Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00195 005850 14494551 na godz. na dobę w sumie
Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2012 - ebook/pdf
Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2012 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 449
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-6015-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> międzynarodowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest kolejnym tomem opracowywanych przez Autora od ponad 20 lat obszernych omówień wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Przez bardzo staranny, fachowy wybór, obejmujący 71 najbardziej reprezentatywnych orzeczeń wydanych w 2012 r. Autor pokazuje dorobek orzecznictwa, odpowiedzi Trybunału na problemy z dziedziny praw człowieka stawiane przez pokrzywdzonych z różnych krajów Europy, Europejska Konwencja Praw Człowieka jest częścią krajowych systemów prawnych wszystkich państw należących do Rady Europy, musi więc być skrupulatnie przestrzegana i stosowana. To z kolei oznacza obowiązek znajomości tej konwencji i orzecznictwa Trybunału w Strasburgu przez wszystkich, od których zależy przestrzeganie podstawowych praw człowieka w Polsce. Pomóc ma w tym między innymi niniejsza publikacja.

Adresaci:
Opracowanie adresowane jest do sędziów, adwokatów oraz pracowników organizacji i instytucji zajmujących się ochroną praw człowieka, a także wszystkich osób zainteresowanych problematyką praw człowieka; może stanowić również pomoc dla studentów kierunków prawniczych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

(cid:69)(cid:85)(cid:82)(cid:79)(cid:80)(cid:69)(cid:74)(cid:83)(cid:75)(cid:73) (cid:84)(cid:82)(cid:89)(cid:66)(cid:85)(cid:78)(cid:65)(cid:321) (cid:80)(cid:82)(cid:65)(cid:87)(cid:32)(cid:67)(cid:90)(cid:321)(cid:79)(cid:87)(cid:73)(cid:69)(cid:75)(cid:65) (cid:87)(cid:121)(cid:98)(cid:243)(cid:114)(cid:32)(cid:111)(cid:114)(cid:122)(cid:101)(cid:99)(cid:122)(cid:101)(cid:324)(cid:32)(cid:50)(cid:48)(cid:49)(cid:50) (cid:111)(cid:112)(cid:114)(cid:97)(cid:99)(cid:111)(cid:119)(cid:97)(cid:322) (cid:77)(cid:97)(cid:114)(cid:101)(cid:107)(cid:32)(cid:65)(cid:110)(cid:116)(cid:111)(cid:110)(cid:105)(cid:32)(cid:78)(cid:111)(cid:119)(cid:105)(cid:99)(cid:107)(cid:105) (cid:87)(cid:97)(cid:114)(cid:115)(cid:122)(cid:97)(cid:119)(cid:97)(cid:32)(cid:50)(cid:48)(cid:49)(cid:51) (cid:32) Spis treści Od Autora.................................................................................................................................................. 9 Obowiązek przestrzegania praw człowieka..................................................................................... 11 Artykuł 1.................................................................................................................................................. 11 Djokaba.Lambi.Longa.v..Holandia................................................................................................ 11 Prawo do życia........................................................................................................................................ 16 Artykuł 2.................................................................................................................................................. 16 Panaitescu.v..Rumunia..................................................................................................................... 17 Kayak.v..Turcja.................................................................................................................................. 19 R.R..i.inni v. Węgry........................................................................................................................... 22 Aslakhanova.i.inni.v..Rosja............................................................................................................. 2 Zakaz tortur............................................................................................................................................. 39 Artykuł 3.................................................................................................................................................. 39 Harkins.i.Edwards.v..Wielka.Brytania.......................................................................................... 40 Othman.(Abu.Qatada).v..Wielka.Brytania................................................................................... 48 Hirsi.Jamaa.i.inni v. Włochy........................................................................................................... 64 Janowiec.i.inni.v..Rosja.................................................................................................................... 76 Koky.i.inni v. Słowacja..................................................................................................................... 89 Đorđević v. Chorwacja.................................................................................................................... 93 M..i.inni v. Włochy i.Bułgaria......................................................................................................... 9 X..v..Turcja........................................................................................................................................ 103 El-Masri v. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii........................................................... 108 Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego.......................................................................... 12 Artykuł 5................................................................................................................................................ 12 Stanev v. Bułgaria........................................................................................................................... 127 Creangă v. Rumunia....................................................................................................................... 139 Austin.i.inni.v..Wielka.Brytania.................................................................................................... 14 Prawo do rzetelnego procesu sądowego......................................................................................... 11 Artykuł 6................................................................................................................................................ 11 Kinský v. Czechy............................................................................................................................ 12 Boulois.v..Luksemburg.................................................................................................................. 17 UTE.Saur.Vallnet.v..Andora.......................................................................................................... 161 Veselov.i.inni.v..Rosja..................................................................................................................... 164  Spis treści Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego........................................................... 172 Artykuł 8................................................................................................................................................ 172 Di.Sarno.i.inni v. Włochy.............................................................................................................. 173 Von.Hannover.v..Niemcy.(nr.2)................................................................................................... 177 Aksu.v..Turcja.................................................................................................................................. 182 Gillberg v. Szwecja......................................................................................................................... 188 Van.der.Heijden.v..Holandia........................................................................................................ 192 Yordanova.i.inni v. Bułgaria.......................................................................................................... 197 Colon v. Holandia........................................................................................................................... 204 Fernández Martínez v. Hiszpania................................................................................................ 208 Kurić i.inni v. Słowenia.................................................................................................................. 213 Costa i.Pavan v. Włochy................................................................................................................ 219 Nada v. Szwajcaria......................................................................................................................... 222 Godelli v. Włochy........................................................................................................................... 231 Alkaya.v..Turcja............................................................................................................................... 234 Michaud.v..Francja......................................................................................................................... 237 Wolność myśli, sumienia i wyznania............................................................................................... 24 Artykuł 9................................................................................................................................................ 24 Francesco Sessa v. Włochy............................................................................................................ 24 Wolność wyrażania opinii.................................................................................................................. 248 Artykuł 10.............................................................................................................................................. 248 Seckerson.i.The Times Newspapers Limited v. Wielka Brytania............................................ 249 Axel Springer AG v. Niemcy......................................................................................................... 22 Vejdeland.i.inni v. Szwecja............................................................................................................ 27 Frăsilă i.Ciocîrlan v. Rumunia....................................................................................................... 29 Centro Europa 7 S.R.L. i.Di Stefano v. Włochy.......................................................................... 263 Tatár.i.Fáber v. Węgry..................................................................................................................... 270 Kurier.Zeitungsverlag.und.Druckerei.GmbH.(nr.2).v..Austria............................................... 273 Mouvement Raëlien Suisse (Szwajcarska Sekcja.Ruchu Raëliańskiego) v. Szwajcaria...... 276 Fáber v. Węgry................................................................................................................................. 282 Smolorz v. Polska............................................................................................................................ 287 PETA.Deutschland.v..Niemcy...................................................................................................... 290 Telegraaf.Media.Nederland.Landelijke.Media.B.V..i.inni.v..Holandia................................... 292 Ahmet Yıldırım v. Turcja................................................................................................................ 297 Wolność zgromadzania się i stowarzyszania się........................................................................... 302 Artykuł 11.............................................................................................................................................. 302 Szerdahelyi v. Węgry..................................................................................................................... 302 Sindicatul „Păstorul cel Bun” (związek zawodowy „Najlepszy Pasterz”) v. Rumunia....... 30 Hizb Ut-Tahrir i.inni.v..Niemcy.................................................................................................... 309 Redfearn.v..Wielka.Brytania......................................................................................................... 311 Ochrona własności.............................................................................................................................. 316 Artykuł 1 Protokołu nr 1..................................................................................................................... 316 Sargsyan v. Azerbejdżan............................................................................................................... 317 Kotov.v..Rosja.................................................................................................................................. 329 Grudić v. Serbia............................................................................................................................... 338 Mago.i.inni v. Bośnia i.Hercegowina........................................................................................... 341 6 Spis treści Khoniakina v. Gruzja..................................................................................................................... 344 Eparhija Budimljansko-Nikšićka i.inni v. Czarnogóra............................................................. 347 Vistiņš i.Perepjolkins v. Łotwa...................................................................................................... 30 Ališić i.inni v. Bośnia i.Hercegowina, Chorwacja, Serbia, Słowenia . i.Była Jugosłowiańska Republika Macedonii...................................................................... 39 Prawo do nauki..................................................................................................................................... 36 Artykuł 2 Protokołu nr 1..................................................................................................................... 36 Catan i.inni v. Republika Mołdowy i.Rosja................................................................................ 36 Prawo do wolnych wyborów............................................................................................................. 374 Artykuł 3 Protokołu nr 1..................................................................................................................... 374 Sitaropoulos i.Giakoumopoulos v. Grecja.................................................................................. 374 Scoppola v. Włochy (nr.3)............................................................................................................. 379 Communist Party of Russia (Komunistyczna Partia Rosji) i.inni.v..Rosja............................. 384 Odszkodowanie za niesłuszne skazanie......................................................................................... 391 Artykuł 3 Protokołu nr 7..................................................................................................................... 391 Poghosyan.i.Baghdasaryan.v..Armenia...................................................................................... 391 Zakaz dyskryminacji........................................................................................................................... 394 Artykuł 14.............................................................................................................................................. 394 Gas.i.Dubois.v..Francja................................................................................................................... 394 Konstantin.Markin.v..Rosja........................................................................................................... 397 Ramaer.i.van.Willigen.v..Holandia.............................................................................................. 404 Wymogi dopuszczalności................................................................................................................... 409 Artykuł 35.............................................................................................................................................. 409 Sabri Güneş v. Turcja...................................................................................................................... 410 Moc obowiązująca oraz wykonanie wyroków............................................................................... 414 Artykuł 46.............................................................................................................................................. 414 Ananyev.i.inni.v..Rosja.................................................................................................................. 41 Wykaz tematyczny orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydanych w 2012 r. ............................................................................................................................. 433 7 8 Od Autora Rok.2012.w.historii.systemu.strasburskiego.i.Trybunału upłynął w.dużym stopniu pod znakiem kolejnej – po szwajcarskim Interlaken i.tureckim Izmirze – konferencji Rady Europy na wysokim szczeblu, która tym razem odbyła się w.okresie.brytyjskiego. przewodnictwa, 19–20.kwietnia.w.Brighton. Po.wielu.trudnych.dyskusjach.i.konsultacjach przed i.w.jej trakcie uczestnicy przyjęli deklarację, w.której wśród rozmaitych ważnych kwestii potwierdzili, że to władze krajowe są w.pierwszej kolejności odpowiedzialne za stan przestrzegania stan- dardów Konwencji i.one właśnie – w.miarę potrzeb – powinny wprowadzać u.siebie. nowe środki prawne ochrony zagwarantowanych w.niej praw i.wolności. Podkreślili, że polityka państw i.ustawodawstwo krajowe muszą dostosować się do wynikających z.niej wymagań. Znacznie większą niż dotychczas rolę powinny odgrywać krajowe instytucje ochrony praw człowieka, ombudsman, niezależne komisje itp. Sądy częściej niż dotychczas powinny sięgać do Konwencji jako podstawy lub źródła inspiracji swoich wyroków. Uczestnicy konferencji wezwali Trybunał po raz kolejny do znacznie bardziej rygorystycznego niż dotychczas stosowania wymogów dopuszczalności skarg. Stwier- dzili, że wymagane jest w.tej materii wprowadzenie zmian do Konwencji polegających między innymi na skróceniu terminu do wnoszenia skarg z.6 do 4 miesięcy i.na.nowym. podejściu do sposobu rozumienia pojęcia „skarga oczywiście bezzasadna”. Między Trybunałem i.władzami krajowymi, zwłaszcza sądami, powinien być kontynuowany otwarty dialog pozwalający im lepiej zrozumieć swoje role w.mechanizmie kontrolnym Konwencji. Trybunał musi zawsze pamiętać o.subsydiarnym charakterze swojej funkcji oraz potrzebie zwracania większej uwagi na przysługującą państwom swobodę ocen, o.czym wyraźna wzmianka powinna znaleźć się w.preambule do Konwencji. Uczestnicy konferencji zwrócili się do Komitetu Ministrów o.podjęcie prac nad protokołem dodatko- wym umożliwiającym krajowym najwyższym instancjom sądowym występowanie do Trybunału o.opinie doradcze w.sprawie wykładni Konwencji. Proponowane zmiany są przedmiotem aktualnie toczących się prac nad Protokołem nr.15, który za kilka miesięcy ma być otwarty do podpisu. Warto również odnotować zmianę polskiego sędziego w.Trybunale Praw Czło- wieka, która nastąpiła jesienią 2012.r. Sędziego prof. Lecha Garlickiego, który zakończył trwającą od 2002.r. kadencję, zastąpił prof. Krzysztof Wojtyczek. Podobnie jak co roku, Trybunał wydał wiele ważnych wyroków i.decyzji rozwi- jających orzecznictwo i.odpowiadających na zawarte w.skargach wyzwania i.problemy w.sferze praw i.wolności chronionych w.Konwencji. Omówienia wybranych znalazły 9 Od Autora się w.niniejszym zbiorze. Trzy spośród nich zasługują na specjalną wzmiankę. Przede wszystkim orzeczenie w.sprawie El-Masri v. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii,.. w.której Trybunał po raz pierwszy musiał wszechstronnie ocenić bezprawne aresztowa- nie przez państwo Konwencji i.przekazanie w.ręce agentów CIA osoby podejrzewanej o.terroryzm i.torturowanie jej zarówno na jego własnym terytorium, jak i.poza nim, w.tym przypadku w.Afganistanie. Trybunał uznał w.pełni odpowiedzialność władz macedońskich. Kolejne podobne sprawy oraz dotyczące innych aspektów „współpracy” z.CIA – w.tym przeciwko Polsce – czekają na rozpatrzenie. Z.kolei.w.sprawie Nada prze- ciwko Szwajcarii Trybunał musiał zająć się istniejącymi obowiązkami państwa na podsta- wie.Konwencji,.w.sytuacji gdy realizowało ono określone zadania wynikające z.rezolucji Rady Bezpieczeństwa. W.sprawie Hirsi Jamaa i inni v. Włochy za zbiorowe wydalenie cudzoziemców zostało uznane przechwycenie na pełnym morzu łodzi z.uciekinierami. somalijskimi.i.erytrejskimi.i.odstawienie ich do portu, z.którego wypłynęli. Poza tym warto zwrócić uwagę między innymi na grupę spraw dotyczących rozmaitych problemów na tle praw człowieka będących następstwem wojny w.Jugo- sławii: usunięcia dużej liczby osób z.rejestru mieszkańców w.Słowenii (Kurić i inni),. niewypłacania przez Serbię rent i.emerytur uprawnionym w.Kosowie.(Grudić),.nie- możności odzyskania w.Bośni mieszkań utraconych podczas wojny (Mago i inni) czy niewypłacania zgromadzonych przed laty w.bankach kilku państw byłej Jugosławii oszczędności walutowych (Ališić i inni). Tym razem mój autorski wybór obejmuje 71 orzeczeń (w tym kilka decyzji w.spra- wie dopuszczalności) reprezentujących to, co najciekawsze i.najważniejsze w.ubiegło- rocznym orzecznictwie – orzeczenia, które powinny być znane polskim prawnikom i.wszystkim zainteresowanym ochroną praw człowieka. Warszawa, maj 2013 r. Marek Antoni Nowicki 10 Obowiązek przestrzegania praw człowieka Artykuł 1 Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi podlegające- mu ich jurysdykcji prawa i wolności określone w rozdziale I niniejszej Konwencji. Przetrzymywanie w areszcie Międzynarodowego Trybunału Karnego mającego siedzibę na terytorium państwa Konwencji 1. Konwencja nie nakłada na państwo, które zgodziło się gościć na swoim terytorium Między- narodowy Trybunał Karny, obowiązku oceny zgodności z prawem pozbawienia wolności na podstawie porozumień zawartych zgodnie z prawem między tym Trybunałem i państwami, które go uznały. 2. Konwencja nie gwarantuje żadnego prawa do wjazdu, pobytu i pozostania w państwie, którego dana osoba nie jest obywatelem. 3. Państwa nie mają co do zasady obowiązku wyrażenia zgody na to, aby ubiegający się o azyl oczekiwał na wynik postępowania imigracyjnego na ich terytorium. Djokaba Lambi Longa przeciwko Holandii – decyzja o odrzuceniu skargi z dnia 9 paź- dziernika 2012 r., Izba (Sekcja III), skarga nr 33917/12 Kongijczyk Bède Djokaba Lambi Longa był przetrzymywany w areszcie ONZ znajdującym się na terenie więzienia Scheveningen w Holandii. Był ważnym członkiem Unii Patriotów Kon- gijskich (UPC) – ruchu politycznego utworzonego w regionie Ituri w Demokratycznej Republice Kongo (DRK). Skrzydło wojskowe UPC – Patriotyczne Siły na rzecz Wyzwolenia Konga (FPLC) – było jedną ze zbrojnych frakcji działających w tamtym regionie w ostatnich latach. Dnia 19 marca 2005 r. Bède Djokaba Lambi Longa został aresztowany w Kinszasie wraz z innymi członkami UPC i FPLC, w tym z Thomasem Lubanga Dyilo – przewodniczącym UPC i dowódcą FPLC. Djokaba Lambi Longa został oskarżony, jak się wydaje, o udział lub współspraw- stwo w zamordowaniu pochodzących z Bangladeszu dziewięciu członków misji ONZ w Republice Kongo (MONUC). Okres aresztowania Djokaby Lambi był wielokrotnie przedłużany do 2 lipca 2007 r. Djokaba Lambi twierdził, że żaden organ nie wydał zgody na jego dalszy pobyt w areszcie, więc od tego czasu był przetrzymywany bez podstawy prawnej. 11 Djokaba Lambi Longa v. Holandia Art. 1 27 marca 2011 r. Djokaba Lambi Longa został przewieziony do aresztu Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) w Hadze, miał bowiem złożyć zeznania jako świadek obrony w procesie Lubanga Dyilo. Zeznawał w okresie między 30 marca a 7 kwietnia 2011 r. 1 czerwca 2011 r. Djokaba Lambi zwrócił się do władz holenderskich o azyl twierdząc, że obawia się zemsty po powrocie do DRK. Tego samego dnia wystąpił do MTK o niewywożenie go do tego kraju do czasu rozpatrzenia wniosku o azyl. Izba MTK stwierdziła, że po złożeniu zeznań przez Djokabę Lambi musi odesłać go z powrotem do kraju (co też zostało dokonane). Zauważyła poza tym, że rozpatrzenie wniosku o azyl i decyzja o ewentualnym przejęciu kontroli nad skarżącym na czas procedury azylowej należały do władz holenderskich, a nie do MTK. Władze holender- skie uważały, że w okresie rozpatrywania wniosku o azyl Djokaba Longa powinien pozostawać w areszcie MTK. We wrześniu 2012 r. Djokaba Lambi wycofał wniosek o azyl. W skardze do Trybunału Djokaba Lambi zarzucił, że był nielegalnie przetrzymy- wany.na.terytorium.Holandii.i.nie miał środków prawnych pozwalających domagać się zwolnienia (art...i.13.Konwencji). Rząd poinformował Trybunał, że skarżący wycofał swój wniosek o.azyl 4.września 2012.r. To wyraźnie oznaczało, że zaniechał prób uzyskania od władz holenderskich de- cyzji o.zwolnieniu go z.aresztu. Skarżący sam jednak nie poinformował o.tym Trybunału ani nie wycofał swojej skargi. Nie było więc pewności, czy mimo poczynionych kroków nie chciał, aby Trybunał jednak rozpatrzył jego skargę. W tych okolicznościach Trybunał musiał zdecydować, czy skreślić z.listy skargę zgodnie z.art..37.ust..1 Konwencji. Zauważył, że była powodem do rozważenia ważnych kwestii dotyczących stosowania art..1.Konwencji,.w.szczególności istotnych aspektów funkcjonowania międzynarodowych trybunałów karnych mających swoją siedzibę na terytorium państwa Konwencji i.posiadających uprawnienie do przetrzymywania osób w.areszcie. Trybunał uznał, że odpowiedź na te kwestie była pilnie wymagana. Trybunał systematycznie twierdzi, że jego „wyroki służą w.istocie.nie.tylko. rozstrzyganiu wniesionych spraw, ale bardziej ogólnie, wyjaśnieniu, ochronie i.roz- wojowi zasad wprowadzonych przez Konwencję, przyczyniając się w.ten sposób do przestrzegania przez państwa będące jej stronami przyjętych przez nie zobowiązań”. Ma on za zadanie zapewnić przestrzeganie zobowiązań przyjętych przez Wysokie Układające się Strony w.Konwencji.i.protokołach (art..19.Konwencji)..Dokonuje.tego. głównie przez zapewnienie indywidualnej naprawy naruszenia. Jego misja polega jednak również na rozstrzyganiu rozmaitych kwestii w.oparciu o.względy porząd- ku publicznego w.interesie powszechnym. Podnosi w.ten sposób ogólne standardy ochrony praw człowieka i.rozciąga orzecznictwo praw człowieka na całą wspólnotę państw Konwencji. Trybunał, mając na uwadze powyższe, uważał więc, że nie powi- nien skreślać skargi z.listy. W związku z.kwestią jurysdykcji Trybunał podkreślił, że zgodnie z.art..1 zobowią- zanie państwa Konwencji ogranicza się do „zapewnienia” wymienionych w.niej praw i.wolności osobom znajdującym się pod jego „jurysdykcją”. „Jurysdykcja” na podstawie art..1 jest kryterium progowym. Jej wykonywanie jest warunkiem koniecznym, aby można było uznać, że państwo jest odpowiedzialne za przypisane mu działania lub zaniechania rodzące zarzut naruszenia zapisanych w.Konwencji praw i.wolności. 12 Art. 1 Djokaba Lambi Longa v. Holandia W związku z.zasadą terytorialności Trybunał przypomniał, że w.rozumieniu prawa międzynarodowego publicznego oraz art..1 Konwencji koncepcja „jurysdykcji” jest głównie terytorialna. Odpowiedzialność na jej podstawie istnieje zwykle w.stosunku. do jednostki znajdującej się pod „jurysdykcją” państwa Konwencji w.sensie fizycznej obecności na jego terytorium. Trybunał w.swoim orzecznictwie zgodził się na istnienie wyjątków od tej zasady. W.szczególności zaakceptował ograniczenia prawa dostępu do sądu zawartego w.art..6.ust..1 Konwencji wynikającego z.ogólnie uznanych zasad prawa międzynarodowego publicznego dotyczących immunitetu państwa. Trybunał zgodził się również, że utworzenie przez państwa organizacji międzynarodowych w.celu realizacji lub wzmocnienia współpracy w.niektórych dziedzinach, przyznanie tym organizacjom niektórych kompetencji i.nadanie im immunitetów może mieć negatywny wpływ na ochronę praw podstawowych. W sprawach Galić v. Holandia.i.Blagojević v. Holandia (obie decyzje o.odrzuceniu skargi z.dnia.9.czerwca 2009.r.) Trybunał stwierdził, że proces karny nie musi wiązać się z.odpowiedzialnością na podstawie prawa międzynarodowego państwa, na które- go terytorium się toczy. Wskazał na przykład art..VII umowy o.statusie sił zbrojnych NATO, który przewiduje jurysdykcję karną państwa wysyłającego nad jego własnymi siłami zbrojnymi na terytorium państwa przyjmującego. Jako drugi przykład Trybunał przywołał Sąd Szkocki w.Holandii, który w.okresie 1998–2002 prowadził tam proces zgodnie z.prawem szkockim. Z tych względów samego faktu, że Międzynarodowy Trybunał Karny ds. Byłej Jugosławii miał swoją siedzibę oraz pomieszczenia w.Hadze, nie można było uznać za wystarczającą podstawę do postawienia zarzutów Królestwu Holandii. Dochodząc do tego wniosku, Trybunał zwrócił uwagę na szczególny kontekst skargi. Podkreślił, że sprawy Galić v. Holandia.i.Blagojević v. Holandia były związane z.międzynarodowym try- bunałem powołanym przez Radę Bezpieczeństwa ONZ – organizację międzynarodową utworzoną na zasadzie poszanowania podstawowych praw człowieka. Główne przepisy prawne regulujące status organizacji i.procedurę trybunału były w.sposób zamierzony skonstruowane tak, aby zapewnić oskarżonym wszelkie właściwe gwarancje. Zdaniem Trybunału nie do pomyślenia dla jakiegokolwiek sądu karnego, między- narodowego lub krajowego byłaby sytuacja, w.której nie mógłby on być uprawniony do podejmowania środków mających zapewnić na rozprawie obecność świadków – w.zależności od sytuacji – oskarżenia lub obrony. Koniecznym następstwem tego jest uprawnienie do przetrzymywania ich w.areszcie albo z.powodu odmowy składania zeznań, albo w.związku z.innymi sprawami. Skarżący został przetransportowany do Holandii jako świadek obrony w.procesie karnym toczącym się przed MTK. Wcześniej był aresztowany w.swoim.kraju,.natomiast. obecnie pozostaje w.areszcie MTK. Fakt pozbawienia skarżącego wolności na terytorium Holandii nie wystarczał do uznania, że kwestie dotyczące jego zgodności z.prawem na- leżą do „jurysdykcji” Holandii w.rozumieniu tego pojęcia dla celów art. 1 Konwencji. Skarżący twierdził, że obecnie – po złożeniu zeznań – jego dalsze pozbawienie wolności przez MTK nie ma podstawy prawnej. Ta luka prawna mogłaby być – jego zdaniem – wypełniona jedynie przez holenderski system prawny, w.którym Konwencja ma bezpośrednie zastosowanie. 13 Djokaba Lambi Longa v. Holandia Art. 1 Trybunał uważał, że dopóki skarżący nie wrócił on do DRK ani nie został prze- kazany władzom holenderskim na ich wniosek, podstawą prawną jego pozbawienia wolności pozostaje porozumienie między MTK i.władzami DRK na podstawie art..93. ust..7 Statutu MTK. Nie istniała więc w.tym zakresie luka prawna. W związku z.kwestią zarzuconego braku wystarczających gwarancji praw czło- wieka ze strony MTK Trybunał przypomniał, że w.sprawach Bosphorus Hava Yolları Turizm ve Ticaret Anonim Şirketi (Bosphorus Airways) v. Irlandia (wyrok z.dnia.30.czerwca 200.r., Wielka Izba), a.następnie w.sprawie Cooperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. v. Holandia (decyzja z.dnia.20.stycznia 2009.r.) stwierdził, co następuje: „Konwencja z.jednej strony nie zakazuje państwom przekazania suwerennej władzy organizacji międzynarodowej (w tym ponadnarodowej) w.celu prowadzenia współpracy w.określonych dziedzinach ich działalności. Nawet wtedy jednak organi- zacja posiadająca taką przekazaną jej władzę suwerenną sama nie jest odpowiedzialna na podstawie Konwencji za postępowanie lub decyzje ich organów, jeśli nie jest jej stroną. Z drugiej – panuje zgoda co do tego, że strona Konwencji jest odpowiedzialna na podstawie art..1 za wszystkie działania lub zaniechania jej organów niezależnie od tego, czy zaniechanie wchodzące w.grę było skutkiem prawa krajowego, czy konieczności dostosowania się do międzynarodowych zobowiązań prawnych. Art. 1 nie rozróżnia typów regulacji i.środków wchodzących w.grę i.nie wyklucza żadnego elementu jurys- dykcji strony Konwencji spod kontroli na jej podstawie. Godząc obie te sytuacje i.ustalając w.ten sposób stopień, w.jakim działanie pań- stwa może być usprawiedliwione przestrzeganiem przez nie obowiązków wynikających z.członkostwa w.organizacji międzynarodowej, na rzecz której przekazało ono część swojej suwerenności, Trybunał przyznał, że całkowite zwolnienie państwa z.odpo- wiedzialności w.dziedzinach objętych takim przekazaniem byłoby niezgodne z.celem. i.przedmiotem Konwencji. Gwarancje Konwencji mogłyby być ograniczane lub wyłą- czane w.zależności od woli państwa, co odbierałoby im w.ten sposób ich stanowczy charakter,.a.rzeczywisty i.praktyczny osłabiało. Uważa się, że państwo jest nadal od- powiedzialne na podstawie Konwencji za swoje zobowiązania traktatowe podjęte po wejściu Konwencji w.życie w.stosunku do tego państwa. Zdaniem Trybunału działanie państwa podjęte zgodnie z.takimi obowiązkami prawnymi jest usprawiedliwione, jeśli uważa się, że organizacja wchodząca w.grę chroni prawa podstawowe – zarówno w.sferze gwarancji materialnych, jak i.mechanizmów kontrolnych ich przestrzegania – w.sposób, który można uważać przynajmniej za rów- noważny temu, który zapewnia Konwencja. Przez «równoważny» Trybunał rozumie «porównywalny». Każde wymaganie, aby ochrona w.danej organizacji była «identycz- na», może utrudniać realizowany interes współpracy międzynarodowej. Jednak takie ustalenia równoważności nie mogą być ostateczne i.podlegają ocenie w.świetle istotnych zmian w.ochronie praw podstawowych. Jeśli uważa się, że taka równoważna ochrona istnieje w.danej organizacji, pojawia się domniemanie, iż państwo nie odeszło do wymagań Konwencji, w.przypadku gdy jedynie wprowadza w.życie swoje zobowiązania wypływające z.członkostwa w.niej. 14 Art. 1 Djokaba Lambi Longa v. Holandia Każde takie domniemanie może być obalone, jeśli w.okolicznościach konkretnej sprawy okaże się, że ochrona praw Konwencji była w.oczywisty sposób niewystarczająca. W.takich wypadkach interes współpracy międzynarodowej będzie musiał ustąpić roli Konwencji jako «instrumentu konstytucyjnego europejskiego porządku publicznego» w.dziedzinie praw człowieka”. Skarżący twierdził, że nie zapewniono mu ochrony podstawowych praw odpo- wiedniej ze względu na jego sytuację związaną z.pozbawieniem wolności. Trybunał stwierdził już wcześniej, podobnie jak Izba Jurysdykcji Administracyjnej Rady Stanu, że pozbawienie wolności skarżącego miało podstawę w.regulacjach prawa międzynarodowego dotyczących funkcjonowania MTK i.obowiązujących również Holandię. Zauważył, że MTK jest uprawniony na podstawie art..87.i.88.Regulaminu. Procedury.i.Przeprowadzania Dowodów do zarządzenia środków mających zapewnić, aby podstawowe prawa świadków nie były naruszane. Podkreślił, że Konwencja nie nakłada na państwo, które zgodziło się gościć na swoim terytorium Międzynarodowy Trybunał Karny, obowiązku oceny zgodności z.prawem pozbawienia wolności na pod- stawie porozumień zawartych zgodnie z.prawem między tym Trybunałem i.państwami, które go uznały. W związku z.kwestią zgody Holandii na rozpatrzenie wniosku skarżącego o.azyl Trybunał stwierdził, że zgodnie z.jego utrwalonym orzecznictwem państwa Konwencji mają na podstawie ugruntowanego prawa międzynarodowego i.z.zastrzeżeniem ich obowiązków traktatowych, w.tym Konwencji, prawo kontroli wjazdu, pobytu oraz wydalenia cudzoziemców. Trybunał odnotował również, że prawo do azylu politycz- nego nie jest zawarte ani w.Konwencji,.ani.w.jej protokołach. Ponadto Konwencja nie gwarantuje żadnego prawa do wjazdu, pobytu i.pozostania w.państwie, którego dana osoba nie jest obywatelem. Wreszcie państwa nie mają co do zasady obowiązku wyrażenia zgody na to, aby ubiegający się o.azyl oczekiwał na wynik postępowania imigracyjnego.na.ich.terytorium. Skarżący twierdził, że w.momencie, gdy Holandia zgodziła się rozpatrzyć jego wniosek.o.azyl, przyjęła na siebie kontrolę legalności jego pozbawienia wolności w.po- mieszczeniach MTK i.zarządzenia zwolnienia go – jak należy domniemywać na jej terytorium – gdyby uznała je za niezgodne z.prawem. W.świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunał uważał, że żaden taki związek nie istnieje. Z.tego wynikało, że skarga była niezgodna z.postanowieniami Konwencji ratione personae.i.w.rezultacie musiała zostać odrzucona (jednogłośnie). 1 Prawo do życia Artykuł 2 1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę. 2. Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnie koniecznego użycia siły: a) w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą; b) w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem; c) w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania. Odmowa władz rumuńskich zapewnienia skarżącemu bezpłatnie leków antyrakowych 1. Nie można wykluczyć, że w pewnych okolicznościach działania lub zaniechania władz w sferze polityki opieki zdrowotnej mogą prowadzić do ich odpowiedzialności na podstawie art. 2. Jeśli jednak państwo zapewniło odpowiednio wysokie standardy zawodowe w służbie zdrowia i ochronę życia pa- cjentów, takie sytuacje jak błąd w ocenie przez pracownika służby zdrowia albo niedbałe koordynowanie przez nich leczenia konkretnego pacjenta, jako takie nie wystarczają do obciążenia państwa Konwencji odpowiedzialnością ze względu na jego wynikający z art. 2 pozytywny obowiązek ochrony życia. 2. Sam fakt pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego nie mógł być wystarczającą podstawą stwierdzenia naruszenia przez państwo obowiązków pozytywnych na podstawie art. 2 lub 3 Konwencji, jeśli można było ustalić, że właściwe władze podjęły na czas wszystkie rozsądnie możliwe działania medyczne w świadomym wysiłku, aby przeszkodzić rozwojowi danej choroby. 3. Państwo nie może tłumaczyć odmowy honorowania zobowiązań wynikających z wyroku sądowe- go brakiem funduszy albo zasobów. Podobnie jest w razie potrzeby zapewnienia praktycznej i skutecznej ochrony prawa chronionego w art. 2 o fundamentalnym znaczeniu w systemie Konwencji. 16 Art. 2 Panaitescu v. Rumunia Panaitescu przeciwko Rumunii – wyrok z dnia 10 kwietnia 2012 r., Izba (Sekcja III), skarga nr 30909/06 Skarżącym był Ştefan Panaitescu, a po jego śmierci w grudniu 2006 r. kontynuował popieranie tej skargi jego syn. W czerwcu 2002 r. sądy rumuńskie orzekły, że Ştefan Panaitescu był uprawniony na podstawie specjalnej ustawy dotyczącej osób prześladowanych ze względów etnicznych w okresie 1940–1945 do pierwszeństwa w otrzymywaniu bezpłatnych leków i pomocy medycznej. W kwietniu 2005 r. stwierdzono u niego nowotwór, a miesiąc później usunięto guza na nerce. Z braku niezbędnego leczenia antyrakowego zwrócił się do Instytutu Onkologii w Cluj Napoca, który zalecił kontynuowanie leczenia dwoma lekami. Zaczął je brać na własny koszt w lipcu 2005 r. Od pewnego momentu jednak nie był już w stanie sam finansować leczenia. Wielokrotnie zwracał się do służby ubezpieczeń zdrowotnych o przyznanie mu bezpłatnie obu potrzebnych leków. Prosił o to również wiele innych instytucji, ale bez powodzenia. Ponieważ nie mógł opłacić leków, zgłosił się jako pacjent do testowania nowego leku, który mu podawano raz na dwa miesiące w Hamburgu. W listopadzie 2005 r. w związku ze swoją sytuacją wszczął postępowanie przeciwko organom ubezpieczeń społecznych. W wyroku z dnia 12 grudnia 2005 r. sąd potwierdził, że skarżący powinien otrzymać potrzebne leki i zwrot dotychczasowych wydatków na nie. Wyrok ten uprawomocnił się w kwietniu 2006 r. W skardze do Trybunału znalazł się w.szczególności zarzut, że władze cynicz- nie.i.w.sposób stanowiący nadużycie odmówiły wykonania wyroków sądowych po- twierdzających prawo skarżącego do odpowiedniego bezpłatnego leczenia, narażając jego życie na ryzyko i.wywołując u.niego głębokie cierpienia psychiczne (art..2.i.3. Konwencji). Ze względu na okoliczności, a.konkretnie śmierć skarżącego w.trakcie postępo- wania przed Trybunałem, zarzuty wymagały zbadania w.pierwszej kolejności z.punktu widzenia art..2 Konwencji. Dopiero potem Trybunał miał ocenić, czy należało je również zbadać z.punktu widzenia art..3. Trybunał zauważył, że zdanie pierwsze art..2 nakłada na państwa obowiązek pozytywny. Obowiązek państwa ochrony prawa do życia nie ogranicza się do powstrzy- mania się przed bezprawnym i.zamierzonym jego pozbawieniem, ale oznacza również obowiązek podjęcia odpowiednich kroków dla ochrony życia osób znajdujących się pod jego jurysdykcją. Zdaniem Trybunału nie można było wykluczyć, że w.pewnych okolicznościach działania lub zaniechania władz w.sferze polityki opieki zdrowotnej mogą prowadzić do ich odpowiedzialności na podstawie art..2. Jeśli jednak państwo zapewniło odpo- wiednio wysokie standardy zawodowe w.służbie zdrowia i.ochronę życia pacjentów, Trybunał uważał, że takie sytuacje jak błąd w.ocenie przez pracownika służby zdrowia albo niedbałe koordynowanie przez nich leczenia konkretnego pacjenta, jako takie nie wystarczają do obciążenia państwa Konwencji odpowiedzialnością ze względu na jego wynikający z.art..2 pozytywny obowiązek ochrony życia. Trybunał przypomniał, że przy interpretacji art..2 kieruje się ideą, że przedmiot i.cel Konwencji jako instrumentu ochrony indywidualnych istot ludzkich wymaga in- 17 Panaitescu v. Rumunia Art. 2 terpretacji i.stosowania jej przepisów w.taki sposób, aby jej gwarancje były praktyczne i.skuteczne. W tej sprawie skarżący zarzucił, że władze krajowe nie uczyniły wszystkiego, czego od nich oczekiwał nie tylko on sam, ale również sądy krajowe, aby mógł on otrzymać konieczne leki w.celu leczenia choroby, która w.rezultacie doprowadziła do jego śmierci. Zadanie Trybunału polegało na ustaleniu, czy w.tym przypadku państwo uczyniło wszystko, czego można było od niego oczekiwać, aby zapewniając na czas od- powiednią opiekę zdrowotną, nie dopuścić do możliwego do uniknięcia ryzyka dla życia skarżącego. Trybunał uważał, że przy ocenie musi kierować się testem właściwej pilno- ści, bo obowiązek państwa w.tym zakresie to obowiązek podjęcia określonych działań, a.nie osiągnięcia konkretnego rezultatu. W.szczególności sam fakt pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego nie mógł być wystarczającą podstawą stwierdzenia naruszenia przez państwo obowiązków pozytywnych na podstawie art..2 lub 3 Konwencji, jeśli można było ustalić, że właściwe władze podjęły na czas wszystkie rozsądnie możliwe działania medyczne w.świadomym wysiłku, aby przeszkodzić rozwojowi danej choroby. Na podstawie ustawy nr.189/2000 skarżący miał pierwszeństwo dostępu do bez- płatnych leków i.pomocy medycznej. Potwierdziły to sądy i.specjalna komisja. Sądy krajowe nakazały państwu zapewnienie wymaganych leków i.zwrócenie skarżącemu poniesionych kosztów. Ponadto odrzuciły argument władz, że leku pod nazwą Avastin odmówiono, bo nie był na liście leków refundowanych, nie zastąpiły go bowiem żadnym innym.lekiem.ekwiwalentnym..Z.tego wynikało, że dostęp skarżącego do bezpłatnej opieki medycznej, do której był uprawniony, był wielokrotnie utrudniany. Musiał on podejmować ciągłe i.powtarzające się wysiłki, aby otrzymać bezpłatne leczenie. Przez jakiś czas musiał ponosić koszty leczenia mimo istnienia prawomocnych wyroków sądowych potwierdzających, że miał pierwszeństwo bezpłatnego dostępu do przepi- sanych mu leków. Opóźnionemu i.tylko częściowemu wykonaniu wyroku z.dnia.12.grudnia.200.r.. nakazującego władzom przyznanie bezpłatnych leków zalecanych przez lekarzy to- warzyszyło pogarszanie się zdrowia skarżącego, zwłaszcza że nie był on już w.stanie. osobiście ponosić dalszych kosztów leczenia. Skarżący zmarł 3.grudnia.2006.r. Trybunał uważał, że domagania się leków, które lekarze mu przepisali i.za które zgodnie z.wy- rokami sądów nie musiał płacić, nie można było uznać za fanaberię. Ponadto, mimo że był uprawniony do bezpłatnych leków, jego prawo było regularnie kwestionowane głównie ze względów biurokratycznych. W.rezultacie nie mógł się właściwie leczyć. Sądy potwierdziły, że zachowanie władz było nieuzasadnione, ale wymagane leczenie nadal nie było na czas dostępne, chociaż było to potrzebne ze względu na ciężki cha- rakter.choroby. Państwo nie może tłumaczyć odmowy honorowania zobowiązań wynikających z.wyroku sądowego brakiem funduszy albo zasobów. Podobnie jest w.razie potrzeby zapewnienia praktycznej i.skutecznej ochrony prawa chronionego w.art..2.o.funda- mentalnym znaczeniu w.systemie.Konwencji. Choroba skarżącego była poważna i.skomplikowana. Trybunał nie mógł jednak pominąć faktu, że zgodnie z.dostępnymi informacjami medycznymi zalecane leki dawały pozytywne efekty w.okresie ich podawania. Lekarz odnotował „częściową remisję cho- 18 Art. 2 Kayak v. Turcja roby” w.czasie, w.którym skarżący je przyjmował. Dlatego też władze były lub powinny były być świadome potrzeby zapewnienia skarżącemu odpowiedniego leczenia, którego brak oznaczał realne i.bezpośrednie ryzyko dla jego życia. Na ten aspekt wskazywały również sądy. Władze nie podjęły jednak odpowiednio szybko działań w.granicach. swoich uprawnień, których można by od nich oczekiwać i.których w.istocie oczekiwano, co znalazło potwierdzenie w.wyroku z.dnia.12.grudnia.200.r. Trybunał nie mógł więc wykluczyć, że niezapewnienie przez państwo skarżącemu odpowiedniego leczenia przyczyniło się do zaostrzenia jego choroby. W bardzo szczególnych okolicznościach tej sprawy państwo nie zapobiegło nara- żeniu skarżącego na możliwe do uniknięcia ryzyko dla życia przez to, że nie zagwaran- towało odpowiedniej opieki medycznej nakazanej przez sądy. Naruszyło w.ten sposób obowiązki proceduralne na podstawie art..2 Konwencji. Nie było potrzeby badania, czy w.tej sytuacji doszło również do naruszenia art..3 Konwencji (jednogłośnie). Rumunia musi zapłacić skarżącemu 20.tys. euro zadośćuczynienia za szkody materialne.i.krzywdę moralną. Zamordowanie ucznia przez innego ucznia w sprzeczce przed szkołą Kayak przeciwko Turcji – wyrok z dnia 10 lipca 2012 r., Izba (Sekcja II), skarga nr 60444/08 Skarżącymi byli matka i brat 15-letniego chłopca, który zmarł zaatakowany nożem przez E.G. – prawie osiemnastoletniego ucznia – przed budynkiem szkoły podstawowej, w której ten drugi uczył się i mieszkał w internacie. We wrześniu 2002 r. ofiara, były uczeń tej szkoły i licealista w tamtym czasie, przyszedł w jej pobliże ze swoimi kolegami, którzy wywołali E.G. do ogrodu szkolnego, 150 m od budynku szkolnego. Wywiązała się sprzeczka, podczas której E.G. zaatakował ofiarę nożem do krojenia chleba zabranym z kantyny. Ofiara zmarła jeszcze tego samego dnia. W paź- dzierniku 2002 r. inspekcja ds. szkół podstawowych wszczęła pilne dochodzenie, które zakończyło się wnioskiem, że administracja ani nauczyciele nie ponosili bezpośrednio winy za to, co się wyda- rzyło. W październiku 2005 r. E.G. został skazany za zabójstwo na karę dożywotniego więzienia zmniejszoną następnie do 6 lat i 8 miesięcy. W czerwcu 2003 r. skarżący wnieśli pozew przeciwko administracji, który jednak został oddalony przez trybunał administracyjny. W styczniu 2007 r. Rada Stanu potwierdziła wyrok pierwszej instancji, a następnie odrzuciła skargę rewizyjną. W skardze do Trybunału matka i.brat zmałego zarzucili, że do jego śmierci doszło w.rezultacie zaniedbań administracji szkolnej, która – ich zdaniem – nie tylko pozwoliła uczyć się w.szkole i.mieszkać w.internacie osobie, która przekroczyła wiek szkolny, ale także udostępniła narzędzie zbrodni. Zarzucili również zamach na bezpieczeństwo z.po- wodu bierności władz poinformowanych przez dyrektora o.trudnościach związanych z.zapewnieniem bezpieczeństwa na terenie szkoły (art..2.i..Konwencji). 19 Kayak v. Turcja Art. 2 Trybunał uważał, że powinien rozpatrzyć tę sprawę z.punktu widzenia gwaran- cji.art..2. Przypomniał, że zdanie pierwsze art..2.ust..1 wymaga od państwa nie tylko powstrzymania się od rozmyślnego i.bezprawnego spowodowania śmierci, ale także podejmowania koniecznych kroków dla ochrony życia osób pozostających pod jego ju- rysdykcją. Z.obowiązku państwa w.tym zakresie wynika przede wszystkim zapewnienie prawa do życia przez przyjęcie odpowiednich regulacji prawnych i.administracyjnych. pozwalających odstraszyć od zamachów przeciwko osobie i.wspartych mechanizmem prewencji, zwalczania i.karania naruszeń. Artykuł 2 może również w.pewnych wyraźnie określonych okolicznościach wy- magać podjęcia działań prewencyjnych dla ochrony jednostki, której życie jest zagrożone z.powodu działań kryminalnych innej osoby. Nie oznacza to jednak, że z.tego przepisu można wywieść obowiązek pozytywny usunięcia zagrożenia z.powodu każdej poten- cjalnej przemocy. Należy go rozumieć w.sposób, który nie prowadziłby do nałożenia na władze niemożliwego lub nieproporcjonalnego ciężaru, biorąc pod uwagę nieprzewidy- walność ludzkich zachowań i.wyborów operacyjnych w.sferze priorytetów i.środków. Trybunał już wcześniej rozróżniał sprawy związane z.obowiązkiem wzmożonej ochrony jednej lub większej liczby osób, które można było zawczasu zidentyfikować jako potencjalny cel śmiertelnego zamachu oraz sprawy, w.których wcześniejsze określenie potencjalnej ofiary było niemożliwe. W.tym drugim przypadku nie chodzi o.ustalenie. odpowiedzialności władz za niezapewnienie ofierze określonej ochrony, ale o.obowiązek zapewnienia społeczeństwu ochrony ogólnej oraz oznaczenie jej zakresu. W tym przypadku Trybunał zauważył, że krewny skarżących poniósł tragiczną śmierć w.rezultacie ciągu przypadkowych okoliczności. Nic przed nastąpieniem tego tragicznego wydarzenia nie dawało władzom, zwłaszcza administracji szkolnej, powodu do uznania, że ofiara wymagała szczególnej ochrony, a.jej życie mogło być w.sposób rzeczywisty i.bezpośredni zagrożone. W.chwili zdarzenia nic nie wskazywało na to, że stanie się on potencjalnym celem zbrodniczego działania E.G. Z pewnością uczęszczanie do szkoły podstawowej prawie osiemnastoletniego ucznia, jak w.przypadku sprawcy tej zbrodni, było sprzeczne z.przepisami ustawowymi i.administracyjnymi regulującymi w.owym czasie naukę szkolną na poziomie podsta- wowym. Trybunał uważał jednak, że wyłącznie złamanie tych przepisów – jako takie – nie mogło rodzić problemu na tle art..2.Konwencji. W tym celu należało ustalić, czy brak interwencji władz był powodem rzeczywi- stego.i.bezpośredniego ryzyka dla krewnego skarżących. Z.dochodzenia prowadzonego przez inspekcję ds. szkół podstawowych wynikało, że były problemy z.zachowaniem sprawcy zbrodni, chociaż przed tym zdarzeniem nie manifestował on zachowań agre- sywnych lub przemocy, które mogły być znane personelowi nauczycielskiemu i.prowa- dzić do podejrzeń, że ze względu na jego wiek i.charakter, mogłoby z.jego.strony.cokol- wiek grozić innym osobom i.oznaczać obowiązek objęcia go szczególnym nadzorem. Wchodził tu więc w.grę obowiązek państwa, a.konkretnie władz szkolnych, odpowiedzialności za powierzone im dzieci. W.związku z.tym Trybunał przypomniał istotną rolę władz szkolnych w.ochronie zdrowia i.dobra uczniów, biorąc pod uwagę ich szczególną bezbronność ze względu na wiek. Uważał, że z.misji powierzonej szkole w.tym kontekście wynika kluczowy obowiązek dbałości o.bezpieczeństwo uczniów 20 Art. 2 Kayak v. Turcja w.celu ich ochrony przed wszelkimi formami przemocy, jakiej mogłyby doznać w.okre- sie,.w.jakim pozostawały pod jej nadzorem. Trybunał podkreślił, że w.tym czasie obowiązek nadzoru nad uczniami należy do szkoły. Nawet jeśli nie można było oczekiwać od ciała pedagogicznego stałej kontroli uczniów i.natychmiastowej reakcji na ich nieprzewidziane postępowanie, niektóre ich zachowania, bardziej niż inne, wymagały wzmocnionego nadzoru. W.szczególności chodzi o.ich wyjścia na zewnątrz z.budynków szkolnych oraz poruszanie się po terenie szkoły i.na zewnątrz. W tym przypadku Trybunał stwierdził, że dyrekcja szkoły, w.której uczył się sprawca zbrodni, wielokrotnie przed tym tragicznym zdarzeniem bezskutecznie ostrze- gała właściwe władze o.trudnościach z.zachowaniem bezpieczeństwa w.szkole i.doma- gała się w.szczególności zainstalowania budki strażnika przy wejściu do budynku oraz pomocy służb porządkowych. Z pewnością te wystąpienia dyrektora szkoły miały głównie zapewnić ochronę uczniów przed możliwą agresją osób z.zewnątrz. Ze względu na chronologię spornych wydarzeń Trybnał nie mógł pominąć faktu, że wszystko w.tej sprawie zaczęło się, jak się wydaje,.od.konfrontacji.E.G..w.ogrodzie szkolnym z.grupą młodych licealistów – w.tym. zmarłego – którzy już się w.tej szkole nie uczyli. Instrukcja wydana przez dyrektora szkoły nauczycielom odpowiedzialnym za nadzór nad internatem nałożyła na nich, poza nauczaniem, również inne obowiązki. Obejmowały one w.szczególności nadzór nad uczniami przed i.po godzinach lekcyjnych oraz podczas przerw – w.kantynie, na terenie budynków, w.salach internatu oraz w.ogro- dzie szkolnym. Z.braku wystarczającego personelu ten nadzór nad uczniami, zwłaszcza poza budynkami szkolnymi, był często powierzany samym uczniom. Dokładne warunki, w.których E.G. zdobył nóż, którym uderzył krewnego skarżących, pozostały niejasne. Niezaprzeczalne jednak było to, że stało się to na terenie szkoły w.kuchni.kantyny,.do. której wstęp był dla uczniów zakazany. Wydaje się więc, że mógł on swobodnie poruszać się po terenie szkoły i.łatwo z.niej wyjść z.zamiarem dokonania zbrodni w.czasie, kiedy powinien pozostawać pod nadzorem personelu nauczycielskiego. Trybunał stwierdził, że po dowiedzeniu się o.kłótni między E.G. z.późniejszą ofiarą personel nauczycielski starał się interweniować. W.związku z.tym można było wyrazić żal, że nauczyciel poinformowany, iż E.G. wziął nóż z.kantyny postanowił zaczekać jeszcze 3–4 minuty w.jej drzwiach, zamiast starać się w.jakiś sposób go przechwycić. Z tych względów Trybunał zgodził się z.oceną faktów dokonaną przez prokura- tora generalnego przy Radzie Stanu, że osoby odpowiedzialne w.szkole nie dopepłniły obowiązku nadzoru, a.administracja popełniła błędy. Uważał, że w.okolicznościach tej sprawy władze nie wypełniły obowiązku nadzoru nad uczniami na terenie szkoły, w.której uczył się sprawca zbrodni. Wystarczyło to Trybunałowi do wniosku, że w.tej. sprawie doszło do naruszenia art..2 Konwencji (stosunkiem głosów pięć do dwóch). W związku z.zarzutem przewlekłości postępowania administracyjnego Trybunał stwierdził naruszenie art..6.ust..1 (jednogłośnie). Turcja musi zapłacić skarżącej ponad 4,5.tys. euro jako zadośćuczynienie za szko- dę materialną oraz 15.tys. euro obojgu skarżącym łącznie za krzywdę moralną, a.także zwrócić im koszty i.wydatki. 21 R.R. i inni v. Węgry Art. 2 Wykluczenie rodziny z programu ochrony świadków Zaniedbanie podjęcia przez władze właściwych działań w celu ochrony świadka może prowadzić do naruszenia przez państwo jego obowiązków wynikających z prawa do życia. R.R. i inni przeciwko Węgrom – wyrok z dnia 4 grudnia 2012 r., Izba (Sekcja II), skarga nr 19400/11 Skarżącymi byli: R.R. obywatel serbski mieszkający na Węgrzech, jego konkubina oby- watelka węgierska pani H.H. oraz troje ich małoletnich dzieci. 12 czerwca 2007 r. R.R. działa- jący w serbskiej mafii narkotykowej, a następnie ukrywający się na Węgrzech pod fałszywym nazwiskiem został ujęty przez policję. Przyznał się do wielu przestępstw i otrzymał możliwość łagodniejszego potraktowania w zamian za informacje o działalności mafijnej. Ze względu na obowiązek złożenia zeznań przed sądem na publicznej rozprawie i narażenie w związku z tym na ryzyko zemsty mafii serbskiej, został wraz z rodziną 28 sierpnia 2007 r. objęty Programem Ochrony Świadka, który przewidywał wydanie nowych dokumentów tożsamości, zapewnienie innego mieszkania i pomocy finansowej. W tym okresie R.R. przebywał w więzieniu. Twierdził, że podczas procesu jego matka została napadnięta w domu w Serbii z powodu tego, iż podjął współpracę z organami wymiaru sprawiedliwości. Według rządu staranna ocena potencjalnych zagrożeń dla skarżących nie po- twierdziła zarzutu R.R., że mafia serbska dawała 200 tys. euro za jego głowę. Zdaniem skarżącego nie zebrano wystarczająco dużo informacji, które mogłyby uzasadniać taki wniosek. 23 lutego 2009 r. R.R. został skazany na dziewięć lat więzienia. W tym samym procesie sąd skazał również niektórych z tych, którzy według władz byli dla skarżących zagrożeniem. W okresie dalszego aresztowania R.R. władze nabrały podejrzeń, że utrzymywał on nadal kontakt z kręgami przestępczymi zwłaszcza po tym, jak złapano go na komunikowaniu się przy pomocy posiadanego bez zezwolenia laptopa. Za karę został 12 kwietnia 2012 r. wykluczony z Programu Ochrony Świadka. Objęło ono również panią H.H. i ich dzieci, co oznaczało, że musieli oni wrócić do swoich prawdziwych nazwisk. Rząd twierdził, że ugoda z R.R. została odwołana, z tego powodu, iż systematycznie łamał on wynikające z niej zobowiązania. Nie było natomiast przyczyną zmniejszenie zagrożenia dla niego i jego rodziny. Zdaniem rządu zagrożenie stało się mniejsze, bo osoby dla skarżących niebezpieczne zo- stały ujęte. Według skarżących, niezależnie od tych aresztowań, organizacja przestępcza, z którą związany był R.R., działała nadal i stanowiła realne zagrożenie. W ramach innego programu ochrony zwanego „ochroną osobistą” H.H. otrzymała numer telefonu umożliwiający kontakt w nagłych sytuacjach. Ponadto policjanci składali rodzinie wizyty kontrolne, a R.R. został przeniesiony na oddział więzienny o ścisłym reżimie. Zwrócono jednak skarżącym ich oryginalne dokumenty osobiste, a „przykrywkowe” odebrano. Skarżący zwrócili uwagę, że ze względu na to, iż ich dzieci musiały wrócić do szkoły pod swoimi prawdziwymi nazwiskami, fakt objęcia ich przez pięć lat Programem Ochrony Świadka został ujawniony, a ich dane osobiste i dotyczące miejsca zamieszkania stały się ogólnie dostępne. 22 Art. 2 R.R. i inni v. Węgry W skardze do Trybunału rodzina zarzuciła, że wykluczenie jej z.Programu.Ochro- ny Świadka z.tego powodu, że R.R. utrzymywał kontakt z.grupami przestępczymi, naraziło ją na ryzyko zemsty ze strony mafii (art..2.Konwencji). Trybunał zauważył, że pierwsze zdanie art..2.ust..1 zobowiązuje państwo nie tylko do powstrzymania się od zamierzonego lub niezamierzonego odebrania życia, ale również podjęcia odpowiednich kroków dla ochrony życia osób pozostających pod jego jurysdykcją. Obowiązek państwa w.tym zakresie wykracza poza jego główne zadanie za- bezpieczenia prawa do życia przez przyjęcie skutecznych przepisów prawa karnego w.celu. odstraszenia od popełniania przestępstw przeciwko osobie wspartych mechanizmem stosowania prawa mającym zapobiegać, ścigać i.karać za ich naruszenia. Artykuł 2 Kon- wencji może również nakładać na władze w.pewnych określonych sytuacjach obowiązek pozytywny podejmowania zapobiegawczych działań operacyjnych dla ochrony jednostki, której życie narażone jest na ryzyko z.powodu aktów kryminalnych innej osoby. Zdaniem Trybunału obowiązek taki należy interpretować w.sposób, który nie nakłada na władze niemożliwego lub nieproporcjonalnie dużego ciężaru. Wynika więc z.tego, że nie każde zgłaszane ryzyko dla życia musi oznaczać aktualizację obowiązku władz wynikającego z.Konwencji,.a.polegającego na podejmowania działań opera- cyjnych dla zapobieżenia ewentualnemu zmaterializowaniu się tego ryzyka. W.opinii Trybunału w.przypadku zarzutu, że władze naruszyły obowiązek pozytywny ochrony prawa do życia w.kontekście zapobiegania i.ścigania przestępstw przeciwko osobie, należy przekonująco wykazać, iż w.owym czasie władze wiedziały lub powinny były wiedzieć o.istnieniu rzeczywistego i.bezpośredniego ryzyka dla życia określonej osoby lub osób z.powodu aktów kryminalnych oraz że nie podjęły działań w.granicach.ich. uprawnień, których – w.rozsądnej ocenie – można było od nich oczekiwać w.celu.jego. uniknięcia. Trybunałowi, biorąc pod uwagę naturę prawa chronionego w.art..2.funda- mentalnego.w.systemie Konwencji, wystarczy, aby skarżący wykazał, że władze nie uczyniły wszystkiego, czego można było od nich rozsądnie oczekiwać w.celu uniknięcia rzeczywistego i.bezpośredniego ryzyka dla życia, o.którym wiedziały lub powinny były wiedzieć. Ocena tego możliwa jest jedynie w.świetle rozpatrzenia wszystkich okolicz- ności każdego konkretnego przypadku. W tej sprawie Trybunał zauważył, że skarżący zostali objęci Programem Ochrony Świadka na krótko po tym, jak R.R. podjął współpracę z.wymiarem sprawiedliwości. Twierdzenia stron, raczej ogólnikowe, dotyczące natury istniejącego w.owym czasie zagrożenia uniemożliwiały Trybunałowi ocenę, czy stanowiło ono rzeczywiste i.bezpo- średnie ryzyko dla życia skarżących. Odnotował jednak, że decydując się w.przypadku skarżących na stosowanie zasad ochrony świadków, władze w.sposób dorozumiany przyznały, iż istniało poważne ryzyko dla ich życia, zdrowia lub wolności osobistej w.rozumieniu art..16.ustawy.o.ochronie świadków z.2011.r. Ze względu na dobrze znaną naturę konfliktów mafijnych oraz nieobalonych twierdzeń skarżących, że byli poszukiwani przez kręgi przestępcze – co nie było nieprzekonujące w.sytuacji,.w.któ- rej R.R. stał się współpracownikiem wymiaru sprawiedliwości i.umożliwił ujawnienie zorganizowanej działalności przestępczej na skalę międzynarodową – Trybunał zgodził się, że w.okresie,.w.którym środek ten był stosowany, istniało poważne ryzyko dla życia skarżących (a nie tylko dla zdrowia lub wolności). 23 Aslakhanova i inni v. Rosja Art. 2 W rezultacie należało upewnić się, czy istniało ono nadal, kiedy skarżący zostali wykluczeni z.Programu albo czy władze uczyniły wszystko, czego można było od nich rozsądnie oczekiwać, aby go uniknąć. Trybunał odnotował w.związku z.tym wyjaśnienie rządu, zgodnie z.którym osoby stanowiące potencjalne zagrożenie dla skarżących zostały pojmane. Rząd przyznał jednak, że wykluczenie z.programu nie nastąpiło z.powodu zmniejszenia się poziomu ryzyka. W.sytuacji gdy aresztowania te miały miejsce najpóź- niej.w.2010.r., podczas gdy skarżący zostali wykluczeni z.programu dopiero w.kwietniu. 2011.r., Trybunał nie potrafił znaleźć żadnego związku przyczynowego między tymi faktami..W.tych okolicznościach Trybunał zauważył, że skarżący zostali wykluczeni z.programu z.innych powodów niż ustanie ryzyka i.stwierdził, że rząd przekonująco nie wykazał, iż przestało ono istnieć. Pozostało więc zbadać, czy władze skutecznie mu się przeciwstawiły. Trybunał zauważył, że skarżącym odebrano ukryte tożsamości, a.dzieci zaczęły chodzić do szkoły, posługując się w.niej swoimi rzeczywistymi nazwiskami. Nie było nieuzasadnione założenie, że ich tożsamość i.miejsce pobytu stały się dostępne dla każdego, kto miałby zamiar wyrządzenia im szkody. W.takiej sytuacji Trybunał nie mógł zaakceptować twierdzenia rządu, zgodnie z.którym bezpieczeństwo zagwarantowane wcześniej przez Program Ochrony Świadka zostało zadowalająco zastąpione środkami ochrony.osobistej,.a.więc przez dostęp do numeru telefonu alarmowego i.okazjonalne wizyty policjantów. Ze względu na znaczenie ochrony świadków wyrażone w.orzecznictwie Try- bunału jak również w.rekomendacji Rec(2005)9 Komitetu Ministrów, Trybunał uznał, że działania władz w.tej sprawie mogły potencjalnie narazić panią H.H. i.jej dzieci na zagrażającą życiu zemstę kręgów przestępczych i.w.rezultaci
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór Orzeczeń 2012
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: