Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00488 011957 7454583 na godz. na dobę w sumie
Europejskie prawo wzorów przemysłowych - ebook/pdf
Europejskie prawo wzorów przemysłowych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 320
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-252-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Prof. zw. dr hab. Maria Poźniak-Niedzielska profesor Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; wieloletni wykładowca prawa własności intelektualnej na uczelniach krajowych i zagranicznych oraz konferencjach i szkoleniach dla praktyków; autorka licznych prac z dziedziny prawa handlowego i prawa własności intelektualnej, a także opinii prawnych i analiz (w tym także dla Światowej Organizacji Ochrony Własności Intelektualnej w Genewie); autorka pierwszej polskiej monogra? i o wzorach zdobniczych oraz wielu publikacji dotyczących ochrony wzorów przemysłowych; członek międzynarodowych towarzystw naukowych działających na rzecz nauczania i ochrony własności intelektualnej.
Prof. zw. dr hab. Joanna Sieńczyło-Chlabicz profesor Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku i Kolegium Prawa Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie; sędzia Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego; były radca prawny i arbiter Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji w Warszawie; stypendystka uniwersytetów w Cambridge i w Oksfordzie; autorka wielu publikacji z zakresu prawa własności intelektualnej, publicznego prawa gospodarczego, prawa mediów i prawa cywilnego.
?Prezentowana publikacja jest pierwszym całościowym opracowaniem systemu ochrony wzorów przemysłowych w prawie Unii Europejskiej. Autorki dokonały analizy wielu istotnych zagadnień, w szczególności:
pojęcia wspólnotowego wzoru przemysłowego i jego zdolności rejestrowej,
ochrony niezarejestrowanego wzoru,
procedury rejestracji wzoru,
naruszenia prawa z rejestracji oraz unieważnienia wzoru wspólnotowego.
?Wydanie drugie zostało uzupełnione i wzbogacone analizą orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Unii Europejskiej z zakresu omawianej problematyki.
?Aneks zawierający wzory dokumentów, wykaz orzecznictwa, wyciągi z aktów prawa polskiego, europejskiego i międzynarodowego dotyczące wzorów przemysłowych ułatwi czytelnikowi poruszanie się po tej złożonej problematyce. W obecnym wydaniu aneks został poszerzony o komentarze odnoszące się do wielu zagadnień
objętych orzeczeniami TSUE i Sądu UE.
?Książka przeznaczona jest dla studentów różnych kierunków, a zwłaszcza prawa, administracji, ekonomii, zarządzania i europeistyki oraz dla studentów akademii sztuk pięknych i innych uczelni plastycznych. Ponadto może zainteresować praktyków, tj. radców prawnych i adwokatów, rzeczników patentowych, twórców wzorów, przedsiębiorców, a także inne osoby zajmujące się prawem własności przemysłowej.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Europejskie prawo wzorów przemysłowych Maria Poźniak-Niedzielska Joanna Sieńczyło-Chlabicz 2. wydanie Warszawa 2016 Stan prawny na 15 grudnia 2015 r. Wydawca Monika Pawłowska Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie Kamila Tomecka Autorstwo poszczególnych rozdziałów: Maria Poźniak-Niedzielska: rozdz. 1 (pkt 3 zaktualizował Adrian Niewęgłowski), rozdz. 2 (pkt 1 i 2 zaktualizował Adrian Niewęgłowski), rozdz. 3 (pkt 1 zaktualizował Adrian Niewęgłowski), rozdz. 4, rozdz. 6, rozdz. 7, rozdz. 10 Joanna Sieńczyło-Chlabicz: rozdz. 5, rozdz. 8, rozdz. 9 Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-9859-6 2. wydanie Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl SPIS TREŚCI Od autorek ................................................................................................................................. 13 Rozdział 1 Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej .................................................................................................. 15 1. Geneza i podstawowe założenia systemu ochrony .................................................. 15 2. Funkcjonowanie przepisów krajowych w systemie ochrony wzorów wspólnotowych ............................................................................................... 17 3. Relacje systemu ochrony wzorów wspólnotowych z innymi działami prawa własności intelektualnej ..................................................................................... 20 3.1. Wspólnotowe wzory przemysłowe a rozwiązania techniczne objęte ochroną prawną ........................................................................................... 20 3.2. Zasada kumulacji ochrony wzorów przemysłowych z ochroną prawnoautorską ..................................................................................... 23 3.3. Rola przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji .................................... 26 4. Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego ............................................................... 28 Rozdział 2 Pojęcie wspólnotowego wzoru przemysłowego ................................................................ 31 1. Wzór przemysłowy jako zewnętrzna postać przedmiotu ....................................... 31 2. Wzór części przedmiotu ................................................................................................. 34 2.1. Części składowe produktu jako przedmiot ochrony ......................................... 34 2.2. Problem ochrony tzw. części zamiennych ........................................................... 35 3. Wyłączenia spod ochrony .............................................................................................. 38 3.1. Funkcja techniczna przedmiotu a jego zewnętrzna postać .............................. 38 3.2. Inne przesłanki wyłączenia wzorów spod ochrony .......................................... 40 3.2.1. Wzory wzajemnych połączeń ..................................................................... 40 3.2.2. Sprzeczność z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami ........ 41 Rozdział 3 Zdolność rejestrowa wspólnotowego wzoru przemysłowego ........................................ 42 1. Przesłanki zdolności rejestrowej wzoru ...................................................................... 42 5 Spis treści 1.1. Nowość wzoru .......................................................................................................... 42 1.2. Indywidualny charakter wzoru ............................................................................. 43 2. Ocena indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego i osoby zorientowanego użytkownika w świetle wybranych decyzji OHIM ....... 49 Rozdział 4 Ochrona niezarejestrowanego wzoru w prawie europejskim ........................................ 55 1. Przesłanki ochrony wzoru niezarejestrowanego ....................................................... 55 2. Zakres ochrony niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego ............................... 58 Rozdział 5 Rejestracja jako warunek ochrony przewidzianej dla wzorów wspólnotowych zarejestrowanych ..................................................................................................................... 61 1. Uwagi ogólne dotyczące procedury zgłoszeniowej (zgłoszenia wniosku o zarejestrowanie wzoru) .............................................................................................. 61 2. Wymogi dotyczące zgłoszenia wzoru wspólnotowego do rejestracji .................... 62 3. Elementy obligatoryjne zgłoszenia .............................................................................. 64 3.1. Wniosek o rejestrację ............................................................................................... 64 3.2. Informacje identyfikujące zgłaszającego wzór do rejestracji ........................... 64 3.3. Opis i reprodukcja wzoru ....................................................................................... 65 4. Elementy fakultatywne zgłoszenia .............................................................................. 67 4.1. Opis wyjaśniający przedstawienie wzoru lub próbkę ....................................... 67 4.2. Wyznaczenie pełnomocnika przez zgłaszającego .............................................. 67 4.3. Klasyfikacja produktów, w których wzór ma być zawarty lub stosowany ........................................................................................................... 69 5. Tryb zgłaszania wniosków o rejestrację wzorów wspólnotowych ......................... 69 6. Opłaty za rejestrację i publikację .................................................................................. 71 7. Rozpatrywanie zgłoszonego wzoru przez OHIM ..................................................... 73 7.1. Badanie wniosku pod względem formalnym. Badanie treści wniosku ......... 75 7.2. Podstawy odmowy rejestracji ................................................................................ 77 8. Ogłoszenie o wpisaniu wniosku do rejestru wzorów wspólnotowych. Skutki ogłoszenia o wpisie do rejestru ........................................................................ 78 8.1. Publikacja rejestracji wzoru wspólnotowego ...................................................... 81 8.2. Odroczenie publikacji wniosku o rejestrację ....................................................... 82 9. Przedłużenie czasu ochrony prawa z rejestracji zarejestrowanego wzoru wspólnotowego .................................................................................................. 83 9.1. Wniosek o przedłużenie rejestracji ....................................................................... 84 9.2. Opłaty związane z przedłużeniem rejestracji wzoru wspólnotowego .......... 84 10. Wniosek o przywrócenie terminu w postępowaniu rejestracyjnym ..................... 85 10.1. Skutki przywrócenia terminu .............................................................................. 86 11. Odwołania od decyzji OHIM ........................................................................................ 86 11.1. Przedmiot odwołania i jego forma ..................................................................... 87 11.2. Rozpatrywanie odwołania przez OHIM ........................................................... 87 11.3. Odwołanie od decyzji OHIM do Trybunału Sprawiedliwości ...................... 88 6 Spis treści Rozdział 6 Treść i zakres prawa z rejestracji wzoru wspólnotowego ................................................ 89 1. Prawo do uzyskania ochrony wzoru ........................................................................... 89 2. Treść prawa z rejestracji wzoru wspólnotowego ....................................................... 91 3. Zakres prawa z rejestracji wzoru wspólnotowego .................................................... 94 3.1. Czas trwania ochrony zarejestrowanego wzoru wspólnotowego .................. 94 3.2. Wyczerpanie prawa z rejestracji wzoru wspólnotowego ................................. 94 4. Ograniczenie skuteczności prawa z rejestracji wobec „używacza uprzedniego” ... 95 5. Dozwolony użytek wspólnotowych wzorów przemysłowych ............................... 96 Rozdział 7 Naruszenie prawa z rejestracji wzoru wspólnotowego ................................................. 98 1. Kryteria oceny naruszenia prawa z rejestracji ......................................................... 98 2. Podmiot uprawniony do ochrony zarejestrowanego wzoru ................................. 101 3. Jurysdykcja w sprawach wzorów wspólnotowych ................................................. 102 3.1. Jurysdykcja sądowa ............................................................................................... 102 3.2. Udział Urzędu w sprawach z powództwa wzajemnego ................................ 104 4. Środki ochrony prawnej wzorów wspólnotowych ................................................. 105 5. Postępowanie zabezpieczające w sprawach wzorów wspólnotowych ............... 107 Rozdział 8 Unieważnienie wzoru wspólnotowego ............................................................................. 111 1. Uwagi ogólne ................................................................................................................. 111 2. Podstawy unieważnienia wzoru wspólnotowego – zagadnienia ogólne ........... 113 3. Wytwór niebędący wzorem w rozumieniu art. 3 lit. a rozporządzenia nr 6/2002 .... 118 4. Unieważnienie wzoru wspólnotowego wskutek niespełnienia wymogów art. 4–9 rozporządzenia nr 6/2002 ............................................................................... 122 5. Utrata nowości i indywidualnego charakteru wzoru wspólnotowego wskutek jego publicznego ujawnienia ...................................................................... 125 5.1. Sposoby publicznego ujawnienia wzoru wspólnotowego na gruncie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002 ................................................................. 126 5.2. Inne sposoby ujawnienia wzoru wspólnotowego ........................................... 131 5.3. Dowody ujawnienia wzoru wspólnotowego .................................................... 135 5.4. Publiczne udostępnienie wzoru środowiskom wyspecjalizowanym w danej branży ....................................................................................................... 137 5.5. Zakres terytorialny publicznego ujawnienia wzoru wspólnotowego .......... 140 6. Inne przesłanki unieważnienia wzoru wspólnotowego ........................................ 142 6.1. Unieważnienie wzoru z uwagi na cechy postaci produktu wynikające wyłącznie z funkcji technicznej (art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002) ...... 142 6.2. Unieważnienie wzoru wskutek jego sprzeczności z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami ................................................................. 145 6.3. Unieważnienie wzoru wspólnotowego wskutek niedozwolonego użycia utworu chronionego przez prawo autorskie państwa członkowskiego (art. 25 ust. 1 lit. f rozporządzenia nr 6/2002) ..................................................... 146 7 Spis treści 6.4. Unieważnienie wskutek niewłaściwego używania jednego z przedmiotów wymienionych w art. 6 bis konwencji paryskiej .................. 148 Rozdział 9 Procedura unieważnienia zarejestrowanego wzoru wspólnotowego ......................... 150 1. Uwagi ogólne ................................................................................................................. 150 2. Tryby unieważnienia wzoru wspólnotowego .......................................................... 152 3. Wniosek o unieważnienie zarejestrowanego wzoru wspólnotowego ................ 153 3.1. Treść wniosku o unieważnienie ........................................................................... 154 3.2. Język postępowania o unieważnienie ................................................................ 156 3.3. Badanie wniosku o unieważnienie przez OHIM ............................................. 156 3.4. Decyzje OHIM ........................................................................................................ 158 4. Tryb odwoławczy .......................................................................................................... 158 4.1. Treść, forma i termin złożenia odwołania .......................................................... 159 4.2. Badanie odwołania ................................................................................................ 159 5. Postępowanie dowodowe przed Urzędem ............................................................... 161 6. Koszty postępowania w sprawie unieważnienia zarejestrowanego wzoru wspólnotowego przed Wydziałem Unieważnień i Izbą Odwoławczą ................ 163 7. Zaskarżenie decyzji Izby Odwoławczej do Trybunału Sprawiedliwości ............ 164 8. Unieważnienie wzoru wspólnotowego z powództwa wzajemnego ................... 165 9. Organy kompetentne do orzekania w sprawach o unieważnienie niezarejestrowanych wzorów wspólnotowych i tryb orzekania w tych sprawach ............................................................................................................ 166 10. Skutki decyzji o unieważnieniu zarejestrowanego wzoru wspólnotowego ....... 168 Rozdział 10 Wspólnotowe wzory przemysłowe jako przedmiot rejestracji międzynarodowej ... 169 1. Podstawowe zasady funkcjonowania porozumienia haskiego ............................. 169 2. Zgłoszenie wzoru przemysłowego ............................................................................ 170 3. Odmowa uznania skutków rejestracji międzynarodowej ..................................... 171 4. Unieważnienie skutków rejestracji międzynarodowej ........................................... 172 Aneks ......................................................................................................................................... 175 I. Najważniejsze akty normatywne ............................................................................... 177 II. Orzecznictwo Sądu Unii Europejskiej (dawniej: Sądu Pierwszej Instancji) oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ................................................ 267 III. Wykaz decyzji Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) ................ 280 IV. Wykaz decyzji Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) ............................................................................................... 300 V. Wzory formularzy ......................................................................................................... 306 Bibliografia .............................................................................................................................. 313 8 WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne akt genewski dyrektywa 98/71 klasyfikacja lokarneńska k.p.c. pr. aut. p.w.p. rozporządzenie nr 6/2002 – Porozumienie haskie w sprawie międzynarodowej reje- stracji wzorów przemysłowych, przyjęte w Genewie dnia 2 lipca 1999 r. (Dz. Urz. UE L 386 z 29.12.2006, s. 30) – dyrektywa 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochro- ny wzorów (Dz. Urz. WE L 289 z 28.10.1998, s. 28; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 21, s. 120) – międzynarodowa klasyfikacja wzorów przemysłowych zawarta w Porozumieniu z Locarno ustanawiającym mię- dzynarodową klasyfikację wzorów przemysłowych, pod- pisanym w Locarno dnia 8 października 1968 r., zmienio- nym dnia 28 września 1979 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 461) – ustawa z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i pra- wach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 30  czerwca 2000  r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.  U. z  2013  r. poz.  1410 z późn. zm.) – rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz. Urz. WE L 3 z 5.01.2002, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjal- ne, rozdz. 13, t. 27, s. 142, z późn. zm.) rozporządzenie nr 2246/2002 – rozporządzenie Komisji (WE) nr  2246/2002 z  dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie opłat na rzecz Urzędu Har- monizacji w  ramach Rynku Wewnętrznego (znaki to- warowe i wzory) w odniesieniu do rejestracji wzorów wspólnotowych (Dz. Urz. WE L 341 z 17.12.2002, s. 54; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 31, s. 40, z późn. zm.) 9 rozporządzenie wykonawcze – rozporządzenie Komisji (WE) nr 2245/2002 z dnia 21 paź- dziernika 2002 r. wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz. Urz. WE L 341 z 17.12.2002, s. 28; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 31, s. 14, z późn. zm.) – Protokół ustanawiający Statut Trybunału Sprawiedliwo- ści Unii Europejskiej załączony do Traktatu ustanawia- jącego Konstytucję dla Europy (Dz. Urz. UE C 310 z 16.12.2004, s. 1) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczci- wej konkurencji (tekst jedn.: Dz.  U. z  2003  r. Nr  153, poz. 1503 z późn. zm.) – Green Paper on the legal protection of industrial design. Working document of the services of the Commission, dokument przygotowany przez Komisję Europejską, Bruksela, czerwiec 1991 r., 111/F/1531/91-EN Czasopisma i publikatory – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – Dziennik Ustaw – European Intellectual Property Review – Europejski Przegląd Sądowy – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Orzecznictwo Sądów Polskich – Przegląd Prawa Handlowego – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – zbiór orzeczeń sądów wspólnotowych (przed dniem 1 maja 2004 r.) – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Studia Cywilistyczne – zbiór orzeczeń sądów wspólnotowych (po dniu 1 maja 2004 r.) – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pra- ce z Prawa Własności Intelektualnej (kontynuacja serii: ZNUJ PWiOWI) – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej Wykaz skrótów Statut Trybunału Sprawiedliwości u.z.n.k. Zielona Księga Biul. SN Dz. U. EIPR EPS KPP OSP PPH PUG Rec. RPEiS SC Zb. Orz. ZNUJ ZNUJ PPIW ZNUJ PWiOWI 10 ETS OHIM SPI SUE TSUE WIPO Inne Wykaz skrótów – Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) – Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (Office for Harmonization in the Internal Market (Trade Marks and Designs)); zwany również w książce „Urzędem ds. Har- monizacji Rynku Wewnętrznego” oraz „Urzędem Har- monizacji w ramach Rynku Wewnętrznego” – Sąd (dawniej: Sąd Pierwszej Instancji) – Sąd Unii Europejskiej – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization) OD AUTOREK Książka Europejskie prawo wzorów przemysłowych stanowi pierwsze całościowe opracowanie dotyczące systemu ochrony wzorów przemysłowych w prawie Unii Eu- ropejskiej. Wzornictwo przemysłowe odgrywa bez wątpienia ogromną rolę w życiu gospodarczym, zaś zewnętrzny wygląd (postać) produktów jest istotnym instrumentem promocji towarów, skutecznym narzędziem do uzyskania przewagi nad konkurenta- mi, a także dobrym sposobem na przyciągnięcie klienteli zainteresowanej oryginalną, zindywidualizowaną postacią przedmiotów na rynku europejskim. Ochrona prawna wzorów przemysłowych w Unii Europejskiej jest uregulowana w rozporządzeniu Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych oraz w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 2245/2002 z dnia 21 paździer- nika 2002 r., zawierającym przepisy wykonawcze. Celem rozporządzenia nr 6/2002 jest stworzenie ujednoliconego systemu ochrony wzoru wspólnotowego objętego jednolitą ochroną z tym samym skutkiem na całym terytorium Wspólnoty. System ten stanowi realizację celów Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, jako że ograniczenie ochrony wzorów do terytorium poszczególnych państw członkowskich, prowadząc do podziału rynku w odniesieniu do produktów zawierających wzór, było przeszkodą dla wolnego przepływu towarów, a także przyczyną konfliktów handlowych między pań- stwami członkowskimi. Dla realizacji celu polegającego na ujednoliceniu systemu ochrony wzorów powo- łano Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) z siedzibą w Alicante (Hiszpa- nia). Zgłoszone do Urzędu wzory przemysłowe po ich zarejestrowaniu mogą korzystać z przewidzianej w rozporządzeniu nr 6/2002 ochrony prawnej udzielanej na tych samych zasadach i warunkach we wszystkich krajach członkowskich Wspólnoty. Najnowsze wydanie niniejszej książki ma na celu całościową prezentację nowej, na polskim horyzoncie prawnym, ochrony wzorów przemysłowych, która umożliwia znaczne rozszerzenie terytorialnego zakresu tej ochrony w związku z jej harmoniza- cją w krajach członkowskich Unii Europejskiej. Podmioty poszukujące ochrony swoich wzorów otrzymały do dyspozycji nowy instrument prawny o charakterze międzynaro- dowym. Stosowanie tego instrumentu w praktyce wymaga jednak korekt, polegających na objaśnianiu użytych w rozporządzeniu nr 6/2002 terminów i precyzowania pojęć, których konfrontacja z konkretnymi kazusami nasuwa niekiedy wątpliwości. Tę funkcję pełnią wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sądu Unii Europejskiej oraz decyzje Urzędu ds. Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM) w Alicante. 13 Od autorek Książka zawiera pogłębioną analizę obowiązującego stanu prawnego dotyczącego ochrony wzorów przemysłowych w Unii Europejskiej, odwołuje się do orzeczeń Try- bunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sądu Unii Europejskiej oraz decyzji OHIM, a jednocześnie wyjaśnia wiele problemów praktycznych. W nowym wydaniu, nie rezy- gnując z głównego zadania, jakim jest przedstawienie mechanizmu działania systemu europejskiej ochrony wzorów, postanowiono uzupełnić wywody tezami wynikającymi z bieżącego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i decyzji OHIM. Jednocześnie zwrócono uwagę na bogaty dorobek doktryny polskiej, znajdujący od- zwierciedlenie przede wszystkim w opracowaniach monograficznych oraz komentarzach do ustawy – Prawo własności przemysłowej. Prace te dotyczą głównie regulacji krajowych, co oczywiście nie umniejsza ich znaczenia i wpływu na kształtowanie się ochrony wzorów w ogólności. Systemy ochrony wzorów przemysłowych (tj. system krajowy oraz ochrona przewidziana w rozporządzeniu nr 6/2002) mają charakter autonomiczny, chociaż istnieją pomiędzy nimi różnorakie związki. To powiązanie znajduje wyraz w tym, że rejestracja wzoru w trybie międzynarodowym odbywa się poprzez zgłoszenie wzoru w Urzędzie Patentowym RP, a spory o naruszenie prawa wypływającego z rejestracji w OHIM toczą się w trybie powództwa wzajemnego przed sądem krajowym. Natomiast unieważnienie prawa z rejestracji międzynarodowej przeprowadzane jest przez Wydział Unieważnień OHIM, którego decyzje przesądzają o powstaniu i ustaniu tego prawa podmiotowego. Funkcjonowanie tego systemu starano się przedstawić kolejno w dwóch częściach niniej- szej książki, z których pierwsza poświęcona jest przedstawieniu zasad ochrony, druga zaś przede wszystkim mechanizmowi funkcjonowania tego instrumentu prawnego. Niezbędne uzupełnienie publikacji stanowi aneks, który ułatwi czytelnikowi zo- rientowanie się w tej trudnej problematyce. Aneks zawiera wzory dokumentów, wykazy orzecznictwa, wyciągi z aktów prawa polskiego, wspólnotowego i międzynarodowego, dotyczące wzorów przemysłowych. Książka adresowana jest do studentów prawa, administracji, ekonomii, zarządzania, uczelni technicznych oraz studentów Akademii Sztuk Pięknych i innych uczelni pla- stycznych. Ponadto kierowana jest również do kręgu rzeczników patentowych, twórców wzorów oraz przedsiębiorców, a także praktyków specjalizujących się w problematyce prawa własności przemysłowej. Wyrażamy nadzieję, że pozycja ta spełni oczekiwania zarówno studiujących, jak i zajmujących się zawodowo prawem własności przemysłowej, oraz że jej lektura okaże się pożyteczna i przyczyni się do jeszcze większego zainteresowania aktualnymi możli- wościami uzyskania ochrony prawnej wzorów przemysłowych. Rozdział 1 OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA SYSTEMU OCHRONY WZORÓW PRZEMYSŁOWYCH WE WSPÓLNOCIE EUROPEJSKIEJ 1. Geneza i podstawowe założenia systemu ochrony Wzornictwo przemysłowe odgrywa ważną rolę w gospodarce rynkowej. Forma (wygląd) produktów przemysłowych jest ważnym instrumentem promocji towarów na rynkach europejskich, skutecznym środkiem do uzyskania przewagi nad konkurentami i dobrym sposobem przyciągania klienteli zainteresowanej zindywidualizowanym, atrakcyjnym wyglądem zewnętrznym przedmiotów, a także interesującą aranżacją wnętrz. Z tych powodów ustanowienie jednolitej ochrony wzorów przemysłowych w krajach Unii Europejskiej, w celu umożliwienia wolnego przepływu towarów i opartej na wspól- nych podstawach prawnych konkurencji w odniesieniu do produktów zawierających wzór, stosunkowo wcześnie stało się przedmiotem zainteresowania Komisji Europejskiej. Wobec różnorodności ustawodawstw krajów członkowskich Unii Europejskiej (13 ustaw, w tym jedna regionalna krajów Beneluksu, opartych na różnych, czasami trudnych do pogodzenia zasadach), Komisja Europejska już w 1991 r. podjęła inicjatywy zmierzające do ujednolicenia systemu ochrony wzorów, najpierw w postaci tzw. Zielonej Księgi, a następnie projektu dyrektywy. Dnia 13 października 1998 r. uchwalono dyrektywę 98/71/WE Parlamentu Europej- skiego i Rady w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz. Urz. WE L 289 z 28.10.1998, s. 28; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 21, s. 120, zwanej dalej: dyrektywą 98/71), a następnie rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz. Urz. WE L 3 z 5.01.2002, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 27, s. 142, z późn. zm., zwane dalej: rozporządzeniem nr 6/2002). Na tej podstawie wydano rozporządzenie Komisji (WE) nr 2245/2002 z dnia 21 paź- dziernika 2002 r. wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz. Urz. WE L 341 z 17.12.2002, s. 28; Dz. Urz. UE Polskie wydanie spe- cjalne, rozdz. 13, t. 31, s. 14, z późn. zm., zwane dalej: rozporządzeniem wykonawczym) oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 2246/2002 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie opłat na rzecz Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) w odniesieniu do rejestracji wzorów wspólnotowych (Dz. Urz. WE L 341 z 17.12.2002, 15 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej s. 54; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 31, s. 40, z późn. zm., zwane dalej: rozporządzeniem nr 2246/2002). Celem tego pierwszego rozporządzenia jest stworzenie ujednoliconego systemu wzo- ru wspólnotowego objętego taką samą ochroną z jednolitym skutkiem w obrębie całego terytorium Wspólnoty. Opracowanie takiego systemu stanowi realizację celów Traktatu o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) (Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 1), jako że ograniczenie ochrony wzorów do terytorium poszczególnych państw członkowskich, prowadzące do podziału rynku w odniesieniu do produktów zawierających wzór, było przeszkodą dla wolnego przepływu towarów, a także przyczyną konfliktów handlowych między państwami członkowskimi. Dla określenia wzorów przemysłowych, które podlegają ochronie przewidzianej w rozporządzeniu nr 6/2002, używamy określenia „wzór wspólnotowy”. Podstawowe założenia, na których opiera się ten nowy system w świetle rozporzą- dzenia nr 6/2002 w sprawie wzorów wspólnotowych, są następujące. W rozporządzeniu nr 6/2002 zrezygnowano ze stworzenia całkowicie wyczerpują- cego systemu ochrony, tzn. systemu uwzględniającego również prawnoautorską ochronę wzorów. Rozporządzenie nr 6/2002 (por. art. 96 ust. 2) – podobnie jak dyrektywa 98/71 – do- puszcza, a nawet uznaje za obligatoryjną, kumulatywną ochronę wzorów przez przepisy o wzorach i przez prawo autorskie, jednakże pozostawia krajom członkowskim swobodę co do zakresu i warunków uzyskania ochrony prawnoautorskiej, w tym także swobodę co do poziomu „oryginalności”, niezbędnej do tego, by wzór mógł z tej ochrony korzystać. Jednakże prawdziwym i najważniejszym osiągnięciem ustawodawcy europejskiego jest stworzenie jednolitego systemu ochrony wzorów przemysłowych, w dużej mierze opartego na znanych i wypróbowanych konstrukcjach prawnych. Rozporządzenie daje zainteresowanym do dyspozycji klasyczny tytuł ochrony w po- staci prawa z rejestracji wzoru w Urzędzie Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (OHIM). Zasady zgłoszenia i szczegółowe dyspozycje dotyczące opłat i innych formalności zawarte są w rozporządzeniu nr 2246/2002 w sprawie opłat. W celu uelastycznienia ochrony przyznawanej wzorom przemysłowym wprowadzo- no tzw. okres łaski (délai de grâce), obejmujący 12 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o rejestrację wzoru (art. 7 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 6/2002), podczas którego rozpowszechnienie wzoru przez twórcę lub jego następcę prawnego ani nie przynosi uszczerbku nowości wzoru, ani też nie może wpływać na ocenę jego indywidualnego charakteru. Okres ten pozwala na sprawdzenie, w jakiej mierze produkty, w których inkorporowany jest wzór, mogą liczyć na powodzenie wśród odbiorców, a zatem twórca (lub jego następca prawny) może spośród nich wybrać te, które z pewnością powinny być zarejestrowane. Powstał również nowy tytuł ochronny, a mianowicie prawo do ochrony wzoru nie- zarejestrowanego, który ma zastosowanie już od chwili wejścia rozporządzenia nr 6/2002 w życie, tzn. od dnia 6 marca 2002 r. Jest to prawo ochronne, które w pewnej mierze było wzorowane na systemie brytyjskim, częściowo zaś na systemie ochrony prawnoautorskiej. Jego istota polega na tym, że z chwilą udostępnienia wzoru rysunek lub model wspól- notowy, który nie został zarejestrowany, korzysta przez okres 3 lat z ochrony przeciwko naśladownictwu (kopiowaniu). 16 2. Funkcjonowanie przepisów krajowych w systemie ochrony wzorów wspólnotowych Tytuł ten powołano do życia w celu zapewnienia ochrony tym produktom, których wygląd zmienia się często i które wobec tego wymagają ochrony natychmiastowej, nawet jeżeli ma ona być ograniczona w czasie. W konsekwencji w świetle przepisów rozporządzenia nr 6/2002 mamy do czynienia z dwoma alternatywnymi, lecz również niekiedy kumulującymi się, formami ochrony wzorów. Bez względu jednak na to, czy chodzi o wzór zarejestrowany, czy nie, warunki ochrony są takie same (ta sama definicja), podobnie jak przyczyny nieważności. Najważ- niejsze różnice to: data powstania prawa, czas trwania ochrony oraz treść prawa. Twórca może dokonywać wyboru formy ochrony lub ją kumulować, ponieważ często wzór nie- zarejestrowany może funkcjonować w obrocie gospodarczym już wcześniej, tzn. przed rejestracją. Jednakże korzysta wtedy tylko z ochrony przed naśladownictwem, podczas gdy rejestracja stwarza pełniejszą ochronę, ponieważ uniemożliwia korzystanie przez inną osobę, nawet działającą w dobrej wierze, z wzoru, który nie wywołuje odmiennego ogólnego wrażenia od wzoru już zarejestrowanego. 2. Funkcjonowanie przepisów krajowych w systemie ochrony wzorów wspólnotowych Mimo że rozporządzenie nr 6/2002 w dużej mierze doprowadziło do powstania autonomicznego systemu ochrony wzorów, należy pamiętać o tym, że nadal pozostają w mocy ustawy krajów członkowskich. Są one wprawdzie zharmonizowane, zgodnie z dyrektywą 98/71, w zakresie postanowień mających bezpośredni wpływ na funkcjo- nowanie rynków wewnętrznych, jednak mimo że kryteria ochrony wzorów zostały zuniformizowane, zakres ochrony pozostaje terytorialnie ograniczony, tzn. w danym państwie podlega ustawodawstwu krajowemu. W Polsce ochrona wzorów przemysłowych jest obecnie uregulowana w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 z późn. zm., zwanej dalej: p.w.p.). Ustawa ta została zmieniona ustawą z dnia 6 czerwca 2002 r. o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 108, poz. 945) implementującą do prawa polskiego postanowienia dyrektywy 98/71. Dzięki temu nastąpiło zharmonizowanie prawa polskiego i prawa unijnego w zakresie uregulo- wanym przez tę dyrektywę, a w szczególności w zakresie konstytutywnych cech wzoru, okresu ochrony oraz w zakresie udzielania prawa wyłącznego i unieważnienia tego prawa. W celu zagwarantowania skutecznej ochrony praw do wzoru wspólnotowego na całym terytorium UE i uniknięcia tzw. forum shopping, czyli wybierania przez strony sądu, który stosując prawo krajowe, mógłby w danym przypadku wydać wyrok najkorzyst- niejszy dla powoda, powołano tzw. sądy wspólnotowe, których jurysdykcja ma charakter międzynarodowy. W Polsce Sąd Wspólnotowych Znaków Towarowych i Wzorów Przemysłowych (powoływany dalej jako Sąd Wspólnotowy) powstał w 2004 r. jako sąd powszechny. Umieszczony został w strukturze organizacyjnej Sądu Okręgowego w Warszawie jako odrębna jednostka organizacyjna do spraw z zakresu ochrony wspólnotowych znaków towarowych i wspólnotowych wzorów przemysłowych. 17 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej Sądy wspólnotowe są zobowiązane do stosowania prawa unijnego, ustawodawstwo krajowe znajduje zastosowanie tylko w zakresie nieobjętym przepisami rozporządzenia nr 6/2002. Zgodnie z art. 88 rozporządzenia nr 6/2002, we wszystkich sprawach dotyczących wzorów wspólnotowych nieobjętych rozporządzeniem nr 6/2002 sąd stosuje przepisy swojego ustawodawstwa krajowego, w tym również swojego prawa prywatnego między- narodowego. Natomiast zgodnie z ust. 3 przytaczanego artykułu, jeżeli rozporządzenie nr 6/2002 nie stanowi inaczej, sąd w sprawach wzorów wspólnotowych stosuje przepisy proceduralne, mające zastosowanie do tego samego rodzaju postępowania w sprawie zarejestrowania wzoru w państwie członkowskim, w którym sąd ma swoją siedzibę. Na gruncie ustawodawstwa polskiego zagadnienia te uregulowane są przez przepisy powoływanej już ustawy – Prawo własności przemysłowej. Artykuł 4 p.w.p. dopuszcza możliwość odpowiedniego stosowania jej przepisów, jeżeli umowa międzynarodowa lub przepisy prawa Unii Europejskiej, obowiązujące bezpośrednio w krajach członkowskich, określają szczególny tryb udzielania ochrony na wzory przemysłowe w sprawach nieure- gulowanych w tych przepisach lub pozostawionych w kompetencji organów krajowych. Sądy wspólnotowe, na mocy art. 81 rozporządzenia nr 6/2002, mają właściwość: 1) w przypadku powództw, których przedmiotem jest naruszenie oraz – jeżeli zezwala na to ustawodawstwo krajowe – w przypadku powództw przeciwko działaniom grożącym naruszeniem wzoru wspólnotowego; 2) w przypadku powództw o stwierdzenie braku naruszenia wzorów wspólnotowych, jeżeli zezwala na to ustawodawstwo krajowe; 3) w przypadku powództw o unieważnienie niezarejestrowanego wzoru wspólnoto- wego; 4) w przypadku powództw wzajemnych o unieważnienie wzoru wspólnotowego, złożonego w związku z powództwem o naruszenie oraz – jeżeli zezwala na to usta- wodawstwo krajowe – w związku z powództwem przeciwko działaniom grożącym naruszeniem wzoru wspólnotowego. Na gruncie ustawodawstwa polskiego zakres możliwości dochodzenia praw przed sądem wspólnotowym w przypadku powództw przeciwko działaniom grożącym naru- szeniem prawa wspólnotowego jest zróżnicowany w zależności od tego, czy przedmiotem roszczenia jest zarejestrowany, czy też niezarejestrowany wzór wspólnotowy. Powództwo przeciwko działaniom grożącym naruszeniem zarejestrowanego wzo- ru wspólnotowego rozpatrywane jest przez sąd wspólnotowy na mocy art. 285 p.w.p., zgodnie z którym uprawniony z rejestracji bądź osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać zaprzestania działań grożących naruszeniem prawa. W sytuacji gdy przedmiotem ochrony jest niezarejestrowany wzór wspólnotowy, podstawę wniesienia powództwa przeciwko działaniom grożącym naruszeniem wzoru wspólnotowego stanowią przepisy zamieszczone w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm., zwanej dalej: pr. aut.), w której expressis verbis wymieniono (art. 1 ust. 2 pkt 5) wzory przemysłowe jako przedmiot ochrony prawnoautorskiej. Zgodnie z art. 96 ust. 1 rozpo- rządzenia nr 6/2002, wzór wspólnotowy jest również chroniony przez prawo autorskie państwa członkowskiego od daty powstania wzoru lub ustalenia go w jakiejkolwiek formie. Zakres i warunki, zgodnie z którymi tego rodzaju ochrona jest przyznawana, są ustalane 18 2. Funkcjonowanie przepisów krajowych w systemie ochrony wzorów wspólnotowych przez poszczególne państwa członkowskie. Na podstawie prawa autorskiego osobiste prawa twórcy wzoru, który stanowi zarazem utwór w rozumieniu art. 1 ust. 1 pr. aut., podlegają ochronie w sytuacji zagrożenia cudzym działaniem (art. 78 pr. aut.). W związku z tym wydaje się, że w świetle ustawodawstwa polskiego sąd wspólnotowy ma wyłączną właściwość w przypadku powództw przeciwko działaniom grożącym naruszeniem praw osobistych podmiotu uprawnionego do niezarejestrowanego wzoru wspólnotowego. Prawo krajowe państwa członkowskiego ma wpływ nie tylko na właściwość rzeczową sądów w sprawach wspólnotowych. Odesłanie do uregulowań ustawodawstwa krajowe- go znajduje się także w przepisach rozporządzenia nr 6/2002 regulujących zagadnienia: 1) unieważnienia wzoru wspólnotowego – art. 25 ust. 1 lit. e oraz lit. f; 2) powództwa lub powództwa wzajemnego dotyczącego unieważnienia wzoru wspól- 3) sankcji w postępowaniu o naruszenie – art. 89 ust. 1 lit. d oraz ust. 2; 4) środków tymczasowych i zabezpieczających, łącznie ze środkami ochronnymi – notowego – art. 84 ust. 3; art. 90 ust. 1 i 3; 5) jurysdykcji sądów drugiej instancji w sprawach wzorów wspólnotowych – skargi kasacyjnej – art. 92 ust. 2 oraz ust. 3. Odrębną kategorię spraw rozpatrywanych przez sąd wspólnotowy stanowią spra- wy o unieważnienie wzoru wspólnotowego. Oddanie do wyłącznej właściwości sądów wspólnotowych rozpatrywania tej kategorii powództw nastąpiło na podstawie art. 24 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 6/2002, a następnie art. 81 lit. d. W tym przypadku rozróżnie- nie wzorów wspólnotowych zarejestrowanych i niezarejestrowanych determinuje rodzaj powództwa wniesionego do sądu. W drodze powództwa głównego rozpatrywane są sprawy o unieważnienie nie- zarejestrowanego wzoru wspólnotowego. Ustawodawca europejski zdecydował się na przekazanie do wyłącznej kompetencji sądu wspólnotowego tej kategorii spraw z powodu braku istnienia organu, któremu powierzone zostałoby scentralizowane postępowanie dotyczące unieważnienia. W odniesieniu do zarejestrowanych wzorów wspólnotowych organem takim jest Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego. Sytuacja ta wynika z przy- jęcia zasady, że rejestracja wzoru nie stanowi przesłanki ochrony wzorów określonych – zgodnie z terminologią rozporządzenia nr 6/2002 – jako wzory niezarejestrowane. Niezarejestrowany wzór wspólnotowy uzyskuje bowiem ochronę, jeżeli jest udo- stępniony publicznie w sposób przewidziany w rozporządzeniu nr 6/2002. Unieważnienie natomiast zarejestrowanego wzoru wspólnotowego przez sąd krajowy jest możliwe tylko przez wytoczenie powództwa wzajemnego w sprawach o naruszenie, o czym bliżej jest mowa w rozdziale 7, poświęconym naruszeniu prawa z rejestracji wzoru wspólnotowego. Unieważnienie wzoru wspólnotowego może nastąpić tylko z przyczyn wymienio- nych w przepisach rozporządzenia nr 6/2002 (por. art. 25), które to zagadnienie jest oma- wiane w rozdziale poświęconym unieważnieniu wzoru wspólnotowego. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że dwie spośród wymienionych w rozporządzeniu nr 6/2002 podstaw unieważnienia wzoru wspólnotowego są oceniane przez sąd wspólnotowy z zastosowaniem prawa krajowego. Są to następujące sytuacje: 1) podstawę unieważnienia wzoru wspólnotowego, określoną w art. 25 ust. 1 lit. e rozporządzenia nr 6/2002, stanowi użycie oznaczenia odróżniającego w późniejszym 19 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej wzorze, a prawo wspólnotowe lub ustawodawstwo państwa członkowskiego, któ- remu podlega to oznaczenie, upoważnia właściciela prawa do tego znaku do zaka- zywania takiego używania. Uprawnienia zakazowe właściciela wzoru są oceniane z punktu widzenia prawa krajowego państwa członkowskiego, któremu podlega to oznaczenie; 2) wzór wspólnotowy może zostać uznany za nieważny, gdy stanowi niedozwolone używanie dzieła chronionego przez prawo autorskie państwa członkowskiego. Zgodnie z powołanym przepisem (por. art. 25 ust. 1 lit. f), powództwo lub też po- wództwo wzajemne w przedmiocie unieważnienia wzoru wspólnotowego opiera się w tym przypadku na przepisach prawa autorskiego. Powyższe uwagi mają na celu ukazanie, że jakkolwiek rozporządzenie nr 6/2002 jest aktem statuującym ochronę wzorów wspólnotowych, to jednak na zakres i tryb jej udzielania mają także poważny wpływ uregulowania zawarte w przepisach prawa kra- jowego – choć oczywiście tylko w przypadkach wskazanych w rozporządzeniu nr 6/2002. 3. Relacje systemu ochrony wzorów wspólnotowych z innymi działami prawa własności intelektualnej 3.1. Wspólnotowe wzory przemysłowe a rozwiązania techniczne objęte ochroną prawną Przedmiot, którego wygląd (zewnętrzną postać) pragnie się chronić jako wzór prze- mysłowy, może zarazem pełnić funkcję techniczną, a nawet posiadać zdolność patentową. Stwierdzenie, że wygląd wyrobów pełniących funkcję techniczną może również podlegać ochronie przewidzianej dla wzorów przemysłowych, nasuwa pytanie o wza- jemną relację tej ochrony do ochrony patentowej. Jak się słusznie podkreśla, ochrona wzorów przemysłowych nie jest „niebezpieczna” dla innych reżimów ochrony. Myśl tę wyrażono już w art. 16 dyrektywy 98/71, zgodnie z którym przepisy tej dyrektywy nie naruszają jakichkolwiek przepisów prawa wspól- notowego lub prawa danego państwa członkowskiego odnoszących się do patentów lub wzorów użytkowych. Myśl tę powtórzono również w pkt 31 preambuły rozporządzenia nr 6/2002, zgodnie z którym nie wyklucza się stosowania do wzorów wspólnotowych przepisów prawa własności przemysłowej odnoszących się m.in. do wynalazków i wzo- rów użytkowych. Ochrona wzorów przemysłowych może pełnić rolę uzupełniającą w stosunku do ochrony wynikającej z patentu. Patent chroniący wynalazek, jako uogólnione rozwiązanie z zakresu techniki oraz wzór przemysłowy stanowiący urzeczywistnienie tego rozwiąza- nia w konkretnym przedmiocie, mogą współistnieć, nie wpływając negatywnie na swoją ważność, a nawet uzupełniając się wzajemnie. Ochrona patentowa wynalazku może bowiem być uzupełniona przez ochronę wynalazku jako wzoru przemysłowego dzięki wykorzystaniu we wniosku o zastrzeżenie wzoru rysunków zawartych w zastrzeżeniach patentowych. Jako przykład często podaje się wzór wspólnotowy nr 34 269 0001 zastrze- żony dla konkretnego urzeczywistnienia frezu, który jest objęty niemieckim wnioskiem 20 3. Relacje systemu ochrony wzorów wspólnotowych z innymi działami prawa własności... patentowym DE 103 16 37L1. Jest to możliwe dzięki temu, że prawo do wzoru przemysło- wego może zapewniać ochronę wynalazków podlegających opatentowaniu, które zostały urzeczywistnione w konkretnym wytworze (w grę wchodzą np. wszelkie „narzędzia” lub „urządzenia”). Wydaje się, że ustawodawca europejski, wprowadzając do przepisów rozporządzenia nr 6/2002 takie terminy, jak „produkty złożone” oraz „części składowe produktów złożonych”, już a priori dopuszcza taką możliwość. W opisie patentowym z reguły zawarte są objaśnienia dotyczące najlepszego spo- sobu zastosowania rozwiązania technicznego objętego ochroną i rysunki pokazujące te urzeczywistnienia. Uzyskanie takiej ochrony może więc zapewniać ochronę konkretnego urzeczywistnienia zastrzeżenia patentowego aparatury (apparatus claim) lub odpowied- nio określonego wytworu uzyskanego na podstawie zastrzeżeń patentowych metody (method claim). Na ich podstawie można wystąpić z wnioskiem o zastrzeżenie ochrony wzoru przemysłowego dla postaci produktu, który stanowi konkretne urzeczywistnienie uogólnionego rozwiązania technicznego (np. przyrządu). Nieco inny wariant możliwości wykorzystania prawa wzorów przemysłowych dla ochrony wynalazków posiadających zdolność patentową stanowi dopuszczalność uzy- skania ochrony zewnętrznego wyglądu obudowy (housing), w którym określony przyrząd jest zawarty. Dobry przykład wykorzystania tego wariantu ochrony stanowi wspólnotowy wzór przemysłowy nr 750 07-0001 dla obudowy lasera (housing for laser). Te dwa systemy ochrony (tj. ochrona patentowa i ochrona wzorów przemysłowych) mogą ze sobą współistnieć, bowiem fakt, że określone urządzenia są objęte patentem, pozostaje bez znaczenia dla ważności wzoru przemysłowego, podobnie jak to, że zastrze- żona postać wytworu nie wpływa na jego zdolność patentową. Ze względów czysto praktycznych uzyskanie prawa z rejestracji do urzeczywistnio- nego w konkretnej postaci rozwiązania technicznego, stanowiącego wynalazek, jest rów- nież korzystne, a to z uwagi na krótszy czas oczekiwania na uzyskanie tytułu ochronnego, mniejsze koszty i uproszczone – w porównaniu z procedurą patentową – formalności. Obok ochrony patentowej problemy wzbudza odpowiedź na pytanie o relację mię- dzy wzorami przemysłowymi a wzorami użytkowymi. Od pewnego czasu w piśmien- nictwie prawniczym dostrzega się istnienie pomiędzy tymi dobrami prawnymi pewnego pogranicza2. Poruszenie tej kwestii w tym miejscu jest nieprzypadkowe. Istotą wzoru użytkowego, podobnie jak wynalazku, jest rozwiązanie pewnego problemu techniczne- go, co znajduje często wyraz w definicjach legalnych przyjętych przez ustawodawców poszczególnych państw3. W doktrynie prawa i orzecznictwie sądowym podkreśla się, że wzór użytkowy jest ucieleśnieniem pewnej idei technicznej, pewnego pomysłu technicznego dotyczącego konkretnego przedmiotu, w sposób umożliwiający jego przemysłowe odtworzenie. Wzo- rem użytkowym może być więc tylko określony przedmiot przestrzenny, a nie sposób 1 M. Schlötelburg, Design protection for technical products, Journal of Intellectual Property Law Practice 2006, 2 Zob. M. Poźniak-Niedzielska, Nowe aspekty pogranicza wzorów użytkowych i wzorów przemysłowych, PPH 2008, nr 10, s. 675–678. nr 4, s. 4 i n. 3 Tak jest, gdy chodzi o polski system prawny. Ustawodawca wyraźnie podkreśla, że wzór użytkowy jest „roz- wiązaniem technicznym”, w przepisie art. 94 p.w.p. 21 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej produkcji lub nowa substancja nieposiadająca trwałej postaci, jak na przykład różnego rodzaju ciecze, gazy, smary i substancje o konsystencji galaretowatej. W charakterze wzoru użytkowego nie mogą być również zarejestrowane układy elektroniczne lub hydrauliczne i pneumatyczne oraz rozwiązania komunikacyjne. Za wzór użytkowy może być uznane tylko takie rozwiązanie techniczne, które zostało urzeczywistnione w konkretnym przed- miocie o określonym ukształtowaniu przestrzennym, dającym się wyodrębnić z otoczenia4. Funkcją wzorów użytkowych jest niewątpliwie nadanie nowych, bardziej użytecz- nych kształtów przede wszystkim przedmiotom codziennego użytku5. Odmiennie jednak niż w przypadku wzorów przemysłowych, ów nowy kształt produktu pełni rolę środka technicznego. A zatem, twórca wzoru obiera kształt przedmiotu, chcąc rozwiązać pewien problem techniczny i dopóki go za pomocą tego kształtu nie rozwiąże, dopóty nie może być mowy o wzorze użytkowym. Problem ten może być różnego rodzaju – w szczególno- ści zaznaczać się w tym, że przedmiot jest nieporęczny w trakcie korzystania, uciążliwy w transporcie albo drogi w produkcji. A zatem, kształt przedmiotu, będący wzorem użyt- kowym, może ułatwiać korzystanie z konkretnej rzeczy, jej produkcję bądź np. transport. W doktrynie6 zauważa się, że nadanie przedmiotowi nowego kształtu w celu osią- gnięcia pewnego użytecznego efektu może pozytywnie wpłynąć na jego wygląd, oceniany od strony czysto estetycznej (a mówiąc prościej, dzięki danemu zabiegowi przedmiot stanie się nie tylko poręczniejszy, ale i atrakcyjniejszy wizualnie). Cały jednak wywoła- ny przez twórcę efekt estetyczny pozostaje poza zakresem pojęcia wzoru użytkowego i prawa, jakie może być na niego udzielone. Wywołanie pewnego efektu estetycznego w przedmiocie ma na ogół konkretną wartość gospodarczą, którą można wykorzystać w celu skłonienia nabywców do zakupu produktu. Jeśli jednak nie rozwiązuje ono – samo w sobie – żadnego problemu technicznego, pozostaje obojętne dla możliwości udzielenia prawa ochronnego na wzór użytkowy. Inaczej będzie dopiero, gdy ów kształt wpłynie na użyteczność przedmiotu7. Twórca wzoru przemysłowego wybiera kształt przedmiotu nie w celu rozwiązania problemu technicznego, ale po to, aby wywołać określony efekt estetyczny. Dzięki temu efektowi chce skłonić potencjalnych nabywców do zakupu określonego przedmiotu, nawet jeśli nie jest on „poręczniejszy” niż inne istniejące na rynku produkty tego typu. Widać wyraźnie, że inne są cele i założenia ochrony wzorów przemysłowych i użyt- kowych i to, w czym są najbardziej do siebie podobne, to w gruncie rzeczy nazwa. To ona jest częstym źródłem wnikliwych porównań obu omawianych w tym miejscu dóbr niematerialnych. W istocie jednak wzory przemysłowe nie są rozwiązaniami technicznymi i inna jest ich natura. To, że pomiędzy wzorami przemysłowymi i użytkowymi można czasem znaleźć pogranicze, jest „refleksem” pewnego problemu mającego szerszy wymiar, nieograniczony li tylko do konkretnych przedmiotów intelektualnych. O ile w prawie rzeczowym ten sam przedmiot nie może być zarazem np. rzeczą ruchomą i nieruchomo- ścią (podział na rodzaje rzeczy jest klasyfikacją), o tyle w prawie własności intelektualnej 4 M. Poźniak-Niedzielska, Nowe aspekty..., s. 4 i n. 5 Zob. S. Sołtysiński, Prawo wynalazcze. Komentarz, Warszawa 1975, s. 126. 6 A. Niewęgłowski (w:) T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J. Sitko, G. Tylec, J. Szczotka, Prawo własności przemy- słowej. Komentarz, Warszawa 2015, s. 493–494. 7 Tamże. 22 3. Relacje systemu ochrony wzorów wspólnotowych z innymi działami prawa własności... naturalne są stosunki krzyżowania i przenikania się między sobą poszczególnych cech dóbr niematerialnych. Dlatego w tym samym przedmiocie można odnaleźć cechy wzoru przemysłowego, użytkowego, a niekiedy jeszcze znaku towarowego (trójwymiarowego) i utworu. Dopuszczalność ochrony wzorów przemysłowych odnoszących się do wyrobów technicznych wcale nie oznacza, że automatycznie niejako traci rację bytu ochrona wzorów użytkowych. Nie należy przecież utożsamiać ochrony zewnętrznego wyglądu wyrobu technicznego z rozwiązaniem technicznym, które jest w nim zawarte. Dobrze ilustruje to wielokrotnie powoływany przykład dotyczący obudowy lasera, dla której zastrzeżono wzór przemysłowy. W bazie danych wspólnotowych wzorów przemysłowych znaleźć można wiele podobnych przykładów8. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest art. 16 dyrektywy 98/71, w myśl którego przepisy tej dyrektywy nie naruszają jakichkolwiek przepisów prawa wspólnotowego lub prawa danego państwa członkowskiego odnoszących się do patentów i wzorów użytkowych9. W ramach Unii Europejskiej nie porzucono w związku z tym myśli o stworzeniu jednolitego systemu ochrony wzorów użytkowych. Obecnie można uznać za miarodajne w kwestii aktualnej sytuacji wzorów użytkowych stanowisko, jakie zajął Europejski Try- bunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 5 października 1988 r. w sprawie 238/87 AB Volvo v. Erik Veng LTD (UK), LEX nr 128185, stwierdzając, że w braku wspólnotowej normalizacji lub harmonizacji prawa określenie warunków i procedur, na podstawie których udziela się ochrony wzorom użytkowym, jest sprawą podlegającą krajowym zasadom każdego państwa członkowskiego10. 3.2. Zasada kumulacji ochrony wzorów przemysłowych z ochroną prawnoautorską Jak już wspomniano, rozporządzenie nr 6/2002 przewiduje kumulowanie się ochro- ny wzorów wspólnotowych przewidzianej w tym akcie z ochroną prawnoautorską (por. art. 96 ust. 2). W grę wchodzą dwa typy ochrony, czy może raczej dwie możliwości: 1) kumulacja ochrony wzoru wspólnotowego przewidziana w rozporządzeniu nr 6/2002 z krajowym prawem autorskim; 2) kumulacja ochrony krajowej wzorów zharmonizowana dzięki dyrektywie 98/71 z krajową ochroną prawnoautorską. Przypomnijmy w tym miejscu, że prawo autorskie w poszczególnych krajach UE nie zostało dotychczas ujednolicone, co może wywołać sytuacje podające w wątpliwość bezpieczeństwo prawne wzoru wspólnotowego. 8 M. Poźniak-Niedzielska, Nowe aspekty..., s. 4 i n. 9 Tamże. 10 Prawo konkurencji Wspólnoty Europejskiej. Orzecznictwo, t. 1, Orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z lat 1962–1989, opracowanie i wprowadzenie T. Skoczny, A. Jurkowska, Warszawa 2004. 23 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej W obu sytuacjach więc zasada kumulacji wyraża się w swoistej interakcji dwu odrębnych i autonomicznych reżimów ochrony: przepisów szczególnych dotyczących wzorów przemysłowych oraz postanowień prawa autorskiego. Zanim jednak przejdziemy do uzasadnienia tych wątpliwości, należy pokrótce wskazać podstawowe różnice, dzielące system szczególny ochrony wzorów od systemu ochrony prawnoautorskiej. Różnice te przejawiają się w następujący sposób: 1) kryteria ochrony są różne z uwagi na to, że ochrona szczególna nie jest uzależniona od cechy oryginalności lub cechy twórczości, której wymaga się od utworu; 2) ochrona szczególna powstaje z chwilą zarejestrowania wzoru (wpis do rejestru ma charakter konstytutywny), podczas gdy – jak wiadomo – ochrona prawnoautorska powstaje z chwilą stworzenia utworu i trwa 70 lat po śmierci twórcy. Jak z tego wynika, wzory, które nie posiadają cech utworu, nie będą mogły korzy- stać z ochrony prawnoautorskiej, inne natomiast (tzn. te, które nie spełniają wymagań przewidzianych w systemie rejestracji) nie będą mogły korzystać z ochrony wynikającej z zarejestrowania wzoru. Dotychczas uczyniono wiele, by, mimo tych różnic, uatrakcyjnić zasadę kumulacji ochrony. Dzięki tej zasadzie bowiem wzór może być chroniony już w okresie pomiędzy datą stworzenia wzoru a datą jego udostępnienia (lub rejestracji). Poza tym części pro- duktu, które nie są widoczne podczas normalnej eksploatacji, nie podlegają ochronie szczególnej, tj. ochronie przewidzianej dla wzorów, mogą jednak zostać objęte ochroną prawnoautorską, jeżeli mają oryginalną formę. Uzasadniając fakt, że prawo autorskie nie zostało jeszcze zharmonizowane w po- szczególnych krajach Wspólnoty, ustawodawca europejski pozostawił państwom człon- kowskim swobodę co do zakresu i warunków uzyskania ochrony prawnoautorskiej i co za tym idzie – także co do uzależnienia jej przyznania od wymaganego stopnia oryginalności. Zasada kumulacji ochrony ma charakter obligatoryjny, ale każde państwo członkowskie może określić zakres ochrony, rodzaje dzieł, które mogą jej podlegać, a także warunki jej przyznania. Tak więc wzór wspólnotowy, zarejestrowany lub nie, wkracza na terytorium, na którym obowiązują różne reżimy prawa autorskiego, co nieuchronnie powoduje pewną „skazę” na jego jednolitym charakterze. Wspomnijmy tylko, że w przeciwieństwie do zasady kumulacji absolutnej przyjętej we Francji, w Hiszpanii, a także w praktyce krajów Beneluksu, w innych krajach przyjęto zasadę kumulacji częściowej (Niemcy, Austria, Grecja, Portugalia, kraje skandynawskie oraz Polska i Włochy). W krajach tych pozostaje zawsze pewna wątpliwość dotycząca istnienia ochrony wzoru wspólnotowego – nie wiadomo bowiem, czy nie okaże się, że można mu przeciwstawić wzór wcześniejszy, podlegający ochronie prawnoautorskiej. Nie sprzyja to poczuciu bezpieczeństwa uprawnionego z wzoru wspólnotowego, który może się obawiać zarzutu naśladownictwa wzoru wcześniejszego, chronionego przez prawo autorskie w danym kraju członkowskim. Ponadto, niektóre zasady prawa au- torskiego, jeżeli może ono znaleźć zastosowanie w danym wypadku, mogą dodatkowo skomplikować sytuację: chodzi mianowicie o określenie podmiotu prawa w razie zawar- cia umowy o pracę, prawa osobiste (szczególnie prawo do integralności), zasady prawa autorskiego chroniące twórcę w stosunkach umownych, jak na przykład określenie 24 3. Relacje systemu ochrony wzorów wspólnotowych z innymi działami prawa własności... pola eksploatacji w umowie, wynagrodzenie proporcjonalne do korzyści płynących z eksploatacji dzieła i inne. Te sprzeczności między reżimem ochrony wzoru wspólnotowego a ochroną prawno- autorską mogą w niektórych krajach członkowskich doprowadzić do uzyskania przewagi przez tę ostatnią. Taka sytuacja podważałaby jednak główny i zasadniczy cel rozporządze- nia nr 6/2002, którym jest przecież ustanowienie jednolitego systemu ochrony wzorów na terytorium całej Wspólnoty. Ewentualność ta wywołuje niepokój i wiele dyskusji, podczas których powraca się do tych kwestii. Problem harmonizacji prawa autorskiego w krajach członkowskich w kontekście ochrony wzorów przemysłowych znalazł odzwierciedlenie w art. 17 dyrektywy 98/71 w sprawie prawnej ochrony wzorów przemysłowych, zatytułowanym „Stosunek do prawa autorskiego”. W myśl tego postanowienia wzór przemysłowy chroniony prawem z rejestracji w państwie członkowskim korzysta również z ochrony przewidzianej przez prawo au- torskie tego państwa od dnia stworzenia wzoru lub utrwalenia go w dowolnej formie. Wyrażoną w tym postanowieniu zasadę traktuje się jako ustanowienie obowiązku wprowadzenia przepisów przewidujących kumulację ochrony zarejestrowanych wzorów przemysłowych z ochroną prawnoautorską w krajach członkowskich Unii, jakkolwiek w myśl art. 17 dyrektywy 98/71 zakres i warunki, zgodnie z którymi taka ochrona jest przyznawana, łącznie z poziomem wymaganej oryginalności, są określane przez państwo członkowskie. Dyrektywa 98/71 pozostawiła państwom członkowskim swobodę co do zakresu i warunków uzyskania ochrony prawnoautorskiej (por. w związku z tym art. 17 dyrek- tywy 98/71)11. Zakres tej swobody budził pewne wątpliwości. Wobec tego Sąd Krajowy w Medio- lanie skierował w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie C-168/09 Flos SpA v. Semeraro Casa Famiglia SpA12 pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości. Odpowiadając na pytanie w związku z toczącym się w tej sprawie sporem, Trybunał Sprawiedliwości wyraził opinię, że nie są zgodne z postanowieniami dyrektywy 98/71 przepisy krajów członkowskich, pozbawiające ochrony prawnoautorskiej wzory prze- mysłowe, które weszły do domeny publicznej przed upływem czasu tej ochrony (70 lat post mortem auctoris). Jednocześnie Trybunał orzekł, że art. 17 dyrektywy 98/71 odnosi się również do wzorów przemysłowych, które były chronione prawem z rejestracji i które stały się przed- miotem własności publicznej przed wejściem w życie przepisów prawnych wprowadza- jących we Włoszech do wewnętrznego porządku prawnego prawnoautorską ochronę wszystkich wzorów przemysłowych spełniających wymagania ochrony. Ściśle biorąc, nie jest to więc „odżycie” ochrony prawnoautorskiej, lecz raczej swoista rekompensata w postaci przyznania jej tym wzorom, które dotychczas były jej pozbawione. 11 Zob. bliżej A. Tischner, Kumulatywna ochrona wzornictwa przemysłowego w prawie własności intelektualnej, Warszawa 12 Wyrok TSUE z dnia 27 stycznia 2011 r. w sprawie C-168/09 Flos SpA v. Semeraro Casa Famiglia SpA, Zb. Orz. 2015, zwłaszcza uwagi w rozdz. IV § 4. 2011, s. I-181. 25 Rozdział 1. Ogólna charakterystyka systemu ochrony wzorów przemysłowych we Wspólnocie Europejskiej Przedstawiony tutaj w podstawowym zakresie wyrok w sprawie Flos SpA doczekał się już obszernej i szczegółowej analizy13. Nawiązanie właśnie w tym miejscu do jego treści wynika z tego, iż chyba zbyt po- spiesznie uznano, że wyrok ten stanowi sygnał dla polskiego ustawodawcy, iż art. 116 p.w.p. jest sprzeczny z postanowieniami prawa unijnego, a konieczność jego uchylenia nie budzi wątpliwości14. Wydaje się, że cały kontekst prawny wydania tego wyroku przemawiał przeciwko uznaniu go za podstawę generalnych rozstrzygnięć. Przepis art. 116 p.w.p. przewidywał, że ochrona praw majątkowych do utworu, przewidziana w przepisach prawa a
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Europejskie prawo wzorów przemysłowych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: