Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00665 009447 7438128 na godz. na dobę w sumie
Etyka pracy. Przekonania wartościujące pracę a zaangażowanie pracowników - ebook/pdf
Etyka pracy. Przekonania wartościujące pracę a zaangażowanie pracowników - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2708-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia pracy
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Książka zawiera przegląd koncepcji i badań etyki pracy czyli konstruktu, który po raz pierwszy zdefiniowany został przez niemieckiego socjologa Maxa Webera. Etyka pracy jest definiowana jako syndrom postaw i przekonań dotyczących pracy. W pracy omówiono ujęcie socjologiczne tego pojęcia, pokazując znaczenie takich pojęć jak etyka protestancka, duch kapitalizmu oraz wewnątrzświatowa asceza. Następnie przedstawiono wersje kulturowe etyki pracy, czyli japońską, konfucjańską oraz islamską. Głównym celem książki jest omówienie psychologicznego aspektu etyki pracy. Punkt wyjścia do zbudowania takiego ujęcia stanowił dla autora dokonany wcześniej przegląd definicji, przyjmowanych w badaniach psychologicznych, oraz składników terminu etyka pracy opisywanych w socjologii i psychologii. Ukazany został także autorski model syndromu postaw i przekonań, jakim jest etyka pracy. Ważnym składnikiem tego syndromu jest wartościowanie pracy i spostrzeganie jej jako obowiązku moralnego. Autor rozróżnia też aspekty energetyczne (wartościowanie większego wysiłku) i czasowe (wydłużanie czasu pracy). Dalej zaprezentowano badania dotyczące korelatów etyki pracy, opisując kolejno odraczanie gratyfikacji, motywację osiągnięć, autorytaryzm, wewnętrzne poczucie umiejscowienia kontroli, indywidualizm i kolektywizm oraz cechy osobowości, jakimi są sumienność oraz ugodowość. Książka przedstawia wyniki badań dotyczące struktury tej etyki wykonane za pomocą kwestionariusza Wielowymiarowy Profil Etyki Pracy będącego polską wersją kwestionariusza amerykańskiego. Według badań, centralnym elementem tego syndromu okazało się wartościowanie aktywności i afirmacja powiększania wysiłku oraz przekonanie, że należy oszczędzać czas. Dominują zatem tak zwane wymiary energetyczne. Następne ukazane w tej książce badania dotyczą związków etyki pracy z zaangażowaniem w pracę i w organizację, które określano też jako przywiązanie do organizacji. Wyniki tych badań ujawniły wyraźnie, że wymiary zaangażowania wiążą się ze spostrzeganiem pracy jako wartości centralnej, afirmacją ciężkiej pracy oraz traktowaniem jej jako obowiązku moralnego oraz przekonaniem, że czas należy oszczędzać. Zaletą książki jest przedstawienie metod do badania etyki pracy i omówienie ich przydatności w badaniach organizacji. Publikacja adresowana jest do psychologów pracy i organizacji, socjologów, specjalistów z zakresu zarządzania oraz studentów nauk społecznych.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

i D a m a n G a b o w s k r C M Y CM MY CY CMY K i E t y k a p a c y r Damian Grabowski Etyka pracy Przekonania wartościujące pracę a zaangażowanie pracowników 38 8012-708-1 5 (cid:40)(cid:87)(cid:92)(cid:78)(cid:68)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:92) (cid:51)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:78)(cid:82)(cid:81)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:68)(cid:3)(cid:90)(cid:68)(cid:85)(cid:87)(cid:82)(cid:292)(cid:70)(cid:76)(cid:88)(cid:77)(cid:264)(cid:70)(cid:72)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:269) (cid:68)(cid:3)(cid:93)(cid:68)(cid:68)(cid:81)(cid:74)(cid:68)(cid:304)(cid:82)(cid:90)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:82)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:78)(cid:121)(cid:90) NR 3320 Damian Grabowski (cid:40)(cid:87)(cid:92)(cid:78)(cid:68)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:92) (cid:51)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:78)(cid:82)(cid:81)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:68)(cid:3)(cid:90)(cid:68)(cid:85)(cid:87)(cid:82)(cid:292)(cid:70)(cid:76)(cid:88)(cid:77)(cid:264)(cid:70)(cid:72)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:269) (cid:68)(cid:3)(cid:93)(cid:68)(cid:68)(cid:81)(cid:74)(cid:68)(cid:304)(cid:82)(cid:90)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:68)(cid:70)(cid:82)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:78)(cid:121)(cid:90) (cid:58)(cid:92)(cid:71)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:76)(cid:70)(cid:87)(cid:90)(cid:82)(cid:3)(cid:56)(cid:81)(cid:76)(cid:90)(cid:72)(cid:85)(cid:86)(cid:92)(cid:87)(cid:72)(cid:87)(cid:88)(cid:3)(cid:291)(cid:79)(cid:264)(cid:86)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:74)(cid:82)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:3)(cid:46)(cid:68)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:76)(cid:70)(cid:72)(cid:3)(cid:21)(cid:19)(cid:20)(cid:24) Redaktor serii: Psychologia Eugenia Mandal Recenzent Mariola Łaguna Spis treści Wprowadzenie 1. Etyka pracy w ujęciu socjologicznym 1.1. Etyka pracy w perspektywie historycznej 1.2. Etyka protestancka i duch kapitalizmu 1.3. Asceza wewnątrz świata jako wyjaśnienie związku etyki protestanckiej z kapitalizmem 2. Kulturowe wersje etyki pracy 2.1. Etyka protestancka jako klasyczna wersja etyki pracy 2.2. Japońska etyka pracy 2.3. Konfucjańska etyka pracy 2.4. Islamska etyka pracy 2.5. Etyka pracy w Polsce 2.6. Podsumowanie 3. Etyka pracy w ujęciu psychologicznym 3.1. Definicje etyki pracy w badaniach psychologicznych 3.2. Składniki konstruktu etyka pracy opisywane w ujęciach psychologicznych 3.3. Psychologiczny model etyki pracy 3.3.1. Struktura etyki pracy 3.3.2. Etyka pracy jako system postaw i przekonań 3.3.3. Wartościowanie ciężkiej pracy jako istotny element etyki pracy 3.4. Wymiar wartościowania pracy. Etyka pracy a inne sposoby spostrzegania pracy i postawy wartościujące pracę 3.5. Podsumowanie 4. Psychologiczne korelaty etyki pracy 4.1. Odraczanie gratyfikacji 4.2. Motywacja osiągnięć 4.3. Autorytaryzm 4.4. Poczucie umiejscowienia kontroli 4.5. Indywidualizm i kolektywizm – wyniki badań własnych 4.6. Etyka pracy a sumienność i ugodowość 4.7. Wnioski 7 15 17 23 30 33 35 36 38 39 41 44 47 49 54 56 56 60 65 67 73 75 77 81 84 87 88 92 94 i c ś e r t s i p S 5 5. Pomiar i badania nad strukturą etyki pracy 5.1. Kwestionariusze zastosowane w badaniach struktury etyki pracy przepro‑ wadzonych przez Adriana Furnhama 5.2. Kwestionariusz Wielowymiarowy profil etyki pracy (WPEP) 5.3. Inne kwestionariusze etyki pracy 5.4. Adaptacja WPEP i badania własne nad strukturą etyki pracy 5.5. Uwagi końcowe 5.6. Wnioski 6. Etyka pracy a zaangażowanie w pracę i organizację 6.1. Znaczenie i badania zaangażowania w pracę – identyfikacji, czyli Job In‑ volvement Work Engagement 6.2. Zaangażowanie w pracę akcentujące pozytywne stany emocjonalne, czyli 6.3. Teoria motywacji wewnętrznej i samodeterminacji jako kontekst opisu zaangażowania w pracę 6.4. Definiowanie i pomiar zaangażowania organizacyjnego 6.5. Trójskładnikowa koncepcja zaangażowania organizacyjnego 6.6. Podsumowanie 7. Etyka pracy a zaangażowanie w pracę i organizację. Wyniki badań włas- nych 7.1. Problem badawczy i hipotezy 7.2. Badane próby, miejsce i czas badań 7.3. Analiza statystyczna 7.4. Metody badawcze 7.5. Etyka pracy a zaangażowanie w pracę 7.6. Etyka pracy a zaangażowanie organizacyjne 7.7. Zaangażowanie w pracę a zaangażowanie organizacyjne 7.8. Zaangażowanie w pracę jako mediator w relacji etyka pracy – zaangażo‑ 7.9. Etyka pracy a zaangażowanie i poziom wykonania zadań. Badania z uży‑ wanie organizacyjne ciem skal obserwacyjnych 7.10. Wnioski Zakończenie Aneks Bibliografia Summary Zusammenfassung 97 100 107 110 115 123 125 129 132 140 143 149 153 156 159 161 166 167 167 170 183 191 199 211 215 219 223 231 249 250 Wprowadzenie Tematyka książki koncentruje się wokół etyki pracy. Wyraz etyka nie funkcjonuje w niej jednak jako określenie nauki o powinnościach i moralnym postępowaniu czy też teorii moralności (Brzeziński i in., 2009). Etyka pracy nie oznacza tu także moralności przejawianej przez osobę w miejscu pracy lub organizacji, nie odnosi się do etyki zawodowej, czyli pewnych zasad, powinności, które stanowią wzorzec wykonywania danej pracy, zawodu i dotyczą grupy osób ten zawód wykonujących, jak np. lekarze czy farmaceuci. Postępowanie ściśle według zasad etyki pracy opisanych w tej książce oznacza jednak zarówno moralne postępo‑ wanie, jak i przestrzeganie zasad etyki zawodowej. Ukazana w monografii etyka pracy po raz pierwszy zdefiniowana została przez Maxa Webera w eseju Etyka protestancka a duch kapitalizmu (Weber, 1994; 2010; 2011), w którym pojęcie to odnosi się do traktowania pracy jako obowiąz‑ ku i wartości moralnej, wartościowania ciężkiej pracy i pracowitości, piętnowania lenistwa oraz przekonania, że pracę należy wykonywać dobrze. Stosowanie terminu etyka w ramach pojęcia etyka pracy może wzbudzać wiele wątpliwości. Etyka to słowo wieloznaczne, a oznacza przede wszystkim naukę o moralności i teorię moralnej powinności działania (Bartkowiak, 2006). Moralność natomiast to uznane reguły działania człowieka (Brzeziński i in., 2009, s. 18). We współczesnej filozofii funkcjonuje co najmniej pięć ujęć etyki, w tym definiowanie jej jako systemu norm i wzorów postępowania (zob. Spendel, 2010). Do tej właśnie definicji odnosi się treść niniejszej monografii. Termin etyka w ramach etyki pracy jest także zbliżony do równie wieloznacz‑ nego słowa etos (por. Bańka, 1996). Etos to bowiem „konkretna postać moral‑ ności stanowiąca system obyczajów określonej grupy społecznej, wyrażający się w [jej – D.G.] stylu życia” (Swadźba, 2001, s. 27) lub „ogół zachowań moralnych” (Brzeziński i in., 2009, s. 18). Słowo etyka jest tutaj zarezerwowane dla ogółu zasad i norm postępowania obowiązujących w danej epoce i grupie, a także dla zestawu obowiązków (powinności) (Grabowski, 2008; 2012a; Kopaliński, 1989; Stoner i in., 1997). Definiując je w ten sposób, popełnia się błąd, gdyż poprawnie termin etyka odnosi się do nauki o moralności i teorii moralności (Brzeziński i in., 2009). Dlatego też Maria Ossowska (1985) opisując etykę pracy, używała konsekwentnie pojęcia moralność, odnosząc je do warstwy mieszczan. e i n e z d a w o r p W 7 W prezentowanej publikacji przez etykę rozumiem to, co być powinno (co powinno się robić), a przez etos – obserwowane zachowania członków grup, któ‑ re wynikają z ich przekonań o tym, co być powinno. Etos to, ogólnie rzecz bio‑ rąc, zestaw obserwowanych zachowań członków określonej grupy, które wynikają z wiedzy normatywnej, składającej się z pojęć „jak powinno być” (por. Brzeziński i in., 2009). Słowo to znaczy też tylko styl życia danej grupy (Swadźba, 2001), co prawda wartościowany i pożądany przez jej członków, ale niekoniecznie wy‑ znaczany wiedzą normatywną związaną z moralnością, czyli ocenianiem rzeczy‑ wistości w kategoriach dobra lub zła, czynienia dobra lub wyrządzania krzywdy (Baryła, Wojciszke, 2000). Tak rozumiany termin etos można więc przedstawić jako styl życia. Etyka pracy wiąże się z czterema znaczeniami (por. Grabowski, 2012a). Po pierwsze, to moralność, którą przejawia człowiek w trakcie wykonywania pra‑ cy. Dla przykładu może to być sytuacja, w której negocjator przestrzega zasad moralności chrześcijańskiej i postępuje uczciwie wobec partnerów, podając im pełne informacje dotyczące kontraktu (por. Berger, red., 1994). Po drugie, to etyka zawodowa, czyli wykonywanie pracy zgodnie z normami, których zestaw określa się jako kodeks etyki zawodowej. Wiele zawodów posiada takie kodeksy, a postępowanie według nich jest kluczowym składnikiem etycznej pracy, czyli aktywności zgodnej z uznanym wzorcem (por. Brzeziński i in., 2009). Po trze‑ cie, to zestaw norm i zasad, z których wynikają obowiązki pracodawców wobec pracobiorców. Zestaw ten to zatem normy dla osób, które zatrudniają innych lub nimi zarządzają (Zbiegień ‑Maciąg, 1996). Po czwarte w końcu, etyka pracy to wzorzec, w którym praca jest traktowana jako obowiązek moralny i jedna z cnót w ramach szeroko pojętej etyki lub moralności. Według tego wzorca człowiek powinien silnie angażować się w pracę i wykonywać ją dobrze, czyli według pew‑ nych standardów, które dotyczą wielkości produkcji, jakości produktów. Dobre wykonywanie pracy to także działanie zgodne z kodeksem zawodowym i uczciwe postępowanie w ramach aktywności zawodowej. Etyka pracy może występować zatem w dwóch znaczeniach. Węższym, ogra‑ niczonym do wysokiego zaangażowania w pracę i skupiania się na zgodności wyników aktywności z pewnymi standardami. Szerszym, które oznacza koncen‑ trację na tym, aby działania w pracy były zgodne z szeregiem innych obowiązków moralnych, takich jak zasada „nie szkodzić”. Obie perspektywy mogą znajdo‑ wać się w konflikcie. Przykładowo, osoba, która dobrze pracuje, odnosi sukce‑ sy, może szkodzić klientom i współpracownikom (por. Sennett, 2010b; Arendt, 2010). Warto przywołać tu spostrzeżenia Hannah Arendt (2010) oraz Richarda Sennetta (2010b), a dokładniej podział Arendt na animal laborens oraz homo faber. Do pierwszej grupy należą osoby skazane na rutynę, które przypominają woły robocze. Owe istoty ludzkie mogą zatracić się w swej pracy i traktują ją jako cel sam w sobie. Niezwykle wymownym przykładem takiej postawy jest Adolf Eichmann, organizator Holocaustu, opętany obsesją uczynienia komór ga‑ zowych jeszcze bardziej wydajnymi. Homo faber z kolei to człowiek wykonujący pracę kształtującą wspólne życie; pracujący dla ludzkości, a nie przeciwko niej e i n e z d a w o r p W 8 (Sennett, 2010b, s. 14). W pewnym sensie Eichmann przejawiał etykę pracy, traktował pracę jak obowiązek, rzetelnie wykonywał zadania. Niestety, unicestwił przy tym miliony istnień ludzkich. Jego „etyka” sprowadzała się jednak tylko do sprawności, traktowania pracy jako obowiązku, i to jedynego obowiązku, który zastępował pozostałe. Znaczenie czwarte terminu etyka pracy można więc streścić w następujących nakazach: „Większą część swojej egzystencji przeznaczaj na obowiązek, którym jest praca, umieszczaj dobrze wykonywaną pracę w cen‑ trum swojego życia”. „Dobrze wykonywana” może oznaczać: zgodna z normami i oczekiwaniami pracodawców, wydajna oraz rzetelna (efekt pracy powinien być doskonały, zgodny z pewnymi standardami) (Grabowski, 2008; 2010a). W tym miejscu warto zwrócić uwagę na tłumaczenie angielskiego terminu ethic. W Wielkim słowniku PWN ‑Oxford (Wydawnictwo Naukowe PWN oraz Oxford University Press, 2007) jako polski odpowiednik terminu work ethic po‑ dano: kult pracy, co oznacza po prostu jej wartościowanie. Etyka to w angielskim przede wszystkim ethics, rzeczownik w liczbie mnogiej (etyki), który oznacza ogół ocen i norm moralnych, lub rzeczownik niepoliczalny nazywający dziedzinę filozofii zajmującą się moralnością. Ethic, czyli rzeczownik w liczbie pojedynczej, to system moralnych zasad i reguł zachowania, czyli moralność. Work ethics to zatem szereg zasad, reguł i obowiązków, które odnoszą się do wykonywania pracy szeroko pojętej, a zatem wielu zawodów, oraz nauka o tych zasadach. Termin ten można oddawać jako professional ethics (etyka zawodowa) lub precyzując odniesienie do poszczególnych zawodów, np. medical ethics (etyka lekarska). Podsumowując, etyka pracy w znaczeniu czwartym, odpowiadającym angiel‑ – skiemu work ethic, odnosi się zatem do: – wartościowania pracy, czyli spostrzegania pracy jako wartości centralnej, po‑ żądanego elementu życia, jednak bez konotacji moralnych (bez związków z kategoriami dobra i zła). W tym ujęciu słowem właściwszym jest etos (ro‑ zumiany jako styl życia); moralnego wartościowania pracy, czyli spostrzegania jej w kategoriach po‑ winności, nakazu lub obowiązku, oraz traktowania jej jako dobra. W tym zakresie mieści się spostrzeganie bezczynności jako czegoś złego, nagannego, czyli negatywne ocenianie lenistwa. Tak definiowana etyka pracy była tematem badań podejmowanych przez polskich psychologów (Baryła, Wojciszke, 2000; Doliński, 1995; Wojciszke, Baryła, 2002). Dariusz Doliński (1995), analizując dane z sondaży socjologicz‑ nych, pokazując ich wagę dla psychologii, próbował odpowiedzieć na pytanie, czy duch kapitalizmu unosi się nad Polską. Po dokonaniu tej analizy udzielił odpowiedzi negatywnej. Bogdan Wojciszke i Wiesław Baryła etykę pracy po‑ traktowali jako jeden z kodów moralnych, którymi ludzie, a ściślej: Polacy, posługują się, budując sądy moralne. Po wykonaniu wielu badań autorzy ci stwierdzili, że Polacy, ogólnie rzecz biorąc, nie posługują się takim kodem, a jeśli już, to nie ma on charakteru moralnego, lecz bardziej charakter ewaluacji sprawności. Warto jednak ten wniosek wzbogacić następnymi uwagami, w tym socjologicznymi. e i n e z d a w o r p W 9 Od czasu kiedy ukazał się słynny esej Etyka protestancka a duch kapitalizmu, wielu socjologów dyskutowało z tezami Webera. Warto zauważyć wkład w zro‑ zumienie dzieł Webera polskich socjologów „weberystów”, takich jak Stanisław Kozyr ‑Kowalski, Zdzisław Krasnodębski oraz Dorota Lachowska, i zapoznać się z tak ważnymi pojęciami socjologii Webera, jak typ idealny, duch kapitalizmu oraz etyka zawodowa ascetycznego kapitalizmu, czyli etyka protestancka. Doliński (1995) oraz Wojciszke i Baryła (2000) używając terminu etyka produktywności, nawiązują w większym stopniu do typu idealnego duch kapitalizmu, akcentują‑ cego efektywność, wydajność i pomnażanie, niż do typu idealnego etyka prote‑ stancka, który akcentuje i gloryfikuje przede wszystkim aktywność i zwiększa‑ nie wysiłku, czyli ciężką pracę, i odpowiada opisywanej w tej monografii etyce pracy. Typ idealny zasadza się bowiem na schemacie dynamicznej subsumcji, czyli włączaniu danego zjawiska w zakres znaczenia określonego terminu czy też nazwy – na zasadzie „bardziej – mniej”. Im więcej dane zjawisko wykazuje cech włączonych w zakres konkretnej nazwy, np. A, tym większe prawo badacza, aby określić to zjawisko daną nazwą, czyli A. Negatywną odpowiedź Dolińskiego (1995) oraz Wojciszkego i Baryły (2002) na pytanie, czy nad Polską unosi się duch kapitalizmu, należy więc wzbogacić o nowe pytania. Zważając bowiem na prace takich socjologów jak Daniel Bell (1998), Jean Baudrillard (2006) oraz Zygmunt Bauman (2006a), dotyczące po‑ nowoczesności oraz konsumpcjonizmu, można zapytać, czy weberowski duch, którego istotnym elementem było wartościowanie ciężkiej pracy, krąży jeszcze nad kapitalizmem w takim samym stopniu jak w momencie, w którym Weber pisał słynny esej. Współczesna gospodarka kapitalistyczna opiera się bowiem nie na etyce pracy, lecz na konsumpcji i kulcie efektywności. Badania Dolińskiego, Wojciszkego i Baryły należy wzbogacić także o kon‑ tekst innych krajów. Wyniki uzyskane przez tych autorów mogą dotyczyć równie dobrze innych kultur, w tym tych protestanckich (lub postprotestanckich), co zresztą sugerują pewne badania, które przywołano w tej książce (np. Furnham i in., 1993). Należy jednak pominąć tutaj problemy metodologiczne w ich prze‑ prowadzaniu (Furnham, 1990a; Furnham i in., 1993) i przyjąć, że ich wyniki oddają stan rzeczywistości. Sam Weber (2011) w artykule Sekty protestanckie i duch kapitalizmu zauwa‑ żał, że na początku XX stulecia wielcy kapitanowie przemysłu (ang. Captains of Industry) nie byli nosicielami tego ducha ani w tym okresie, ani wcześniej. A zatem nawet w ramach systemu kapitalistycznego jego sternicy często nie wykazywali i nie wykazują zasad przypisywanych temu duchowi. Tezę, która głosi, że etyka produktywności nie jest dla Polaków kodem mo‑ ralnym, czyli praca, bogacenie się nie są związane z ocenami w kategoriach do‑ bra i zła, należy wzbogacić zatem o kolejne pytanie: czy wynik ten jest perspek‑ tywą tylko Polski? Można przywołać tu spostrzeżenie Kurta Samuelssona (1961), który dostrzegł, że trudno wnosić coś o rzeczywistym wpływie określonych zasad moralnych na działania ludzi na podstawie pism kaznodziejów, tak jak czynił to Weber. Zdaniem Samuelssona, zapał, z jakim cytowani przez Webera e i n e z d a w o r p W 10 kaznodzieje nauczają tych zasad, rodzi podejrzenie, że zbyt często wyznawcy rozmijali się z tymi zasadami w praktycznym postępowaniu (Kozyr ‑Kowalski, 1967). Po cóż tyle mówić o zasadach, które są spostrzegane powszechnie? Czy praca jest zatem taką samą kategorią moralną jak męstwo i miłość? Czy do faktu, że ktoś rzetelnie wykonuje swoją pracę, można przywiązywać taką samą wagę jak do uratowania przez daną osobę życia innej osobie? To jedno z naj‑ trudniejszych pytań, które pozostaje bez odpowiedzi. Zresztą w samej filozofii moralności można dostrzec hierarchię wartości i zasad moralnych, jedne są cenione wyżej, inne niżej (Brzeziński i in., 2009). Biorąc pod uwagę gotowość do moralnego postępowania, czyli cnoty, można zauważyć, że pracowitość nie jest taką samą cnotą jak męstwo. W ramach etyki można bowiem wyróżnić cnoty większe i mniejsze (Grondona, 2003). Różne grzechy nie wzbudzają takiej samej negatywnej reakcji emocjonalnej i skłonności do oceniania w kategoriach właściwe – niewłaściwe; można mówić o grzechach ciężkich i lżejszych. Choć rozumiem intencję Wojciszkego i Baryły, którzy najprawdopodobniej przyjęli, że w kulturach protestanckich takiego rozróżnienia między pracą a pozostałymi kategoriami nie było, a zasady moralne, cnoty i grzechy miały podobną wagę (por. Kowalski, 1988). Na podstawie badań Wojciszkego, Baryły i Dolińskiego można jedynie stwierdzić, że Polacy charakteryzują się niższą etyką produktywności i niższą tendencją do ocen moralnych zachowań związanych z pracą, oszczędzaniem, ogólnie z tzw. produktywnością. Jednocześnie należy dodać spostrzeżenie, że nie wiadomo tak naprawdę, jaką etyką produktywności charakteryzują się przed‑ stawiciele innych kultur czy też narodów. Wydaje się jednak, że wspomniani autorzy, formułując i publikując takie wnioski, chcieli bardziej skłonić Polaków do refleksji, niż osadzić ich w kontekście innych kultur. Dodatkowo dla Woj‑ ciszkego i Baryły etyka produktywności była jednym z pięciu kodów etycznych i zbadali ją jako jedną z wielu perspektyw oceniania moralnego. W książce tej staram się ukazać tezę, że niższy stopień moralizacji (czyli związania z katego‑ riami dobra i zła) zachowań dotyczących pracy jest raczej perspektywą ogól‑ noludzką (a nie tylko polską), a tak zwana etyka pracy to przede wszystkim zestaw pojęć „jak powinno być”, a więc, psychologicznie rzecz biorąc, wiedza normatywna, niekoniecznie związana z perspektywą moralności, czyli katego‑ riami dobra i zła (Reykowski, 1993). Wiele badań etyki pracy przedstawionych w prezentowanej monografii każe traktować ten konstrukt jako jednowymiarowy. Przywoływane już badania Dolińskiego oraz Wojciszkego i Baryły także w tym nurcie się mieszczą, po‑ dobnie jak analizy dotyczące związków etyki pracy z zaangażowaniem w pracę i organizację (przegląd tych badań zob. Brown, 1996). Można zauważyć zatem pewną lukę, a mianowicie brak opracowań dotyczących wymiarów etyki pracy oraz analizy związków tych wymiarów z innymi konstruktami funkcjonującymi w perspektywie psychologii pracy i organizacji, takimi jak wspomniane zaanga‑ żowanie. Pewne konceptualizacje etyki pracy zmierzają też do tego, aby przed‑ stawić ją jako element szerszego konstruktu, jakim jest zaangażowanie w pracę e i n e z d a w o r p W 11 lub przywiązanie do niej (Morrow, 1993). Tymczasem wiele analiz przedstawia etykę pracy jako syndrom, czyli zestaw wielu wymiarów (Furnham, 1990a), i to wyraźnie odrębny od zaangażowania w pracę (Paullay i in., 1994). Celem książki nie jest – jak mogą to sugerować niektóre poczynione wcze‑ śniej rozważania – oszacowanie natężenia etyki pracy wśród Polaków i porów‑ nanie go z poziomem notowanym w innych krajach, choć taką próbę podjęto (Chudzicka ‑Czupała i in., 2012). Celami, jakie sobie wyznaczyłem, są po pierw‑ sze, przedstawienie psychologicznego znaczenia etyki pracy, ujęcie jej jako kon‑ struktu wielowymiarowego i ukazanie jego struktury oraz treści jego składników, także przez omówienie jego ujęcia socjologicznego, wersji kulturowych i przed‑ stawienie jego korelatów oraz kwestionariuszy do badania tego konstruktu. Po drugie, wskazanie związków wymiarów etyki pracy z wymiarami zaangażowania w pracę i organizację (w tym odpowiedź na pytanie, czy wymiary te są odrębne i z jaką siłą korelują). Po trzecie, odpowiedź na pytanie, czy możliwe jest zbu‑ dowanie globalnego wskaźnika przywiązania do pracy obejmującego etykę pracy i wymiary zaangażowania. W publikacji tej przedstawiono etykę pracy jako zespół postaw i przekonań, które mogą objawiać się w konkretnym zachowaniu. Używany jest termin etyka pracy zamiast etyka produktywności, gdyż nawiązuje on do akcentowania wysiłku i aktywności, czyli ciężkiej pracy, co było istotą typu idealnego etyka protestancka lub etyka zawodowa ascetycznego kapitalizmu. Joanna Czarnota ‑Bojarska (2006) jako pierwsza przeniosła na grunt polskiej psychologii organizacji tak rozumia‑ ny termin etyka pracy (por. Hornowska, Paluchowski, 2007; Retowski, 2003). Struktura etyki pracy przedstawiona została przez pryzmat opisu kwestionariuszy jej dotyczących oraz wyników badań nad adaptacją i walidacją polskiej wersji kwestionariusza Wielowymiarowy profil etyki pracy. Monografia składa się z siedmiu rozdziałów. W rozdziale pierwszym zapre‑ zentowano socjologiczne ujęcie etyki pracy, zaczynając od historii tego konstruk‑ tu, a dokładniej od czasów starożytnych, kiedy to dostrzeżono pierwsze przejawy wartościowania pracy. Zwrócono szczególną uwagę na postać św. Pawła i jego ewangelię pracy. Opisano też perspektywę średniowiecza, w którym rodził się etos dobrej roboty związany z warsztatem rzemieślniczym oraz cechem, czyli sto‑ warzyszeniem ludzi wykonujących podobne rzemiosło. W końcu przedstawiono rolę etyki protestanckiej w procesie industrializacji oraz konstrukty koncepcji Maxa Webera. Następnie w rozdziale drugim ukazano wersje kulturowe etyki pracy: prote‑ stancką, japońską, konfucjańską oraz islamską. Przyjęto tu perspektywę zarówno psychologii międzykulturowej, jak i kulturowej. Zgodnie z pierwszym ujęciem etyka ta daje się zauważyć w wielu kulturach i można mówić o jej różnych stopniach nasilenia, a dokładniej – o różnych stopniach nasilenia jej wymiarów. Według drugiego ujęcia etykę tę należy opisywać jako jedyną i niepowtarzalną, specyficzną dla danego kraju (np. japońska) lub zbioru krajów (np. konfucjań‑ ska). W rozdziale tym uwzględniono również polską perspektywę etyki pracy, próbując porównać Polskę z innymi krajami. e i n e z d a w o r p W 12 W rozdziale trzecim ukazano model etyki pracy wynikający z teorii Webera. W modelu tym istotnym składnikiem jest wartościowanie pracy, traktowanie jej jako wartości moralnej oraz powinności. Opisano tu strukturę etyki pra‑ cy, wyodrębniając w jej definicji aspekty energetyczne oraz czasowe. W końcu przedstawiono tę etykę jako system postaw i przekonań, wskazując inne sposoby wartościowania pracy we współczesnych systemach społecznych. Psychologiczne korelaty etyki pracy przedstawiono w rozdziale czwartym. Opisano tu takie zmienne psychologiczne, jak sumienność, wewnętrzne poczucie umiejscowienia kontroli, motywacja osiągnięć oraz odraczanie gratyfikacji, które w nowych ujęciach etyki pracy jest uznawane za jej składnik. Ukazano zjawiska opisywane przez wiele dziedzin psychologii: psychologię osobowości (sumien‑ ność), polityczną (autorytaryzm) i międzykulturową (indywidualizm i kolekty‑ wizm). W rozdziale pokazano złożoność etyki pracy, przywołano opracowania przedstawiające ją zarówno jako jeden wymiar, jak i takie, w których traktowana jest jako syndrom. W rozdziale piątym opisano metody do badania etyki pracy, skupiając się na kwestionariuszach, gdyż to one są podstawowym narzędziem badawczym tej etyki definiowanej jako system postaw. Centralnym elementem rozdziału jest opis kwestionariusza Wielowymiarowy profil etyki pracy skonstruowanego przez Michaela Millera i współpracowników (Miller, Woehr, Hudspeth, 2002). To właśnie ten kwestionariusz był podstawą do ukazanych analiz statystycznych przedstawiających strukturę etyki pracy, czyli wymiary energetyczne i czasowe. Analizy te dotyczyły wyników badań przeprowadzonych przez autora. Rozdział szósty poświęcono zaangażowaniu w pracę. Przedstawiono w nim zarówno termin odnoszący się do pracy indywidualnej, jak i pracy w ramach organizacji. Rozdział składa się z dwóch części. W pierwszej wyjaśniono pojęcie zaangażowania akcentujące identyfikację z wykonywanymi czynnościami oraz pojęcie eksponujące psychiczne stany pozytywne związane z wykonywaniem określonych czynności. Druga część dotyczy zaś zaangażowania osoby w or‑ ganizację, które określane jest też jako przywiązanie do organizacji. Ważnym punktem tej części jest opis trójskładnikowej teorii przywiązania do organizacji, wyróżniającej trzy typy przywiązania: normatywne, trwałości oraz afektywne. W ostatnim rozdziale opisano wyniki badań dotyczących związków syndro‑ mu postaw i przekonań, jakim jest etyka pracy, z wymiarami zaangażowania w pracę i w organizację, które określane jest również jako przywiązanie do or‑ ganizacji. Pragnę serdecznie podziękować za wnikliwą recenzję i cenne wskazówki Pani Pro‑ fesor Marioli Łagunie, a także wszystkim pracownikom Zakładu Psychologii Pracy i Organizacji oraz Zakładu Psychologii Ogólnej za okazaną mi życzliwość w czasie pisania tej pracy. Dziękuję również mojej Żonie i Córce za wsparcie i cierpliwość, jednocześnie przepraszam, że tak często byłem nieobecny. Damian Grabowski Work Ethic Work Evaluating Convictions and the Commitment of Workers Summary The book contains an overview of conceptions and results of research on work ethic – a construct which was first defined in 1905 by a German sociologist Max Weber. Work ethic is a syndrome of attitudes and convictions that regard work. In the present publication the sociologi‑ cal aspect of this concept has been discussed and terms such as: protestant ethic, spirit of capitalism, modern capitalism and inner‑world asceticism coined by Weber have been explained. Then, various cultural versions of work ethic have been presented: Japanese, Confucian and Islamic, and an attempt to answer the question whether work ethic in Poland exists has been undertaken. The main aim of the book is to discuss the psychological aspect of work ethic. The starting point for the author to develop such an approach was an overview of definitions provided and adopted in psychological studies, and of the constituents of the term work ethic described in so‑ ciology and psychology. The author’s model of the syndrome of attitudes and convictions that work ethic represents, has also been depicted. Work evaluation and perceiving work as a moral obligation constitute important elements of this syndrome. The author has distinguished new aspects of work ethic: the energetic aspect (valuation of a bigger effort) and time aspect (extending working time), which are important from the perspective of a contemporary working person. Correlatives of work ethic have also been illustrated with consecutive descriptions of gratification postponement, achievement motivation, authoritarianism, the inner feeling of control location, individualism and collectivism, as well as personal features such as conscientiousness and amicability. In the monograph, the results of research conducted by means of a Polish version of the American Multidimentional Work Ethic Profile questionnaire have been presented. According to that research, in Polish subjects’ attitudes towards work the so called energetic dimensions domi‑ nate. Valuation of activeness and affirmation of effort increase, as well as the conviction that time should be saved have turned out to be the central elements of the described syndrome. The further research presented in the book regarded connections between work ethic and work involvement including workers’ commitment to a particular organization. Its results have clearly shown that the extent of work involvement is connected with perceiving work as a central value, affirmation of hard work and treating it as a moral obligation, along with the conviction about the need for saving time. Some of the results are especially important, since they are based on the evaluation of work involvement made not only by the subjects themselves but also by their supervisors. Presentation of methods used for conducting research in work ethic and a discussion concer‑ ning their usefulness in the examination of various organizations is an asset to this book. The publication is addressed to work and organization psychologists, sociologists, career advisers and management specialists. It may also be an interesting piece of reading for students. Damian Grabowski Die Arbeitsethik Die die Arbeit bewertenden Einstellungen vs. das Engagement von Werktätigen Zusammenfassung Das Buch ist ein Überblick über die Konzeptionen und Ergebnisse der Forschungen über die Ar‑ beitsethik, also über ein Konstrukt, das im Jahre 1905 von dem deutschen Soziologen, Max Weber zum ersten Mal definiert wurde. Die Arbeitsethik ist ein Syndrom von Einstellungen zur Arbeit und Meinungen über die Arbeit. Der Verfasser schildert soziologische Auffassung des Begriffs, indem er die von Weber gebrauchten Termini: protestantische Ethik, Geist des Kapitalismus, mo‑ derner Kapitalismus, innerweltliche Askese erklärt. Er stellt andere Kulturvarianten der Arbeitsethik: japanische, konfuzianische und islamische dar und versucht die Frage zu beantworten, ob es in Polen eine Arbeitsethik besteht. Das Hauptziel des Buches ist, den psychologischen Aspekt der Arbeitsethik zu erörtern. Der Ausgangspunkt dafür waren die von dem Verfasser früher überprüften und in psychologischen Forschungen gebrauchten Definitionen und die einzelnen von Soziologie und Psychologie beschrie‑ benen Elemente des Begriffs Arbeitsethik. Der Verfasser präsentiert auch sein eigenes Modell vom Syndrom der die Arbeitsethik bildenden Einstellungen und Meinungen. Ein wichtiges Element des Syndroms ist die Arbeitsbewertung und die Auffassung der Arbeit als eine Gewissenspflicht. Der Verfasser unterscheidet neue Aspekte der Arbeitsethik: den energetischen (Bewertung der größeren Anstrengung) und den temporalen (Arbeitszeitverlängerung), die für den Werktätigen von heute besonders wichtig sind. Er nennt auch die Korrelate der Arbeitsethik und erörtert der Reihe nach die Vertagung des Arbeitsentgeltes, Beweggründe für den Erfolg, Autoritarismus, inneres Gefühl der Überwachungslokalisation, Individualismus, Kollektivismus und solche Persönlichkeitsmerk‑ male wie: Gewissenhaftigkeit und Kompromissbereitschaft. Die Monografie beinhaltet die Ergebnisse einiger mittels des Fragebogens Mehrdimensionales Profil der Arbeitsethik (polnische Version des amerikanischen Werkzeugs Multidimensional Work Ethic Profile) durchgeführten Untersuchungen. Den Untersuchungen zufolge wird die Einstellung der befragten Polen zur Arbeit hauptsächlich durch sog. energetische Aspekte gekennzeichnet. Als wichtigste Elemente des zu beschriebenen Syndroms erwiesen sich die Aktivitätsbewertung, die Bejahung der vergrößerten Anstrengung und die Überzeugung davon, dass man Zeit sparen soll. Andere Untersuchungen betrafen die Wechselbeziehungen zwischen der Arbeitsethik und dem Einsatz und der Bindung an die Arbeit. Ihre Ergebnisse haben deutlich offenbart, dass der Ein‑ satzgrad mit der Wahrnehmung der Arbeit als eines Hauptwertes und einer Gewissenspflicht, mit Bejahung der schweren Arbeit und mit der Überzeugung vom Zeitsparzwang einhergeht. Manche Ergebnisse sind besonders wichtig, denn sie beruhen auf die Bewertung der nicht nur von den Befragten selbst, sondern auch von ihren Vorgesetzten gemachten Arbeit. Das Buch hat den Vorteil, dass es die zur Erforschung der Arbeitsethik dienenden Methoden darstellt und deren Nützlichkeit bei Forschungen über die Organisation bespricht. Die Publikation richtet sich an Arbeitspsychologen und Organisationen, an Soziologen, Berufsberater und Spezi‑ alisten auf dem Gebiet der Verwaltung und kann auch eine interessante Lektüre für Studenten sein. Redaktor: Barbara Jagoda Projektant okładki i stron działowych: Aleksandra Gaździcka Łamanie: Alicja Załęcka Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 -6336 ISBN 978 -83 -8012 -707 -4 (wersja drukowana) ISBN 978 -83 -8012 -708 -1 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 -007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 16,0. Ark. wyd. 20,5. Papier Alto 90 g, Vol. 1,5 Cena 38 zł (+ VAT) Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87‑800 Włocławek i D a m a n G a b o w s k r C M Y CM MY CY CMY K i E t y k a p a c y r Damian Grabowski Etyka pracy Przekonania wartościujące pracę a zaangażowanie pracowników 38 8012-708-1 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Etyka pracy. Przekonania wartościujące pracę a zaangażowanie pracowników
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: