Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00140 007302 11238932 na godz. na dobę w sumie
Etykieta dyplomatyczna z elementami protokółu i ceremoniałów - ebook/pdf
Etykieta dyplomatyczna z elementami protokółu i ceremoniałów - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-407-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> poradniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Julian Sutor doktor habilitowany nauk prawnych, ambasador tytularny, ponad pół wieku przepracował w polskiej dyplomacji, z tego połowę czasu na placówkach dyplomatycznych. Z ramienia MSZ uczestniczył w wielu negocjacjach i konferencjach międzynarodowych. Łączył pracę zawodową z dydaktyczną i publicystyczną, wykładając na wyższych uczelniach i w instytucjach rządowych oraz pisząc podręczniki akademickie, prace naukowe i artykuły, głównie z dziedziny prawa dyplomatycznego i konsularnego oraz protokółu dyplomatycznego. Obecnie jest wykładowcą na jednej z prywatnych wyższych uczelni warszawskich.

Publikacja, będąca w polskiej literaturze przedmiotu pierwszym opracowaniem na temat etykiety dyplomatycznej, obejmuje wszystkie najważniejsze aspekty współczesnej etykiety dyplomatycznej oraz niektóre łączące się z nią elementy protokółu dyplomatycznego i ceremoniałów. Prezentuje ogólne zasady etykiety dyplomatycznej, obowiązujące zwłaszcza podczas oficjalnych kontaktów z przedstawicielami obcych państw, organizacji międzynarodowych i zagranicznego biznesu, udziela też wskazówek dotyczących reguł zachowań w określonych sytuacjach. Szczegółowo omówiono w niej następujące zagadnienia:
pojęcia etykiety dyplomatycznej, protokółu, ceremoniałów i savoir-vivre u, które w praktyce są często mylone,
podstawowe zasady etykiety i protokółu dyplomatycznego,
ważniejsze aspekty etykiety dyplomatycznej w kontaktach z przedstawicielami obcych państw,
aspekty etykietalno-protokólarne wizyt oficjalnych przedstawicieli państw,
przyjęcia dyplomatyczne oraz ich aspekty etykietalno-protokólarne i organizacyjne,
aspekty etykietalno-protokólarne związane z rokowaniami dwustronnymi i dyplomacją wielostronną,
etykietę ubraniową, flagową, orderową i żałobną,
etykietę w zakresie posługiwania się różnymi drukami grzecznościowymi, zasady korespondencji dyplomatycznej oraz jej styl, formy i rodzaje.

Książka przeznaczona jest zarówno dla dyplomatów, konsulów, funkcjonariuszy międzynarodowych oraz adeptów dyplomacji, studentów wyższych uczelni zamierzających pracować w służbie zagranicznej, organizacjach międzynarodowych lub zagranicznym biznesie, jak również dla osób reprezentujących wobec zagranicy różne organy i instytucje państwowe oraz koła gospodarcze.










Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

etykieta dyplomatyczna z elementami protokółu i ceremoniałów Julian Sutor WARSZAWA 2016 Recenzent Recenzent Dr hab. Kazimierz Lankosz, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego Prof. nadzw. dr hab. Gabriela Idzikowska Wydawca Agata Jędrasik Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Janina Burek Redaktor prowadzący Janina Burek Opracowanie redakcyjne Iwona Pisiewicz Opracowanie redakcyjne Renata Włodek Korekta Firma Verso Korekta, skład i łamanie Skład i łamanie Wojciech Prażuch www.wydawnictwojak.pl Zdjęcie na okładce Projekt graficzny okładki fotolia/Rick Henzel Barbara Widłak Materiał ilustracyjny zamieszczony bez podania źródła pochodzi ze zbiorów Autora. Zdjęcie wykorzystane na okładce © nikkytok – Fotolia.com Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy prawo i własność. Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki Polska Izba Książki © Copyright by Wolters Kluwer Polska SA 2013 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 All rights reserved. ISBN 978-83-264-9472-7 ISBN 978-83-264-4336-7 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 Redakcja Książek tel. 22 535 82 19 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Księgarnia internetowa: www.profinfo.pl Mojej żonie Agnieszce wielkie dzięki za pomoc w wydaniu tego podręcznika Autor Spis treści Słowo wstępne ............................................................................................................ 17 1. Pojęcie etykiety dyplomatycznej, protokółu, ceremoniałów oraz savoir-vivre’u .................................................................................................. 23 1.1. Uwagi ogólne ................................................................................................. 23 1.2. Etykieta dyplomatyczna ................................................................................ 25 1.2.1. Historyczne korzenie .......................................................................... 25 1.2.2. Pojęcie i reguły etykiety dyplomatycznej ........................................... 28 1.3. Protokół dyplomatyczny ................................................................................ 33 1.3.1. Narodziny współczesnego protokółu dyplomatycznego .................. 33 1.3.2. Określenie protokółu dyplomatycznego i jego reguł ....................... 38 1.3.3. Protokół Dyplomatyczny jako jednostka organizacyjna MSZ ........ 41 1.4. Ceremonie i ceremoniały .............................................................................. 42 1.4.1. Pojęcie i historyczne korzenie ceremonii i ceremoniału ................. 42 1.4.2. Współczesne ceremoniały ................................................................... 45 1.4.3. Ceremoniał dyplomatyczny, m.in. składania listów uwierzytelniających przez nowo akredytowanego ambasadora w Polsce ................................................................................................ 46 1.4.4. Ceremoniał wojskowy i ceremoniał morski ...................................... 49 1.5. Savoir-vivre – pojęcie i znaczenie ................................................................. 53 2. Podstawowe zasady etykiety i protokółu dyplomatycznego ............................... 57 2.1. Uwagi ogólne ................................................................................................. 57 2.2. Zasada suwerennej równości państw w aspekcie etykiety i protokółu dyplomatycznego oraz prawa do wzajemnego szacunku ........................... 57 2.3. Zasada reprezentacji .................................................................................... 61 2.4. Zasada kurtuazji i taktu ............................................................................... 65 2.5. Zasada prawej strony .................................................................................... 69 2.6. Zasada elegancji i estetyki ........................................................................... 71 2.7. Zasada skromności, cierpliwości i powściągliwości .................................. 74 2.8. Zasada punktualności i terminowości ......................................................... 76 2.9. Zasada dokładności i przezorności ............................................................. 79 8 Spis treści 2.10. Zasada elastyczności .................................................................................... 82 2.11. Zasada dyskrecji, czyli cnota milczenia ..................................................... 85 2.12. Zasada wiarygodności .................................................................................. 86 2.13. Zasada wzajemności i niedyskryminacji .................................................... 88 2.14. Zasada dyplomatycznego stylu ................................................................... 89 2.15. Zasada precedencji dyplomatycznej i państwowej ................................... 91 2.15.1. Precedencja dyplomatyczna ........................................................... 91 2.15.2. Precedencja w polskiej służbie dyplomatycznej i konsularnej ..... 94 2.15.3. Precedencja w organizacjach i na konferencjach międzynarodowych .......................................................................... 96 2.15.4. Precedencja państwowa .................................................................. 98 2.15.5. Kwestia precedencji państwowej w Polsce .................................... 101 2.16. Reguła alternatu .......................................................................................... 102 3. Ważniejsze aspekty etykiety dyplomatycznej w kontaktach z przedstawicielami obcych państw ...................................................................... 104 3.1. Uwagi ogólne ................................................................................................ 104 3.2. Różnice kultur i obyczajów .......................................................................... 104 3.3. Sztuka robienia „dobrego wrażenia”, komunikacja niewerbalna ............ 109 3.4. Etykieta konwersacyjna ............................................................................... 112 3.5. Różnorakie niedyplomatyczne gesty i zachowania ................................... 116 3.6. Witanie się, przedstawianie innych osób i siebie samego, pożegnanie ... 118 3.7. Nawiązywanie znajomości, kontaktów, przechodzenie na „ty” .............. 122 3.8. Tytuły i tytułowanie ...................................................................................... 123 3.9. Kwestia tzw. języka dyplomatycznego ....................................................... 126 3.10. Galanteria wobec pań ................................................................................. 127 3.11. Kwiaty w etykiecie dyplomatycznej ............................................................ 130 3.12. Tytoń w etykiecie dyplomatycznej .............................................................. 132 3.13. Alkohol w etykiecie dyplomatycznej .......................................................... 135 3.14. Etykieta prezentowa .................................................................................... 136 3.14.1. Uwagi ogólne ................................................................................... 136 3.14.2. Etykieta wręczania i przyjmowania podarunków ......................... 138 3.14.3. Regulacje prawne, praktyka międzynarodowa, w tym polska ..... 139 3.15. Dyplomatyczna etykieta telefoniczna ....................................................... 142 3.16. Netykieta dyplomatyczna ............................................................................ 143 3.17. Sytuacja etykietalno-protokólarna i prawna współmałżonka szefa misji dyplomatycznej i członków rodziny dyplomaty oraz osób niebędących w formalnych związkach małżeńskich .................................. 144 4. Wizyty oficjalne i inne przedstawicieli państw, zwłaszcza głowy państwa oraz dyplomatów i okrętów wojennych ................................................................ 149 4.1. Znaczenie i aspekty etykietalno-protokólarne wizyt przedstawicieli obcych państw ............................................................................................... 149 Spis treści 9 4.2. Rodzaje wizyt najwyższego i wysokiego szczebla ...................................... 153 4.2.1. Wizyta państwowa .............................................................................. 154 4.2.2. Wizyta oficjalna .................................................................................. 155 4.3. Poszczególne elementy etykietalne i protokólarne wizyt państwowych i oficjalnych ................................................................................................... 156 4.3.1. Zaproszenia ........................................................................................ 156 4.3.2. Szczebel, skład delegacji, udział współmałżonka, termin i czas trwania wizyty ............................................................................ 157 4.3.3. Grupa przygotowawcza i osoby, w tym dziennikarze i biznesmeni, towarzyszące delegacji ................................................ 158 4.3.4. Honorowe misje specjalne ................................................................. 159 4.3.5. Szczegółowy program wizyt państwowych i oficjalnych .................. 160 4.3.6. Szczególne środki bezpieczeństwa .................................................... 164 4.3.7. Niektóre elementy etykietalno-protokólarne i organizacyjne ......... 165 4.3.8. Powitanie i pożegnanie obcej delegacji ............................................ 167 4.4. Wizyty robocze ............................................................................................. 168 4.5. Wizyty nieoficjalne i pobyty prywatne ........................................................ 169 4.6. Wizyta (pobyt) incognito ............................................................................. 170 4.7. Spotkania nieformalne, czyli „dyplomacja kurortowa”, „dyplomacja weekendowa”, „dyplomacja bez krawatów” itp. ........................................ 171 4.8. Przejazdy tranzytowe ................................................................................... 173 4.9. Rewizyty głów państw i innych osobistości wysokiego szczebla .............. 173 4.10. Wizyty przedstawicieli władz państwowych, wojskowych i innych delegacji krajowych i zagranicznych w miejscu stacjonowania Polskich Kontyngentów Wojskowych (PKW) ........................................................... 175 4.11. Wizyty dyplomatów ...................................................................................... 175 4.11.1. Wizyty składane przez nowo mianowanego ambasadora przedstawicielom władz państwa przyjmującego .......................... 175 4.11.2. Wizyty składane szefom przedstawicielstw dyplomatycznych w państwie urzędowania ................................................................. 176 4.11.3. Wizyty składane przez małżonkę nowo mianowanego ambasadora ...................................................................................... 178 4.11.4. Wizyty członków personelu dyplomatycznego .............................. 178 4.11.5. Wizyty pożegnalne ambasadora i członków personelu dyplomatycznego ............................................................................. 179 4.11.6. Zasady etykietalno-protokólarne, jakie powinny być przestrzegane przez dyplomatów przy składaniu wizyt (rewizyt) kurtuazyjnych ................................................................................... 180 4.12. Wizyty okrętów wojennych ........................................................................ 182 4.12.1. Uwagi ogólne ................................................................................... 182 4.12.2. Wizyty oficjalne ............................................................................... 183 4.12.3. Wizyty nieoficjalne .......................................................................... 184 10 Spis treści 4.12.4. Wizyty robocze ............................................................................. 184 4.12.5. Wizyty w okolicznościach nadzwyczajnych ................................ 185 4.12.6. Wizyty zagraniczne polskich okrętów wojennych i rewizyty .... 185 5. Przyjęcia dyplomatyczne oraz ich aspekty etykietalno-protokólarne i organizacyjne ....................................................................................................... 188 5.1. Znaczenie i rodzaje przyjęć dyplomatycznych ........................................... 188 5.2. Niektóre ogólne reguły odnoszące się do przyjęć dyplomatycznych ......... 190 Przyjęcia „na siedząco” („zasiadane”) ................................................................. 191 5.3. Obiad .............................................................................................................. 191 5.3.1. Dobór gości .................................................................................. 192 5.3.2. Rozsyłanie zaproszeń .................................................................. 193 5.3.3. Menu na przyjęcie „na siedząco”, jego sporządzanie, dobór dań i kolejność ich spożywania ........................................ 195 5.3.4. Karta dań (menu) ........................................................................ 200 5.3.5. Stoły .............................................................................................. 200 5.3.6. Najważniejsze elementy zastawy ................................................ 209 5.3.7. Rola gospodarzy w przygotowaniu oficjalnego przyjęcia „na siedząco” ................................................................................ 214 5.3.8. Tłumacze ...................................................................................... 214 5.3.9. Aperitif ......................................................................................... 215 5.3.10. Przejście do stołu i rozpoczęcie obiadu ..................................... 215 5.3.11. Podawanie do stołu ...................................................................... 216 5.3.12. Etykieta przy stole ....................................................................... 217 5.3.13. Konwersacja przy stole ................................................................ 219 5.3.14. Szczegółowe reguły etykiety dotyczące kultury jedzenia i picia ............................................................................................. 220 5.3.15. Sposób spożywania poszczególnych dań serwowanych na zasiadanych przyjęciach dyplomatycznych ........................... 223 5.3.16. Wybór właściwego wina i sposób jego podawania .................... 231 5.3.17. Szampan i „szampany” – wina musujące ................................... 235 5.3.18. Toast .............................................................................................. 237 5.3.19. Wysokoprocentowe napoje alkoholowe oraz bezalkoholowe napoje chłodzące, podawane na przyjęciach dyplomatycznych .......................................................................... 239 5.3.20. Etykieta picia wina i innych alkoholi .......................................... 243 5.3.21. Zakończenie spożywania obiadu, powstanie od stołu, przejście do salonu na „kawę” .................................................... 244 5.3.22. Pożegnanie i podziękowanie za przyjęcie .................................. 245 5.4. Śniadanie (lunch) .......................................................................................... 246 5.5. Obiad lub lunch bufetowy ............................................................................ 247 5.6. Obiadokonferencja ....................................................................................... 248 5.7. „Herbatki” lub „kawy” ................................................................................. 248 Spis treści 11 Przyjęcia „na stojąco” ............................................................................................ 250 5.8. Uwagi ogólne ............................................................................................... 250 5.8.1. Zaproszenia ......................................................................................... 250 5.8.2. Menu .................................................................................................... 251 5.8.3. Niektóre aspekty etykietalne ............................................................. 251 5.8.4. Powitanie i pożegnanie gości oraz rola gospodarzy i członków misji dyplomatycznej .......................................................................... 252 5.9. Przyjęcie (recepcja) ..................................................................................... 253 5.10. Przyjęcia bufetowe „na stojąco” ................................................................. 255 5.11. Uroczysty obiad na cześć najwyższych przedstawicieli obcego państwa połączony z przyjęciem „na stojąco” .......................................................... 256 5.12. Koktajl .......................................................................................................... 256 5.13. Lampka wina ................................................................................................ 257 5.14. Aperitif ......................................................................................................... 257 5.15. Garden party (przyjęcie w ogrodzie) ......................................................... 258 5.16. Grill party, „dyplomacja bez krawatów” .................................................... 258 5.17. Przyjęcia we własnym gronie ...................................................................... 259 5.18. Przyjęcia i imprezy organizowane przez szefów przedstawicielstw dyplomatycznych z okazji świąt narodowych i świąt rocznicowych ......... 259 6. Etykieta ubraniowa w dyplomacji ....................................................................... 263 6.1. Uwagi ogólne i praktyczne wskazówki ........................................................ 263 6.2. Zasady dotyczące ubioru i wizerunku zewnętrznego zalecane w polskiej służbie zagranicznej .................................................................... 272 Stroje panów w dyplomacji ................................................................................... 274 6.3. Kod ubiorów i ich podział ............................................................................ 274 6.4. Uroczyste stroje oficjalne panów ................................................................. 275 6.5. Uroczyste stroje dzienne panów .................................................................. 275 6.5.1. Żakiet ................................................................................................... 275 6.5.2. Frak z czarną kamizelką ..................................................................... 277 6.5.3. Strój wyjściowy .................................................................................... 277 6.5.4. Mundur dyplomatyczny ...................................................................... 279 6.5.5. Strój narodowy .................................................................................... 279 6.5.6. Mundury wojskowe ............................................................................. 279 6.6. Uroczyste stroje wieczorowe panów ........................................................... 280 6.6.1. Frak z białą kamizelką ........................................................................ 280 6.6.2. Smoking ............................................................................................... 282 6.6.3. Garnitur wieczorowy .......................................................................... 284 6.6.4. Strój narodowy, mundur wojskowy ................................................... 285 6.6.5. Wierzchnie okrycia ............................................................................. 285 6.7. Ubiory nieformalne, oznaczone kodem casual .......................................... 286 6.7.1. Strój biurowy ........................................................................................ 287 6.7.2. Strój sportowy (weekendowy) ........................................................... 289 12 Spis treści 6.7.3. Ubranie spacerowe ......................................................................... 289 6.7.4. Dyplomacja „bez krawatów”, „dyplomacja wakacyjna”, „dyplomacja kurortowa” itp. ........................................................... 290 6.8. Dodatki do ubiorów męskich ...................................................................... 291 Stroje pań w dyplomacji ........................................................................................ 297 6.9. Oficjalne stroje pań ..................................................................................... 297 6.9.1. Suknia wizytowa .............................................................................. 299 6.9.2. Suknia koktajlowa ........................................................................... 300 6.10. Uroczyste stroje oficjalne pań .................................................................... 301 6.10.1. Suknia długa wieczorowa ............................................................... 301 6.10.2. Suknia balowa (galowa) .................................................................. 302 6.10.3. Kostium na wieczorowe odświętne okazje .................................... 303 6.11. Wierzchnie okrycia pań ............................................................................... 304 6.12. Dodatki ......................................................................................................... 304 6.13. Nieformalne stroje pań .............................................................................. 306 6.13.1. Stroje pań w czasie pełnienia przez nie funkcji urzędowych ....... 306 6.13.2. Żakiet (kostium, garsonka) ............................................................ 308 6.13.3. Stroje pań w dyplomacji noszone na co dzień .............................. 311 6.13.4. Stroje pań podczas wystąpień przed kamerami ............................ 313 7. Aspekty etykietalno-protokólarne związane z rokowaniami dwustronnymi i dyplomacją wielostronną ................................................................................... 314 7.1. Uwagi wstępne ............................................................................................. 314 7.2. Aspekty etykietalno-protokólarne rokowań dwustronnych ..................... 315 7.3. Aspekty etykietalno-protokólarne konferencji międzynarodowych ....... 319 7.4. Status i aspekty etykietalno-protokólarne stałych przedstawicielstw przy najważniejszych organizacjach międzynarodowych .......................... 322 7.5. Misje specjalne ............................................................................................. 324 7.6. Reguły etykiety obowiązujące przy redagowaniu i podpisywaniu umów międzynarodowych oraz wymianie dokumentów ratyfikacyjnych .............................................................................................. 327 7.7. Aspekty etykietalno-ceremonialne w działalności korpusu dyplomatycznego, także przy organizacjach międzynarodowych, w tym przy Unii Europejskiej .................................................................... 329 7.7.1. Korpus dyplomatyczny przy Unii Europejskiej i tryb akredytacji ........................................................................................ 332 8. Etykieta flagowa .................................................................................................... 335 8.1. Symbole państwa ......................................................................................... 335 8.2. Flaga państwowa (polskie przepisy i praktyka) ....................................... 337 8.3. Proporczyki (chorągiewki) samochodowe ................................................. 339 8.4. Flaga stolikowa ........................................................................................... 340 8.5. Etykieta flagowa w Polsce ........................................................................... 341 8.5.1. Eksponowanie flagi państwowej .................................................... 341 Spis treści 13 8.5.2. Uroczystości, rocznice i święta państwowe ....................................... 342 8.5.3. Podnoszenie flagi na okres żałoby narodowej .................................. 343 8.5.4. Wskazówki dotyczące postępowania z flagą państwową ................. 344 8.6. Zasady precedencji flagowej ........................................................................ 344 8.6.1. Zasady eksponowania flag w stosunkach dwustronnych i wielostronnych .................................................................................. 345 8.6.2. Eksponowanie flagi na konferencjach i siedzibach organizacji międzynarodowych ............................................................................. 346 8.7. Inne ważne aspekty etykiety flagowej ......................................................... 346 8.7.1. Czas wciągania i opuszczania flagi na maszt i towarzyszący im ceremoniał ..................................................................................... 346 8.7.2. Podnoszenie flagi na budynkach najwyższych władz państwowych ....................................................................................... 347 8.7.3. Oddawanie honorów i szacunku fladze ............................................ 347 8.7.4. Inne wymogi odnoszące się do flag ................................................... 348 8.8. Godło państwa i hymn państwa (polskie przepisy i praktyka) ................ 349 8.9. Flaga i godło państwa w praktyce przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych za granicą ............................................................ 351 8.10. Polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne i urzędy konsularne ............. 352 8.11. Flagi narodowe w organizacjach międzynarodowych i misjach specjalnych ................................................................................................... 354 8.12. Flaga Unii Europejskiej. Stosowanie symboli UE .................................... 355 8.12.1. Podnoszenie flagi narodowej przez misje dyplomatyczne akredytowane przy Unii Europejskiej ........................................... 357 9. Etykieta orderowa .................................................................................................. 359 9.1. Uwagi wstępne .............................................................................................. 359 9.2. Praktyka polska ............................................................................................. 360 9.3. Ordery ............................................................................................................ 362 9.3.1. Order Orła Białego ............................................................................ 362 9.3.2. Order Wojenny Virtuti Militari ......................................................... 363 9.3.3. Order Odrodzenia Polski, określany też tradycyjnie jako „Polonia Restituta” ............................................................................................ 365 9.3.4. Order Krzyża Wojskowego ................................................................ 365 9.3.5. Order Krzyża Niepodległości ............................................................ 366 9.3.6. Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej ......................................... 367 9.4. Kapituły orderów .......................................................................................... 368 9.5. Precedencja polskich orderów ..................................................................... 369 9.6. Odznaczenia .................................................................................................. 369 9.7. Precedencja polskich odznaczeń ................................................................. 371 9.8. Sposób i okoliczności noszenia odznak, orderów i odznaczeń ................. 371 9.9. Sposób i okoliczności noszenia miniaturek, baretek, rozetek, wstążeczek i okuć .......................................................................................... 374 14 Spis treści 9.10. Ordery i odznaczenia dla cudzoziemców i obywateli polskich stale mieszkających za granicą oraz przyjmowanie obcych orderów i odznaczeń przez obywateli polskich .................................................... 378 9.11. Noszenie orderów i odznaczeń przez dyplomatów na uroczystościach i przyjęciach za granicą .......................................... 379 10. Etykieta żałobna .................................................................................................. 381 10.1. Żałoba narodowa ................................................................................... 381 10.2. Etykieta żałobna w przypadku pogrzebu na koszt państwa ................ 384 10.3. Powiadomienie obcych przedstawicielstw dyplomatycznych akredytowanych w państwie zmarłej osobistości i własnych przedstawicielstw działających za granicą ............................................. 384 10.4. Żałoba narodowa ogłaszana przez państwo obce ................................ 385 10.5. Składanie kondolencji w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach konsularnych oraz wpisywanie się do księgi kondolencyjnej ....................................................................... 387 10.6. Ceremoniał pogrzebu państwowego z udziałem przedstawicieli władz obcych państw i korpusu dyplomatycznego ............................... 389 10.7. Umieszczanie flagi państwowej w czasie uroczystości pogrzebowych. Okrywanie flagą narodową trumny ze zwłokami, umieszczanie odznak orderów i odznaczeń na poduszkach żałobnych ..................... 391 10.7.1. Okrywanie trumny flagą ........................................................... 391 10.7.2. Odznaczenie pośmiertne. Umieszczanie odznak orderów i odznaczeń na poduszkach żałobnych ................................... 391 10.8. Wieńce, wiązanki kwiatów i szarfy ......................................................... 392 10.9. Stroje żałobne ......................................................................................... 393 10.10. Śmierć ambasadora lub członka personelu dyplomatycznego w czasie jego urzędowania w państwie przyjmującym ........................ 394 10.10.1. Ceremoniał pogrzebowy .......................................................... 395 10.10.2. Wpisywanie się do księgi kondolencyjnej ............................... 397 10.10.3. Telegramy kondolencyjne, nekrologi, noty żałobne i pisma kondolencyjne ........................................................................... 397 11. Etykieta w zakresie posługiwania się różnymi drukami grzecznościowymi w obrocie dyplomatycznym................................................................................. 399 11.1. Uwagi ogólne ........................................................................................... 399 11.2. Karty wizytowe, ich znaczenie w etykiecie dyplomatycznej, rodzaje i oznakowanie ............................................................................ 400 11.3. Posługiwanie się kartami wizytowymi .................................................... 405 11.4. Karta wizytowa jako forma zwięzłej korespondencji ........................... 407 11.5. Karty zaproszeniowe („zaproszenia”) ................................................... 408 11.6. Format, kolor, język i inne elementy zaproszenia ................................ 408 11.7. Zaproszenia na przyjęcia „na siedząco” ................................................ 410 11.8. Zaproszenia na przyjęcia „na stojąco” .................................................. 412 Spis treści 15 11.9. Karty grzecznościowe .............................................................................. 416 11.10. Karty okolicznościowe z życzeniami ...................................................... 417 11.11. Menu ........................................................................................................ 418 11.12. Kartoniki stołowe .................................................................................... 419 12. Etykieta w korespondencji dyplomatycznej oraz styl, formy i rodzaje tej korespondencji ..................................................................................................... 421 12.1. Pojęcie korespondencji dyplomatycznej oraz jej podmioty i przedmiot ............................................................................................... 421 12.2. Formy i rodzaje korespondencji dyplomatycznej ................................. 423 12.3. Etykieta i styl korespondencji dyplomatycznej .................................... 424 12.4. Tytułowanie .............................................................................................. 426 12.5. Tytułowanie najwyższych hierarchów Kościoła katolickiego i niektórych innych wyznań .................................................................... 434 12.5.1. Papież ........................................................................................ 434 12.5.2. Kardynał .................................................................................... 434 12.5.3. Arcybiskup (biskup) ................................................................. 435 12.5.4. Nuncjusz Apostolski ................................................................. 435 12.5.5. Patriarcha (prawosławny) ........................................................ 436 12.5.6. Metropolita (prawosławny) ..................................................... 436 12.5.7. Patriarcha ekumeniczny Konstantynopola (prawosławny) ... 437 12.5.8. Arcybiskup i biskup wyznań protestanckich .......................... 437 12.5.9. Hierarchowie innych wyznań ................................................... 437 12.6. Podpisywanie pism dyplomatycznych i kwestia adresu ........................ 438 12.7. Reguła alternatu w korespondencji dyplomatycznej ........................... 439 12.8. Języki obce w korespondencji dyplomatycznej ..................................... 439 12.9. Reguły dotyczące formy sporządzania not i pism dyplomatycznych oraz postępowania z nimi ...................................................................... 440 12.9.1. Podpisywanie i wysyłanie not (pism) dyplomatycznych ........ 442 12.9.2. Sposoby przesyłania (doręczania) pism i not dyplomatycznych ..................................................................... 443 12.10. Postępowanie z otrzymanymi pismami i notami dyplomatycznymi ..... 444 12.10.1. Przyjęcie noty dyplomatycznej ............................................... 444 12.10.2. Zwrot noty dyplomatycznej ..................................................... 444 12.10.3. Nieprzyjęcie noty dyplomatycznej ......................................... 444 12.10.4. Odrzucenie noty dyplomatycznej ............................................ 445 12.10.5. Całkowite zignorowanie pisma .............................................. 445 12.11. Rodzaje (formy) pism i not dyplomatycznych ..................................... 445 12.11.1. Pisma kancelaryjne i gabinetowe – uwagi ogólne .................. 445 12.11.2. Pisma kancelaryjne (ceremonialne) i gabinetowe ................. 446 12.11.3. Listy uwierzytelniające ............................................................. 447 12.11.4. Listy odwołujące ........................................................................ 450 12.11.5. Listy zwalniające ....................................................................... 450 16 Spis treści 12.11.6. Listy wprowadzające ............................................................... 452 12.11.7. Listy komisyjne ........................................................................ 452 12.11.8. Exequatur .................................................................................. 452 12.11.9. Oficjalna, bieżąca korespondencja głowy państwa ............... 456 12.11.10. Pisma (listy) odręczne głowy państwa ................................... 456 12.11.11. Orędzia ..................................................................................... 457 12.12. Noty i inne pisma dyplomatyczne ......................................................... 457 12.12.1. Sporządzanie noty dyplomatycznej ........................................ 458 12.12.2. Nota osobista, podpisana ........................................................ 460 12.12.3. Pisma (listy) osobiste, „odręczne” ......................................... 464 12.12.4. Nota werbalna (słowna) .......................................................... 464 12.12.5. Nota okólna ............................................................................. 468 12.12.6. Memorandum .......................................................................... 471 12.12.7. List intencyjny .......................................................................... 471 12.12.8. Aide-mémoire .......................................................................... 472 12.12.9. Pro memoria ............................................................................. 472 12.12.10. Nota zbiorowa ......................................................................... 473 12.12.11. Noty identyczne ........................................................................ 473 12.12.12. Nota ad referendum ................................................................ 474 12.12.13. Nota protestacyjna .................................................................. 474 12.12.14. Nota żałobna i nota kondolencyjna ....................................... 475 12.13. Specyficzne formy przekazu stanowiska państw ................................... 479 12.14. Pisma dyplomatyczne w formie półoficjalnej i prywatnej ................... 480 12.15. Non-paper, Position paper, Explanatory note, Concept paper, Speaking note itp...................................................................................... 486 12.16. Telegramy (depesze) dyplomatyczne .................................................... 486 12.17. Korespondencja dyplomatyczna organizacji międzynarodowych ....... 488 12.17.1. Korespondencja dyplomatyczna Unii Europejskiej ............. 489 12.18. Netykieta dyplomatyczna, czyli etykieta stosowana w korespondencji wysyłanej drogą elektroniczną ................................ 489 Wybrana literatura ..................................................................................................... 491 Słowo wstępne Państwa, od początku swego istnienia, za pośrednictwem swoich przedsta- wicieli, utrzymują różnego rodzaju sporadyczne kontakty lub nawiązują trwalsze stosunki. Kontakty te podtrzymywano najpierw za pośrednictwem misji specjalnych, czyli tzw. dyplomacji ad hoc, a następnie stałych przed- stawicielstw dyplomatycznych, zwanych początkowo stałymi poselstwami, a później ambasadami. Współcześnie stosunki te realizowane są także poprzez spotkania (wizyty) przedstawicieli państw najwyższego szczebla oraz wymianę korespondencji dyplomatycznej. Stosunki i kontakty między państwami nawiązywane są i podtrzymywane również na forum konferencji i organizacji międzynarodowych, czyli w ramach tzw. dyplomacji wielostronnej. Od niepamiętnych czasów suwerenne państwa są szczególnie wrażliwe na punkcie swego prestiżu, dbając o poszanowanie prawa do wzajemnego szacunku. Znajduje to szczególny wyraz w  kurtuazyjnym traktowaniu ich przedstawicieli za granicą, zgodnie z ukształtowanymi przez wieki regułami etykiety, protokółu1 i  ceremoniałów oraz prawa dyplomatycznego. Mimo upływu czasu i następujących zmian w stosunkach między państwami, utrwa- lania się demokratycznych zasad w  tych stosunkach, prowadzących także do odstępowania od niekiedy zbyt sztywnych i przestarzałych form oprawy protokólarno-ceremonialnej i etykietalnej w oficjalnych kontaktach między przedstawicielami państw, reguły te wciąż odgrywają ważną rolę w praktyce państw i nic nie wskazuje na to, by państwa miały z nich rezygnować. Porządkują 1 Aby uniknąć zdarzających się pomyłek przy odmianie rzeczownika „protokół” w znaczeniu protokółu dyplomatycznego z protokołem, jako sporządzonym na piśmie dokumentem, w niniejszej książce rzeczownik „protokół”, oznaczający protokół dyplomatyczny, odmieniany będzie przez literę „ó”, a nie przez „o” (obie odmiany dopuszcza słownik języka polskiego). 18 Słowo wstępne bowiem delikatne i w gruncie rzeczy ważne kwestie, bo sprzyjające wytwarzaniu się dobrej, przyjaznej atmosfery i wzajemnego szacunku w stosunkach między oficjalnymi przedstawicielami państw, a tym samym ułatwiają nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów i współpracy między państwami. Szczególnie zasady kurtuazji i dobre maniery w ogóle są cenione praktycznie wszędzie, a więc nie tylko wśród dyplomatów i urzędników państwowych. Dlatego też znajomość i stosowanie reguł etykiety i protokółu nie jest sprawą snobizmu czy też sztucznego rytuału, lecz pożytecznym instrumentem rozwoju stosunków między państwami i zbliżenia między narodami. Warto zaznaczyć, że w Polsce reguły etykiety i protokółu dyplomatycznego nabrały dodatkowego znacze- nia, szczególnie po zmianach systemowych i otwarciu się na świat. Pojawiły się wtedy szerokie możliwości kontaktowania się nie tylko z akredytowanymi w Polsce dyplomatami i konsulami innych państw oraz funkcjonariuszami or- ganizacji międzynarodowych, lecz także z przedstawicielami różnych szczebli administracji państwowej, rządowej i samorządowej obcych państw, zwłaszcza po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, i wielu innych organizacji między- narodowych oraz nawiązaniu stosunków dyplomatycznych ze zdecydowaną większością państw świata. Warto też pamiętać o  tym, że reguły etykiety mają faktycznie charakter ponadnarodowy, uniwersalny i  ponadczasowy2. Niezależnie od ustrojów państwowych, położenia geograficznego i innych czynników, zarówno dyplomaci, jak i inni przedstawiciele władz państwo- wych, upoważnieni do reprezentowania państwa w stosunkach międzynaro- dowych, w kontaktach z przedstawicielami innych państw powinni stosować się do standardowych reguł etykiety i protokółu dyplomatycznego, przyjętych i przestrzeganych w skali światowej. Ta potrzeba i powszechność stosowania wspomnianych reguł wynika z poczucia obowiązku godnego reprezentowania swego państwa wobec zagranicy, dbałości o jego dobre imię i prestiż. Dlatego też w regułach etykiety i protokółu dyplomatycznego, mimo niekiedy pewnej teatralności, jaka towarzyszy zwłaszcza oficjalnym wizytom, należy upatrywać przede wszystkim określonego znaczenia dla rozwoju stosunków i współpracy między państwami i narodami. 2 W odróżnieniu od reguł protokółu, które ukształtowały się dopiero w XIX wieku, reguły etykiety mają wymiar ponadczasowy, gdyż stosowane są od zamierzchłych czasów. Na przy- kład przed dwoma tysiącami lat Konfucjusz, jeden z największych filozofów wszechczasów, wskazywał na znaczenie etykiety, stwierdzając: „Człowiek, któremu obce są rytuały i uprzejme gesty, nie może liczyć na powodzenie w życiu”. Słowo wstępne 19 Szczególnie po drugiej wojnie światowej obserwuje się zmiany prowadzące do pragmatycznego upraszczania i swoistej „demokratyzacji” reguł etykiety i protokółu dyplomatycznego, zwłaszcza w stosunkach między państwami na- leżącymi do Unii Europejskiej. Świadczy o tym coraz częstsze rezygnowanie z czasochłonnych procedur ceremonialno-protokólarnych dzięki zastępowaniu wizyt oficjalnych wizytami roboczymi, trwającymi niekiedy tylko kilka godzin, którym nie towarzyszy oprawa ceremonialna, a jedynie obsługa organizacyj- na. Świadczy o tym także odchodzenie, w niektórych sytuacjach, od klasycz- nych strojów dyplomatycznych na rzecz strojów praktycznych, spacerowych, sportowych („dyplomacja bez krawatów”) oraz rezygnacja w korespondencji dyplomatycznej, szczególnie w  ramach organizacji międzynarodowych, ze stosowania tradycyjnych, częściowo już przestarzałych i przydługich formuł grzecznościowych, tytułów itd. Jak już wspomniano, konieczność zachowania, także w naszych czasach, w stosunkach międzynarodowych reguł etykiety, protokółu i ceremoniałów wynika głównie z tego, że reguły te, zwłaszcza kurtuazja, nienaganne maniery i należyta organizacja coraz liczniejszych wizyt delegacji zagranicznych, nie są „sztuką dla sztuki”, celem samym w sobie, lecz służą zbliżeniu nie tylko między pojedynczymi ludźmi, ale także między państwami i narodami oraz podkreśleniu zasady suwerennej równości państw i ich prawa do wzajemnego szacunku, bez dzielenia ich na wielkie i małe, bogate i biedne itp. Sprzyja to kształtowaniu się przyjaznej atmosfery, ułatwiającej harmonijny rozwój sto- sunków między państwami, nierzadko geograficznie i kulturowo oddalonych od siebie, bowiem omawiane reguły etykietalno-protokólarne, mimo niekiedy pewnej specyfiki, są akceptowane i respektowane faktycznie przez wszystkie państwa świata i inne podmioty uczestniczące w obrocie międzynarodowym. Etykieta dyplomatyczna jest pojęciem wieloaspektowym, odnoszącym się do różnych kwestii i zachowań, w tym różnic kulturowych, obyczajowych (np. statusu kobiet w świecie muzułmańskim), religijnych itd. Znajomość tych różnic i uwarunkowań jest niejako wpisana w kompendium wiedzy zawodowej dyplo- maty, w jego kontakty z przedstawicielami obcych państw, reprezentującymi różne ustroje, kultury i tradycje. Należy przy tym mieć na uwadze, że wszelkie uchybienia w zakresie etykiety i protokółu wobec oficjalnych przedstawicieli państw obcych mogą negatywnie wpływać na ich nastawienie do państwa, w którym dopuszczono się takiego uchybienia, i rzutować na stosunki między tymi państwami, tym bardziej, że przedstawiciele państw korzystają, na pod- stawie prawa międzynarodowego (zwłaszcza dyplomatycznego) z równych 20 Słowo wstępne praw i obowiązków, z takich samych przywilejów i immunitetów, z równego, wolnego od dyskryminacyjnego traktowania także w aspekcie etykietalno- -protokólarnym i ceremonialnym3. Na podkreślenie zasługuje także fakt, że omawiane zasady, kiedyś rozbu- dowane i nierzadko pompatyczne, zwłaszcza reguły ceremoniału dworskiego i państwowego, w dzisiejszych czasach sprowadzone zostały do nieodzowne- go minimum, służąc podkreśleniu znaczenia, jakie państwa przywiązują do swych wzajemnych stosunków, do kreowania pozytywnego obrazu państwa i społeczeństwa, głównie przez ich godne i kompetentne reprezentowanie na forum międzynarodowym. Zasady te stanowią też ważny element osobistego dobrego samopoczucia, dając pewność, że nie będzie się popełniać mniej czy bardziej rażących gaf, nietaktów, niezręczności i innych faux pas w stosunkach z przedstawicielami obcych państw. Znajomość etykiety dodaje więc pewności siebie, wzmacnia poczucie własnej wartości i powoduje, że czujemy się komfortowo także w środowisku międzynarodowym, zwłaszcza w sferach dyplomatycznych, rządowych i biz- nesowych4. Należy przy tym pamiętać, że chodzi nie tylko o prestiż państwa, o godne reprezentowanie go za granicą, lecz także o prestiż swej służby oraz godność i prestiż własnej osoby, bowiem także w dzisiejszych czasach dyplo- maci obojga płci uchodzą za osoby dystyngowane, wyróżniające się erudycją, kurtuazją, elegancją, nienagannymi manierami oraz umiejętnością sterowania własnymi emocjami. Podsumowując, można stwierdzić, że znajomość reguł etykiety i niekiedy zazębiających się z nimi reguł protokółu i ceremoniałów nie tylko pozwala na uniknięcie faux pas, lecz także służy tworzeniu dobrej, przyjaznej i kulturalnej atmosfery, pozyskiwaniu sympatii w stosunkach między przedstawicielami państw, służąc również nawiązywaniu między nimi bliższych kontaktów i tym samym sprzyjając rozwojowi współpracy między państwami. Wbrew pewnym opiniom, etykieta, a ściślej znajomość i przestrzeganie zasad kurtuazji, dobrych manier i taktu, nie jest ani przeżytkiem, ani domeną tylko bywalców salonów dyplomatycznych, arystokratycznych czy tzw. wyższych i bogatszych sfer. Nie- 3 Zob. na ten temat: J. Sutor, Prawo dyplomatyczne i konsularne, Warszawa 2012, wyd. XII. 4 Oto, co napisał Marek Bieńczyk na temat znaczenia znajomości etykiety, nawiązując do znanego dzieła G. Flauberta Pani Bovary: „Możesz być samotnym wilkiem, Latającym Holendrem, mizantropem – jeśli nie znasz etykiety, jesteś bezradny, wpatrujesz się z rozpaczą w gesty innych i powtarzasz jak małpa, choćbyś był o innych najgorszego zdania” – por. „Kultura”, tygodniowy dodatek gazety „Dziennik” z 19 maja 2006 r. Słowo wstępne 21 naganne maniery, uprzejmość, takt, umiar, dyskretna elegancja, wrażliwość na estetykę to walory dostępne niemal każdemu i cenione wszędzie, zwłasz- cza obecnie, kiedy następuje pewna brutalizacja życia przejawiająca się m.in. w nagannym zachowaniu nawet w miejscach publicznych, braku szacunku i uprzejmości dla współobywateli, cudzoziemców itp.5 Dlatego w obecnej sy- tuacji, kiedy Polska utrzymuje coraz szersze kontakty niemal z całym światem, znajomość reguł etykiety i protokółu dyplomatycznego to bardzo ważny składnik dobrego przygotowania zawodowego koniecznego do skutecznego pełnienia funkcji i wykonywania zadań polskiego dyplomaty6, konsula, funkcjonariusza międzynarodowego itd., ale także osoby utrzymującej urzędowe czy bizneso- we kontakty z przedstawicielami obcych państw. W przypadku etykiety nie chodzi przy tym o jakieś sztuczne, wyuczone gesty, lecz naturalny, kulturalny i dystyngowany styl bycia i życia7, o to, by dyplomata nadal uchodził nie tylko za wzór inteligencji i elastyczności, lecz także elegancji i dobrych manier. Mimo upływu czasu, od średniowiecza po czasy dzisiejsze, i zmiany oko- liczności historycznych, zasady etykiety wiążące się z kurtuazją, eleganckimi manierami, estetyką i poczuciem dobrego smaku zachowują wciąż swą aktu- alność i znaczenie, szczególnie w życiu sfer rządowych i dyplomatycznych8. Etykieta dyplomatyczna, szczególnie omówione w rozdziale 2 zasady, sta- nowi niejako znak rozpoznawczy zawodu dyplomaty, chroniąc jego tożsamość przed biurokratycznym uniformizmem, w dzisiejszym globalizującym się świecie. Oddając do rąk Czytelnika pierwszy w  Polsce podręcznik poświęcony w całości etykiecie dyplomatycznej, będący efektem wieloletnich wykładów 5 Zwracał na to uwagę m.in. prof. Jacek Hołówka, pisząc: „Etykieta, dobre wychowanie, par- lamentarny język są dla życia publicznego sprawą podstawową. Przez wulgarne słowa nie przebije się żadna jasna myśl. Popularyzowanie prymitywizmu w sposobie bycia prowadzi do tego, że zdania są coraz krótsze, myśli coraz bardziej trywialne...”, „Rzeczpospolita”, 11–12 lipca 2009 r. 6 Na konieczność przestrzegania przez dyplomatów reguł etykiety już pod koniec XVI wieku wskazywał Krzysztof Warszewicki w swej wybitnej pracy O pośle i poselstwach (Kraków 1595), pisząc, iż „dyplomacie nie wolno zrywać z ustaloną przez tradycję etykietą i popełniać czynów, które by można piętnować, jako wypływające z braku kultury” (s. 141). 7 Dlatego też zachowują swą aktualność słowa francuskiego dyplomaty, Paula Cambona, z przełomu XIX i XX w., według którego, „w świecie polityki nie wystarczy mieć rację, trzeba się jeszcze podobać i umieć zachować”. 8 W związku z tendencją do podciągania reguł etykiety pod pojęcia: protokółu dyplomatycz- nego i savoir-vivre’u w niniejszym podręczniku cały rozdział 1 poświęcono objaśnieniu tych odrębnych, aczkolwiek czasami zahaczających o siebie pojęć. 22 Słowo wstępne na ten temat oraz długoletniej praktyki w służbie dyplomatycznej, autor żywi nadzieję, że będzie on stanowił użyteczny niezbędnik, adresowany zarówno do dyplomatów, konsulów, funkcjonariuszy międzynarodowych i przygoto- wujących się na różnych uczelniach i kursach adeptów dyplomacji, jak i osób reprezentujących różne organy i instytucje państwowe oraz koła gospodarcze, w ich kontaktach z przedstawicielami obcych państw, organizacji międzyna- rodowych i zagranicznego biznesu. 1 Pojęcie etykiety dyplomatycznej, protokółu, ceremoniałów oraz savoir-vivre’u 1.1. Uwagi ogólne Jeśli chodzi o korzenie historyczne etykiety, protokółu i ceremoniałów oraz podstawy prawne ich funkcjonowania, to najkrócej rzecz ujmując, można po- wiedzieć, że poszczególne reguły łączące się z tymi pojęciami istniały i rozwijały się od początków cywilizacji ludzkiej jako normy obyczajowe przekazywane z pokolenia na pokolenie. W interesującym nas aspekcie dyplomatycznym wiązały się z etykietą i ceremoniałami stosowanymi na dworach monarszych i arystokracji, służąc umacnianiu autorytetu i władzy panujących. Reguły te znajdowały zastosowanie szczególnie przy okazji wizyt przedstawicieli (de- legacji) obcych państw, dodając władcy splendoru i prestiżu w środowisku międzynarodowym. Dlatego też reguły etykiety i ceremoniałów dworskich były rozbudowywane. Na przykład w średniowieczu szczególną wagę do ich wręcz pompatyczności przywiązywano na dworze bizantyńskim. Poszczególne ele- menty bizantyńskiego przepychu, zwłaszcza te mocno podkreślające autorytet władcy, znalazły naśladowców nie tylko na dworze otomańskim, lecz także na wielu dworach europejskich. O wadze, jaką przywiązywano do omawianych reguł, świadczy fakt, że nierzadko nadawano im charakter obowiązujących regulaminów1, które mieściły się w szerzej przyjętej praktyce międzynaro- 1 Według obszernej pracy na temat historii dyplomacji polskiej, „Ceremoniał dyplomatyczny odgrywał w  czasach nowożytnych ogromną rolę, przestrzegano go bardzo skrupulatnie, naruszenie zaś traktowano jako obrazę monarchy, który wysyłał lub przyjmował poselstwa. W sprawach ceremoniału dyplomatycznego zaczęto z biegiem czasu wydawać regulaminy. 24 1. Pojęcie etykiety dyplomatycznej, protokółu, ceremoniałów... dowej, w  zgodzie z  zasadą kurtuazji międzynarodowej (comitas gentium), traktowanej nierzadko jako reguły międzynarodowego prawa zwyczajowego. Ich naruszenie spotykało się przeważnie z negatywną reakcją państw, a nawet z retorsjami. Niemniej jednak reguły te mają do dziś przeważnie charakter przepisów wewnętrznych, a tylko nieliczne składniki tych reguł, jak na przykład kwestia precedencji między szefami misji dyplomatycznych, którą uregulo- wano w Regulaminie wiedeńskim z 1815 r., znalazły wyraz we współczesnych aktach prawnomiędzynarodowych, głównie z zakresu prawa dyplomatycznego i konsularnego. Nie zostały jednak kompleksowo ujęte w jednej wielostronnej umowie międzynarodowej. W ten sposób współcześnie każde państwo ma swoje reguły protokólarno-ceremonialne dotyczące zwłaszcza wizyt najwyż- szych przedstawicieli obcych państw, składania listów uwierzytelniających przez nowo mianowanych ambasadorów tychże państw itp. Jedynie niektóre aspekty etykietalno-protokólarne oraz bardzo istotny podział szefów misji dy- plomatycznych na klasy i rangi, a także prawo do eksponowania flagi własnego państwa można znaleźć w aktach prawnomiędzynarodowych, czyli głównie w Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych z 1961 r. i Konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych z 1963 r., których stronami są niemal wszystkie państwa świata. Dlatego też przyjęcie tych konwencji doprowadziło do ujednolicenia klas i stopni dyplomatycznych i konsularnych oraz tytulatury z omawianego zakresu w skali międzynarodowej. To nowe demokratyczne podejście – zwłaszcza eliminujące uprzywilejowa- ną pozycję ambasadorów zaliczanych do pierwszej klasy szefów misji, którym Regulamin wiedeński przyznawał jako jedynym „reprezentacyjny charakter” i faktycznie dawał prawo do ich wysyłania tylko wielkim mocarstwom – znalazło potwierdzenie w art. 14 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych z 1961 r., według którego „poza sprawami pierwszeństwa i etykiety nie będzie się czyniło żadnych różnic między szefami misji, w zależności od ich klasy”. W ten sposób pozycja (precedencja) etykietalno-protokólarna szefów misji dyplomatycznych została ostatecznie i formalnie uniezależniona od tego, czy reprezentują oni państwa wielkie, czy małe, bogate czy biedne, a także od „związków pokrewieństwa lub małżeństwa między dworami” oraz od „przy- mierzy politycznych”, na co zwracał uwagę Regulamin wiedeński z 1815 r. W  Europie Zachodniej najbardziej miarodajny i  obowiązujący w  drugiej połowie XVII stulecia był zwłaszcza ceremoniał francuski” (Historia dyplomacji polskiej X–XX w., red. G. Labuda, W. Michowicz, Warszawa 2002, s. 209). 1.2. Etykieta dyplomatyczna 25 Oprócz powyższych kwestii precedencji obie Konwencje wiedeńskie (i inne, zob. rozdział 8) uregulowały także sprawę prawa do używania flagi i godła państwa wysyłającego na pomieszczeniach misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych, łącznie z rezydencją szefa i na jego środkach transportu. Wiele kwestii ustalają same państwa, biorąc jednak pod uwagę powszechną praktykę państw mającą charakter zwyczaju międzynarodowego. Chodzi głównie o cere- moniały, m.in. przy składaniu listów uwierzytelniających, organizację oficjalnych wizyt państwowych, wizytowanie przez najwyższych przedstawicieli państwa oraz ambasadorów i konsulów okrętów wojennych, używanie flagi i godła państwowego oraz sporządzanie i wymianę korespondencji dyplomatycznej. Potwierdza to praktyka państw, które w swych przepisach i instrukcjach wewnętrznych regulują niekiedy szczegółowo różne aspekty etykiety, m.in. flagowej, orderowej, protokółu dyplomatycznego i ceremoniałów, zwłaszcza w odniesieniu do wspomnianych wizyt głów państw, szefów rządów i innych najwyższych przedstawicieli obcych państw itd. Jak wynika z powyższego, obowiązujące akty prawnomiędzynarodowe do- tykają jedynie niektórych spraw z zakresu etykiety, protokółu dyplomatycznego i ceremoniałów, pozostawiając szczegółowe uregulowania państwom. Uregu- lowania te są jednak oparte na mocno utrwalonej praktyce międzynarodowej. Co się tyczy stosowania w praktyce dyplomatycznych reguł etykietalno- -protokólarnych, obecnie mają one w zasadzie uniwersalny charakter, gdyż z niewielkimi wyjątkami są powszechnie stosowane. Na koniec warto zaznaczyć, że współcześnie mass media dosyć rygory- stycznie odnotowują wszelkie potknięcia (faux pas) w przestrzeganiu reguł etykietalno-protokólarnych2. 1.2. Etykieta dyplomatyczna 1.2.1. Historyczne korzenie Etykieta, jako obowiązujący sposób zachowania się w życiu publicznym, towarzy- szy człowiekowi od początków cywilizacji, mając określony wpływ na jej rozwój. 2 Np. światowe mass media, w tym polskie, natychmiast odnotowały, że w czasie audiencji u królowej Wielkiej Brytanii, Elżbiety II, w kwietniu 2009 r. małżonka prezydenta USA po- pełniła etykietalne faux pas, obejmując na powitanie brytyjską monarchinię. Według mediów, uścisk ten miał wywołać w Wielkiej Brytanii „burzę” („Rzeczpospolita”, 3 kwietnia 2009 r.). 26 1. Pojęcie etykiety dyplomatycznej, protokółu, ceremoniałów... Miało być tak, że człowiek zaczął okazywać, niekiedy w specyficzny sposób, wyrazy szacunku drugiemu człowiekowi. Czynił to najpierw w ramach własnej grupy, zwłaszcza wobec starszyzny, osób starszych i kobiet ciężarnych. Szacunek wyrażano w różnych formach, w tym przy zajmowaniu miejsca przy biesiadnym stole3. Następnym ważnym krokiem było okazywanie pewnych względów wy- słannikom obcych, a nawet wrogich plemion, którzy przybywali, by omówić jakiś ważny wspólny lokalny problem, np. pochówek zabitych po bitwie (zwlekanie z nim groziło wybuchem epidemii) itp. Wysłanników tych przyjmowano według określonej procedury, która z czasem stała się regułą obyczajową. Reguły etykiety formowały się i ewoluowały przez wieki. Prawdziwy ich rozkwit nastąpił na dworach monarszych („etykieta dworska”). Szczególny rozwój reguł etykietalno-ceremonialnych był udziałem cesarstwa bizantyń- skiego, które zwłaszcza gdy zaczęło chylić się ku upadkowi, dzięki rozbudo- wanej etykiecie i ceremoniałom starało się ukrywać swe słabości. Dlatego też szczególną uwagę poświęcano podejmowaniu poselstw zagranicznych, starając się wywrzeć na nich korzystne wrażenie, dzięki przesadnej gościnności (przyj- mowaniu ich z „bizantyńską pompą”). Wiele dworów starało się w różnym zakresie przejmować elementy bizantyńskiej etykiety i ceremoniału, zwłaszcza na dworach tureckim i perskim. Niektóre aspekty bizantyńskiej etykiety nie zawsze spotykały się z aprobatą dworów europejskich4. 3 Na przykład w Ewangelii według św. Łukasza Jezus w czasie obiadu u pewnego przywódcy faryzeuszów, gdy zauważył, że goście wybierali sobie pierwsze miejsca, mówił do nich: „Jeśli cię kto zaprosi na ucztę, nie zajmuj pierwszego miejsca, by czasem ktoś znakomitszy od ciebie nie był zaproszony przez niego. Wówczas przyjdzie ten, kto was obu zaprosił, i powie ci: «Ustąp temu miejsca»
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Etykieta dyplomatyczna z elementami protokółu i ceremoniałów
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: