Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00682 012018 7451794 na godz. na dobę w sumie
Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych - ebook/pdf
Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 421
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0219-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W dniach 28-30.9.2007 r. odbył się Zjazd Katedr Postępowania Cywilnego Wydziałów Prawa i Administracji polskich uniwersytetów. W obradach uczestniczyli także zaproszeni Sędziowie Sądu Najwyższego oraz przedstawiciel Uniwersytetu Wileńskiego.

Myślą przewodnią Zjazdu była „Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych'.

Dynamika przemian społecznych i gospodarczych jest tak duża, że istnieje pilna potrzeba pogłębionej refleksji nad tym, w jaki sposób powinny być zmienione przepisy prawa, w tym procedury cywilnej, aby odpowiadały współczesnym warunkom życia społecznego.

W dalszym ciągu aktualne jest pytanie czy nowelizować istniejący Kodeks, czy przystąpić do opracowania nowego. Niezależnie od odpowiedzi na to pytanie nie można zaniechać starań o nadanie obecnie obowiązującemu Kodeksowi optymalnej postaci.

W czasie obrad uczestnicy konferencji zastanawiali się nad projektowanymi zmianami, a także oceniali skuteczność i zasadność dokonanych już nowelizacji. Należy podkreślić, że wygłoszone referaty zostały przygotowane w sposób kompetentny i charakteryzowały się wysokim poziomem merytorycznym.

Wyniki obrad przedstawiamy czytelnikom w niniejszym zbiorze referatów, zarówno wygłoszonych podczas Zjazdu, jak i złożonych do druku. Jest to obszerny i interesujący materiał, godny rozważenia przez ustawodawcę planującego dalsze zmiany w procedurze cywilnej.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Ewolucja polskiego postêpowania cywilnego wobec przemian politycznych, spo³ecznych i gospodarczych Materia³y konferencyjne Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Postêpowania Cywilnego Szczecin–Niechorze 28–30.9.2007 r. Pod redakcj¹ dr hab. prof. US Henryka Doleckiego i dr Kingi Flagi-Gieruszyñskiej Wydawnictwo C. H. BECK Ewolucja polskiego postêpowania cywilnego wobec przemian politycznych, spo³ecznych i gospodarczych Materia³y konferencyjne Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Postêpowania Cywilnego Szczecin–Niechorze 28–30.9.2007 r. Pod redakcj¹ dr hab. prof. US Henryka Doleckiego i dr Kingi Flagi-Gieruszyñskiej Wydawnictwo C. H. BECK Warszawa 2009 Ewolucja polskiego postêpowania cywilnego wobec przemian politycznych, spo³ecznych i gospodarczych Redakcja: Aleksandra Dró¿d¿ Projekt ok³adki: Robert Rogiñski © Wydawnictwo C. H. Beck 2009 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Sk³ad i ³amanie: Wydawnictwo C. H. Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-0219-5 Spis treści Wykaz skrótów .............................................................................................................................................. VII Wstęp (Henryk Dolecki) .................................................................................................................................. XI 1. Postępowania odrębne de lege lata i de lege ferenda (Tadeusz Ereciński) ........................................ 1 1 1.1. Pojęcie postępowania odrębnego ...................................................................................................... 3 1.2. Rzut oka na historię postępowań odrębnych .................................................................................. 6 1.3. Struktura i wzajemne powiązania postępowań odrębnych de lege lata ....................................... 1.4. Kryteria wyróżnienia postępowań odrębnych ................................................................................ 8 1.5. Uwagi de lege ferenda .......................................................................................................................... 11 2. Tradycja a postęp w nowelizacji cywilnego prawa sądowego (in statu nascendi) (Mieczysław Sawczuk) ....................................................................................................................... 15 3. Mediacja w postępowaniu w sprawach rodzinnych (Stanisława Kalus) ......................................... 25 4. Niektóre kwestie postępowania cywilnego w doktrynie Sądu Konstytucyjnego (Vytautas NekroŠius) .......................................................................................................................... 33 4.1. Wstęp .................................................................................................................................................... 33 4.2. Rozwinięcie .......................................................................................................................................... 34 4.3. Wnioski ................................................................................................................................................. 42 5. Postępowanie grupowe – podstawowe założenia teoretyczne na tle istniejących unormowań proceduralnych (Piotr Pogonowski) .................................................................................................. 45 5.1. Uwagi wprowadzające .......................................................................................................................... 45 5.2. Modele postępowania grupowego ..................................................................................................... 48 5.3. Wielopodmiotowość w procesie cywilnym. Załatwianie spraw kilku podmiotów w postępowaniu cywilnym ................................................................................................................ 50 5.4. Uwagi podsumowujące ........................................................................................................................ 59 6. Znaczenie ADR dla realizacji roszczeń w postępowaniu cywilnym (Andrzej Wach) ................... 61 6.1. Uwagi wstępne ..................................................................................................................................... 61 6.2. Przesłanki rozwoju ruchu ADR .......................................................................................................... 63 6.3. Relacja ruchu ADR do procesu sądowego ........................................................................................ 65 6.4. Sfery zastosowania procedur alternatywnych .................................................................................. 67 6.5. Znaczenie nadawane poszczególnym formom ADR ....................................................................... 71 7. Między systemem dyskrecjonalnej władzy sędziego a systemem prekluzji – ewolucja regulacji prawa polskiego (Karol Weitz) ...................................................................................................... 73 7.1. Wprowadzenie ...................................................................................................................................... 73 7.2. Założenia teoretyczne .......................................................................................................................... 76 7.3. Rozwój regulacji prawa polskiego ...................................................................................................... 79 7.4. Ocena obecnych rozwiązań i wnioski de lege ferenda ................................................................... 92 8. Kontrola dyskrecjonalizmu sędziowskiego przez sądy wyższego rzędu (Tadeusz Wiśniewski) ....... 99 III Spis treści 9. Zasada formalizmu procesowego w nowelizacjach Kodeksu postępowania cywilnego. Zagadnienia wybrane (Andrzej Zieliński) ........................................................................................ 111 10. Wykorzystanie podpisu elektronicznego w polskim postępowaniu cywilnym – zagadnienia wybrane (Arkadiusz Bieliński) ........................................................................................................... 119 10.1. Wprowadzenie .................................................................................................................................... 119 10.2. Idea elektronicznego sądu ................................................................................................................. 120 10.3. Wnoszenie pism procesowych na elektronicznych nośnikach informatycznych ...................... 122 10.4. Opłaty sądowe .................................................................................................................................... 125 10.5. Podsumowanie ................................................................................................................................... 126 11. O tzw. ograniczonej samodzielności jurysdykcyjnej sądu cywilnego w procesie cywilnym (Łukasz Błaszczak) ............................................................................................................................. 127 11.1. Uwagi wprowadzające ...................................................................................................................... 127 11.2. Ograniczenia samodzielności jurysdykcyjnej sądu cywilnego .................................................... 131 11.3. Podsumowanie ................................................................................................................................... 145 12. Podstawy zabezpieczenia roszczeń w postępowaniu zabezpieczającym – wybrane zagadnienia (art. 7301, 753 i 7531 KPC) (Radosław Flejszar) ....................................................................................... 147 12.1. Uwagi wstępne .................................................................................................................................... 147 12.2. Przesłanki postępowania zabezpieczającego a przesłanki (podstawy) zabezpieczenia roszczeń .............................................................................................................................................. 151 12.3. Podstawy zabezpieczenia roszczeń przed wejściem w życie ustawy nowelizującej KPC z 2.7.2004 r. ........................................................................................................................................ 152 12.4. Podstawy zabezpieczenia roszczeń na gruncie aktualnego stanu prawnego ............................. 156 12.5. Podsumowanie ................................................................................................................................... 158 13. Zasady orzekania o kosztach postępowania zabezpieczającego (Izabella Gil) .............................. 161 13.1. Charakter prawny postępowania zabezpieczającego ..................................................................... 161 13.2. Tryb związany z orzekaniem o zwrocie kosztów postępowania zabezpieczającego .................. 162 13.3. Zasady, jakimi powinien kierować się sąd przy orzekaniu o kosztach postępowania zabezpieczającego ............................................................................................................................. 164 13.4. Termin na złożenie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego ............. 165 13.5. Zagadnienie związania sądu orzeczeniem komornika przy orzekaniu o kosztach postępowania zabezpieczającego .................................................................................................... 167 13.6. Forma, w jakiej następuje orzekanie o kosztach postępowania zabezpieczającego .................. 169 14. Postępowanie na skutek wniesienia skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego (Włodzimierz Głodowski) ................................................................................................................... 171 14.1. Uwagi wstępne .................................................................................................................................... 171 14.2. Wniesienie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego .......................................................... 172 14.3. Badanie spełnienia warunków formalnych skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego i uiszczenie opłaty .............................................................................................................................. 174 14.4. Rozpoznanie i rozstrzygnięcie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego ......................... 175 14.5. Zawieszenie postępowania przez sąd I instancji w celu umożliwienia sądowi polubownemu ponownego podjęcia postępowania ..................................................................... 176 14.6. Wstrzymanie wykonania wyroku sądu polubownego .................................................................. 180 14.7. Uwagi de lege ferenda ......................................................................................................................... 181 IV Spis treści 15. Nieistnienie orzeczenia – kilka uwag na temat praktycznych konsekwencji uznania orzeczenia za nieistniejące (Agnieszka Góra-Błaszczykowska) ........................................................ 183 16. Powództwo grupowe w świetle amerykańskiego federalnego prawa procesowego cywilnego (Robert Kulski) ................................................................................................................. 189 17. O aktualności zasady lata sentenia desinit esse iudex w polskim procesie cywilnym (Ireneusz Kunicki) .............................................................................................................................. 205 18. Postępowanie o ubezwłasnowolnienie w świetle nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 9.5.2007 r. (Małgorzata Malczyk-Herdzina) ................................................................................... 215 19. Właściwość sądu w procesie cywilnym wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych (Krystian Markiewicz) ............................................................................................ 223 19.1. Uwagi ogólne ...................................................................................................................................... 223 19.2. Właściwość sądu w latach 1918–1950 ............................................................................................ 224 19.3. Właściwość sądu w latach 1950–1965 ............................................................................................ 230 19.4. Właściwość sądu w latach 1965–1990 ............................................................................................ 235 19.5. Właściwość sądu w latach 1990–2007 ............................................................................................. 239 19.6. Uwagi końcowe ................................................................................................................................... 243 20. Granice apelacji w postępowaniu cywilnym – analiza pojęcia (Monika Michalska) ..................... 251 21. Interwencja główna (uwagi na temat aktualności i przydatności art. 75 KPC) – zarys problematyki (Piotr Osowy) ................................................................................................. 265 22. Zwolnienie od kosztów sądowych osoby izycznej w postępowaniu cywilnym – zagadnienia wybrane (Mariusz Sorysz) ................................................................................................................. 281 23. Wadliwości czynności procesowych stron i uczestników postępowania (Ewa Rudkowska-Ząbczyk) ................................................................................................................ 287 23.1. Czynności procesowe nieistniejące .................................................................................................. 288 23.2. Czynności procesowe nieważne ....................................................................................................... 290 23.3. Czynności procesowe bezskuteczne ................................................................................................ 293 23.4. Względna bezskuteczność czynności procesowych ..................................................................... 294 23.5. Bezwzględna bezskuteczność czynności procesowych ................................................................. 296 24. Prawo do sądu jako przesłanka przerwy biegu przedawnienia w razie wytoczenia powództwa przed sądem państwa obcego (Andrzej Torbus) .............................................................................. 299 24.1. Uwagi wstępne .................................................................................................................................... 299 24.2. Stanowisko doktryny ......................................................................................................................... 300 24.3. Przesłanki przedawnienia – analiza poszczególnych stanowisk .................................................. 303 24.4. Uwagi końcowe ................................................................................................................................... 309 25. Zmiany art. 47 Kodeksu postępowania cywilnego o składzie sądu w okresie od 1.7.1996 r. do 28.7.2007 r. (Ryszard Więckowski) ............................................................................................... 311 26. Przesłanki uznania i stwierdzenia wykonalności zagranicznego orzeczenia sądowego na podstawie rozporządzenia Rady (WE) 44/2001 („Bruksela I”) (Aleksandra Włosińska) ................................ 317 26.1. Wprowadzenie .................................................................................................................................... 317 26.2. Przesłanki uznania i stwierdzenia wykonalności zagranicznego orzeczenia sądowego ........... 319 26.3. Uwagi końcowe ................................................................................................................................... 326 27. Ewolucja charakteru skargi kasacyjnej w polskim postępowaniu cywilnym (Tadeusz Zembrzuski) ........................................................................................................................ 329 V Spis treści 28. Instytucja mediacji w sprawach rodzinnych w świetle przemian społecznych w polskim postępowaniu cywilnym – analiza prawnoporównawcza (Marcin Białecki) ................................. 341 28.1. Wprowadzenie .................................................................................................................................... 341 28.2. Instytucja mediacji w prawie polskim ............................................................................................. 342 28.3. Instytucja mediacji w prawie belgijskim ......................................................................................... 346 28.4. Instytucja mediacji w prawie austriackim ....................................................................................... 347 28.5. Instytucja mediacji w prawie angielskim ........................................................................................ 348 28.6. Podsumowanie ................................................................................................................................... 349 29. Ewolucja koncepcji orzeczeń prawnie nieistniejących w postępowaniu cywilnym (Edyta Gapska) ................................................................................................................................... 351 29.1. Uwagi wprowadzające ......................................................................................................................... 351 29.2. Źródła koncepcji prawnego nieistnienia orzeczenia ...................................................................... 352 29.3. Deinicja orzeczenia prawnie nieistniejącego .................................................................................. 353 29.4. Uchybienia powodujące prawne nieistnienie orzeczenia ............................................................... 354 29.5. Wnioski ................................................................................................................................................. 358 29.6. Zakończenie ......................................................................................................................................... 363 30. Wymogi formalne apelacji sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika (Marcin Kładny) ................................................................................................................................ 365 31. Jeszcze o zaskarżalności orzeczeń dotyczących wniosku o przywrócenie terminu w świetle pojęcia postanowień kończących postępowanie w sprawach cywilnych (Robert Obrębski) ......... 371 32. Aktywność sądu w zakresie zbierania materiału faktycznego sprawy w przygotowawczej fazie postępowania cywilnego (art. 207 § 2 i 3 KPC) (Piotr Rylski) ........................................................ 387 Indeks rzeczowy ............................................................................................................................................ 401 VI Wykaz skrótów 1. Źródła prawa BGB d.KPC Bürgerliches Gesetzbuch rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934 ze zm.) – obecnie nie obowiązuje KC ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Konstytucja PRL Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22.7.1952 r. (t.j. Dz.U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 ze zm.) – obecnie nie obowiązuje Konstytucja RP Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) KPA KPC KPK KRO KSCU ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) PodElU ustawa z 18.9.2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. Nr 130, poz. 1450 ze zm.) SNU TUE TWE ustawa z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) Traktat o Unii Europejskiej z 7.2.1992 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30) Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską z 25.3.1957 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2) 2. Organy i instytucje ETS PAG SA SN SO TK Europejski Trybunał Sprawiedliwości Państwowy Arbitraż Gospodarczy Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Sąd Okręgowy Trybunał Konstytucyjny VII Wykaz skrótów 3. Publikatory i czasopisma Acta Universitatis Wratislaviensis Biuletyn SN Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy WE/UE Europejski Przegląd Sądowy Europäisches Wirtschats- und Stenerrecht Federal Rules of Cywil Procedure Głos Prawa Głos Sądownictwa Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts Juristische Woche Kwartalnik Prawa Prywatnego Monitor Polski Monitor Prawniczy Nowe Prawo Nowy Przegląd Notarialny Orzecznictwo Sądów Gospodarczych Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Prokuratoria Generalna Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Palestra Prawo Bankowe Państwo i Prawo Praca i Zabezpieczenie Społeczne Prawo i Życie Przegląd Legislacyjny Polski Proces Cywilny Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa i Administracji Problemy Prawne Handlu Zagranicznego AUWr. Biul. SN Dz.U. Dz.Urz. EPS EWS FRCP Gł. Pr. Gł. Sąd. IPRax JW KPP M.P. MoP NP NPN OSG OSNAPiUS OSNC OSNP OSNPG OSPiKA OTK Pal. PB PiP PiZS PiŻ PL PPC PPH PPiA PPHZ VIII Pr. Sp. Prok. i Pr. PS R. Pr. RabelsZ Rej. RIW RPEiS Rzeczp. SC SI SJZ SP StAZ Zb. Orz. Zb. Urz. ZN IBPS ZNUJ ZNUŁ ZNUMK ZPO ZZP Prawo Spółek Prokuratura i Prawo Przegląd Sądowy Radca Prawny Rabels Zeitschrit für ausländisches und internationales Privatrecht Rejent Recht der Internationalen Wirtschat Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rzeczpospolita Studia Cywilistyczne Studia Iuridica Schweizerische Juristen-Zeitung Studia Prawnicze Das Standesamt Zbiory Orzecznictwa Trybunału Europejskiego Zbiór Urzędowy Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Zivilprozessordnung Zeitschrit für Zivilprozess 4. Inne skróty art. cyt. dot. ds. ew. m.in. n. artykuł cytowany (-a, -e) dotyczący (-a, -e) do spraw ewentualnie między innymi następny (-a, -e) niepubl. niepublikowany Nr nt. orzecz. pkt numer na temat orzeczenie punkt Wykaz skrótów IX Wykaz skrótów p.n.e. por. post. poz. proj. r. s. sprost. T. lub t. t.j. tj. tłum. tzw. uchw. ust. uw. w zw. wyd. wyr. z. zd. ze zm. zob. przed naszą erą porównaj postanowienie pozycja projekt rok strona sprostowanie tom tekst jednolity to jest tłumaczenie tak zwany (-a, -e) uchwała ustęp uwaga w związku wydanie wyrok zeszyt zdanie ze zmianą (-ami) zobacz X …hominum causa omne ius constitutum sit… D.1, 5, 2, Wstęp W dniach 28–30.9.2007 r. odbył się Zjazd Katedr Postępowania Cywilnego Wydziałów Prawa i Ad- ministracji polskich uniwersytetów. W obradach uczestniczyli także zaproszeni Sędziowie Sądu Naj- wyższego oraz przedstawiciel Uniwersytetu Wileńskiego. Myślą przewodnią Zjazdu była „Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian po- litycznych, społecznych i gospodarczych”. Obrady nawiązywały do problematyki wcześniejszego spotkania, które odbyło się w październi- ku 2005 r. w Zakopanem, zorganizowanego w czterdziestolecie uchwalenia Kodeksu postępowania cywilnego. Dynamika przemian społecznych i gospodarczych jest tak duża, że istnieje pilna potrzeba pogłę- bionej releksji nad tym, w jaki sposób powinny być zmienione przepisy prawa, w tym procedury cywilnej, aby odpowiadały współczesnym warunkom życia społecznego. Część dokonanych zmian w Kodeksie postępowania cywilnego była uzasadniona i celowa, jednak część zmian została wprowadzona zbyt pospiesznie, na potrzeby chwili, co nie dało pożądanego efek- tu, gdyż znowelizowane przepisy musiały być uchylone, dlatego ważne jest, aby wszelkie projektowane zmiany miały charakter przemyślany i na ile to jest możliwe, trwały. W dalszym ciągu aktualne jest pytanie czy nowelizować istniejący Kodeks, czy przystąpić do opra- cowania nowego. Niezależnie od odpowiedzi na to pytanie nie można zaniechać starań o nadanie obecnie obowiązującemu Kodeksowi optymalnej postaci. W czasie obrad uczestnicy konferencji zastanawiali się nad projektowanymi zmianami, a także oce- niali skuteczność i zasadność dokonanych już nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego. Należy podkreślić, że wygłoszone referaty zostały przygotowane w sposób kompetentny i charakteryzowały się wysokim poziomem merytorycznym. Wyniki obrad przedstawiamy czytelnikom w niniejszym zbiorze referatów, zarówno wygłoszonych podczas Zjazdu, jak i złożonych do druku. Jest to obszerny i interesujący materiał, godny rozważenia przez ustawodawcę planującego dalsze zmiany w procedurze cywilnej. Wszystkim uczestnikom Zjazdu dziękuję za obecność i aktywność w trakcie obrad. Podziękowania składam również sponsorom, za pomoc inansową w przygotowaniu Zjazdu na od- powiednim poziomie organizacyjnym, a mianowicie władzom Uniwersytetu Szczecińskiego, władzom województwa zachodniopomorskiego oraz miasta Szczecina. Henryk Dolecki XI Wstęp Na konferencji pracownicy Katedry Postępowania Cywilnego Uniwersytetu Szczecińskiego mieli zaszczyt gościć1: Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego prof. dr hab. Mieczysław Sawczuk MAE Katolicki Uniwersytet Lubelski dr hab. prof. KUL Piotr Pogonowski dr Paweł Cioch dr Edyta Gapska dr Joanna Nowińska Sąd Najwyższy prof. zw. dr hab. SSN Tadeusz Ereciński SSN Henryk Pietrzkowski prof. dr hab. SSN Tadeusz Wiśniewski Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu mgr Marcin Walasik prof. dr hab. Feliks Zedler dr hab. Prof. UAM Krzysztof Knoppek dr Włodzimierz Głodowski dr Paweł Grzegorczyk dr Andrzej Jarocha dr Joanna Mucha dr Aleksandra Włosińska Uniwersytet Białostocki dr Arkadiusz Bieliński mgr Katarzyna Pawlak Uniwersytet Jagielloński dr hab. Andrzej Oklejak dr Radosław Flejszar dr Małgorzata Malczyk-Herdzina dr Mariusz Sorysz dr Ryszard Więckowski mgr Małgorzata Bociąga mgr Bartosz Frączyk mgr Katarzyna Gajda 1 Poszczególne instytucje zostały przedstawione w kolejności alfabetycznej. XII prof. UKSW dr hab. Andrzej Zieliński Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie dr Grzegorz Jędrejek mgr Marcin Białecki mgr Adam Gosk mgr Agnieszka Kincbok Uniwersytet Łódzki mgr Agata Harast prof. dr hab. Janusz Jankowski prof. dr hab. Andrzej Marciniak dr Anna Barańska dr Sławomir Cieślak dr Józef Jagieła dr Robert Kulski dr Ireneusz Kunicki dr Monika Michalska dr Maciej Muliński Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie prof. dr hab. Andrzej Jakubecki dr Joanna Bodio dr Tomasz Demendecki dr Wojciech Graliński dr Przemysław Telenga mgr Olimpia Marcewicz mgr Monika Rejdan mgr Jacek Świeca mgr Mariusz Wójcik prof. dr hab. Kazimierz Lubiński Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu mgr Agnieszka Laskowska mgr Joanna May Uniwersytet Opolski dr Agnieszka Góra-Błaszczykowska Uniwersytet Rzeszowski dr Mariusz Załucki mgr Anna Drzazga mgr Marcin Witkowski Wstęp XIII Wstęp prof. dr hab. Stanisława Kalus dr Krystian Markiewicz dr Andrzej Pokora dr Andrzej Torbus Uniwersytet Śląski w Katowicach mgr Małgorzata Kowalska mgr Grzegorz Matusik prof. zw. dr hab. SSN Tadeusz Ereciński dr hab. Andrzej Wach dr hab. Karol Weitz dr Andrzej Harla dr Tadeusz Zembrzuski Uniwersytet Warszawski mgr Robert Obrębski mgr Piotr Rylski mgr Tomasz Wojciechowski mgr Andrzej Zielony Uniwersytet Wileński prof. dr hab. Vytautas Nekrosius Uniwersytet Wrocławski prof. dr hab. Elwira Marszałkowska-Krześ dr Łukasz Błaszczak dr Izabela Gil dr Ewa Rudkowska-Ząbczyk Wyższa Szkoła Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego mgr Ewelina Milan mgr Małgorzata Sekuła mgr Iwona Zygmunt XIV 1. Postępowania odrębne de lege lata i de lege ferenda Prof. zw. dr hab. Tadeusz Ereciński Prezes Sądu Najwyższego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warszawski 1.1. Pojęcie postępowania odrębnego W doktrynie prawa procesowego cywilnego pojęcie postępowania odrębnego nie jest rozumiane zupełnie jednolicie. Według W. Siedleckiego nauka i ustawa procesowa odróżniają w postępowaniu spornym kilka form postępowania, które można podzielić na dwie grupy: – proces zwyczajny, to znaczy proces typowy toczący się według przepisów ustawy procesowej, prze- widziany do rozpoznawania i rozstrzygania większości spraw cywilnych przy zachowaniu form, które ustawa uważa za normalne formy procesowe, – proces nadzwyczajny, czyli postępowania odrębne, które są postępowaniami przyspieszonymi, uproszczonymi lub postępowaniami odrębnie unormowanymi ze względu na szczególną właści- wość spraw będących ich przedmiotem1. Wydaje się, że rozróżnienie to, co do zasady, zachowało swój walor. Wynikają z niego dwa pod- stawowe wnioski: pojęcie postępowania odrębnego związane jest z trybem procesowym oraz że nad- zwyczajność postępowania odrębnego zdeterminowana jest dwoma różnymi kryteriami: potrzebą przyspieszenia lub uproszczenia postępowania w określonych sprawach, bądź szczególnymi właści- wościami pewnych spraw cywilnych będących przedmiotem postępowania. Znaczne zwiększenie liczby postępowań odrębnych w ostatnich latach, zmiany ich struktury bądź tradycyjnego charakteru uzasadniają podjęcie dyskusji – zwłaszcza w związku z pracami zmierzają- cymi do przygotowania założeń nowego Kodeksu postępowania cywilnego – co do znaczenia tych regulacji oraz optymalnej liczby i kształtu procesów nadzwyczajnych. Jak trafnie zauważył W. Bronie- wicz, zakres spraw przekazanych do postępowań odrębnych uległ tak znacznemu rozszerzeniu, że ist- niejąca uprzednio proporcja między postępowaniem zwykłym, służącym rozpoznawaniu większości rodzajów spraw, uległa odwróceniu2. Autor ten podkreśla jednocześnie, że postępowanie zwykłe po- zostaje jednak zasadniczym trybem3 postępowania procesowego, nadal bowiem służy rozpoznawaniu znacznej liczby spraw, co zaś najważniejsze, regulujące je przepisy mają odpowiednie zastosowanie we wszystkich postępowaniach odrębnych4. 1 J. Jodłowski, W. Siedlecki, Postępowanie cywilne. Część ogólna, Warszawa 1958, s. 34. 2 W. Siedlecki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2006, s. 289. 3 Czy raczej rodzajem postępowania procesowego, jeżeli pojęcie trybu zachować tylko dla całego postępowania proceso- wego w przeciwstawieniu do trybu nieprocesowego. 4 W. Broniewicz, tamże. 1 Tadeusz Ereciński W nauce prawa procesowego nie brakuje opracowań dotyczących poszczególnych postępowań od- rębnych. Brak natomiast ogólnej releksji co do wzajemnych relacji między tymi postępowaniami oraz ich użyteczności i efektywności. Nowym problemem jest przy tym nakładanie się na siebie regulacji różnych postępowań odrębnych, które w praktyce prowadzą do trudności w ich stosowaniu. Celem niniejszych rozważań będą zatem zagadnienia strukturalne postępowań odrębnych, a nie szczegółowe problemy związane z ich unormowaniem. Pozostając przy kwestiach terminologicznych, przyjąć należy jeszcze kilka założeń wstępnych. Nie- właściwe wydaje się określanie postępowań odrębnych trybami szczególnymi lub postępowaniem procesowym szczególnym5. Już S. Włodyka wskazywał na możliwość innego rozumienia szczegól- nego postępowania cywilnego – bądź jako postępowania cywilnego uregulowanego poza przepi- sami KPC, bądź jako postępowania nieprocesowego – oraz wszystkich pozasądowych postępowań rozpoznawczych6. Międzynarodowe postępowanie odrębne nie będzie w niniejszym artykule traktowane jako postę- powanie odrębne, mimo że jego systemowe wyodrębnienie spowodowane jest, podobnie jak w odnie- sieniu do niektórych postępowań odrębnych, odrębnością przedmiotu postępowania (sprawa cywilna z tzw. umownie elementem zagranicznym). Analizowane postępowania odrębne (unormowane w Ty- tule VII Księgi pierwszej części pierwszej KPC – art. 425–50514) zawierają jednak jedynie odrębności w zakresie postępowania rozpoznawczego. Odrębności międzynarodowego postępowania cywilnego dotyczą zaś wszelkich postępowań strukturalnych: rozpoznawczego, zabezpieczającego i egzekucyj- nego, co zmusiło ustawodawcę do zamieszczenia przepisów dotyczących tego postępowania po tych postępowaniach7. Od postępowań odrębnych w ścisłym tego słowa znaczeniu (postępowania uregulowane w tytule VII – art. 425–50514 KPC) odróżnić należy faktyczne odrębności postępowania zwykłego przy rozpo- znawaniu niektórych innych kategorii spraw cywilnych, jak np. o roszczenia alimentacyjne, roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych lub o prawa niemajątkowe. Regulacja tych odrębności (choć spowo- dowana jest, tak jak przy niektórych postępowaniach odrębnych, specyiką przedmiotu sprawy) po pierwsze jest fragmentaryczna, a po drugie, jak w wypadku przepisów z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego – dotyczy wszystkich postępowań strukturalnych i nie ogranicza się tylko do postępowania rozpoznawczego. Przy rozważaniu specyiki postępowań odrębnych zastanawiano się nad innymi jeszcze formami postępowania cywilnego. Wśród postępowań odrębnych W. Siedlecki wymieniał pierwotnie postępo- wanie pojednawcze8, twierdził jednak jednocześnie, że nie jest to postępowanie odrębne, ale specjal- ne postępowanie, wszczynane z inicjatywy jednej ze stron, które może się toczyć przed wszczęciem postępowania. Po zmianach KPC z 1930 r. dokonanych w okresie powojennym, aż do wejścia w życie KPC z 1964 r. zaliczane było ono jednak formalnie do postępowań odrębnych. Poświęcony był mu jeden rozbudowany art. 453 d.KPC. Za specjalne postępowanie W. Siedlecki uznawał także postępo- wanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt, w postępowaniu tym nie rozpoznaje się bowiem roszczeń 5 Por. J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2005, s. 39. 6 Por. S. Włodyka, Pojęcie postępowania cywilnego i jego rodzaje, w: Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego, Wrocław 1974, s. 320–321 oraz S. Dalka, Ochrona sądowa roszczeń majątkowych w postępowaniu nakazowym i upominaw- czym, Gdańsk 1977, s. 19. 7 Zob. S. Włodyka, Pojęcie..., op. cit., s. 322. 8 J. Jodłowski, W. Siedlecki, Postępowanie cywilne..., op. cit., s. 35. 2 1. Postępowania odrębne de lege lata i de lege ferenda stron. Dzisiaj nie ulega wątpliwości, że postępowania tego typu są klasyikowane jako postępowania pomocnicze, a nie odrębne. Jako uzasadnienie istnienia postępowań odrębnych podaje się z reguły specyikę i odrębność spraw rozpoznawanych w danym postępowaniu, a także wagę społeczną pewnych stosunków materialno- prawnych. Formy i instytucje postępowania ogólnego (zwykłego) są „niewystarczające lub niewła- ściwe przy rozpoznawaniu spraw z zakresu tych stosunków”9. Drugim głównym powodem istnie- nia postępowań odrębnych jest tendencja do upraszczania form postępowania w sprawach drobnych i prostych, w szczególności niewymagających przeprowadzenia postępowania dowodowego na zasa- dach ogólnych. Obecnie nie budzi wątpliwości, że postępowania odrębne nie tworzą osobnych trybów postępo- wania i przynależą do trybu procesowego, jako jego wyodrębnione formy (rodzaje). Istotą ich stoso- wania jest pierwszeństwo przepisów szczególnych przed ogólnymi normami postępowania ogólnego (zwyczajnego). Dopiero w razie braku regulacji szczególnej wprost lub odpowiednio zastosowanie mają przepisy ogólne. Zgodnie z art. 191 KPC nie można dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń różnego rodzaju przeciwko temu samemu pozwanemu, o ile dla któregokolwiek z tych roszczeń przewidziane jest po- stępowanie odrębne. Postępująca szczegółowość regulacji niektórych postępowań odrębnych (np. postępowania w spra- wach gospodarczych) prowokuje jednocześnie pytanie, czy nadal usprawiedliwiona jest teza, że po- stępowania odrębne podlegają jednolitym regułom procesowym, a odmienności sformułowane są w postaci przepisów szczególnych10. To, co było początkowo wyjątkiem, zaczyna stawać się regułą. Należy wreszcie przypomnieć, że sprawy określonego rodzaju (np. sprawy małżeńskie, ze stosun- ków między rodzicami i dziećmi) decyzją ustawodawcy mogą należeć zarówno do trybu procesowego, jak i nieprocesowego. 1.2. Rzut oka na historię postępowań odrębnych Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r. zawierał jednolitą regulację dla wszystkich rodzajów spraw cywilnych rozpoznawanych w procesie. Wzorem prawa austriackiego przewidywał postępowa- nie nakazowe i upominawcze11. Postępowanie nakazowe było fakultatywnym postępowaniem prze- znaczonym dla realizacji roszczeń pieniężnych i o świadczenia innych rzeczy zamiennych. Należało do właściwości sądów grodzkich i okręgowych. Żądanie pozwu musiało być uzasadnione w całości dołą- czonymi do pozwu dokumentami publicznymi lub prywatnymi z uwierzytelnionym podpisem. Nakaz zapłaty mógł być również wydany na podstawie ważnego weksla lub czeku. Nakaz zapłaty stanowił 9 Tak np. J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, op. cit., s. 30–31. Zob. także W. Berutowicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1974, s. 293 oraz H. Mądrzak, D. Krupa, E. Marszałkowska- -Krześ, Postępowanie cywilne, Warszawa 2003, s. 251–252 i K. Piasecki, Postępowanie sporne rozpoznawcze, Warszawa 2004, s. 507. 10 Tak M. Manowska, Postępowania odrębne w procesie cywilnym, Warszawa 2003, s. 12. Zob. również S. Cieślak, Postę- powanie przyspieszone w procesie cywilnym, Warszawa 2004, s. 4. 11 Por. m.in. M. Allerhand, Kodeks postępowania cywilnego, Lwów 1932; J. Bekerman, Postępowanie nakazowe i upomi- nawcze, Gazeta Sądowa Warszawska 1933, Nr 5; L. Wusatowski, Postępowanie nakazowe, Miejsce Piastowe 1931; A. hon, Postępowanie upominawcze według KPC, PPC 1935, Nr 5–6 i 7–8. 3 Tadeusz Ereciński tytuł zabezpieczenia i poza zażaleniem na koszty procesu nie przysługiwał od niego środek odwo- ławczy. Pozwany mógł natomiast w określonych terminach wnieść zarzuty. Postępowanie wywołane wniesieniem zarzutów toczyło się według zwykłych reguł, niedopuszczalne było jednak powództwo wzajemne, w zasadzie zmiana powództwa oraz ograniczona możliwość potrącenia. Postępowanie upominawcze wprowadzono stopniowo w okręgach poszczególnych sądów i do 1939 r. nie objęło ono, ze względu na mało sformalizowany charakter, całego terytorium państwa. Postępowanie to należało do właściwości sądów grodzkich, było postępowaniem fakultatywnym, kierowanym wyłącznie przeciwko dłużnikowi osobistemu powoda i ograniczonym co do podstawy stosunku prawnego. Wartość przedmiotu sporu ograniczona była ponadto kwotowo. Sprzeciw od na- kazu zapłaty mógł mieć dowolną formę. Wniesienie sprzeciwu w terminie powodowało utratę mocy przez nakaz zapłaty, nawet jeżeli sprzeciw dotyczył części roszczenia. W dalszym ciągu postępowanie toczyło się według przepisów o postępowaniu zwykłym. Specyikę niektórych kategorii spraw (np. o alimenty, wynagrodzenie za pracę, sprawy handlowe) uwzględniały jedynie pojedyncze przepisy postępowania ogólnego. Postępowaniem odrębnym nie było też postępowanie w sprawach o ochronę zakłóconego lub przy- wrócenie utraconego posiadania. Regulowane ono było jednak dwoma przepisami (art. 390 i 391) w dziale dotyczącym postępowania przed sądami grodzkimi. Formalnie do postępowań odrębnych zaliczone zostało po zmianach z 1950 r. Odrębne sądownictwo pracy funkcjonowało na podstawie rozporządzenia Prezydenta z 22.3.1928 r. o sądach pracy, zreformowane następnie rozporządzeniem z 24.10.1934 r. – Prawo o sądach pracy. Po II wojnie światowej pojawiła się tendencja do objęcia postępowaniem przed sądami powszechny- mi ogółu szeroko rozumianych spraw cywilnych. Spowodowało to zwiększenie liczby postępowań odręb- nych objętych Kodeksem. Objęcie przepisami KPC rozstrzygania sporów ze stosunków małżeńskich i ze stosunków między rodzicami a dziećmi spowodowało wprowadzenie dwóch nowych postępowań od- rębnych: w sprawach małżeńskich (w przepisach wprowadzających prawo małżeńskie w 1945 r.) i w spra- wach ze stosunków rodziców i dzieci (w przepisach wprowadzających prawo rodzinne z 1946 r.). Kodeks postępowania cywilnego z 1964 r. regulował początkowo sześć postępowań odrębnych (w sprawach małżeńskich, w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi, w sprawach o rosz- czenia pracowników, w sprawach o naruszenie posiadania, nakazowe i upominawcze). Przekazanie na drogę sądową spraw ze stosunku pracy spowodowało konieczność wprowadzenia przepisów odrębnego postępowania w sprawach ze stosunku pracy, a likwidacja sądownictwa szczegól- nego, rozstrzygającego sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych – potrzebę wprowadzenia odrębności i w tym zakresie (ustawa z 18.4.1985 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego)12. Likwidacja państwowego arbitrażu gospodarczego i przekazanie rozpoznawanych w nim spraw sądownictwu powszechnemu spowodowały wprowadzenie postępowania odrębnego w sprawach go- spodarczych (ustawą z 24.5.1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych)13. To ostat- 12 Dz.U. Nr 20, poz. 86. Zob. np. K. W. Bara, Sądowy wymiar sprawiedliwości w sprawach z zakresu prawa pracy, Warsza- wa 1996. 13 Dz.U. Nr 33, poz. 175. Por. m.in. S. Włodyka, Ustawa o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych, PiP 1990, z. 3, s. 14; T. Wiśniewski, Postępowanie w sprawach gospodarczych, Kraków 1997; K. Piasecki, Postępowanie sądowe i arbitrażo- we w sprawach gospodarczych, Warszawa 2003; K. Flaga-Gieruszyńska, Postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych, Warszawa 2002; R. Flejszar, Postępowanie w sprawach gospodarczych, Warszawa 2006. 4 1. Postępowania odrębne de lege lata i de lege ferenda nie postępowanie zostało wkrótce znacznie rozbudowane, najpierw o tzw. sprawy antymonopolowe, następnie o postępowanie w sprawach z zakresu regulacji energetyki, telekomunikacji i poczty oraz transportu kolejowego i o postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za nie- dozwolone (ustawa z 2.3.2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, Dz.U. Nr 22, poz. 271). Istotnym zmianom podlegało w Kodeksie z 1964 r. unormowanie postępowania nakazowego i upo- minawczego14. Pierwsza nowelizacja przeprowadzona została ustawami z 24.5.1989 r. i z 13.7.1990 r. Postępowania te przekazane zostały wówczas w całości do właściwości sądów rejonowych i jednocześnie wprowadzono w tym zakresie odrębne przepisy dla spraw gospodarczych. Kolejne zmiany wprowadziła ustawa o zmianie KPC z 1.3.1996 r. W wyniku tej nowelizacji zniesiono odrębności postępowania upo- minawczego w sprawach gospodarczych, skreślono art. 481 KPC stanowiący, że postępowanie nakazowe i upominawcze wszczyna się przez wniesienie pozwu. Sąd wydawał nakaz zapłaty, jeżeli uznał, że oko- liczności uzasadniające dochodzone roszczenie zostały udowodnione w całości dołączonymi do pozwu dokumentami urzędowymi lub prywatnymi (art. 485 KPC). Zarówno w postępowaniu nakazowym, jak i upominawczym zlikwidowano instytucję wydawania postanowienia odmownego. Przyjęte rozwiązania wywoływały wątpliwości, czy sąd ma obowiązek wydać nakaz w postępowa- niu nakazowym z urzędu, czy może to robić sąd okręgowy oraz czy na skierowanie sprawy do postę- powania zwykłego powodowi przysługuje środek odwoławczy. Wątpliwości te spowodowały, że ustawodawca po raz kolejny zmodyikował te dwa postępowania ustawą o zmianie KPC z 24.5.2000 r. (Dz.U. Nr 48, poz. 554). Jednocześnie ustawa ta dodała jeszcze jedno postępowanie odrębne – postępowanie uproszczone. Postępowanie uproszczone stosuje się w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych o roszczenia wynikające z umów o ograniczonej wartości przedmiotu sporu (obecnie do 10 tys. zł) i o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych bez względu na wartość przedmiotu sporu15. W odniesieniu do postępowania nakazowego ustawa z 2000 r. oznaczała w pewnym zakresie po- wrót do rozwiązań funkcjonujących przed zmianą KPC z 1996 r. Uczyniła ona z postępowania na- kazowego jednolitą odrębną procedurę przeznaczoną do szybkiej realizacji roszczeń stwierdzonych dokumentami, niezależnie od tego, czy roszczenia te dochodzone są przed sądem cywilnym, czy tzw. sądem gospodarczym. Postępowanie upominawcze pozostało wstępnym etapem procesu cywilnego, stosowanym w spra- wach nieskomplikowanych, ale bez ograniczenia co do wysokości wartości przedmiotu sporu16. Obydwa postępowania utraciły zatem charakter postępowań przeznaczonych dla tzw. spraw drob- nych, ale ich konstrukcja nadal różni się zasadniczo co do zakresu środków obrony przysługujących powodowi oraz możliwości podważenia nakazu zapłaty. Prawidłowe zakwaliikowanie sprawy do jednego z postępowań odrębnych wymaga ustalenia, czy postępowania te stanowią samodzielny tryb postępowania, czy też funkcjonują w ramach procesu cywilnego. Kwestia ta była sporna w doktrynie przed zmianą KPC z 2000 r. Obecnie po zmianach 14 Szczegółowo o tych zmianach zob. M. Manowska, Postępowanie nakazowe i upominawcze, Warszawa 2001, s. 4 i n. 15 W granicach jednak właściwości rzeczowej sądu rejonowego. Co do tego postępowania zob. M. Manowska, Postępowa- nie uproszczone w procesie cywilnym, Warszawa 2002 i S. Cieślak, Postępowanie..., op. cit, s. 69 i n. 16 M. Manowska, Postępowanie nakazowe..., op. cit., s. 8. 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: