Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00329 005069 14830094 na godz. na dobę w sumie
Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy - ebook/pdf
Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 282
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7620-897-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Książka stanowi drugi zbiór studiów pod tytułem Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy, stanowiąc kontynuację publikacji z 2008 roku, która zainicjowała serię wydawniczą Biblioteka Etyki Prawniczej. Podobnie jak w przypadku pierwszego tomu Autorom, reprezentującym różne ośrodki i środowiska naukowe, przysługiwało prawo swobodnego wyboru tematyki oraz sposobu prezentacji i argumentacji. Przedstawili oni opracowania urozmaicone tematycznie i odmienne pod względem metodologicznym. Dzięki temu książka po raz kolejny dowodzi znacznego zróżnicowania pól badawczych w sferze etyki prawniczej, jak również różnorodności podejść i wyjaśnień określanych tym mianem zjawisk z pogranicza prawa i moralności.
Na niniejszy zbiór składa się kilkanaście opracowań, podzielonych na trzy, wyróżnione na potrzeby publikacji, części. Są one poświęcone socjologicznym problemom zawodów prawniczych, różnym aspektom granic, jakie stawia się działalności prawnika na rzecz klienta, i wreszcie problemom deontologii zawodowej, przez które to pojęcie rozumie się ogólniejsze kwestie ze sfery etyki prawniczej, pozostające w ścisłym związku z praktyką prawa, a dotyczące zarówno mającej podstawowe znaczenie dla zawodów zaufania publicznego tajemnicy zawodowej, jak i etyki szczególnych grup zawodowych stosujących prawo.

Książka jest skierowana do prawników praktyków oraz przedstawicieli nauki prawa, może być także pomocna studentom prawa.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Etyka prawnicza Stanowiska i perspektywy 2 pod redakcjà Huberta Izdebskiego i Pawła Skuczyƒskiego Wydanie 1 Warszawa 2011 Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Opracowanie redakcyjne: Małgorzata Nowak Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Anna Gogolewska Publikacja powstała przy współpracy i dofinansowaniu fundacji Instytut Etyki Prawniczej © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-7620-897-8 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 022 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Słowo wstępne ........................................................................................ 7 Część I SOCJOLOGICZNE PROBLEMY ZAWODÓW PRAWNICZYCH Zaufanie do zawodów prawniczych w społeczeństwie ryzyka (Przemysław Kaczmarek) ...................................................................... 11 Reforma zawodów prawniczych w Japonii (Mateusz Stępień) ................................................................................. 21 Czy istnieje etyka prawnicza? Kilka uwag ze stanowiska socjologicznej teorii norm (Jan Winczorek) ................................................................................... 31 Korporacje prawnicze jako agenda socjalizacji. Rozważania na przykładzie samorządu notarialnego (Jakub Zapała) .......................................................................................... 54 Cześć II GRANICE DZIAŁALNOŚCI PRAWNIKA NA RZECZ KLIENTA Lojalność wobec klienta jako zasada etyki prawniczej i jej granice (Paweł Skuczyński) ............................................................................... 87 Niezależność i niezawisłość prawnika oraz unikanie konfliktu interesów jako wartości etyki zawodowej (Paweł Łabieniec) .................................................................................. 108 Między etyką a estetyką. Niektóre obowiązki prawnika wobec sądów i urzędów (Krzysztof J. Kaleta) ............................................................................. 119 Etyka_prawnicza.indd 5 Etyka_prawnicza.indd 5 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 6 Spis treści Granice retoryki i erystyki z perspektywy kodeksów etyki zawodowej adwokata i radcy prawnego (Jarosław Niesiołowski, Kamil Zeidler) .................................................. 149 Reprezentacja a sprawiedliwość proceduralna (Tatiana Chauvin) ................................................................................ 165 Etyka zawodów prawniczych a ograniczenia strony reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika w procesie cywilnym (Krzysztof J. Matuszyk) ............................................................................... 194 Część III PROBLEMY DEONTOLOGII ZAWODOWEJ Etyka służb porządku publicznego (Kamil Zeidler, Alicja Klimas) ................................................................ 215 Prawnicze role zawodowe a charakter obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej (Katarzyna Mikołajczyk-Graj) ............................................................... 244 Czy tajemnica adwokacka może obowiązywać tylko adwokatów? Rozważania na gruncie § 19 ust. 4 Zbioru zasad etyki adwokackiej i godności zawodu (Marek Niedużak) ................................................................................. 261 Kodeks Etyki Prawników Europejskich – ewolucja standardów i funkcji (Emilia Wardęga) ................................................................................. 279 Etyka_prawnicza.indd 6 Etyka_prawnicza.indd 6 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 Słowo wstępne Z największą przyjemnością możemy przekazać w ręce Czytelników drugi zbiór studiów pod tytułem Etyka prawnicza. Stanowiska i per- spektywy. Warto przypomnieć, że pierwszy zbiór – publikacja refe- ratów przedstawianych na seminarium z  zakresu etyki prawniczej na Wydziale Prawa i  Administracji Uniwersytetu Warszawskiego – ukazał się w  2008  r., stanowiąc pierwszy tom serii Biblioteka Etyki Prawniczej. Niniejszy zbiór ukazuje się w ramach tej Biblioteki – która wcześniej zdążyła wzbogacić się o  trzy monografie: Etyka sytuacyj- na prawnika dra Marcina Pieniążka, Etyka w administracji publicznej dr Iwony Boguckiej i dra Tomasza Pietrzykowskiego oraz Status etyki prawniczej dra Pawła Skuczyńskiego, jak również o inne wydawnic- two zbiorowe Edukacja etyczna prawników – cele i metody. Na niniejszy zbiór składa się 14 opracowań, rozdzielonych na trzy, wy- różnione na jego potrzeby, części. Są one poświęcone po kolei: socjolo- gicznym problemom zawodów prawniczych (w tej części w oczywisty sposób mają okazję wypowiedzieć się przedstawiciele socjologii pra- wa), różnym aspektom granic, jakie stawia się działalności prawnika na rzecz klienta, i  wreszcie problemom deontologii zawodowej, pod którym to terminem rozumie się ogólniejsze kwestie ze  sfery etyki prawniczej, pozostające w ścisłym związku z praktyką prawa – doty- czące zarówno mającej podstawowe znaczenie dla zawodów zaufania publicznego tajemnicy zawodowej, jak i etyki szczególnych grup zawo- dowych stosujących prawo, mianowicie służb porządku publicznego, jak i wreszcie modelowego Kodeksu Etyki Prawników Europejskich. Autorzy opracowań skupiają się głównie na etyce zawodów adwo- kata i  radcy prawnego (w  odniesieniu do tego drugiego analizując odpowiednie postanowienia nowego Kodeksu Etyki Radcy Prawnego Etyka_prawnicza.indd 7 Etyka_prawnicza.indd 7 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 8 Słowo wstępne z 2007 r.). Jednakże, poza wspomnianym już studium o etyce służb porządku publicznego, podjęta została również próba przedstawienia określonych aspektów kształtowania postawy etycznej w  toku apli- kacji notarialnej – o tyle mająca charakter historyczny, że niedawne otwarcie dostępu do aplikacji notarialnej spowodować musi odejście od tradycyjnego modelu socjalizacji także tej korporacji. Podejmowanie zagadnień etyki różnych grup zawodowych związa- nych ze stosowaniem prawa, oczywiście przy poświęcaniu szczególnej uwagi etyce adwokackiej i radcowskiej, stanowi jeden z istotnych kie- runków rozwoju dyscypliny określanej jako etyka prawnicza. Jest to oczywiste w stosunku do etyki urzędników administracji publicznej, o czym świadczy powołana monografia I. Boguckiej i T. Pietrzykow- skiego, a  może także świadczyć opracowanie Huberta Izdebskiego Kodyfikacja etyki w  służbie publicznej – doświadczenia Kodeksu ety- ki służby cywilnej, niedawno opublikowanego w  elektronicznym pi- śmie „Diametrios” (nr 25). Etyka sędziowska już wcześniej stała się przedmiotem poważnego zainteresowania. Kierując to do autorów kolejnych zbiorów studiów pod tytułem Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy, oczekiwać by można szerszego podejmowania proble- matyki etyki takich zawodów jak, z  jednej strony, prokuratorzy czy komornicy, a z drugiej – doradcy podatkowi czy rzecznicy patentowi. Niniejszy zbiór zawiera także opracowania podejmujące kwestie ety- ki prawniczej z  ogólniejszego punktu widzenia: czy to zaufania do zawodów prawniczych, czy to miejsca etyki prawniczej w  aspekcie socjologicznej teorii norm, czy to „estetyki” wykonywania zawodów adwokata i radcy prawnego (który to termin wyraża postulat zacho- wania kultury osobistej i kierowania się elegantia iuris), czy to wresz- cie konstrukcji sprawiedliwości proceduralnej. Jeżeli etyka prawni- cza ma rozwijać się jako dyscyplina naukowa, a nie tylko dziedzina wiedzy praktycznej, niezbędna jest, stale pogłębiana, ogólna reflek- sja nad jej statusem i jej różnymi aspektami o charakterze ogólnym i teoretycznym. Wyrażamy głęboką nadzieję, że niniejszy zbiór przyczyni się do roz- wijania takiej właśnie refleksji – potrzebnej dla rozwoju nauki etyki prawniczej, a, w  naszym przekonaniu, koniecznej do kształtowania dobrej praktyki prawniczej jako elementu dobrego prawa w demokra- tycznym państwie prawnym. Redaktorzy Etyka_prawnicza.indd 8 Etyka_prawnicza.indd 8 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 Część I Socjologiczne problemy zawodów prawniczych Etyka_prawnicza.indd 9 Etyka_prawnicza.indd 9 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 Przemysław Kaczmarek Uniwersytet Wrocławski Zaufanie do zawodów prawniczych w społeczeństwie ryzyka Społeczeństwo ryzyka stanowi dla niniejszych rozważań perspek- tywę, w  której będę starał się odczytać ideę zaufania do zawodów prawniczych. Przyjęta perspektywa zakłada, że jednostce towarzyszy niepokój związany z ciągłą koniecznością podejmowania decyzji i dla- tego stara się ów niepokój „ugasić”1. W poniższym tekście zamierzam przyjąć hipotezę, że diagnoza ta dotyczy obu stron aktu zawierzenia, a więc ma wpływ na tożsamość zarówno laika, jak i profesjonalisty. 1. Poczucie niepokoju i jego konsekwencje Zaufanie jest kategorią relacyjną, która wymaga ustalenia zarówno stron aktu zawierzenia, jak i jego przedmiotu. Akt zawierzenia można rozpatrywać jako akt opisujący relacje między dwojgiem ludzi bądź sytuację, w  której stroną „obdarzoną” zaufaniem jest instytucja, tj. zinstytucjonalizowana praktyka społeczna. Możemy zatem mówić o zaufaniu w dwóch ujęciach, a mianowicie między: a) dwoma jed- nostkami bądź b) jednostką a instytucją2. W poniższych rozważaniach 1 U. Beck wyjaśnia znaczenie społeczeństwa ryzyka, pisząc: „Pojęcie to opisuje rozwo- jową fazę społeczeństwa nowoczesnego, w której społeczne, polityczne, ekonomiczne i in- dywidualne formy ryzyka w coraz większym stopniu zaczynają wymykać się spod kontroli instytucji pełniących w społeczeństwie przemysłowym funkcje monitorujące i obronne”, zob. tenże, Ponowne odkrycie polityki: przyczynek do teorii modernizacji refleksywnej, w: U. Beck, A. Giddens, S. Lash, Modernizacja refleksyjna. Polityka, tradycja i estetyka w porządku społecz- nym nowoczesności, Warszawa 2009, s. 16, tenże, Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności, Warszawa 2004, rozdz. I, w szczególności s. 27–33. Podobne stanowisko for- mułuje A. Giddens, Konsekwencje nowoczesności, Kraków 2008, s. 4–5, tenże, Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, Warszawa 2010, s. 14–15. 2 Wyróżnione ujęcia przedstawia N. Luhmann, Trust. A mechanism for the reduction of social complexity, w: Trust and Power. Two Works by Niklas Luhmann, Chichester 1979, Etyka_prawnicza.indd 11 Etyka_prawnicza.indd 11 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 12 Część I. Socjologiczne problemy zawodów prawniczych przyjmę drugie z  wyróżnionych ujęć3. Piotr Sztompka tego rodzaju zaufanie określa mianem zaufania powierniczego. Polega ono na „powierzeniu komuś (za jego zgodą) wartościowego obiektu, na re- zygnacji z kontroli nad tym obiektem i oddaniu go w ręce osoby, od której oczekuje się, że odpowiednio o niego zadba”4. Na przykładzie zaufania społecznego do zawodów prawniczych możemy powiedzieć, że stronami są odpowiednio: jednostka i  grupa zawodowa prawni- ków, a  przedmiotem obszar praktyki społecznej w  postaci „prawa”. Omawiany rodzaj zawierzenia, zdaniem P.  Sztompki, jest aktem szczególnego rodzaju, ponieważ wyposaża podmiot we władzę. Po- szukując odpowiedzi na pytanie o podstawę takiego rodzaju zaufania, P. Sztompka zdaje się odwoływać do założenia o społecznym podziale pracy, zgodnie z którym określone grupy zawodowe odpowiadają za poszczególne fragmenty rzeczywistości społecznej5. Z kolei gdyby podążyć tropem A. Giddensa, to podstawy zaufania la- ika do profesjonalisty będziemy poszukiwać nie w uznaniu, że system ekspercki jest wytworem wiedzy, której należy zawierzyć6. Akt za- wierzenia, zdaniem A. Giddensa, jest bowiem konsekwencją niepoko- ju jednostki, której źródłem jest konieczność podejmowania decyzji7. Brytyjski socjolog zwraca uwagę na to, że zaufanie systemowi eks- perckiemu jest wyrazem kalkulacji jednostki8. „Zawierzenie” syste- s. 39 i n. Zob. także M. Borucka-Arctowa, Zaufanie do prawa jako wartość społeczna i rola sprawiedliwości społecznej, w: Teoria prawa. Filozofia prawa. Współczesne prawo i  pra- woznawstwo, Toruń 1998, s. 15–18; P. Skuczyński, Zaufanie (lojalność), w: H. Izdebski, P. Skuczyński (red.), Etyka zawodów prawniczych. Etyka prawnicza, Warszawa 2006, s. 99. 3 Pierwsze z wymienionych ujęć, w kontekście prawnym, rozpatruje P. Machnikow- ski, Prawne instrumenty ochrony zaufania przy zawieraniu umowy, Wrocław 2010. Z ko- lei T. Stawecki, przedstawiając oba ujęcia, wskazuje ponadto na cztery sposoby prze- jawiania się relacji społecznej w  prawie, zob. tenże, Prawo i  zaufanie. Refleksja czasu kryzysu, w: J. Oniszczuk (red.), Normalność i kryzys. Jedność czy różnorodność, Warsza- wa 2010, s. 122. 4 P. Sztompka, Zaufanie: fundament społeczeństwa, Kraków 2007, s. 75. 5 P. Sztompka, Zaufanie..., s. 143–147 oraz 162–163. 6 A.  Giddens przez system ekspercki rozumie system „wykonawstwa technicznego lub profesjonalnego znawstwa, na których opiera się organizacja ogromnych obszarów środowisk materialnych i  społecznych, w  jakich dziś żyjemy”, zob. tenże, Konsekwen- cje…, s. 20. 7 Uzasadnienie to budowane jest na postawie społecznej, która wytwarza aurę sza- cunku wobec wiedzy technicznej, A. Giddens, Konsekwencje…, s. 63. Podobnie N. Luh- mann, Risk. A Sociological Theory, New Brunswick 2006, s. 19 i n. 8 A. Giddens pisze: „Ufność, jaką laicy pokładają w systemach eksperckich, nie jest – jak miało to miejsce w  świecie przednowoczesnym – po prostu kwestią wytwarza- Etyka_prawnicza.indd 12 Etyka_prawnicza.indd 12 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 Przemysław Kaczmarek. Zaufanie do zawodów prawniczych w społeczeństwie ryzyka 13 mowi eksperckiemu wyposaża jednostkę w poczucie bezpieczeństwa, które wiąże się z wzięciem przez profesjonalistę odpowiedzialności za podejmowane decyzje, wybory9. Innymi słowy, zawierzenie pozwala „ugasić” w jednostce niepokój związany z ciągłą zmiennością rzeczy- wistości, w tym także rzeczywistości prawnej. Przedstawioną diagnozę wydaje się ilustrować figura „wykorzenie- nia”/„zakorzenienia” jednostki. Mówiąc o „wykorzenieniu” jednostki przez system ekspercki, wskazuje się na dokonujący się proces wypłu- kiwania tkanki społecznej w postaci prawa zwyczajowego, które sta- nowi podstawę relacji międzyludzkich. Z kolei gdy mowa jest o „za- korzenieniu”, zwraca się uwagę na to, że jednostka, starając się „uga- sić” niepokój, zawierza systemowi eksperckiemu10. Obie myśli można odczytać jako dopełniające się. Jednostka dlatego odczuwa niepokój i  zawierza systemowi eksperckiemu, ponieważ system ten obejmuje zakresem kontroli coraz większy fragment praktyki życia codzienne- go11. Słowem, wykorzenienie jednostki prowadzi do jej zakorzenienia w  instytucję. Proces ten wzmacnia, zdaniem A.  Giddensa, „ukryty program nauczania” w postaci formalnej edukacji12. Zakłada on aurę szacunku dla każdego rodzaju wiedzy i  systemu eksperckiego. Jeśli bowiem przyjąć, że proponowany program edukacji jest najlepszym z możliwych – jest optymalny, to zawierzenie systemowi eksperckie- mu można uznać za rozwiązanie najkorzystniejsze dla jednostki. Być może jednak formułowane twierdzenie jest konsekwencją przebyte- nia poczucia bezpieczeństwa i pewności wobec niezależnego, danego świata zdarzeń. Mamy do czynienia z kalkulacją zysku i ryzyka w sytuacji, kiedy wiedza ekspercka nie ogranicza się do tego rachunku; w istocie, w wyniku ciągłego, refleksyjnego stosowania tej właśnie wiedzy, stwarzany jest też (lub odtwarzany) sam świat zdarzeń”, zob. tenże, Konsekwencje…, s. 60. 9 A.  Giddens pisze: „Postawy zaufania, czy to wobec określonych instytucji, osób czy systemów, czy też te bardziej uogólnione, mają bezpośredni związek z poczuciem bezpieczeństwa psychicznego jednostek i grup (…) Zaufanie często miesza się ze zgodą ze względów praktycznych: jest to rodzaj umowy, którą jednostka zawiera z instytu- cjami nowoczesnymi, a  stawka nie jest zdefiniowana”, tenże, Nowoczesność…, s.  35 i 39–40. 10 Wydaje się, że przedstawione odczytanie metafory „wykorzenienia/zakorzenie- nia” jednostki jest tylko jednym z możliwych, zob. A. Lompart, Zakorzenienie, wykorze- nienie; metafora w refleksji socjologicznej, w: A. Lompart (red.), Jednostka zakorzeniona? Wykorzeniona?, Warszawa 2010, s. 13–14. 11 Namysł nad tym problemem w wielu opracowaniach podejmuje J. Habermas. 12 A. Giddens, Konsekwencje..., s. 63. Etyka_prawnicza.indd 13 Etyka_prawnicza.indd 13 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 14 Część I. Socjologiczne problemy zawodów prawniczych go procesu edukacji, który suponuje takie rozwiązanie jako właściwe i niepodlegające problematyzacji13. Na podstawie powyższych uwag można powiedzieć, że zawierzenie systemowi eksperckiemu obrazuje metafora „wykorzenienia”/„zako- rzenienia” jednostki. Jeśli przyjmiemy tę diagnozę, to zawierzenie systemowi eksperckiemu można odczytać jako wyraz zjawiska okreś- lanego mianem wszechobecności prawa, które prowadzi do utraty po- czucia powszechnej „dostępności” prawa. Trafnie ten problem przed- stawia U. Schneider: „Jeśli jednak nawet świadomy i odpowiedzialny obywatel sam już nie wie, czy i jak ma się zachować w sposób zgodny z prawem, to porządek prawny staje się dla niego zagrożeniem. Kon- sekwencją tego jest coraz bardziej widoczne zniechęcenie do instytu- cji państwa; prawo bowiem nie tyle tworzy tutaj porządek, co raczej przyczynia się do powstania jego braku”14. Wyłaniającą się z  przedstawionej uwagi myśl o  jurydyzacji prawa jako procesie, który prowadzi do zawierzenia systemowi eksperckie- mu, można odczytać na dwa sposoby. Z jednej strony podkreśla się, że proces jurydyzacji prawa rodzi niepokój związany z niemożnością odnalezienia się jednostki w zjurydyzowanej rzeczywistości. Efektem powstałego niepokoju, łączącego się z jednoczesnym, rosnącym prze- konaniem, że nastały czasy profesjonalistów, jest zawierzenie syste- mowi eksperckiemu15. Literackim przykładem omawianej sytuacji jest bohater Procesu F. Kafki, który odczuwa lęk przed prawem. Z drugiej jednak strony formułowane w debacie publicznej zapotrzebowanie na tzw. ofensywę legislacyjną można rozpatrywać jako wyraz zapotrze- bowania społecznego na jurydyzację. W tym ujęciu niepokój związany z  podejmowaniem decyzji zostaje przezwyciężony przez akt zawie- rzenia w „prawo”, tj. rządy eksperckie. Słowem, brak prawa (tekstu prawnego) można rozpatrywać jako przesłankę, która tworzy prze- strzeń do wzmożenia u jednostki niepokoju związanego z pytaniem „jak mam postąpić?”. 13 Argument ten, w kontekście tekstocentrycznego modelu edukacji, stanowił przed- miot rozmowy z P. Jabłońskim. 14 U. Schneider, O odpowiedzialności nauki prawa, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1993, z. 2, s. 117. 15 A. Giddens, Nowoczesność..., rozdz. I i IV. Autor zauważa: „Problem polega nie tyl- ko na przejmowaniu kontroli, ale w niektórych wypadkach nawet na tworzeniu nowych podstaw działania. W połączeniu z efektem wykorzeniania ekspansja systemów abstrak- cyjnych prowadzi do coraz większej kumulacji władzy (…)”, tamże, s. 188. Etyka_prawnicza.indd 14 Etyka_prawnicza.indd 14 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 Przemysław Kaczmarek. Zaufanie do zawodów prawniczych w społeczeństwie ryzyka 15 2. W poszukiwaniu bezpieczeństwa Jeśli przyjmiemy drugie z przedstawionych wyżej odczytań, to może- my wyprowadzić następujący wniosek: przesłanką zaufania do zawo- dów prawniczych jest niepokój jednostki, która zawierza systemowi eksperckiemu, upatrując w nim ochrony na wzór bezpieczeństwa on- tologicznego. Spróbujmy tę myśl rozwinąć. Źródłem zaufania wydaje się niepokój i  narastające w  jego konsekwencji zapotrzebowanie na osiągnięcie stanu, w  którym jednostka przestaje być już odpowie- dzialna. Wydaje się jednak, że towarzyszący jednostce niepokój zwią- zany z podejmowaniem decyzji udziela się również profesjonaliście16. Jeśli bowiem zaufanie oznacza powierzenie osobie danego dobra, to ów akt zawierzenia suponuje określone oczekiwanie w postaci wzię- cia odpowiedzialności za przedmiot zawierzenia. Jeżeli więc uznamy, że tym przedmiotem jest „prawo” rozumiane jako praktyka społeczna, to możemy przyjąć, iż idea zaufania do zawodu prawnika buduje jego obraz, który wyznaczany jest przez ontologicznie rozumianą odpo- wiedzialność. Tak pojmowana odpowiedzialność jest nie tyle zasadą moralną, co ideą określającą tożsamość prawnika17. Takie uznanie może napawać niepokojem, a w konsekwencji doprowadzić do podję- cia próby jego zniesienia. Przykładem tego mechanizmu wydaje się doktryna pasywizmu praw- niczego. Uzasadniając tę myśl, dokonajmy ustaleń dotyczących poj- mowania pasywizmu prawniczego18. Przyjmijmy zatem, że pasywizm zakłada, po pierwsze, obraz prawnika jako Monteskiuszowskich „ust ustawy”. Po drugie, podjęta decyzja jest wyrazem zastosowania prze- 16 Myśl tę przedstawia i uzasadnia Z. Bańkowski, W przestrzeni sądzenia: sędzia i nie- pokój spotkania, w: P. Kaczmarek (red.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Lokalny a uni- wersalny charakter interpretacji prawniczej, Wrocław 2009, w szczególności s. 170–171. 17 Jeśli trafnie odczytuję myśl P. Skuczyńskiego, to ujmuje on odpowiedzialność jako zasadę moralną etyki prawniczej, zob. tenże, Status etyki prawniczej, rozdz. 3.6; tenże, Powściągliwość sędziowska jako zasada etyki sędziowskiej, w: W. Staśkiewicz, T. Stawecki (red.), Dyskrecjonalność w  prawie. Materiały XVIII Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Teo- rii i Filozofii Prawa. Miedzeszyn k. Warszawy 22–24 września 2008 r., Warszawa 2010, s. 300–301. Dla mnie natomiast odpowiedzialność ma charakter ontologiczny; szerzej na ten temat pisałem w  artykule: Model prawnika w  kontekście ontologizacji odpowie- dzialności, w: P. Kaczmarek (red.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa... 18 L. Morawski, Kilka uwag w sprawie sędziowskiego aktywizmu, w: W. Staśkiewicz, T. Stawecki (red.), Dyskrecjonalność w prawie..., s. 98–99. Zob. także M. Matczak, Sum- ma iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa, Warszawa 2007, s. 15. Etyka_prawnicza.indd 15 Etyka_prawnicza.indd 15 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16 16 Część I. Socjologiczne problemy zawodów prawniczych pisu prawnego, a dokonanie tego aktu nie budzi wątpliwości interpre- tacyjnych. Po trzecie, pasywizm odrzuca tezę, że prawo jest faktem interpretacyjnym. Wymienione założenia suponują, że działalność prawnicza ma cha- rakter czysto techniczny. Nie sposób jest więc mówić o  dyskrecjo- nalnej władzy prawniczej, a tym bardziej formułować zarzutów o jej nadużyciu. Takie ujęcie działalności prawniczej pozwala na odczyty- wanie doktryny pasywizmu jako zasłony służącej zamaskowaniu rze- czywiście dokonywanych czynności interpretacyjnych19. Przedstawioną wyżej diagnozę, dotyczącą tożsamości obu stron aktu zawierzenia, obrazuje myśl U.  Becka. Jak pisze autor Społeczeństwa ryzyka, jednostka stara się ugasić niepokój związany z  podejmowa- niem decyzji, przesuwając odpowiedzialność na system ekspercki, ale jednocześnie system ten, a dokładniej jego uczestnicy, również nie są zainteresowani jej podjęciem. Wydaje się, że wskazany problem ilu- struje, między innymi, mechanizm rezygnacji z  podmiotowego „ja” na rzecz pojęcia „my” – wspólnoty. Mechanizm ten charakteryzuje zawierzenie regule jako wzorcowi postępowania. Pozwala on uniknąć uzasadniania decyzji jako jednostkowej na rzecz rozpatrywania jej jako kolejnego tzw. podobnego przypadku, który został już wcześniej rozstrzygnięty. W  poszukiwaniu przyczyn tego mechanizmu pomocne wydaje się wyróżnienie pojęć bezpieczeństwa i  niepewności20. Bezpieczeństwo wiąże się z poczuciem pewności, tj. uznaniem, że postępujemy w spo- sób właściwy, odpowiedni. Jak zauważa m.in. E. Fromm, człowiek ma silną potrzebę pewności, chce wierzyć, że metoda, którą stosuje, po- zwoli mu na rozwiązanie pojawiających się problemów, słowem – jest niezawodna. „W rzeczywistości woli nawet podejmować »złą« decyzję i być jej pewnym, niż »dobrą« i być targanym wątpliwościami co do jej słuszności”21. 19 Zob. T.  Stawecki, Niezależność zawodów prawniczych i  rządy prawa w  społeczeń- stwie postkomunistycznym, w: T. Wardyński, M. Niziołek (red.), Niezależność sądownic- twa i zawodów prawniczych jako fundamenty państwa prawa. Wyzwania współczesności, Warszawa 2009, s. 58; Z. Bańkowski, W przestrzeni sądzenia..., s. 171–172 i 177; I. Bo- gucka, T. Pietrzykowski, Etyka w administracji publicznej, Warszawa 2010, s. 87. 20 Zob. E.  Fromm, Rewolucja nadziei. Ku uczłowieczonej technologii, Poznań 1996, s. 72–82. 21 E. Fromm, Rewolucja..., s. 72–73. Z przykładem takiego sposobu myślenia mamy do czynienia między innymi w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego w po- Etyka_prawnicza.indd 16 Etyka_prawnicza.indd 16 2011-06-29 09:41:16 2011-06-29 09:41:16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Etyka prawnicza. Stanowiska i perspektywy
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: