Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00545 010816 7467210 na godz. na dobę w sumie
Ewolucja immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym - ebook/pdf
Ewolucja immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-769-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Problematyka immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym jest zagadnieniem doniosłym zarówno dla teorii, jak i praktyki prawa międzynarodowego. Instytucja immunitetów, w szczególności immunitetu państwa, znajduje swoje uzasadnienie w podstawowych zasadach systemu prawa międzynarodowego. Jednocześnie immunitety wyznaczają ramy wzajemnych relacji między państwami w zakresie wykonywania jurysdykcji. Zachodzące współcześnie zmiany, takie jak wzmocnienie pozycji jednostki, w szczególności ochrony jej praw podstawowych, czy coraz częstsze wchodzenie państwa w stosunki prywatnoprawne, powodują, że przedmiot niniejszego opracowania jest jednym z najszerzej dyskutowanych zagadnień w doktrynie zarówno prawa międzynarodowego, jak i poszczególnych dziedzin prawa krajowego, w ramach których immunitety te są realizowane. Nie ulega wątpliwości, że różne postaci immunitetów (w szczególności immunitet państwa, funkcjonariuszy państwa, immunitety dyplomatyczne oraz immunitet organizacji międzynarodowych) podlegają obecnie przemianom, co do ich zakresu i możliwych włączeń. Powstaje zatem pytanie, w jakim stopniu i zakresie immunitety muszą pozostać niewzruszalne w interesie utrzymania porządku międzynarodowego i zapewnienia sprawnego funkcjonowania państwa lub organizacji międzynarodowej w stosunkach międzynarodowych, w jakim zaś powinny być ograniczone, np. w interesie ochrony jednostki. Niniejsza publikacja jest próbą rozstrzygnięcia tej niezwykle istotnej dla praktyki kwestii.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Ewolucja immunitetów Ewolucja immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym pod redakcją Izabeli Skomerskiej-Muchowskiej Izabela Skomerska-Muchowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Europejskiego Prawa Konstytucyjnego, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Jerzy Kranz REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI czartart.com: Magdalena Muszyńska, Izabela Surdykowska-Jurek Zdjęcia wykorzystane na okładce: © Brian Jackson – Fotolia.com © Alex White – Fotolia.com © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W. 06576.14.0.K ISBN 978-83-7969-407-5 ISBN (ebook) 978-83-7969-769-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Spis treści Izabela Skomerska-Muchowska – Wprowadzenie do problematyki ewolucji immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym Marcin Kałduński – Immunitet państwa. Nowe tendencje i wyzwania Christophe Swinarski – Kadr normatywny immunitetu jurysdykcyjnego państwa w prawie międzynarodowym (w kontekście Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) Anna Wyrozumska – Rozróżnienie immunitetu państwa oraz immunitetów dyplomatycznych Michał Balcerzak – Immunitety międzynarodowe w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Ireneusz C. Kamiński – Immunitet jurysdykcyjny państwa między klasycznym prawem mię‑ dzynarodowym a prawem praw człowieka – uwagi na kanwie wyroku Al-Adsani przeciwko Wielkiej Brytanii Piotr Grzebyk – Zatrudnianie pracowników w placówkach państw obcych na terenie Polski – zagadnienie immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach cywilnych Jerzy Menkes – Immunitet jurysdykcyjny organizacji międzynarodowej – immunitet jurys‑ dykcyjny państwa: kierunki wektorów 7 15 37 53 75 93 105 123 Władysław Czapliński – Immunitet wysokich funkcjonariuszy państwa w orzecznictwie MTS 153 Jacek Skrzydło – Immunitet państwa a immunitet przedstawiciela państwa w orzecznictwie Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych Tomasz Ostropolski – Immunitet personalny najwyższych funkcjonariuszy państwa – proble‑ my najnowszej praktyki Karolina Wierczyńska – Immunitet urzędującej głowy państwa – kilka uwag na marginesie spraw toczacych się przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym Wykaz skrótów 163 169 189 207 Izabela Skomerska-Muchowska Wprowadzenie do problematyki ewolucji immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym Problematyka immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynaro‑ dowym jest jednym z najszerzej dyskutowanych zagadnień w doktrynie zarówno prawa międzynarodowego, jak i poszczególnych dziedzin prawa krajowego, w ra‑ mach których immunitety te są realizowane1. Niniejsza publikacja poświęcona jest zachodzącym obecnie zmianom, jakim poddawane są różne postaci immu‑ nitetów (w szczególności immunitet państwa, funkcjonariuszy państwa, immu‑ nitety dyplomatyczne oraz immunitet organizacji międzynarodowych). Założe‑ niem autorów jest udzielenie odpowiedzi na ogólne, ale niezwykle ważne pytanie: w jakim stopniu i zakresie immunitety muszą pozostać niewzruszalne w interesie 1 Należy wskazać przede wszystkim: H. Lauterpacht, The Problem of Jurisdictional Immu- nities of Foreign States, BYIL 1951, vol. 28; X. Yang, State Immunity in International Law, Cam‑ bridge 2012; J. Bröhmer, State Immunity and the Violation of Human Rights, Haga 1997; H. Fox, The Law of the State Immunity, Oxford 2008; J. W. Dellapenna, Foreign State Immunity in Europe, 5 N.Y. INT’L L. REV. 51, 61 (1992); A. Wyrozumska, Polskie sądy wobec immunitetu państwa ob- cego, PiP 2000, z. 3; Ch. Tomuschat, The International Law of State Immunity and Its Development by National Institutions, „Vanderbilt Journal of Transnational Law” 2011, vol. 44; S. Knuchel, State Immunity and the Promise of Jus Cogens, „Northwestern Journal of International Human Rights” 2011, vol. 9; A. Orakhelashvili, State Immunity and Hierarchy of Norms: Why the House of Lords Got It Wrong, EJIL 2008, vol. 18, no. 5; L. M. Caplan, State Immunity, Human Rights, and Jus Co- gens: A Critique of the Normative Hierarchy Theory, AJIL 2003, vol. 97; I. Wuerth, International Law in Domestic Courts and the Jurisdictional Immunities of the State Case, „Melbourne Journal of International Law” 2012, vol. 13; M. Wasiński, Immunitet państwa a jurysdykcja terytorialna (na tle orzeczenia SN w sprawie Natoniewski v. RFN), PiP 2012, z. 10; A. Wyrozumska, Zajęcie i egzekucja z konta bankowego ambasady, PiP 2012, z. 10; P. Grzegorczyk, Immunitet państwa w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010. 8 utrzymania porządku międzynarodowego i zapewnienia sprawnego funkcjonowa‑ nia państwa lub organizacji międzynarodowej w stosunkach międzynarodowych, w jakim zaś powinny być ograniczone, np. w interesie ochrony jednostki, w tym ochrony jej praw podstawowych. Najwięcej kontrowersji i problemów praktycznych budzi obecnie immunitet państwa. Jest on koncepcją prawa międzynarodowego wywodzącą się z zasady par in parem non habet imperium, zgodnie z którą państwo, bez swojej zgody, nie może podlegać jurysdykcji innego państwa. Obecnie nie ulega wątpliwości, że immunitet państwa znajduje podstawę prawną nie tylko w ogólnych zasadach prawa międzynarodowego, ale przede wszystkim w normach zwyczajowych tego prawa. Rozwój stosunków międzynarodowych i coraz dalej idąca aktywność państw w sferach tradycyjnie regulowanych prawem prywatnym spowodowały, że koncepcja absolutnego immunitetu została wyparta przez teorię ograniczonego immunitetu państwa. Zgodnie z tą ostatnią państwo korzysta z immunitetu w za‑ kresie działań władczych (iure imperii), ale nie w zakresie działań prywatnopraw‑ nych (iure gestionis). Od lat 70. XX w. teoria ograniczonego immunitetu znalazła swój wyraz zarówno w aktach prawa międzynarodowego, jak i krajowego. Mimo stosunkowo powszechnej praktyki potwierdzającej istnienie normy zwyczajowej, stanowiącej podstawę odmowy uznania immunitetu w odniesieniu do działań de iure gestionis, zakres tej normy nadal budzi szereg wątpliwości. W szczególności są one widoczne w praktyce sądów krajowych, która wykazuje istotne rozbież‑ ności w interpretacji pojęcia czynności de iure imperii i de iure gestionis. W nie‑ których przypadkach szeroka interpretacja działań prywatnoprawnych państwa prowadzi do wyłączenia immunitetu w odniesieniu do działań, które dotychczas traktowane były jako wykonywanie władztwa publicznego2. Obok wyjątku opartego na prywatnoprawnym charakterze czynności w XX w. pojawiła się koncepcja wyłączenia immunitetu w zakresie odpowie‑ dzialności deliktowej państwa za czyny popełnione w całości lub części na teryto‑ rium państwa forum, na którym sprawca szkody był obecny (tzw. tort exception)3. Zgodnie z wyjaśnieniami Komisji Prawa Międzynarodowego wyłączenie immu‑ nitetu w takiej sytuacji stanowi wyjątek od ogólnej zasady immunitetu państwa w zakresie odpowiedzialności deliktowej i odpowiedzialności cywilnej wynikają‑ cej z działań lub zaniechań, które spowodowały uszkodzenie ciała osoby fizycznej lub szkodę w jej własności. Immunitet jurysdykcyjny w sprawach cywilnych ma swoje źródło i przyczynę w zapewnieniu stabilności prawa międzynarodowego 2 Zob. M. Kałduński, Immunitet państwa. Nowe tendencje i wyzwania, s. 9 i nast. 3 Znajduje to potwierdzenie w art. 11 Konwencji Bazylejskiej, który wyłącza powołanie się przez pozwane państwo na immunitet jurysdykcyjny w sprawach o zadośćuczynienie za uszkodze‑ nie ciała lub naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu, jeżeli uszkodzenie to lub szkoda wy‑ nikły wskutek zdarzeń, które miały miejsce na terytorium państwa sądu orzekającego, a sprawca był obecny na tym terytorium, kiedy doszło do tych zdarzeń. Podobne rozwiązania przewidziano w art. 12 konwencji Narodów Zjednoczonych o immunitecie państwa. Izabela Skomerska-Muchowska Wprowadzenie do problematyki ewolucji immunitetów… 9 i ochronie dobrych stosunków między państwami. Oznacza to, że pojawiający się wyjątek powinien być interpretowany wąsko. Będzie on miał zastosowanie wy‑ łącznie w odniesieniu do szkód materialnych. Działanie lub zaniechanie będące przyczyną szkody musi mieć miejsce w całości lub części na terytorium państwa forum, a sprawca musi być tam obecny. Charakter aktu stanowiącego przyczynę szkody (de iure imperium, de iure gestionis) pozostaje przy tym bez znaczenia. Tort exception będzie miał zatem zastosowanie m.in. do działań sił zbrojnych pań‑ stwa na terytorium innego państwa. Prawem właściwym dla określenia istnienia i zakresu odpowiedzialności jest lex delicti commissi. Uzasadnieniem dla ograni‑ czenia immunitetu państwa w opisanych sytuacjach jest konieczność zapewnie‑ nia jednostkom środków ochrony prawnej i dostępu do wymiaru sprawiedliwo‑ ści w sytuacji doznania szkody na osobie lub szkody materialnej. Nadal jednak wątpliwe pozostaje zastosowanie tort exception do szkód powstałych wskutek konfliktu zbrojnego4. Również rozwój prawa międzynarodowego, w szczególności zmiana statusu jednostki, w tym wzmocnienie międzynarodowej ochrony praw człowieka, oraz coraz szersza akceptacja norm peremptoryjnych (ius cogens) w prawie między‑ narodowym są uznawane za czynniki ograniczające możliwość powoływania się przez państwo na immunitet. Zgodnie z art. 53 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z 1969 r. normą peremptoryjną jest taka norma powszechnego prawa międzynarodowego, która została przyjęta i uznana przez międzynarodową spo‑ łeczność państw jako całość za normę, od której żadne odstępstwo nie jest dozwo‑ lone i która może być zmieniona jedynie przez późniejszą normę postępowania prawa międzynarodowego o tym samym charakterze. Katalog norm uznanych po‑ wszechnie za ius cogens pozostaje nadal wąski i obejmuje zakaz agresji, ludobój‑ stwa, niewolnictwa, dyskryminacji rasowej, zbrodni przeciwko ludzkości i tortur oraz prawo do samostanowienia5. Są to materialne reguły postępowania, które zakazują zachowań niemożliwych do zaakceptowania ze względu na zagrożenie, 4 A. Gattini, To What Extent are State Immunity and Non-Justiciability Major Hurdles to In- dividuals’ Claims for War Damage, JlICJ 2003, vol. 1; idem, War Crimes and State Immunity in the Ferrini Decision, JlICJ 2005, vol. 3; M. Panezi, Sovereign Immunity and Violations of Jus Cogens Norms, Revue hellenique de droit international 56 (2003), s. 200; E. Castorina, E. Raffiotta, Jurisdictional Immunity of a Sovereign State in Italy: FRG vs. Italian Republic; P. Franzina, State Immunity in Respect of Serious Violations of Human Rights: the Case Law of the Italian Supreme Court in the Eve of its Appraisal by the ICJ, [w:] W. Czapliński, B. Łukańko, Problemy prawne w stosunkach polsko-niemieckich u progu XXI wieku, Warszawa 2009, odpowiednio s.112 i 118; P. Da Sena, F. Da Vittor, State Immunity and Human Rights: the Italian Supreme Court Decision in the Ferrini case, EJIL 16 (2005), s. 89; A. Ciampi, The Italian Court of Casssation Asserts Civil Jurisdiction over Germany in a Criminal Case Relating to the Second World War, The Civitella Case, JlICJ 7 (2009), s. 597. 5 Draft Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts, with commen‑ taries (2001), United Nations 2008, s. 112; A. Wyrozumska, Zajęcie i egzekucja z konta bankowego ambasady (w niniejszym tomie). 10 jakie stwarzają dla państw, ich narodów oraz podstawowych wartości człowie‑ ka6. Naruszenie tych norm powoduje bezprawność i w konsekwencji nielegalność sytuacji powstałych w skutek naruszenia. Trudno jednak na podstawie praktyki i opinii doktryny uznać, że naruszenie międzynarodowych norm ius cogens może samo w sobie pozbawiać państwo immunitetu. Oznaczałoby to bowiem znaczne rozszerzenie zakresu skutku norm ius cogens7. Jako normy prawa materialnego nie określają one i nie determinują reguł proceduralnych dochodzenia roszczeń na płaszczyźnie prawa krajowego. Tymczasem immunitet państwa jest normą proceduralną uniemożliwiającą prowadzenie postępowania przeciwko państwu8. Choć jego źródło stanowi zasada suwerennej równości państw, pozostaje on środ‑ kiem proceduralnym mającym na celu zapewnienie jej ochrony9. Immunitet państwa, podobnie jak inne immunitety mające swoje źródło w prawie międzynarodowym, coraz częściej jest konfrontowany z prawami czło‑ wieka10, w szczególności z prawem do sądu. Jako norma blokująca postępowa‑ 6 Ibidem, s. 85. 7 Zob. art. 53 Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów z 1960 r. Zob. też m.in orzeczenia: Międzynarodowego Trybunału Karnego d.s. byłej Jugosławii z dnia 10 grudnia 1998 r. w sprawie IT-95-17/1-T, Prosecutor v. Furundzija, ILM, vol. 38, no. 2 (March 1999), s. 317, i Brytyjskiej Izby Lordów w sprawie Regina v. Bow Street Metropolitan Stipendiary Magistrate and Others, ex parte Pinochet Ugarte (No. 3), ILR, vol. 119. 8 Odmiennie: Ch. Swinarski, Kadr normatywny immunitetu jurysdykcyjnego państwa w pra- wie międzynarodowym (w kontekście Europejskiej Konwencji Praw Człowieka), (w niniejszym to‑ mie) który uznaje immunitet państwa za normę materialną. 9 Por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2010 r., w sprawie Winicjusza Na‑ toniewskiego, sygn. akt CSK 465/09, w którym Sąd, dowołując się do poglądów doktryny, stwier‑ dził, że „nie może być mowy o sprzeczności między normami przyznającymi państwu immunitet a normami iuris cogentis, ponieważ chodzi o dwa różne rodzaje norm. Pierwsze mają charakter procesowy, a drugie materialnoprawny, dlatego nie można wywodzić z normy zakazującej tortur nakazu uchylenia immunitetu państwa w sprawach o zadośćuczynienie za tortury, podobnie jak nie można z normy statuującej immunitet wyprowadzić sensownie normy zezwalającej na stosowa‑ nie tortur. Materialna norma prawa międzynarodowego publicznego, nie gwarantując możliwości jej sankcjonowania przed zagranicznym sądem krajowym, nie może tym samym kolidować z nor‑ mą dotyczącą immunitetu państwa, która to sankcjonowanie uniemożliwia. Odrębność, z jednej strony, materialnych gwarancji w dziedzinie praw człowieka, a z drugiej, procesowego obowiązku udzielenia ochrony w sferze tych praw, daje się uzasadnić założeniami prawa międzynarodowego publicznego, respektującymi suwerenność poszczególnych państw. Immunitet państwa, choć stoi na przeszkodzie zbadaniu legalności postępowania państwa przed sądami zagranicznymi, nie wy‑ klucza załatwienia sporu z udziałem państwa metodami typowymi dla prawa międzynarodowego publicznego”. Zob. też powołane w wyroku orzecznictwo ETPC i sądów krajowych oraz wyrok MTS z dnia 14 lutego 2002 r. w sprawie Kongo przeciwko Belgii. W wyroku tym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości potwierdził oparty na prawie zwyczajowym immunitet osób sprawują‑ cych najwyższe funkcje państwowe i nie dopatrzył się na obecnym etapie rozwoju tego prawa wy‑ jątku od wskazanego immunitetu. 10 Ch. Swinarski, Kadr normatywny immunitetu jurysdykcyjnego państwa w prawie międzyna- rodowym…; M. Balcerzak, Immunitety w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, s. 67 i nast. Izabela Skomerska-Muchowska Wprowadzenie do problematyki ewolucji immunitetów… 11 nie przeciwko innemu państwu, niewątpliwie ogranicza on prawo gwarantowa‑ ne w art. 6 EKPC. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozstrzygając sprawy, w których kwestionowana jest zgodność stosowania norm o immunitecie z Kon‑ wencją, odwołuje się do obowiązujących w tym zakresie norm zwyczajowych powszechnego prawa międzynarodowego, a jego stanowisko uwzględnia funk‑ cję immunitetu w prawie międzynarodowym11. Jednocześnie praktyka Trybuna‑ łu potwierdza rozwój norm zwyczajowych ograniczających immunitet państwa, zwłaszcza w stosunkach zatrudnienia w placówkach konsularnych i dyploma‑ tycznych państw12. Ograniczenia te jednak nie wynikają wprost z Konwencji, ale ze zwyczajowego prawa międzynarodowego, a państwa strony Konwencji są zobowiązane je stosować, aby zapewnić poszanowanie praw gwarantowanych Konwencją. Postulaty relatywizacji immunitetu i przyjęcia jego autonomicznego znaczenia na gruncie ETPC nie znajdują odzwierciedlenia w praktyce orzeczni‑ czej Trybunału. Immunitet państwa jako instytucja powszechnego prawa między‑ narodowego może pełnić swoją funkcję jedynie, jeśli właśnie w ten sposób okre‑ ślony jest jego charakter normatywny. Nadanie mu autonomicznego charakteru na gruncie wyodrębnionego reżimu traktatowego podważałoby samą istotę prawa i porządku międzynarodowego. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydaje się właściwie postrzegać swoją rolę nie tylko jako sądu praw człowieka, ale również międzynarodowego trybunału rozstrzygającego o zobowiązaniach państw, w nie‑ których przypadkach również wynikających z powszechnego prawa międzynaro‑ dowego, w zgodzie z tym prawem. Immunitet państwa opiera się na normach zwyczajowych powszechnego pra‑ wa międzynarodowego, które częściowo znalazły swój wyraz w Konwencji ONZ o immunitecie państwa i jego własności z 2004 r. Konwencja ta, powstała m.in. w wyniku prac Komisji Prawa Międzynarodowego, stanowi w znacznej mierze kodyfikację obowiązującego prawa międzynarodowego, a w pewnym zakresie stanowi element kształtowania się nowych norm. Choć nie weszła ona jeszcze w życie, jak zauważają Autorzy, jest ona powoływana przez sądy jako wyraz pra‑ wa zwyczajowego. Zwyczajowy charakter norm regulujących immunitet państwa powoduje, że szczególne znaczenie przy rozstrzyganiu istnienia i zakresu immunitetu pań‑ stwa w konkretnych sprawach ma dialog sędziowski z innymi sądami, w tym sądami międzynarodowymi. Uwzględnianie praktyki sądów innych jurysdykcji, zarówno afirmatywne, jak i krytyczne, ma istotne znaczenie dla rozwoju prawa o immunitecie państwa. Postulat kierowany przez Autorów niniejszej publikacji do sędziów krajowych podkreśla ich rolę jako nie tylko organów stosujących pra‑ wo międzynarodowe, ale również je współkształtujących. 11 Zob. I. C. Kamiński, Immunitet jurysdykcyjny państwa między klasycznym prawem mię- dzynarodowym a prawem praw człowieka – uwagi na kanwie wyroku Al-Adsani przeciwko Wielkiej Brytanii (w niniejszym tomie). 12 Zob. M. Balcerzk, op. cit., I. C. Kamiński, op. cit. 12 W praktyce występuje szereg problemów dotyczących rozróżnienia poszcze‑ gólnych rodzajów immunitetów, zwłaszcza immunitetu państwa i immunitetów dyplomatycznych. W praktyce polskiej, mimo że teoretycznie immunitety te w oczywisty sposób różnią się co do przedmiotu i zakresu, sądy mają niekiedy trudności w dokonaniu rozróżnienia w konkretnej sprawie. Szczególnie problema‑ tyczne sprawy dotyczą przedstawicieli dyplomatycznych lub pomieszczeń misji dyplomatycznych (placówek konsularnych), ich majątku, zatrudnienia w placów‑ kach dyplomatycznych i konsularnych. Misje dyplomatyczne, placówki konsular‑ ne i inne misje nie korzystają z odrębnej od państwa wysyłającego osobowości prawnej. Było to podkreślane w orzecznictwie polskim i innych państw europej‑ skich w sprawach wnoszonych przeciwko przedstawicielom dyplomatycznym, ambasadom, konsulatom itp. W konsekwencji czasami uznawano, że pozwanym jest w istocie państwo lub też odrzucano pozew, często błędnie przyjmując, że za‑ stosowanie mają immunitety dyplomatyczne13. Mimo kodyfikacji prawa zwycza‑ jowego dokonanej w art. 11 Konwencji o immunitecie państwa i jego własności, kwestie dotyczące stosunków zatrudnienia nadal stanowią problematyczny obszar dla praktyki krajowej14. Rozwój prawa międzynarodowego i stosunków międzynarodowych prowa‑ dzi do rozszerzania zakresu podmiotowego immunitetów. Obok immunitetów przysługujących państwu i jego funkcjonariuszom coraz istotniejszy staje się problem immunitetów organizacji międzynarodowych15. Inaczej niż w przypadku państw, trudno znaleźć w prawie międzynarodowym materialną podstawę (ana‑ logiczną do zasady suwerennej równości państw) do uznania immunitetu organi‑ zacji międzynarodowych za immamentną normę powszechnego prawa między‑ narodowego. Wytworzenie się norm powszechnego prawa międzynarodowego w tej dziedzinie również napotyka trudności wynikające m.in. z funkcjonalnego charakteru organizacji międzynarodowych, którego konsekwencją jest niejedno‑ rodność kategorii organizacji międzynarodowych. Problematyczny jest również zakres immunitetu i dopuszczalne wyjątki – czy immunitet organizacji powinien mieć charakter absolutny, czy dopuszczalne są wyjątki, a jeśli tak, to czy ich za‑ kres powinien być analogiczny do przesłanek wyłączenia immunitetu państwa, czy też powinien odzwierciedlać specyfikę tych podmiotów prawa międzynaro‑ dowego i obejmować jedynie działania związane z realizacją funkcji i celów danej organizacji międzynarodowej. Jednym z rozwiązań problemów związanych ze stosowaniem w praktyce im‑ munitetu jest przyjęcie ustawy krajowej, tak jak to ma miejsce na przykład w Sta‑ s. 44 i nast. 13 A. Wyrozumska, Rozróżnienie immunitetu państwa oraz immunitetów dyplomatycznych, 14 P. Grzebyk, Zatrudnianie pracowników w placówkach państw obcych na terenie Polski – zagadnienie immunitetu jurysdykcyjnego w sprawach cywilnych (w niniejszym tomie). 15 J. Menkes, Immunitet jurysdykcyjny organizacji międzynarodowej – immunitet jurysdykcyj- ny państwa: kierunki wektorów (w niniejszym tomie). Izabela Skomerska-Muchowska Wprowadzenie do problematyki ewolucji immunitetów… 13 nach Zjednoczonych16. Praktyka amerykańska wskazuje jednak, że nadal aktualny pozostaje problem rozróżnienia immunitetu państwa i immunitetu personalnego najwyższych urzędników. Warto zauważyć w tym kontekście istotny wpływ, jaki na orzecznictwo sądów amerykańskich wywierają stanowiska prezentowane przez rząd amerykański w kwestii istnienia i zakresu immunitetów przysługują‑ cych najwyższym przedstawicielom państw obcych. Problemy dotyczące stosowania immunitetów personalnych najwyższych urzędników państwa pojawiły się w ostatnim czasie również w praktyce mię‑ dzynarodowej. Wiążą się one przede wszystkim z uznaniem istnienia czynów zakazanych przez prawo międzynarodowe – przestępstw międzynarodowych oraz w konsekwencji z działalnością trybunałów ad hoc do spraw byłej Jugo‑ sławii i Rwandy, utworzeniem Międzynarodowego Trybunału Karnego, a także szeregiem postępowań przeciwko głowom państw i innym osobistościom toczą‑ cych się przed sądami krajowymi (m.in. sprawą Pinocheta przed angielską Izbą Lordów). Podstawowy problem stanowi odpowiedź na pytanie, czy w sytuacji, gdy odpowiedzialność karna jednostek za zbrodnie przeciwko prawu między‑ narodowemu nie budzi wątpliwości, możliwe jest utrzymanie ochrony najwyż‑ szych urzędników państwowych przez przyznanie im immunitetu. Zagadnienie to stało się przedmiotem rozstrzygnięć zarówno MTS17, jak i międzynarodowych trybunałów karnych18. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości wydaje się chronić interesy państw przez restrykcyjne podejście do wyłączenia immunitetu ich najwyższych funkcjonariuszy. Jednocześnie jednak dostrzega, że w przypad‑ ku międzynarodowych trybunałów karnych kwestia immunitetu została uregulo‑ wana w ich statutach, które jednak ustanawiają reżim specjalny i nie mogą być uznawane za przejaw tworzenia się norm powszechnego prawa międzynarodo‑ wego (w konsekwencji MTS uznaje te postanowienia z irrelewantne). W istocie postanowienia dotyczące wyłączenia immunitetów mogą być interpretowane jako zrzeczenie się przez państwa-strony immunitetu w zakresie objętym jurysdykcją trybunałów karnych. Ograniczenia immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodo‑ wym wynikają z ewolucji prawa międzynarodowego. Wydaje się jednak, że teza o erozji suwerenności państw, a co za tym idzie ochrony gwarantowanej przez prawo międzynarodowe w postaci immunitetów, jest nieuzasadniona. Ostrożność, z jaką podchodzą do ograniczeń immunitetów sądy międzynarodowe, w szcze‑ gólności MTS, dowodzi, że podstawowa zasada, na której opiera się prawo 16 J. Skrzydło, Immunitet państwa a immunitet przedstawiciela państwa w orzecznictwie Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (w niniejszym tomie). 17 W. Czapliński, Immunitet wysokich funkcjonariuszy państwa w orzecznictwie MTS (w ni‑ niejszym tomie); T. Ostropolski, Immunitet personalny najwyższych funkcjonariuszy państwa – pro- blemy najnowszej praktyki (w niniejszym tomie). 18 K. Wierczyńska, Immunitet urzędującej głowy państwa przed Międzynarodowym Trybuna- łem Karnym – uwagi na marginesie sprawy Omara Bashira (w niniejszym tomie). 14 międzynarodowe – zasada równej suwerenności państw – pozostaje niezmienio‑ na. Jej ograniczenia są dopuszczalne w zakresie koniecznym dla ochrony podsta‑ wowych wartości, na których opiera się prawo międzynarodowe, nie mogą jednak prowadzić do naruszenia jej istoty. Opracowanie obejmuje stan prawny na dzień 30 marca 2011 r. Izabela Skomerska-Muchowska
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ewolucja immunitetów mających swoje źródło w prawie międzynarodowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: