez prawnika, kwestie wzajemnych rozliczeń itp. W rozdziale dziewiątym poruszone zostały zagadnienia zasad wynikających z idei kole­ żeństwa zawodowego oraz obowiązki wobec samorządu zawodowego związane z kon­ cepcją solidarności zawodowej. Książka niniejsza stanowi w pewien sposób podsumowanie moich dotychczaso­ wych zainteresowań etyką adwokatów i radców prawnych. Dlatego też w wielu miej­ scach powtarzam w niej rozważania zawarte w innych, rozproszonych tekstach. Są to w szczególności takie opracowania jak: Wprowadzenie: etyka adwokacka między tra­ dycją i nowoczesnością, [w:] Projekt Kodeksu Etyki Adwokackiej z dnia 6 maja 2010 r., Warszawa 2010, s. 7−40, Lojalność wobec klienta jako zasada etyki prawniczej i jej gra­ nice, [w:] H. Izdebski, P. Skuczyński (red.), Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy 2, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 87−107, Główne kierunki rozwoju etyki prawniczej w Polsce, [w:] 10 lat Studenckiego Stowarzyszenia Etyki Prawniczej, Warszawa 2011, s. 7−46, Najnowsze zmiany w etyce adwokatów – analiza krytyczna, MoP 2012, Nr 8, s.  397−405,  Nowy  Kodeks  etyki  radcy  prawnego  –  nowy  model  relacji  z  klientem?, MoP 2015, Nr 12, s. 625−635 oraz szereg haseł mojego autorstwa, zawartych w Leksy­ konie etyki prawniczej. 100 podstawowych pojęć pod red. P. Skuczyńskiego i S. Sykuny, C.H.Beck, Warszawa 2013, a także rozdziałów mojego autorstwa w zawartych w opra­ XI Wprowadzenie cowaniu T. Jaroszyński, A. Sękowska, P. Skuczyński, Kodeks etyki radcy prawnego. Ko­ mentarz, Wydawnictwo Praktyka Prawnicza, Warszawa 2016. Wykorzystałem również poglądy zawarte we wcześniejszej rozprawie Status etyki prawniczej, Wydawnictwo Le­ xisNexis, Warszawa 2010. Ze względu na ciągle zachodzące zmiany dotyczące zasad wykonywania zawodów adwokata i radcy prawnego, w tym formalnych źródeł etyki zawodowej, wyrażone w tych tekstach poglądy zostały zaktualizowane. W pracy wykorzystane zostało orzecznictwo sądowe i dyscyplinarne w sprawach adwokatów i radców prawnych dostępne w coraz większej liczbie źródeł. Chodzi przede wszystkim o Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych ukazujące się jako rocznik oraz zbiory G. Borkowski (red.), Etyka zawodu radcy prawnego i ad­ wokata.  Kazusy.  Objaśnienia.  Orzecznictwo,  Warszawa  2016,  K.  Korczyńska,  R.  Ba­ szuk, Etyka adwokacka. Wybór orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwoka­ tury, Warszawa 2016, W. Marchwicki, M. Niedużak (red.), Odpowiedzialność dyscy­ plinarna, etyka zawodowa adwokatów i radców prawnych. Orzecznictwo, Warszawa 2016, a także serwisy internetowe www.wsd.adwokatura.pl oraz www.temidium.pl. Ze względu na to, że poszczególne orzeczenia dostępne są w wielu z tych pozycji ich po­ woływanie w pracy ma miejsce bez podania źródła. Książka niniejsza nie powstałaby, gdyby nie wsparcie koleżanek i kolegów współ­ pracujących stale w ramach fundacji Instytut Etyki Prawniczej, za co serdecznie im dziękuję. Szczególne podziękowanie kieruję do recenzentów – prof. UŚ, dr. hab. To­ masza Pietrzykowskiego oraz prof. UG, dr. hab. Sebastiana Sykuny, którzy pozwolili mi uniknąć wielu błędów. Za te, które nadal zawarte są w pracy, w oczywisty sposób odpowiadam wyłącznie ja. Osobno pragnę podziękować mgr. Karolowi Muszyńskiemu za pomoc w redakcyjnym opracowaniu książki. Stan prawny: 1 stycznia 2016 r. Paweł Skuczyński XII Wykaz skrótów 1. Akty prawne KC .................................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 380) KERP ............................................... uchwała Nr 3/2014 Nadzwyczajnego Zjazdu Rad­ ców Prawnych z 22.11.2014 r. w sprawie Kodeksu Etyki Radcy Prawnego KK .................................................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, KPA ................................................. ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania admi­ KPC ................................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cy­ nistracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23) poz. 553 ze zm.) KPK ................................................. ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania kar­ Konstytucja RP .............................. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. wilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 101) nego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 615 ze zm.) z 2014 r., poz. 164 ze zm.) PrAdw ............................................. ustawa z 26.7.1982 r. – Prawo o adwokaturze PrNot ............................................... ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. PrPostSAdm ................................... ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami  administracyjnymi  (t.j.  Dz.U.  z  2014  r., poz. 270 ze zm.) PrUSP .............................................. ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów po­ wszechnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 133 ze zm.) RadPrU ........................................... ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.) SNU ................................................. ustawa z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.) TerroryzmU ................................... ustawa  z  16.11.2000  r.  o  przeciwdziałaniu  praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 299 ze zm.) UstrójAdwU ................................... ustawa z 19.12.1963 r. o ustroju adwokatury (Dz.U. Nr 57, poz. 309) XIII Wykaz skrótów  ZZEAGZ ......................................... uchwała NRA z 10.10.1998 r. – Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej  i  Godności  Zawodu  (Kodeks  Etyki Adwokackiej),  ze  zm.,  tekst  ujednolicony:  http:// www.nra.pl/dokumenty.php 2. Organy i instytucje KRK ................................................. Krajowy Rejestr Karny MS .................................................... Minister Sprawiedliwości NRA ................................................. Naczelna Rada Adwokacka NSA ................................................. Naczelny Sąd Administracyjny SA .................................................... Sąd Apelacyjny SN .................................................... Sąd Najwyższy UOKiK ............................................ Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów WKD ............................................... Wyższa Komisja Dyscyplinarna WSA ................................................ Wojewódzki Sąd Administracyjny WSD ................................................ Wyższy Sąd Dyscyplinarny (Adwokatury) TK .................................................... Trybunał Konstytucyjny 3. Publikatory i czasopisma Acta UWr. ...................................... Acta Uniwersitatis Wratislaviensis Biul. PK ........................................... Biuletyn Prawa Karnego Biul. SN ........................................... Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw Dz.Pr.P.P. ........................................ Dziennik Praw Państwa Polskiego Dz.Urz.UE ...................................... Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej EP ..................................................... Edukacja Prawnicza EPS ................................................... Europejski Przegląd Sądowy Jur. ................................................... KPP .................................................. Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP ................................................. Monitor Prawniczy M.P. ................................................. Monitor Polski NP .................................................... Nowe Prawo OSA ................................................. Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSAB ............................................... Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej OSNKW .......................................... Orzecznictwo  Sądu  Najwyższego.  Izba  Karna Jurysta OSNP ............................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez­ OSNwSK ......................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych i Wojskowa Karnych XIV Wykaz skrótów  urzędowy, Seria A urzędowy, Seria B OSP .................................................. Orzecznictwo Sądów Polskich OTK ................................................. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OTK­A ............................................ Orzecznictwo  Trybunału  Konstytucyjnego;  zbiór OTK­B ............................................. Orzecznictwo  Trybunału  Konstytucyjnego;  zbiór Pal. ................................................... Palestra PiM .................................................. Prawo i Medycyna PiP ................................................... Państwo i Prawo PPK .................................................. Przegląd Prawa Konstytucyjnego Prz.Sejm. ......................................... Przegląd Sejmowy PS ..................................................... Przegląd Sądowy RPEiS ............................................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny R.Pr. ................................................. Radca Prawny SI ...................................................... Studia Iuridica SP ..................................................... Studia Prawnicze 4. Inne skróty art. .................................................... artykuł cz. ..................................................... część n. ...................................................... następny/­a/­e Nr ..................................................... numer orz. ................................................... orzeczenie post. ................................................. postanowienie poz. .................................................. pozycja strona s. ....................................................... t.j. ..................................................... tekst jednolity uchw. ............................................... uchwała vol. ................................................... volumin wyr. .................................................. wyrok ze zm. .............................................. ze zmianami XV Wykaz literatury J. Agacka­Indecka, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów, J. Agacka­Indecka, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów Pal. 2005, Nr 7–8 (część II), Pal. 2005, Nr 9–10 Pal. 2008, Nr 5–6 Nr 11−12 urnal of Legal Ethics 2012, Nr 25 Life, Princeton 1999 J. Agacka­Indecka, Obowiązki prawników (adwokatów) – praca prawników pro bono, J.  Agacka­Indecka,  Advocare  to  dla  nas  zawsze  wezwanie  na  pomoc...,  Pal.  2008, Ch. Ajanwachuku, An In­House Counsel s Decision To Whistleblow, Georgetown Jo­ A.I. Applbaum, Ethics for Adversaries. The Morality of Roles in Public and Professional B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009 J. Barańska­Głowacka, Z kart historii samorządu radców prawnych, Warszawa 2012 B.H. Barton, The ABA, The Rules, and Professionalism: The Mechanics of Self­Defeat and a Call for a Return to The Ethical, Moral, and Practical Approach of The Canons, North Carolina Law Review 2005, Nr 83 R. Baszuk, Tajemnica zawodowa w wyjaśnieniach obwinionego składanych w postępo­ waniu dyscyplinarnym, Pal. 2014, Nr 3–4 W. Bayer, Samorząd adwokacki w dobie walki z okupacją hitlerowską (Przyczynki do dziejów adwokatury polskiej w okresie 1939–1945), Pal. 1969, Nr 11 A.  Bereza,  Rys  historyczny  profesjonalnego  świadczenia  pomocy  prawnej  w  Polsce, [w:] A. Bereza (red.), Historia zawodu i zasady jego wykonywania, Warszawa 2010 W. Bergier, J. Jacyna, Etyka zawodu adwokata. Regulamin wykonywania zawodu ad­ wokata. Komentarz praktyczny, orzecznictwo, wzory i kazusy, Warszawa 2015 M. Bernarczyk, Konstytucyjny status samorządu adwokatów i radców prawnych wobec postulatu unifikacji zawodów, [w:] T. Gardocka, J. Sobczak, Zawody prawnicze, Warszawa 2010 A. Bień­Kacała, Źródła prawa wewnętrznego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku, Toruń 2013 A. Biłgorajski, G. Tyrka, Kilka uwag na temat granic wolności wypowiedzi przedstawi­ cieli prawniczych zawodów zaufania publicznego, [w:] A. Biłgorajski (red.), Gra­ nice wolności wypowiedzi przedstawicieli zawodów prawniczych, Warszawa 2015 Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, E. Rudkowska­Ząbczyk (red.), Dowody w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010 XVII Wykaz literatury M. Bobrowicz, Marketing usług prawniczych czyli jak wyprzedzić konkurencję, War­ szawa 2001 M. Bobrowicz, Marketing? Przecież reklama jest zakazana!, R.Pr. 2001, Nr 3 I. Bogucka, Zagadnienia tworzenia i funkcjonowania etycznych standardów zawodów prawniczych, [w:] I. Bogucka, Z. Tobor (red.), Prawo a wartości. Księga jubile­ uszowa Profesora Józefa Nowackiego, Kraków 2003 A. Bojańczyk, W sprawie obowiązków procesowych obrońcy wyznaczonego z urzędu do sporządzenia nadzwyczajnego środka zaskarżenia (cz. 1), Pal. 2009, Nr 5–6 A. Bojańczyk, Czy obrońca może przesłuchiwać świadka powołanego w sprawie innego ze  współoskarżonych  w  sprawie  o  konfiguracji  wielopodmiotowej?,  Pal.  2011, Nr 3–4 A. Bojańczyk, Czy obrońca może działać na korzyść oskarżonego nawet wbrew jego wyraźnie objawionej woli?, Pal. 2012, Nr 5–6 A. Bojańczyk, Czy nieletni lub ubezwłasnowolniony mandant może cofnąć upoważnie­ nie do obrony udzielone przez przedstawiciela ustawowego lub osobę, pod której pieczą pozostaje?, Pal. 2012, Nr 7–8 A.  Bojańczyk,  Odpowiedzialność  dyscyplinarna  obrońcy  za  wadliwe  prowadzenie obrony w postępowaniu karnym, [w:] G. Borkowski (red.), Etyka zawodów praw­ niczych w praktyce. Relacje na Sali rozpraw, Lublin 2013 A. Bojańczyk, Teza dowodowa jako normatywny wyznacznik zakresu przeprowadze­ nia dowodu w procesie karnym o charakterze inkwizycyjnym i kontradyktoryj­ nym,  [w:]  P.  Wiliński  (red.),  Kontradyktoryjność  w  polskim  procesie  karnym, Warszawa 2013 A. Bojańczyk, Gromadzenie dowodów przez obrońcę i pełnomocnika w postępowaniu przygotowawczym, [w:] P. Wiliński (red.), Obrońca i pełnomocnik w procesie karnym po 1.7.2015 r. Przewodnik po zmianach, Warszawa 2015 Ł. Bojarski, Dostępność nieodpłatnej pomocy prawnej. Raport z monitoringu, War­ szawa 2003 Ł. Bojarski, Samorząd zawodowy a solidarność zawodowa, [w:] H. Izdebski, P. Skuczyń­ ski (red.), Etyka zawodów prawniczych. Etyka prawnicza, Warszawa 2006 G. Borkowski (red.) Etyka zawodu radcy prawnego i adwokata. Kazusy. Objaśnienia. W. Brzozowski, Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP, Orzecznictwo, Warszawa 2016 Warszawa 2011 K. Buchała, W sprawie sporu o tajemnicę adwokacką, Pal. 1969, Nr 2 T. Burakowski, Trudna droga kobiet do adwokatury, [w:] R. Łyczywek (red.), Szkice z dziejów adwokatury polskiej, Warszawa 1976 S. Car, Zarys historii Adwokatury w Polsce, Warszawa 1925 W. Chańska, Klauzula sumienia jako wyraz moralnego kompromisu, PiM 2013, Nr 3–4 T. Chauvin, Reprezentacja a sprawiedliwość proceduralna, [w:] H. Izdebski, P. Skuczyń­ ski (red.), Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy 2, Warszawa 2011 XVIII Wykaz literatury Ł. Chojniak, Obowiązek wnoszenia środka odwoławczego, czyli krytyczne uwagi o § 56 Kodeksu etyki adwokackiej, [w:] H. Izdebski, P. Skuczyński (red.), Etyka prawni­ cza. Stanowiska i perspektywy 3, Warszawa 2013 J. Chorębiewski, O immunitecie adwokata, NP 1955, Nr 6 J. Ciapała, Samorządy osób wykonujących zawody prawnicze w kontekście postano­ wień art. 17 Konstytucji RP z 2.4.1997 roku, [w:] Z. Witkowski, A. Bień­Kacała, Samorządy w Konstytucji RP z 2.4.1997 roku, Toruń 2013 M. Cieślak, Zagadnienie immunitetu adwokackiego, Pal. 1963, Nr 7–8 S. Cieślak, Formalizm postępowania cywilnego, Warszawa 2008 S.W. Ciupa, Kooperacja firm prawniczych – szansa na przetrwanie małych i średnich kancelarii, Dodatek do MoP 2005, Nr 18 S.W. Ciupa, Czy liberalizacja zasad etyki radców prawnych przyczyni się do poszerzenia rynku usług prawnych? – seminarium, MoP 2007, Nr 13 S.W. Ciupa, Umowy o świadczenie pomocy prawnej, [w:] A. Bereza (red.), Zawód radcy prawnego. Historia zawodu i zasady jego wykonywania, Warszawa 2013 A.  Cubała,  Gdy  obrońca  broni  kilku  oskarżonych.  Uwaga  na  kolizję  interesów, Pal. 1996, Nr 7–8 Z. Czeszejko, Z. Krzemiński, Adwokacka wolność słowa i pisma, Pal. 1968, Nr 5 M.C. Daly, The Dichotomy Between Standards and Rules: A New Way of Understan­ ding the Differences in Perceptions of Lawyer Code of Conduct by U.S and Fore­ ign Lawyers, Vanderbilt Journal of Transnational Law, 1999, Nr 32 A. Demenko, Granice wolności wypowiedzi adwokata, [w:] A. Biłgorajski (red.), Granice wolności wypowiedzi przedstawicieli zawodów prawniczych, Warszawa 2015 R. Dębowski, Czy powstanie adwokatura IV RP?, Pal. 2010, Nr 1–2 A. Dudkiewicz, P. Piątak, Zakaz reklamy w zawodach zaufania publicznego, MoP 2006, Nr 4 Ch.J. Dunnigan, The Art Formerly Known as the Chinese Wall: Screening in Law Firms: Why, When, Where, and How, Georgetown Journal of Legal Ethics 1998, Nr 11 K. Działocha, [w:] L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, T.W. Eldred, The Psychology Of Conflicts Of Interest In Criminal Cases, University of t. II, Warszawa 2001 Kansas Law Review 2009, Nr 58 dzy, PiP 2006, Nr 26 1997 W. Filipkowski, K. Prokop, Wolne zawody prawnicze a przeciwdziałanie praniu pienię­ F. Fukuyama, Zaufanie. Kapitał społeczny a droga do dobrobytu, Warszawa–Wrocław B. Gadek, Zakaz reklamy usług prawniczych, Pal. 2006, Nr 2 H. Gajewska­Kraczkowska, Tajemnica zawodowa, [w:] H. Izdebski, P. Skuczyński (red.), Etyka zawodów prawniczych. Etyka prawnicza, Warszawa 2006 L. Garlicki, Prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2001 L. Garlicki (red.), Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, t. I. Komentarz do artykułów 1–18, Warszawa 2010 XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Etyka adwokatów i radców prawnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: