Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00118 006995 11257855 na godz. na dobę w sumie
Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2009 - ebook/pdf
Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2009 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1859-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> europejskie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka jest kolejnym tomem opracowywanych przez Autora od 19 lat obszernych omówień wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Przez bardzo staranny, fachowy wybór, obejmujący 78 najbardziej reprezentatywnych orzeczeń wydanych w 2009 r., Autor pokazuje dorobek orzecznictwa, odpowiedzi Trybunału na problemy z dziedziny praw człowieka stawiane przez pokrzywdzonych z rozmaitych krajów Europy. Europejska Konwencja Praw Człowieka jest częścią krajowych systemów prawnych wszystkich państw należących do Rady Europy, musi więc być skrupulatnie przestrzegana i stosowana. To z kolei oznacza obowiązek znajomości tej konwencji i orzecznictwa Trybunału w Strasburgu przez wszystkich, od których zależy przestrzeganie podstawowych praw człowieka w Polsce. Pomóc ma w tym między innymi niniejsza, kolejna tego rodzaju, publikacja.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Od Autora ................................................................................................................................................. 9 Obowiązek przestrzegania praw człowieka .................................................................................... 11 Artykuł 1 ................................................................................................................................................. 11 Cooperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. v. Holandia ................................................................................................................................. 11 Galić v. Holandia ............................................................................................................................. 15 Al-Saadoon i Mufdi v. Wielka Brytania ....................................................................................... 19 Prawo do życia ....................................................................................................................................... 23 Artykuł 2 ................................................................................................................................................. 23 Branko Tomašić i inni v. Chorwacja .............................................................................................. 23 Šilih v. Słowenia ............................................................................................................................... 28 Opuz v. Turcja .................................................................................................................................. 36 Giuliani i Gaggio v. Włochy ........................................................................................................... 46 Varnava i inni v. Turcja .................................................................................................................... 52 Kolev v. Bułgaria .............................................................................................................................. 67 Maiorano i inni v. Włochy .............................................................................................................. 74 Zakaz tortur ............................................................................................................................................ 80 Artykuł 3 ................................................................................................................................................. 80 Iribarren Pinillos v. Hiszpania ....................................................................................................... 80 Sławomir Musiał v. Polska .............................................................................................................. 83 Wiktorko v. Polska ........................................................................................................................... 87 Enea v. Włochy................................................................................................................................. 90 Orchowski v. Polska ........................................................................................................................ 94 Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego ......................................................................... 101 Artykuł 5 ............................................................................................................................................... 101 Kauczor v. Polska ........................................................................................................................... 102 A. i inni v. Wielka Brytania ........................................................................................................... 105 Stephens v. Malta (nr 1) ................................................................................................................ 123 Mooren v. Niemcy ......................................................................................................................... 126 De Schepper v. Belgia ................................................................................................................... 133 Prawo do rzetelnego procesu sądowego ........................................................................................ 136 Artykuł 6 ............................................................................................................................................... 136 Burdov (nr 2 ) v. Rosja................................................................................................................... 137 Olujić v. Chorwacja ....................................................................................................................... 145 Bykov v. Rosja ................................................................................................................................ 154 Anakomba Yula v. Belgia .............................................................................................................. 160 5 Spis treści Gorou v. Grecja (nr 2) .................................................................................................................... 162 Kulikowski v. Polska ...................................................................................................................... 165 Batsanina v. Rosja .......................................................................................................................... 170 Varnima Corporation International S.A. v. Grecja ................................................................... 173 Lawyer Partners, A.S. v. Słowacja ............................................................................................... 175 Yuriy Nikolayevich Ivanov v. Ukraina ....................................................................................... 177 Micallef v. Malta ............................................................................................................................. 184 Kart v. Turcja ................................................................................................................................... 190 Zakaz karania bez podstawy prawnej............................................................................................. 198 Artykuł 7 ............................................................................................................................................... 198 Scoppola v. Włochy ....................................................................................................................... 198 Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego........................................................... 208 Artykuł 8 ............................................................................................................................................... 208 Reklos i Davourlis v. Grecja ......................................................................................................... 208 Ţerife Yiđit v. Turcja ....................................................................................................................... 211 Tătar v. Rumunia ........................................................................................................................... 213 Janković v. Chorwacja ................................................................................................................... 219 Žičkus v. Litwa ............................................................................................................................... 223 A. v. Norwegia ................................................................................................................................ 225 K.H. i inni v. Słowacja ................................................................................................................... 228 Friend v. Wielka Brytania oraz Countryside Alliance i inni v. Wielka Brytania .................. 232 Wolność myśli, sumienia i wyznania .............................................................................................. 237 Artykuł 9 ............................................................................................................................................... 237 Nolan i K. v. Rosja .......................................................................................................................... 237 Miroļubovs i inni v. Łotwa ........................................................................................................... 248 Kimlya i inni v. Rosja..................................................................................................................... 254 Wolność wyrażania opinii ................................................................................................................. 259 Artykuł 10 ............................................................................................................................................. 259 Orban i inni v. Francja .................................................................................................................. 259 Women on Waves i inni v. Portugalia ......................................................................................... 263 Brunet-Lecomte i inni v. Francja ................................................................................................. 267 Kudeshkina v. Rosja ...................................................................................................................... 270 Temel i inni v. Turcja ...................................................................................................................... 275 Hachette Filipacchi Presse Automobile i Dupuy v. Francja .................................................... 277 Times Newspapers Ltd. (nr 1 i 2) v. Wielka Brytania ............................................................... 281 Sanoma Uitgevers B.V. v. Holandia ............................................................................................ 284 Kenedi v. Węgry ............................................................................................................................. 287 Standard Verlags GmbH v. Austria (nr 2) .................................................................................. 288 Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Szwajcaria (nr 2) .............................................. 291 Willem v. Francja............................................................................................................................ 297 Wojtas-Kaleta v. Polska ................................................................................................................. 300 Manole i inni v. Mołdawia ........................................................................................................... 302 Lombardi Vallauri v. Włochy ....................................................................................................... 310 Financial Times Ltd. i inni v. Wielka Brytania .......................................................................... 314 6 Spis treści Wolność zgromadzania się i stowarzyszania się........................................................................... 319 Artykuł 11 ............................................................................................................................................. 319 Barraco v. Francja ........................................................................................................................... 319 Herri Batasuna i Batasuna v. Hiszpania ..................................................................................... 322 Sławomir Skiba v. Polska .............................................................................................................. 327 Danilenkov i inni v. Rosja............................................................................................................. 331 Ochrona własności ............................................................................................................................. 335 Artykuł 1 Protokołu nr 1 .................................................................................................................... 335 Andrejeva v. Łotwa ....................................................................................................................... 335 Kozacioğlu v. Turcja ....................................................................................................................... 341 Moskal v. Polska ............................................................................................................................. 344 Suljagić v. Bośnia i Hercegowina ................................................................................................ 349 Prawo do nauki .................................................................................................................................... 355 Artykuł 2 Protokołu nr 1 .................................................................................................................... 355 Appel-Irrgang i inni v. Niemcy ................................................................................................... 355 Lautsi v. Włochy ............................................................................................................................ 358 Prawo do wolnych wyborów ............................................................................................................ 363 Artykuł 3 Protokołu nr 1 .................................................................................................................... 363 Petkov i inni v. Bułgaria ................................................................................................................ 363 Prawo do odwołania w sprawach karnych .................................................................................... 368 Artykuł 2 Protokołu nr 7 .................................................................................................................... 368 Kamburov v. Bułgaria (nr 2)......................................................................................................... 368 Zakaz ponownego sądzenia lub karania ........................................................................................ 370 Artykuł 4 Protokołu nr 7 .................................................................................................................... 370 Sergey Zolotukhin v. Rosja .......................................................................................................... 370 Zakaz dyskryminacji .......................................................................................................................... 381 Artykuł 14 ............................................................................................................................................. 381 Glor v. Szwajcaria .......................................................................................................................... 381 Muńoz Díaz v. Hiszpania ............................................................................................................. 386 Sejdić i Finci v. Bośnia i Hercegowina ........................................................................................ 392 Skargi indywidualne .......................................................................................................................... 397 Artykuł 34 ............................................................................................................................................. 397 Paladi v. Mołdawia ........................................................................................................................ 397 Słuszne zadośćuczynienie ................................................................................................................. 404 Artykuł 41 ............................................................................................................................................. 404 Guiso-Gallisay v. Włochy ............................................................................................................. 404 Wykaz tematyczny orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydanych w 2009 roku....................................................................................................................... 409 7 8 Od Autora Rok 2009 upłynął z jednej strony pod znakiem jubileuszu 50-lecia istnienia Eu- ropejskiego Trybunału Praw Człowieka, który powstał w 1959 r., z drugiej – wysiłków politycznych i dyplomatycznych Rady Europy i pojedynczych państw członkowskich mających przekonać Rosję do ratyfikacji Protokołu nr 14 reformującego mechanizm kontrolny Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Aby mógł wejść w życie, musiał być ratyfikowany przez wszystkie państwa konwencji. Stąd tak ważne było oczekiwanie na Rosję. W pewnym momencie wydawało się, że nie ma żadnej nadziei na zmianę jej stanowiska. Przygotowano więc i przyjęto w maju protokół nr 14bis wprowadzający w państwach, które zgodziłyby się do niego przystąpić, przynajmniej niektóre, najpil- niejsze rozwiązania zawarte w protokole nr 14, a przede wszystkim możliwość orzekania w określonych sytuacjach jednoosobowo, a w powtarzających się sprawach, w których istnieje ustabilizowane orzecznictwo – w trzyosobowych komitetach zamiast w izbach. Szybko większość państw zgodziła się, aby sprawy przeciwko nim zaczęły być rozpa- trywane w ten nowy sposób. Nowa sytuacja stworzona przez protokół nr 14bis była również jeszcze jednym instrumentem w trudnych rozmowach z Rosją. Poszukiwano w tych rozmowach kompromisu i rozwiązań, które pozwoliłyby usunąć podnoszone przez to państwo praktycznie od początku zastrzeżenia, głównie dotyczące gwarancji udziału sędziego krajowego w składach komitetów i izb. Rosja otrzymała zapewnienie, że w sprawach, które są skierowane przeciwko niej, w komitetach i izbach zawsze będzie zasiadał sędzia wybrany z jej ramienia. Komitet Ministrów rozwiał również jej obawy o zmianę procedury w fazie wykonywania wyroków. Były to ważne, ale z pewnością nie jedyne argumenty, jakie zdecydowały, że 15 stycznia 2010 r. Duma Państwowa przyjęła projekt ustawy o ratyfikacji protokołu nr 14, która została ostatecznie dokonana 18 lutego. W ten sposób protokół ten wszedł w życie 1 czerwca 2010 r., otwierając nową ważną fazę w działalności Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i całego europejskiego systemu ochrony tych praw. Przed nami jednak są dalsze reformy. Dyskutowano o tym z inicjatywy Trybu- nału, na zaproszenie Szwajcarii, podczas lutowej wielkiej konferencji międzyrządowej w Interlaken. Jak co roku, również i w tym okresie Trybunał wydał wiele orzeczeń, które sta- ną się niewątpliwie ważną częścią jego dorobku orzeczniczego i gwarancji praw jed- nostki na podstawie konwencji. W tureckiej sprawie Opuz Trybunał zwrócił uwagę na obowiązki państw w zwalczaniu obecnego w wielu państwach i społeczeństwach zjawiska przemocy domowej. W orzeczeniu Šilih v. Słowenia opowiedział się za tym, że 9 Od Autora państwo ma obowiązek prowadzić śledztwo w sprawie przyczyn śmierci i osób za nią odpowiedzialnych, nawet jeśli nastąpiła ona w okresie przed ratyfikacją przez nie kon- wencji. W sprawie Varnava i inni v. Turcja sprecyzował obowiązki państwa prowadzenia ustaleń co do losu osób, które zaginęły, i to nawet wiele lat temu. W orzeczeniu Scoppola v. Włochy dokonał zasadniczej zmiany interpretacji art. 7 konwencji przez wskazanie, że gwarantuje on nie tylko zasadę niedziałania wstecz bardziej surowego prawa karnego, ale również w sposób dorozumiany zasadę działania wstecz prawa bardziej łagodnego. Państwa mają obowiązek zorganizowania swoich systemów sądowych w sposób umożli- wiający ich sądom spełnienie wymagań konwencji. Zasada ta ma również zastosowanie do wykonania wyroków Trybunału – stwierdził z kolei Trybunał w orzeczeniu Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) v. Szwajcaria (nr 2). To podejście wzmacnia w istotny sposób mechanizm wymuszania na państwach wykonywania we właściwy sposób orzeczeń. W sprawie A. i inni v. Wielka Brytania dotyczącej regulacji umożliwiających aresztowania prewencyjne cudzoziemców uznanych za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, jeśli byli podejrzewani o udział w działalności terrorystycznej, Trybunał m.in. mocno podkreślił, że internowanie lub areszt prewencyjny bez postawienia zarzutów są niezgodne z fundamentalnym prawem do wolności osobistej zagwarantowanym w art. 5 ust. 1. To tylko kilka przykładów najważniejszych ubiegłorocznych orzeczeń. Zostały one omówione w niniejszym zbiorze obok innych, starannie – chociaż subiektywnie – wybranych, z których każde zawiera ważne przesłanie i jest warte zapoznania się i wnikliwej analizy. Warszawa, czerwiec 2010 r. Marek Antoni Nowicki 10 Obowiązek przestrzegania praw człowieka Artykuł 1 Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi podlegające- mu ich jurysdykcji prawa i wolności określone w rozdziale I niniejszej Konwencji. Odmowa zgody Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości na ustosunkowanie się do opinii Adwokata Generalnego Istnieje domniemanie, iż państwo nie odchodzi od wymagań konwencji, jeśli podjęło działanie zgodnie z obowiązkami prawnymi wypływającymi z jego członkostwa w organizacji międzynarodowej, na rzecz której przeniosło część swojej suwerenności, o ile uważa się, że organizacja ta chroni fundamentalne prawa w zakresie gwarancji materialnych oraz mechanizmów kontroli ich przestrzegania w sposób, który może być uznany za przynajmniej równoważny temu, jaki zapewnia konwencja. Domniemanie to ma zastosowanie nie tylko do działań podejmowanych przez państwo, ale również do procedur stosowanych w takich samych organizacjach międzynarodowych, w szczególności do procedur w ETS. W tym zakresie Trybunał potwierdził również, że ochrona taka nie musi być identyczna z przewidzianą w art. 6 konwencji. Domniemanie może być obalone jedynie wtedy, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy okaże się, że ochrona praw konwencji była w oczywisty sposób niewystarczająca. Cooperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. przeciw- ko Holandii – decyzja o niedopuszczalności skargi, 20 stycznia 2009 r., Izba (Sekcja III), skarga nr 13645/05 Minister Rolnictwa, Ochrony Środowiska i Rybołówstwa w latach 1999 i 2000 wydał skarżącemu stowarzyszeniu zgodę, na podstawie której jego członkowie mogli jesienią łowić określoną ilość ostryg w Morzu Wattowym. Sprzeciwiły się temu dwie organizacje pozarządowe: Stowarzyszenie Morza Wattowego i Holenderskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Twierdziły, że mechaniczne połowy ostryg muszą spowodować poważne, nieodwracalne szkody w strefach wrażliwych ekologicznie, a ustalona norma była zbyt wysoka w stosunku do ilości pożywienia niezbędnego dla niektórych gatunków ptaków morskich. Oba sprzeciwy nie zostały uwzględnione. Minister uważał, że nie zostało potwierdzone ryzyko trwałych szkód środowiskowych. 11 Cooperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. v. Holandia Art. 1 Przy rozpatrywaniu odwołania Izba Sporów Administracyjnych Rady Stanu połączyła obie sprawy. Odrzuciła argumenty organizacji pozarządowych dotyczące skutków dla ekosystemu Morza Wattowego, przyznając, że pojawiły się kwestie dotyczące interpretacji i stosowania prawa holenderskiego o ochronie środowiska naturalnego na tle prawa wspólnotowego, a w szczególności na tle art. 6 dyrektywy 92/43/CEE Rady z maja 1992 r. dotyczącej ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory („dyrektywa siedliskowa”). Rada Stanu zwróciła się więc do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) z pytaniami prejudycjalnymi na podstawie art. 234 Traktatu WE (wcześniej art. 177 TWE). 29 stycznia 2004 r. wnioski Adwokata Generalnego w ETS zostały odczytane publicznie. Wyraził on pogląd, iż połowy mechaniczne ostryg – praktykowane od wielu lat, ale na podstawie corocznie wydawanych licencji na czas określony – mogą być dozwolone jedynie po zweryfikowaniu przez właściwe władze krajowe, czy działalność, która wchodzi w grę, nie powoduje zagrożenia dla integralności określonego miejsca. Skarżące stowarzyszenie wystąpiło o zgodę na udzielenie odpowiedzi pisemnej na wnioski Adwokata Generalnego lub – w razie odmowy – na wznowienie ustnej rozprawy. 28 kwietnia 2004 r. ETS odrzucił to żądanie. Uznał, że stowarzyszenie nie przedstawiło żadnej szczegółowej informacji mogącej prowadzić do uznania za użyteczne lub konieczne wznowienia postępowania na podstawie art. 61 regulaminu procedury ETS. ETS wydał wyrok we wrześniu 2004 r. Jego uzasadnienie było w istocie identyczne z argumentami wniosków Adwokata Generalnego. W grudniu 2004 r. Wydział Sporów Administracyjnych unieważnił zezwolenia na połowy ostryg wydane skarżącemu stowarzyszeniu, uznając, że z braku dowodów naukowych, potwier- dzających, iż taka technika połowów nie ma poważnych negatywnych skutków dla środowiska naturalnego, naruszały one dyrektywę siedliskową. Od tego czasu całkowicie zaprzestano – jak się wydaje – mechanicznych połowów ostryg w wodach holenderskich Morza Wattowego. W skardze do Trybunału stowarzyszenie zarzuciło na podstawie art. 6 ust. 1 konwencji, iż jego prawo do kontradyktoryjnego postępowania zostało naruszone w rezultacie odmowy przez ETS udzielenia zgody na ustosunkowanie się przez nie przed wydaniem wyroku do opinii Adwokata Generalnego. Skarga była oparta na milczącym założeniu, iż art. 6 chroni prawa stowarzyszenia w postępowaniu na podstawie art. 234 Traktatu WE. Trybunał zaproponował rozpa- trzenie jej z tym samym założeniem, pozostawiając otwarte pytanie, w jakim stopniu ochrona na podstawie tego artykułu jest taka sama w przypadku zainteresowanej strony trzeciej – jaką skarżące stowarzyszenie było w tej sprawie – jak w przypadku stron oraz w jakim stopniu postępowanie w sprawie pytania prejudycjalnego na podstawie art. 234 Traktatu WE rozstrzygało o prawach i obowiązkach skarżącego stowarzyszenia. W związku z kwestią, czy możliwy był zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 przez Wspól- notę Europejską Trybunał zauważył, że stowarzyszenie postawiło taki zarzut Holandii i Wspólnocie Europejskiej, a bardziej ETS. Wspólnota Europejska ma odrębną osobowość prawną jako międzynarodowa organizacja międzyrządowa. Obecnie Wspólnota nie jest stroną konwencji. Stowarzy- szenie zresztą tego nie sugerowało. Skarga była więc niezgodna z postanowieniami 12 Art. 1 Cooperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. v. Holandia konwencji ratione personae w zakresie, w jakim zarzuty należało rozumieć jako skiero- wane przeciwko samej Wspólnocie, i musiała być odrzucona. Chociaż Trybunał nie mógł badać procedury przed ETS w świetle art. 6 ust. 1 bezpośrednio, nie był zwolniony z rozważenia, czy wydarzenia, których dotyczyła skarga, prowadziły do odpowiedzialności Holandii jako strony konwencji. W decyzji w sprawie Boivin v. Francja i 33 inne państwa (z 9 września 2008 r., Izba (Sekcja V) skarga nr 73250/01) Trybunał orzekł, iż kwestionowana decyzja została wydana przez trybunał międzynarodowy niepodlegający jurysdykcji stron konwencji wymie- nionych w skardze w kontekście sporu pracowniczego między skarżącym i organizacją międzynarodową posiadającą odrębną osobowość prawną, w działalność której wymie- nione państwa nie były nigdy zaangażowane. Stwierdził na tych podstawach, że kwestie będące przedmiotem zarzutu pozostawały poza jurysdykcją Trybunału w rozumieniu art. 1 konwencji. Ta sprawa różniła się jednak od sprawy Boivin, bo zarzut skarżących dotyczył in- terwencji ETS, o którą zwrócił się sąd krajowy w toczącym się przed nim postępowaniu. Nie można było więc uznać, że państwo, przeciwko któremu została wniesiona skarga, nie było w żaden sposób zaangażowane. W orzeczeniu w sprawie Bosphorus Hava Yollarý Turizm ve Ticaret Anonim Ţirketi (Bosphorus Airways) v. Irlandia (z 30 czerwca 2005 r., Wielka Izba, skarga nr 45036/98) Trybunał stwierdził, że: „152. Konwencja z jednej strony nie zakazuje państwom przekazania suwerennej władzy organizacji międzynarodowej (w tym ponadnarodowej) w celu prowadzenia współpracy w określonych dziedzinach ich działalności. Nawet wtedy jednak organi- zacja posiadająca taką przekazaną jej władzę suwerenną sama nie jest odpowiedzialna na podstawie Konwencji za postępowanie lub decyzje jego organów, jeśli nie jest jej stroną. 153. Z drugiej – panuje zgoda co do tego, że strona Konwencji jest odpowiedzialna na podstawie art. 1 za wszystkie działania lub zaniechania jej organów, niezależnie od tego, czy zaniechanie wchodzące w grę było skutkiem prawa krajowego, czy koniecz- ności dostosowania się do międzynarodowych zobowiązań prawnych. Artykuł 1 nie rozróżnia między typami regulacji lub środkami wchodzącymi w grę i nie wyklucza żadnego elementu jurysdykcji strony Konwencji spod kontroli na jej podstawie. 154. Godząc obie te sytuacje i ustalając w ten sposób stopień, w jakim działanie państwa może być usprawiedliwione przestrzeganiem przez nie obowiązków wyni- kających z członkostwa w organizacji międzynarodowej, na rzecz której przekazało ono część swojej suwerenności, Trybunał przyznał, że całkowite zwolnienie państwa z odpowiedzialności w dziedzinach objętych takim przekazaniem byłoby niezgodne z celem i przedmiotem Konwencji. Gwarancje Konwencji mogłyby być ograniczane lub wyłączane w zależności od woli państwa, odbierając im w ten sposób ich stanowczy charakter i osłabiając praktyczny i rzeczywisty charakter jej gwarancji. Uważa się, że państwo jest nadal odpowiedzialne na podstawie Konwencji za swoje zobowiązania traktatowe podjęte po wejściu Konwencji w życie w stosunku do tego państwa. 155. Zdaniem Trybunału działanie państwa podjęte zgodnie z takimi obowiązkami prawnymi jest usprawiedliwione, jeśli uważa się, że organizacja wchodząca w grę chroni 13 Cooperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. v. Holandia Art. 1 prawa podstawowe – zarówno w sferze gwarancji materialnych, jak i mechanizmów kontrolnych ich przestrzegania – w sposób, który można uważać przynajmniej za rów- noważny temu, który zapewnia Konwencja. Przez «równoważny» Trybunał rozumie «porównywalny»; każde wymaganie, aby ochrona w danej organizacji była «identycz- na», może utrudniać realizowany interes współpracy międzynarodowej. Jednak takie ustalenia równoważności nie mogą być ostateczne i podlegają ocenie w świetle istotnych zmian w ochronie praw podstawowych. 156. Jeśli uważa się, że taka równoważna ochrona istnieje w danej organizacji, pojawia się domniemanie, iż państwo nie odeszło do wymagań Konwencji, kiedy jedynie wprowadza w życie swoje zobowiązania wypływające z członkostwa w niej. Każde takie domniemanie może być obalone, jeśli w okolicznościach konkretnej sprawy okaże się, że ochrona praw Konwencji była w oczywisty sposób niewystarczają- ca. W takich wypadkach interes współpracy międzynarodowej będzie musiał ustąpić roli Konwencji jako «instrumentu konstytucyjnego europejskiego porządku publicznego» w dziedzinie praw człowieka”. W tym samym orzeczeniu Trybunał uznał Wspólnotę Europejską za organizację, w stosunku do której ma zastosowanie wymienione domniemanie. Sprawa ta różniła się od sprawy Bosphorus Airways, bo główną kwestią nie było działanie państwa członkowskiego WE w celu implementacji aktu instytucji samej WE, ale gwarancje oferowane przez WE – a konkretnie ETS – przy wykonywaniu swojej jurysdykcji. Stowarzyszenie skarżących twierdziło, że ochrona praw konwencji przez ETS była w tej konkretnej sprawie w oczywistym stopniu niewystarczająca. W wyroku Vermeulen v. Belgia z 20 lutego 1996 r. Trybunał stwierdził, iż fakt, że skarżący nie mógł odpowiedzieć przed zakończeniem rozprawy przed Sądem Kasacyj- nym na argumenty Adwokata Generalnego spowodował naruszenie prawa do kontra- dyktoryjnej procedury. Prawo to zasadniczo oznacza możliwość stron w sprawie karnej lub cywilnej do zapoznania się i skomentowania wszystkich przedstawionych dowodów i argumentów, nawet niezależnego członka państwowej służby prawnej, które mogły wpłynąć na decyzję sądu. Fakt ten oznaczał naruszenie art. 6 ust. 1. Podobne stanowisko Trybunał zajął w wielu innych orzeczeniach. Z tego wynikało jednak, że Trybunał musiałby stwierdzić naruszenie art. 6 ust. 1 przez Holandię w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie miało możliwości odpowiedzi na opinię Adwokata Generalnego. Trybunał nie mógł zignorować natury postępowania w związku z pytaniem prejudycjalnym przed ETS na podstawie art. 234 Traktatu WE. Istniał oczywisty związek między orzeczeniem wstępnym ETS na podstawie art. 234 TWE i postępowaniem krajowym, które było jego źródłem. To sąd krajowy – stając wobec kwestii na tle prawa wspólnotowego wymagającej odpowiedzi umożli- wiającej rozstrzygnięcie w toczącej się przed nim sprawie – wystąpił z własnej inicjatywy o pomoc ETS; interpretacja ETS dotycząca prawa wspólnotowego jest autorytatywna i sąd krajowy nie może jej zignorować. Istnieje domniemanie, że państwo nie odchodzi od wymagań konwencji, jeśli podjęło działanie zgodnie z obowiązkami prawnymi wypływającymi z jego członkostwa 14 Art. 1 Galić v. Holandia w organizacji międzynarodowej, na rzecz której przeniosło część swojej suwerenności, o ile uważa się, że organizacja ta chroni fundamentalne prawa w zakresie gwarancji materialnych oraz mechanizmów kontroli ich przestrzegania w sposób, który może być uznany za przynajmniej równoważny temu, jaki zapewnia konwencja. Domnie- manie to ma zastosowanie nie tylko do działań podejmowanych przez państwo, ale również do procedur stosowanych w samych takich organizacjach międzynarodowych, w szczególności do procedur ETS. W tym zakresie Trybunał potwierdził również, że ochrona taka nie musi być identyczna z przewidzianą w art. 6 konwencji. Domniemanie może być obalone jedynie wtedy, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy okaże się, że ochrona praw konwencji była w oczywisty sposób niewystarczająca. W rezultacie Trybunał musiał zbadać, czy w tej sprawie procedurze przed ETS to- warzyszyły gwarancje zapewniające równoważną ochronę praw skarżących. W związku z tym uznał za istotną możliwość wynikającą z art. 61 regulaminu procedury ETS – która w świetle opinii doradczej Adwokata Generalnego w sprawie C-212/06 Government of the French Community and Walloon Government v. Flemish Government, musi być zaakcep- towana jako rzeczywista, a nie tylko teoretyczna – zarządzenia ponownego otwarcia ustnej procedury po odczytaniu opinii przez Adwokata Generalnego, jeśli uzna on je za konieczne, a także fakt wyraźnie wynikający z decyzji ETS z 28 kwietnia 2004 r. w tej sprawie, że wniosek o takie ponowne otwarcie złożony przez jedną ze stron jest rozpa- trywany merytorycznie. W tej sprawie ETS uznał, że stowarzyszenie nie przedstawiło precyzyjnej informacji, która mogłaby być użyteczna lub konieczna do zarządzenia ponownego otwarcia postępowania. Trybunał stwierdził poza tym, że Wydział Sporów Administracyjnych Rady Stanu mógł wnieść kolejny wniosek o orzeczenie wstępne ETS, gdyby uznał, że nie jest w stanie wydać rozstrzygnięcia w tej sprawie w oparciu o pierwsze z nich. W tej sytuacji Trybunał nie mógł uznać, że skarżące stowarzyszenie wykazało, iż przyznana mu ochrona była „w oczywisty sposób niewystarczająca” z powodu braku możliwości odpowiedzi na opinię Adwokata Generalnego. Stowarzyszenie nie zdołało więc obalić domniemania, że procedura przed ETS zapewniała równoważną ochronę jego praw. Z tego wynika, że w zakresie, w jakim skarga była skierowana przeciwko Holan- dii, musiała być odrzucona jako oczywiście bezzasadna. Z tych względów, większością głosów, Trybunał uznał skargę za niedopuszczalną. Skarga przeciwko Holandii w związku z procesem przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (ICTY) z siedzibą w Hadze 1. Organizacja Narodów Zjednoczonych jest międzynarodową organizacją międzyrządową z oso- bowością prawną odrębną od swoich członków, która – jako taka – nie jest stroną konwencji. W rezultacie Trybunał wyraźnie nie jest właściwy ratione personae do rozpatrywania zarzutów skierowanych przeciwko ICTY ani ONZ jako podmiotowi, przeciwko któremu skierowana była skarga. 2. W sytuacji gdy państwa tworzą organizacje międzynarodowe w celu podejmowania lub wzmacniania współpracy między sobą w określonych dziedzinach działalności oraz gdy nadają tym 15 Galić v. Holandia Art. 1 organizacjom pewne kompetencje i przyznają im immunitety, może to mieć określone konsekwencje dla ochrony praw podstawowych. 3. Jeśli proces karny toczy się na terytorium określonego państwa, nie musi to prowadzić do odpowiedzialności tego państwa na podstawie prawa międzynarodowego publicznego. 4. Sam tylko fakt, że ICTY ma swoją siedzibę i obiekty w Hadze nie wystarcza do przypisania odpowiedzialności Królestwu Holandii związanej z procesem, który się przed nim toczył. Galić przeciwko Holandii – decyzja o niedopuszczalności skargi z 9 czerwca 2009 r., Izba (Sekcja III), skarga nr 22617/07 Obywatel serbski Stanisław Galić odbywa karę dożywotniego więzienia wymierzoną mu przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla Byłej Jugosławii – ICTY. W skardze do Trybunału Galić zarzucił, że ICTY naruszył na wiele sposobów jego prawo do rzetelnego procesu sądowego (art. 6 konwencji), a odpowiedzialność za to ponosi Holandia, na której terytorium trybunał ten ma siedzibę. W tej sprawie kwestie będące przedmiotem zarzutów wynikały z działań lub zaniechań ICTY powołanego przez ONZ. Trybunał postanowił więc zbadać, czy można było je przypisać ONZ, a następnie musiał ustalić, czy był właściwy ratione personae do ich zbadania na podstawie konwencji. W sprawach Behrami i Behrami oraz Saramati (decyzje o uznaniu skargi za niedo- puszczalną, 31 maja 2007 r., Wielka Izba, skargi nr 71412/01 i 78166/01) Trybunał stanął przed kwestią, czy działania sił Kosovo Force (KFOR) oraz Tymczasowej Misji Narodów Zjednoczonych w Kosowie (UNMIK) mogły być przypisane państwom, przeciwko którym zostały złożone skargi. Trybunał stwierdził, że podstawą działania KFOR i UNMIK był rozdział VII Karty Narodów Zjednoczonych. Obie te struktury powstały na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa, która odwołuje się do tego rozdziału, oraz zostały wyposażone przez Radę Bezpieczeństwa w delegowane uprawnienia. Uważał, że rozdział VII Karty NZ zapewniał wystarczające ramy takiej delegacji. Jeśli chodzi o KFOR, Trybunał stwierdził, że Rada Bezpieczeństwa zachowała ostateczną władzę i kontrolę, a efektywne dowództwo w sprawach operacyjnych było sprawowane przez NATO. Z tego wyciągnął wniosek, że za działania zarzucane KFOR odpowiadała co do zasady raczej ONZ niż państwa, których żołnierze weszli w skład KFOR. Trybunał uznał UNMIK za „organ subsydiarny” ONZ utworzony na podstawie rozdziału VII Karty, a więc kierowane wobec niej zarzuty musiały być również przy- pisane co do zasady ONZ. Stwierdził, że ICTY jest również „organem subsydiarnym” Rady Bezpieczeństwa. Wynika to wyraźnie ze sposobu jego powołania oraz preambuły do Umowy w sprawie siedziby (Headquarters Agreement), która określa ICTY jako organ subsydiarny Rady Bezpieczeństwa w rozumieniu art. 29 Karty. Z tego wynika, że sytuacja ICTY w związku z zarzutami na podstawie konwencji była podobna do sytuacji UNMIK, a działania i zaniechania możliwe do przypisania ICTY były również co do zasady możliwe do przypisania ONZ. 16 Art. 1 Galić v. Holandia Organizacja Narodów Zjednoczonych jest międzynarodową organizacją między- rządową z osobowością prawną odrębną od swoich członków, która – jako taka – nie jest stroną konwencji. W rezultacie Trybunał wyraźnie nie był właściwy ratione personae do rozpatrywania zarzutów skierowanych przeciwko samemu ICTY ani ONZ jako podmiotowi, przeciwko któremu skierowana była skarga. W związku z kwestią, czy przedmiot skargi rodził jednak odpowiedzialność Ho- landii, Trybunał przypomniał swoje wnioski zawarte w decyzji o odrzuceniu skargi w sprawie Behrami i Behrami oraz Saramati, w której stwierdził, że: „W sytuacji gdy operacje podjęte na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa na podstawie rozdziału VII Karty NZ mają fundamentalne znaczenie dla misji ONZ za- bezpieczenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, a ich skuteczność jest uza- leżniona od wsparcia państw członkowskich, Konwencja nie może być interpretowana w sposób, który poddawałby działania i zaniechania państw-stron objęte rezolucjami Rady Bezpieczeństwa i które nastąpiły przed lub w trakcie takich misji, kontroli Trybu- nału. Byłoby to ingerencją w wypełnianie kluczowej misji ONZ w tej dziedzinie, w tym skuteczne prowadzenie jej operacji. Byłoby to również równoznaczne z nałożeniem warunków na implementację rezolucji Rady Bezpieczeństwa, które nie były przewi- dziane w samym tekście tej rezolucji. Uzasadnienie to ma zastosowanie również do dobrowolnych aktów państw, takich jak głosowanie stałego członka Rady Bezpieczeń- stwa popierającego określoną rezolucję na podstawie rozdziału VII i udział żołnierzy w misji bezpieczeństwa: działania takie nie muszą oznaczać obowiązku wynikającego z członkostwa w ONZ, ale mają duże znaczenie dla skutecznego wypełniania przez Radę Bezpieczeństwa jej mandatu na podstawie rozdziału VII i w rezultacie przez ONZ jej ważnego celu pokoju i bezpieczeństwa”. Na tej podstawie Trybunał uznał, że zarzuty skarżących były nie do pogodzenia ratione personae z postanowieniami konwencji. W decyzji w sprawie Berić i inni v. Bośnia i Hercegowina (z 16 października 2007 r., skargi nr 36357/04 i inne) Trybunał stwierdził, że uzasadnienie to może odnosić się rów- nież do sytuacji, w której doszło do zaakceptowania przez państwo międzynarodowej administracji cywilnej na jego terytorium. W rezultacie również w tym zakresie uznał, że zarzuty były nie do pogodzenia z postanowieniami konwencji ratione personae. Zdaniem Trybunału może ono dotyczyć również sytuacji, w której państwo-stro- na konwencji zaakceptowało na swoim terytorium międzynarodowy trybunał karny w rezultacie rezolucji Rady Bezpieczeństwa na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych. W związku z tym odnotował, że Rada Bezpieczeństwa w swojej rezo- lucji wyraźnie powiązała utworzenie międzynarodowego trybunału z przywróceniem i utrzymaniem pokoju oraz że w rezultacie utworzenie ICTY należało uważać za operację „fundamentalną dla misji ONZ”. Z faktu, że skarżący wskazał Królestwo Holandii jako stronę, przeciwko któ- rej skierował skargę, wynikało w sposób dorozumiany, iż uważał, że pozostawał pod jurysdykcją tego państwa. Ze względu na cele art. 1 konwencji termin ten powinien być rozumiany albo ze względu na obecność fizyczną na terytorium Holandii, albo ze względu na Umowę w sprawie siedziby zawartą z Holandią. Trybunał musiał więc sprawdzić, czy założenie to było właściwe. 17 Galić v. Holandia Art. 1 Trybunał wskazał na istnienie zasady terytorialnej, stwierdzając – podobnie jak to uczynił wielokrotnie wcześniej – że pojęcie „jurysdykcja”, tak jak należy je rozumieć w prawie międzynarodowym publicznym, a również w art. 1 konwencji, ma głównie wymiar terytorialny. Odpowiedzialność na podstawie konwencji rodzi się zwykle w stosunku do jednostki, która „podlega jurysdykcji” państwa konwencji, w tym sensie, że jest ona fizycznie obecna na jego terytorium. W orzecznictwie Trybunału można jednak znaleźć wyjątki od tego podejścia. W szczególności Trybunał zaakceptował ograniczenia prawa dostępu do sądu, zawartego w art. 6 ust. 1 konwencji, wynikające z ogólnie uznanych zasad prawa międzynarodowego dotyczących immunitetu państwa. Trybunał zgodził się również, że gdy państwa tworzą organizacje międzynarodowe w celu podejmowania lub wzmacniania współpracy między sobą w określonych dziedzinach działalności oraz gdy nadają tym organizacjom pewne kompetencje i przyznają im immunitety, może to mieć określone konsekwencje dla ochrony praw podstawowych. Podobnie praktyka w innych dziedzinach wskazuje, że jeśli proces karny toczy się na terytorium określonego państwa, nie musi to prowadzić do odpowiedzialności tego państwa na podstawie prawa międzynarodowego publicznego. Tak więc Umowa NATO dotycząca statusu jego sił zbrojnych (Status of Forces Agreement) przewiduje wykonywanie jurysdykcji karnej przez państwo wysyłające w stosunku do swoich sił umieszczonych na terytorium państwa gospodarza. Umowa ta w ostatnich latach została rozciągnięta poza terytorium państw członkowskich NATO na innych uczestników w ramach „Partnerstwa dla Pokoju”. W sytuacji gdy państwo wysyłające wykonuje swoją jurysdykcję karną na terytorium państwa gospodarza, odpowiedzialność na podstawie konwencji spoczywa na państwie wysyłającym. W ostatnim okresie toczył się na terytorium Holandii proces przed sądem szko- ckim ad hoc z zastosowaniem szkockiego prawa i procedury karnej. Z tych względów Trybunał nie mógł uznać, że sam tylko fakt, iż ICTY ma swoją siedzibę i obiekty w Hadze wystarczał do przypisania odpowiedzialności w zarzuconym zakresie Królestwu Holandii. Dochodząc do tego wniosku, Trybunał uwzględnił szcze- gólny kontekst, w którym pojawiła się ta kwestia. Podkreślił, że sprawa ta dotyczyła międzynarodowego trybunału powołanego do życia przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, międzynarodowej organizacji opartej na zasadzie przestrzegania podstawowych praw człowieka, a podstawowe regulacje prawne dotyczące organizacji tego trybunału oraz procedury miały na celu zapewnienie oskarżonym wszystkich właściwych gwarancji. W związku z twierdzeniem skarżącego, że Holandia była odpowiedzialna ze względu na dobrowolne działania jej władz polegające na zawarciu i ratyfikacji Umowy w sprawie siedziby Trybunał odnotował odwołanie się w preambule do tej umowy do rezolucji Rady Bezpieczeństwa z 25 maja 1993 r., a w szczególności do zawartego tam postanowienia, iż ustalenie siedziby Trybunału Międzynarodowego będzie przedmiotem odpowiednich uzgodnień między ONZ i Holandią możliwych do zaakceptowania przez Radę, a poza tym do art. 31 Statutu Trybunału Międzynarodowego, który przewiduje, że „Trybunał Międzynarodowy ma siedzibę w Hadze”. Umowa w sprawie siedziby nie była niczym więcej niż dokumentem mającym nadać efekt praktyczny działaniom Rady Bezpieczeństwa i zawartym za jej zgodą. Nie mogła więc być rozpatrywana w izolacji. 18 Art. 1 Al-Saadoon i Mufdi v. Wielka Brytania W rezultacie Trybunał nie mógł zgodzić się ze skarżącym, że sama ta umowa oznaczała, iż skarżącemu przysługiwało uprawnienie do zbadania przez Trybunał jego zarzutów na tle konwencji. Trybunał uznał więc, że skarga była nie do pogodzenia ratione personae z posta- nowieniami konwencji w rozumieniu art. 35 § 3 i musiała być odrzucona jako niedo- puszczalna. Właściwość terytorialna w związku z pozbawieniem wolności obywateli irackich przez brytyjskie siły zbrojne w Iraku 1. Jeśli w rezultacie zgodnej z prawem lub nielegalnej akcji wojskowej państwo sprawuje rzeczy- wistą kontrolę na terenie znajdującym się poza jego terytorium narodowym, może pojawić się obowiązek na podstawie art. 1 zapewnienia na nim praw i wolności wynikających z konwencji. 2. Ze względu na całkowitą i wyłączną – faktyczną, a następnie prawną – kontrolę władz Wiel- kiej Brytanii nad aresztami Armii Brytyjskiej w Iraku jednostki w nich przetrzymywane – w tym skarżący – pozostawały pod jurysdykcją Wielkiej Brytanii. Al-Saadoon i Mufdi przeciwko Wielkiej Brytanii – decyzja o dopuszczeniu skargi z 30 czerwca 2009 r., Izba (Sekcja IV), skarga nr 61498/08 20 marca 2003 r. koalicja sił zbrojnych (Multi-National Force – MNF) rozpoczęła inwa- zję na Irak. Po zaprzestaniu głównych walk została utworzona Tymczasowa Władza Koalicyjna (CPA), która miała sprawować administrację do czasu utworzenia rządu irackiego. W lipcu 2003 r. została powołana Tymczasowa Rada Zarządzająca, a CPA przyjęła na siebie rolę organu konsultatywnego. 27 czerwca 2004 r. CPA wydała memorandum, przewidujące, że aresztowani w sprawach karnych mają być możliwie najwcześniej przekazani władzom irackim, oraz zarzą- dzenie, z którego wynikało, że we wskazanym okresie obiekty koalicyjne na terytorium Iraku mają pozostać nienaruszalne, poddane wyłącznej kontroli i władzy MNF. Następnego dnia okupację oficjalnie zakończono, przekazując władzę rządowi tymczasowemu. MNF, w tym kontyngent brytyjski, pozostały w Iraku na prośbę rządu irackiego i za zgodą Rady Bezpieczeństwa ONZ. Wielka Brytania i władze irackie zawarły protokół porozumienia, które przewidywało, że tym- czasowy rząd iracki przejmuje na siebie prawną odpowiedzialność za wszystkich podejrzanych w sprawach karnych pozostających w rękach kontyngentu brytyjskiego. Mandat ONZ dla MNF upoważniający ją do pozostania w Iraku upłynął 31 grudnia 2008 r. Po inwazji na Irak skarżący – dwaj obywatele iraccy – zostali aresztowani przez siły brytyjskie. Najpierw przetrzymywano ich w areszcie jako „aresztowanych ze względów bezpie- czeństwa” z podejrzeniem, że byli ważnymi członkami partii Baas pod rządami poprzedniego reżimu i koordynowali akcje zbrojne przeciwko siłom koalicji. W październiku 2004 r. brytyjska żandarmeria wojskowa prowadząca śledztwo w sprawie śmierci dwóch żołnierzy, którzy wpadli w zasadzkę i zostali zamordowani w południowym Iraku, stwierdziła istnienie dowodów udziału skarżących w tym ataku. 19 Al-Saadoon i Mufdi v. Wielka Brytania Art. 1 W grudniu 2005 r. władze brytyjskie formalnie przekazały tę sprawę irackim sądom karnym. W maju 2006 r. został wydany nakaz ich aresztowania na podstawie kodeksu karnego Iraku oraz zarządzenie umożliwiające ich dalsze przetrzymywanie przez Armię Brytyjską w Basrze. Władze brytyjskie zmieniły status skarżących z „aresztowanych ze względów bezpieczeństwa” na „aresztowanych w sprawie karnej”. Ich sprawy zostały w rezultacie przeniesione do Sądu Karnego w Basrze, który orzekł, że zarzuty przeciwko nim stanowiły zbrodnie wojenne podlegające jurys- dykcji Wysokiego Trybunału Iraku (IHT), który był uprawniony do wymierzenia kary śmierci. IHT wielokrotnie zwracał się o przekazanie aresztowanych do jego dyspozycji. Skarżący domagali się kontroli przez sądy angielskie legalności takiego przekazania. Sąd uznał żądanie za zgodne z prawem 19 grudnia 2008 r., a 30 grudnia Sąd Apelacyjny utrzymał to postanowienie w mocy. Sąd ten zgodził się, że istniało realne ryzyko egzekucji skarżących. Stwierdził jednak, że nawet przed upływem mandatu ONZ 31 grudnia 2008 r. Wielka Brytania nie wykonywała w stosunku do skarżących autonomicznych uprawnień suwerennego państwa, ale działała w imieniu sądu irackiego. Nie miała własnych uprawnień dyskrecjonalnych do ich przetrzymywania, zwolnienia lub przekazywania. W istocie trzymała ich w areszcie jedynie na żądanie IHT i była zobowiązana ich przekazać do dyspozycji IHT zgodnie z porozumieniami między Wielką Brytanią i Irakiem. Sytuacja taka istniała tym bardziej po wygaśnięciu mandatu ONZ. Po tej dacie siły brytyjskie nie były prawnie upoważnione do jakichkolwiek zatrzymań w Iraku. Nawet jednak, gdyby Wielka Brytania wykonywała jurysdykcję, miała na podstawie prawa międzynarodowego obowiązek przekazania skarżących do dyspozycji IHT. Musiał on być przestrzegany, chyba że przekazanie narażałoby skarżących na zbrodnie przeciwko ludzkości lub tortury. Kara śmierci przez powieszenie nie zaliczała się do żadnej z tych kategorii. Jeszcze tego samego dnia (30 grudnia 2008 r.) interweniował Trybunał w Strasburgu, wskazując środki tymczasowe na podstawie art. 39 Regulaminu z zaleceniem, aby rząd brytyjski nie usuwał skarżących z miejsca ich przetrzymywania ani nie przekazywał ich aż do odwołania. Rząd odpowiedział jednak już następnego dnia, że o północy tego samego dnia wygasa mandat ONZ i w rezultacie wyjątkowo nie może się podporządkować zaleceniu Trybunału. Skarżący mieli być natychmiast przekazani do aresztu irackiego. Odmówiono im następnie zgody na odwołanie się do Izby Lordów, a 11 maja 2009 r. rozpoczął się ich proces przed IHT. W skardze do Trybunału aresztowani zarzucili, że ich przekazanie do dyspozycji władz irackich doprowadziło do naruszenia praw zagwarantowanych w art. 2, 3 i 6 oraz art. 34 konwencji, jak również art. 1 protokołu nr 13. Trybunał musiał w pierwszej kolejności ustalić, czy w okresie, który wchodził w tej sprawie w grę, skarżący podlegali jurysdykcji Wielkiej Brytanii w rozumieniu art. 1 konwencji. Przypomniał, że art. 1 wprowadza ograniczenie, zwłaszcza terytorialne, zakresu stosowania konwencji. W szczególności zobowiązanie przyjęte przez państwo ogranicza się do zapewnienia wymienionych w niej praw i wolności osobom podlegającym jego jurysdykcji. Poza tym konwencja nie reguluje działań państw niebędących jej stronami ani nie rości sobie pretensji do bycia środkiem służącym do wywierania presji na pań- stwach-stronach konwencji, aby narzucały jej standardy innym państwom. Ograniczając się w istocie do terytorialnego pojęcia jurysdykcji, Trybunał jedynie wyjątkowo akceptował, że działania państw dokonane lub wywołujące skutki poza 20 Art. 1 Al-Saadoon i Mufdi v. Wielka Brytania ich terytorium mogą stanowić korzystanie przez nie z jurysdykcji w rozumieniu art. 1 konwencji. Przykładem była sprawa Drozd i Janousek (orzeczenie z 26 czerwca 1992 r.), w której Trybunał przyznał, że odpowiedzialność państw może – co do zasady – wcho- dzić w grę z powodu działań ich organów, takich jak sędziowie, wywołujących skutki lub dokonanych poza jego własnym terytorium. Trybunał stwierdził również, że jeśli w rezultacie zgodnej z prawem lub nielegalnej akcji wojskowej państwo sprawuje rze- czywistą kontrolę na terenie znajdującym się poza jego terytorium narodowym, może pojawić się obowiązek na podstawie art. 1 zapewnienia na nim praw i wolności wynika- jących z konwencji. Istnieją poza tym inne uznane sytuacje wykonywania przez państwo jurysdykcji poza swoim terytorium, takie jak związane z działalnością ich przedstawicieli dyplomatycznych lub konsularnych za granicą oraz na pokładzie statków wodnych lub powietrznych zarejestrowanych w tym państwie lub pływających pod jego flagą. W tych specyficznych sytuacjach międzynarodowe prawo zwyczajowe i postanowienia trakta- towe uznają wykonywanie przez państwo swojej jurysdykcji poza swoim terytorium. Trybunał przypomniał, że skarżący zostali aresztowani przez brytyjskie siły zbroj- ne w południowym Iraku: pierwszy – 30 kwietnia 2003 r., a drugi – 21 listopada 2003 r., natomiast 15 grudnia 2003 r. zostali przeniesieni z aresztu amerykańskiego do aresztu podlegającego władzom Wielkiej Brytanii. Pozostawali oni w tym lub innym areszcie brytyjskim do czasu ich przekazania do dyspozycji władz irackich od 30 grudnia 2008 r. Najpierw trzymano ich jako „aresztowanych ze względów bezpieczeństwa”, a 21 maja 2006 r. zostali przekwalifikowani przez władze brytyjskie na „aresztowanych w sprawach karnych” w następstwie wydania 18 maja 2006 r. postanowienia o tymczasowym aresz- towaniu przez Sąd Karny w Basrze. W pierwszych miesiącach ich aresztowania Wielka Brytania była siłą okupacyjną w Iraku. Dwa areszty prowadzone przez Brytyjczyków, w których przetrzymywano skarżących, zostały utworzone na terytorium Iraku w drodze użycia sił zbrojnych. Po- czątkowo wyłącznie w ten sposób Wielka Brytania sprawowała kontrolę i władzę nad przetrzymywanymi w nich osobami. Następnie faktyczna kontrola Wielkiej Brytanii nad tymi obiektami została prawnie usankcjonowana. W szczególności rozkaz nr 17 z 24 czerwca 2004 r. przewidywał, że wszystkie obiekty używane przez MNF są niena- ruszalne i poddane wyłącznej kontroli i władzy MNF. Przepis ten pozostawał w mocy do północy 31 grudnia 2008 r. Trybunał uważał, że ze względu na całkowitą i wyłączną – faktyczną, a następnie prawną – kontrolę władz Wielkiej Brytanii nad aresztami Armii Brytyjskiej jednost- ki w nich przetrzymywane – w tym skarżący – pozostawały pod jurysdykcją Wielkiej Brytanii. Zdaniem Trybunału skarżący byli pod jurysdykcją Wielkiej Brytanii do czasu ich fizycznego przekazania do dyspozycji władz irackich. Kwestie, czy Wielka Brytania miała obowiązek prawny przekazania skarżących w ręce irackie oraz czy – jeśli taki obowiązek istniał – prowadziło to do zmiany lub uchylenia jakichkolwiek jej obowiąz- ków w stosunku do skarżących na podstawie konwencji, nie były istotne dla wstępnej kwestii jurysdykcji i musiały być w tej sytuacji rozważane w połączeniu z meritum zarzutów skarżących. Trybunał uznał poza tym, że zarzut skarżących, iż w momencie, kiedy zostali przekazani do dyspozycji władz irackich istniały poważne podstawy do uznania, że 21 Al-Saadoon i Mufdi v. Wielka Brytania Art. 1 byli narażeni na realne ryzyko nierzetelnego procesu przed IHT, a następnie egzekucji przez powieszenie (art. 2, 3 i 6 konwencji oraz art. 1 protokołu nr 13), rodził poważne kwestie dotyczące faktów i prawa, na tyle skomplikowane, iż ich rozpatrzenie musiało być uzależnione od zbadania meritum skargi. Sprawa nie mogła więc być w tym zakresie uznana za oczywiście bezpodstawną. Trybunał uznał również, że wraz z meritum skargi powinny być rozpatrzone zarzuty naruszenia prawa do skutecznego środka prawnego (art. 13) oraz prawa do skargi indywidualnej (art. 34). Decyzja o dopuszczeniu skargi zapadła jednogłośnie. 22 Prawo do życia Artykuł 2 1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę. 2. Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnie koniecznego użycia siły: a) w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą; b) w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem; c) w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania. Dopuszczenie przez władze do spełnienia przez osobę wymagającą leczenia psychiatrycznego powtarzanych wielokrotnie gróźb pozbawienia życia 1. Artykuł 2 wymaga od państwa podejmowania odpowiednich kroków dla ochrony osób pozosta- jących pod jego jurysdykcją. Obejmuje to najważniejszy obowiązek państwa dotyczący zabezpieczenia prawa do życia przez wprowadzenie skutecznych przepisów prawa karnego w celu odstraszania od popełniania przestępstw przeciwko osobie, wspartych mechanizmem stosowania prawa mającym zapo- biegać, ścigać i karać za ich naruszenia. 2. W pewnych okolicznościach prawo do życia obejmuje również pozytywny obowiązek władz podejmowania prewencyjnych środków operacyjnych ochrony jednostki, której życie jest zagrożone aktami kryminalnymi innej osoby. 3. Pozytywny obowiązek pojawia się w razie ustalenia, że władze wiedziały lub powinny były we właściwym czasie wiedzieć o istnieniu rzeczywistego i bezpośredniego ryzyka dla życia określonej osoby z powodu aktów kryminalnych innej osoby i nie podjęły działań w granicach swoich uprawnień, których racjonalnie można było od nich w takiej sytuacji oczekiwać. 4. W sytuacji gdy naruszenie prawa do życia lub integralności fizycznej nie zostało spowodowane umyślnie, pozytywny obowiązek nałożony w art. 2 stworzenia skutecznego systemu sądowego nie musi wymagać zapewnienia w każdej sprawie środka o charakterze prawnokarnym. W specyficznej sferze zaniedbań lekarskich obowiązek ten może na przykład być spełniony, jeśli system prawny zapewnia pokrzywdzonym zastosowanie środka prawnego przed sądami cywilnymi, samodzielnie lub w połączeniu 23 Branko Tomašić i inni v. Chorwacja Art. 2 ze środkiem przed sądami karnymi, umożliwiający ustalenie odpowiedzialności lekarzy oraz odpowiednie naprawienie szkody przez zasądzenie np. odszkodowania i zarządzenie publikacji orzeczenia. Mogą również wchodzić w grę środki dyscyplinarne. To samo dotyczy ewentualnej odpowiedzialności funkcjo- nariuszy państwa za śmierć, do której doszło w rezultacie ich zaniedbania. 5. Rola międzynarodowego trybunału ochrony praw człowieka jest odmienna od roli sądów krajo- wych i do niego należy badanie istniejących standardów ochrony życia ludzkiego, w tym ocena regulacji prawnych istniejących w danym państwie. Branko Tomašić i inni przeciwko Chorwacji – orzeczenie z 15 stycznia 2009 r., Izba (Sekcja I), skarga nr 46598/06 Skarżący Branko Tomašić, jego żona Đurđa oraz dzieci: Marko, Tomislav i Ana są krew- nymi M.T. i jej dziecka V.T, urodzonego w marcu 2005 r., którzy oboje zostali zabici w sierpniu 2006 r. przez M.M. – ojca V.T. M.T. i M.M. mieszkali razem w domu rodziców M.T. do lipca 2005 r., kiedy M.M. po kłótni wyniósł się. W styczniu 2006 r. M.T. wniosła skargę karną przeciwko M.M. o rzekome grożenie zabójstwem. 15 marca 2006 r. sąd pierwszej instancji uznał go za winnego powtarza- jących się gróźb wobec M.T., że zabije ją, siebie i dziecko przy użyciu bomby. Został skazany na pięć miesięcy więzienia wraz z nakazem leczenia psychiatrycznego w okresie pobytu w więzieniu i w razie konieczności również po zwolnieniu. 28 kwietnia 2006 r. sąd odwoławczy ograniczył przymusowe leczenie do okresu pobytu w więzieniu. 3 lipca 2006 r. M.M. został zwolniony. 15 sierpnia 2006 r. zastrzelił M.T., swoją córkę V.T., a następnie sam się zastrzelił. W skardze do Trybunału rodzina ofiar zarzuciła, że państwo nie podjęło od- powiednich środków ochrony M.T. i V.T. i nie przeprowadziło skutecznego śledztwa w sprawie możliwej odpowiedzialności za ich śmierć (art. 2 konwencji). Trybunał potwierdził, że art. 2 wymaga od państwa podejmowania odpowiednich kroków dla ochrony osób pozostających pod jego jurysdykcją. Obejmuje to najważniej- szy obowiązek państwa dotyczący zabezpieczenia prawa do życia przez wprowadzenie skutecznych przepisów prawa karnego w celu odstraszenia od popełniania przestępstw przeciwko osobie, wspartych mechanizmem stosowania prawa mającym zapobiegać, ścigać i karać za ich naruszenia. W pewnych okolicznościach prawo do życia obejmuje również pozytywny obo- wiązek władz podejmowania prewencyjnych środków operacyjnych ochrony jednostki, której życie jest zagrożone aktami kryminalnymi innej osoby. Ze względu na trudności z utrzymaniem porządku we współczesnych
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2009
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: