Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00450 016819 16384041 na godz. na dobę w sumie
Ewolucja prawnych rozwiązań współczesnej rachunkowości - ebook/pdf
Ewolucja prawnych rozwiązań współczesnej rachunkowości - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0513-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce podjęto niezwykle ważny problem, jakim jest proces ewolucji rachunkowości we współczesnej gospodarce rynkowej, w tym także gospodarce polskiej.

Poszczególne części publikacji dotyczą:

Autorzy to zespół pracowników naukowo-dydaktycznych Katedry Rachunkowości Finansowej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, której kierownikiem jest prof. zw. dr hab. Bronisław Micherda. W opracowaniu prezentują oni szerokie podejście do istoty rachunkowości, które włącza w jej zakres zagadnienia kontroli i analizy oraz badania sprawozdania finansowego. Uniwersalność rachunkowości sprawia, że poruszana tematyka dotyczy różnych branż.

Rachunkowość staje się międzynarodowym językiem biznesu. Polska rachunkowość nie pozostaje w tyle za rozwiązaniami światowymi. Dokonuje się systematyczna nowelizacja polskiego prawa bilansowego, podejmuje się wiele prac badawczych i aplikacyjnych z dziedziny rachunkowości i sprawozdawczości finansowej. W nurt tych badań wpisuje się również recenzowana książka (...). Osoba redaktora naukowego, biegłego rewidenta, ściśle związana z praktyką gospodarczą, jest gwarantem rzetelności badawczej i wysokiego poziomu naukowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

EWOLUCJA PRAWNYCH ROZWIÑZA¡ WSPÓ¸CZESNEJ RACHUNKOWOÂCI AUTORZY: ¸ukasz Górka 13 Konrad Grabiƒski 3, 7 Ewa Grabowska-Kaczmarczyk 12 Krzysztof Jonas 9 Marcin K´dzior 5, 7 Joanna Krasodomska 8 Bronis∏aw Micherda 1, 11 Konrad St´pieƒ 2 Ma∏gorzata Szulc 13 Katarzyna Âwietla 4 Maria Wojas 6 Bart∏omiej Wrona 10 EWOLUCJA PRAWNYCH ROZWIÑZA¡ WSPÓ¸CZESNEJ RACHUNKOWOÂCI Redakcja naukowa Bronis∏aw Micherda WYDAWNICTWO C.H. BECK WARSZAWA 2009 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Jadwiga Witecka Recenzent: prof. zw. dr hab. Wiktor Gabrusewicz Projekt okładki i stron tytułowych: Maryna Wiśniewska Ilustracja na okładce: © Silense/iStockphoto Seria: Rachunkowość © Wydawnictwo C. H. Beck 2009 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IDENTIA Michał Majchrzak Druk i oprawa: Studio Spartan, Gdynia ISBN 978-83-255-0513-4 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część I WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI Rozdział 1. Przesłanki ewolucji rachunkowości i jej regulacji prawnych (Bronisław Micherda) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Ocena zyskowności jednostek gospodarczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Nadwyżka pieniężna jako przesłanka ewolucji rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Wartość kreowana jako cel oceny jednostek gospodarczych . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Wartość godziwa jako zasada wyceny w rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2. Płynność inansowa i wypłacalność jako wyraz ewolucji celów gospodarowania (Konrad Stępień) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Ewolucja celów gospodarowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Płynność inansowa i wypłacalność jako mierniki przetrwania przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Utrata wartości aktywów według MSR i regulacji krajowych (Konrad Grabiński) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Utrata wartości w ustawie o rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Utrata wartości w Międzynarodowych Standardach Rachunkowości . . . . . . . . . 3.3.1. Ramy konceptualne standardu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.2. Zakres przedmiotowy MSR 36 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.3. Identyikacja i uznawanie zjawiska utraty wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.4. Szacowanie utraty wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Krajowy Standard Rachunkowości nr 4 „Utrata wartości aktywów” . . . . . . . . . . 3.4.1. Procedura aktualizacji wyceny aktywów wg KSR 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.2. Identyikacja utraty wartości wg KSR 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.3. Szacowanie utraty wartości wg KSR 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4.4. Ujawnianie utraty wartości wg KSR 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX 3 3 4 9 11 14 19 19 20 24 31 31 32 34 35 38 41 43 55 56 57 60 65 V Spis treści 3.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. Outsourcing w rachunkowości (Katarzyna Świetla) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Rachunkowość we własnym zakresie czy „catering” (outsourcing)? . . . . . . . . . . 4.3. Istota outsourcingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4 Etapy outsourcingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5. Rachunkowość w procesie globalizacji gospodarki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6. Powstanie centrów inansowo-księgowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7. Wymagania w zakresie wykształcenia kadry pracowniczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.8. Kraków – największy przedstawiciel usług BPO w regionie . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.9. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część II WYBRANE PROBLEMY REGULACYJNE W RACHUNKOWOŚCI Rozdział 5. Ewolucja sprawozdania inansowego w zakresie kapitałów (Marcin Kędzior) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Interdyscyplinarność kategorii kapitału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3 Ewolucja funkcjonowania kapitału w sprawozdawczości inansowej . . . . . . . . . . 5.4. Zestawienie zmian w kapitale własnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5. Koszt kapitału własnego oraz koszt kapitału obcego postulowanym elementem sprawozdań inansowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.6. Kapitał intelektualny jako brakujący element sprawozdania z kapitałów . . . . . . 5.7. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. Podstawowe kierunki zmian w zakresie środków trwałych w prawie bilansowym i podatkowym w Polsce (Maria Wojas) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Środki trwałe według ustawy o rachunkowości i MSF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.1. Zasady ustalania wartości początkowej środków trwałych . . . . . . . . . . . 6.2.2. Pomiar i ujmowanie utraty wartości środków trwałych . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Środki trwałe w prawie podatkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3.1. Podatkowe zasady ustalania wartości początkowej środków trwałych . . . 6.3.2. Amortyzacja podatkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4. Różnice między ujęciem bilansowym i podatkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.5 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. Międzynarodowe Standardy Rachunkowości Sektora Publicznego (Konrad Grabiński, Marcin Kędzior) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2. Międzynarodowa Rada Standardów Rachunkowości Sektora Publicznego . . . . 7.3. Wybrane zagadnienia z regulacji IPSAS opartych na zasadzie memoriałowej . . . 7.4. Wybrane regulacje IPSAS oparte na zasadzie kasowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5. Stopień zastosowania standardów na świecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 69 69 69 71 72 73 74 76 77 78 83 83 85 87 89 95 98 102 105 105 106 106 111 117 117 118 120 124 127 127 128 132 147 149 VI Spis treści Część III PROBLEMY FINANSOWANIA, KONTROLI I ANALIZY FINANSOWEJ Rozdział 8. Rozwój regulacji prawnych w zakresie zarządzania ryzykiem bankowym (Joanna Krasodomska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.1. Wytyczne Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2. Przedmiot i zakres Nowej Umowy Kapitałowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2.1. Nowa Umowa Kapitałowa oraz harmonogram jej wdrożenia . . . . . . . . . 8.2.2. Najważniejsze zmiany zaproponowane w Nowej Umowie Kapitałowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2.3. Struktura Nowej Umowy Kapitałowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2.4. Zakres uwzględnienia NUK w regulacjach UE i prawie polskim . . . . . . 8.3. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 9. Ocena skuteczności Otwartych Funduszy Emerytalnych (Krzysztof Jonas) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.2. Okres od początku działalności do 31 marca 2004 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.3. Okres od 1 kwietnia 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 10. Obowiązki jednostek sektora publicznego w zakresie sprawozdawczości inansowej (Bartłomiej Wrona) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10.2. Sektor publiczny w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10.3. Rachunkowość jednostek sektora inansów publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10.4. Sprawozdawczość inansowa jednostek sektora inansów publicznych . . . . . . . . 10.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część IV PRZEMIANY W BADANIU SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Rozdział 11. Kontynuacja działalności a cel badania sprawozdania inansowego (Bronisław Micherda) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11.1. Istota kontynuacji działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11.2. Symptomy zagrożenia kontynuacji działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11.3. Procedury badania sprawozdania inansowego związane z oceną 153 153 155 155 157 158 164 166 169 169 169 179 183 185 185 186 187 188 191 195 195 197 kontynuacji działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Rozdział 12. Jakość badania sprawozdania inansowego według Dyrektywy Unii Europejskiej (Ewa Grabowska-Kaczmarczyk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12.2. Uzyskiwanie uprawnień na biegłego rewidenta oraz zatwierdzanie podmiotów do badania sprawozdań wg 43 Dyrektywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12.3. Obligatoryjne wyznaczniki postępowania biegłego rewidenta . . . . . . . . . . . . . . 12.4. System zapewniania jakości oraz nadzór publiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12.5 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 203 204 207 208 210 VII Spis treści Rozdział 13. Nowe propozycje regulacji w zakresie etyki zawodu księgowych (Łukasz Górka, Małgorzata Szulc) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13.2. Kodeks etyki zawodowych księgowych IFAC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13.3. Kodeks etyki zawodowej biegłych rewidentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13.4. Kodeks zawodowej etyki w rachunkowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliograia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 213 214 217 220 225 229 237 VIII Wstęp Znaczenie podjętej tematyki jest niewątpliwie pochodną znaczenia sprawnie działającego systemu rachunkowości dla funkcjonowania jednostki gospodarczej w warunkach ryn- kowych. Rachunkowość podlega ustawicznej ewolucji, która jest wyrazem jej rozwoju. Postępujący proces globalizacji gospodarki przynosi w zakresie rachunkowości potrze- bę jej harmonizacji i związanych z tym nowych regulacji. W Polsce rachunkowość przy- stosowuje się do tendencji światowych, obserwowanych w rozwiązaniach stosowanych w innych krajach. Globalizacja gospodarki światowej oraz rozwój gospodarki rynkowej w Polsce wpływają na doskonalenie naszych rozwiązań, w tym również nowelizację pol- skiego prawa o szeroko rozumianej rachunkowości. Procesowi temu towarzyszyć po- winna dyskusja i podejmowanie stosownych prac badawczych. Wyrazem tego nurtu jest opracowanie, którego motywem przewodnim są przemiany w sferze regulacji polskiej rachunkowości. Opracowanie jest zbiorem problemów, które można połączyć w cztery części. Uwzględ- niają one szerokie podejście do istoty rachunkowości, które włącza w jej zakres zagadnienia kontroli i analizy oraz badania sprawozdania inansowego. Uniwersalność rachunkowości sprawia, że tematyka opracowania dotyczy różnych branż. Pierwszą część stanowi wprowadzenie do problematyki, w którym omówiono prze- słanki ewolucji współczesnej rachunkowości i jej regulacji prawnych oraz zagadnienia o charakterze ogólnym, stanowiącym tło funkcjonowania rachunkowości. Jest to proble- matyka płynności inansowej jako wyraz przesuwania się punktu ciężkości w celach pod- miotów gospodarczych, problematyka utraty wartości aktywów jako przykład wpływu rozwiązań światowych na polskie prawo bilansowe oraz zagadnienie centrów rachunko- wości widoczne jako współczesny trend w organizacji rachunkowości. Druga część odnosi się do wybranych, szczegółowych problemów regulacyjnych w rachunkowości. Przedmiotem rozważań są: sprawozdawczość inansowa spółek gieł- dowych jako znaczących podmiotów naszej gospodarki, problematyka ewolucji sprawo- zdania inansowego w zakresie kapitałów jako niezwykle dynamiczny obszar tematyczny sprawozdania inansowego oraz tendencje w zakresie relacji między prawem bilansowym IX Wstęp i prawem podatkowym. W tej części przybliżono problematykę standardów rachunko- wości sektora publicznego. Trzecia część dotyczy problemów inansowania, kontroli i analizy inansowej, które odnoszą się do dynamicznie rozwijających się w sferze regulacji takich obszarów, jak zarządzanie ryzykiem w bankowości, ocena skuteczności funkcjonowania funduszy emerytalnych oraz inansowanie służby zdrowia. Czwarta część koncentruje uwagę na wybranych zagadnieniach aktualnych, istotnych przemianach w badaniu sprawozdania inansowego. Przedstawiono problem ewolu- cji celu tego badania oraz nowe koncepcje kontroli jakości w tym procesie wynikające z bieżących regulacji Unii Europejskiej. Opracowanie kończy podsumowanie na temat zagadnień etyki zawodu księgowych, odnoszące się do wszystkich obszarów szeroko ro- zumianej rachunkowości. Część WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI I Bronisław Micherda Rozdział Przesłanki ewolucji rachunkowości i jej regulacji prawnych 1 1.1. Wprowadzenie Globalizacja gospodarki światowej determinuje ewolucję rachunkowości i jej regulacji prawnych. Następują istotne zmiany w światowych koncepcjach wyceny w rachun- kowości, które są widoczne szczególnie w rozwoju metodyki oceny sytuacji finanso- wej jednostek gospodarczych. Przez ich pryzmat w opracowaniu zostaną wskazane kierunki „przewartościowania” podejścia do współczesnej rachunkowości. Rachun- kowość jako metodyka pomiaru procesu pomnażania wartości, w zmieniających się i skomplikowanych warunkach gospodarowania, musi dysponować odpowiednimi metodami służącymi do opisu i oceny szerokiego zakresu nie tylko działań wykony- wanych obecnie, ale również w przyszłości. Zadanie to jest bardzo złożone, możliwe do wykonania tylko przez dostosowanie szeroko rozumianej rachunkowości do no- wych warunków. Ocena sytuacji inansowej jednostki gospodarczej następuje w procesie analizy inansowej. Analiza inansowa, jako integralna część szeroko rozumianej rachunko- wości, podlega podobnie jak rachunkowość ewolucji, dostosowując się do rosnących potrzeb zarządzania. Proces doskonalenia analizy inansowej eksponuje szczególnie czynniki dynamizujące działalność gospodarczą i proces pomnażania kapitałów. Pro- ces ten podkreśla przy tym zarówno jej retrospektywny, jak i prospektywny charakter. Analiza inansowa rozwijana jest w obu tych równie ważnych aspektach. Charaktery- zuje się on ponadto równorzędnym potraktowaniem zagadnień dotyczących zarówno w sferze majątkowej, jak i kapitałowej procesu gospodarowania. Zakres wykorzystania rachunkowości w procesie zarządzania zależy także od poprawności analizy inansowej. Wydaje się, iż decydujące znaczenie w tej kwestii posiadają, obok szeroko rozumianej bazy informacyjnej, stosowane metody i proce- dury analityczne. W analizie inansowej wykorzystuje się między innymi wskaźniki 3 Bronisław Micherda inansowe, które ilustrują relacje między różnymi wielkościami charakteryzującymi sytuację inansową. Ich budowa oparta jest na słusznym założeniu, że do porównania i oceny sytuacji inansowej jednostki gospodarczej należy wykorzystywać odpowiednio skonstruowane miary względne. Wielkości objęte sprawozdaniem inansowym, głów- nie zasoby – majątek i kapitały (bilans) oraz strumienie – koszty, przychody i wyniki (rachunek zysków i strat), a także czynniki charakteryzujące zmiany środków pie- niężnych (rachunek przepływów pieniężnych) stwarzają możliwość wyprowadzenia wielu interesujących relacji w ramach tych wielkości i między nimi. Prowadzi to do możliwości ustalenia – w ramach analizy inansowej – znacznej liczby różnorodnych wskaźników inansowych. Nie zawsze ułatwia to jednak formułowanie jednoznacznych i syntetycznych ocen oraz wskazywanie przewidywanych tendencji. Przemawia to za modelowym podejściem do tej problematyki. Modelowe podejścia do problematyki analizy wskaźnikowej widoczne są w koncepcjach klasyikowania wskaźników inan- sowych do określonych grup. 1.2. Ocena zyskowności jednostek gospodarczych Jednym z modelowych rozwiązań analizy inansowej w zakresie oceny zyskowności jest model analizy wskaźnikowej Du Ponta [Micherda, 2001, s. 111–115]. Model ten wskazuje na istotne związki między wskaźnikami charakteryzującymi proces gospoda- rowania, tworząc z nich zwarty system oceny. Podkreśla on przy tym równorzędność czynników zyskowności i szybkości krążenia. W warunkach funkcjonowania spółek, w których to kapitały własne są prawami własności akcjonariuszy bądź udziałowców1, istotnym zagadnieniem jest kwestia ich rentowności. Na szczególną uwagę zasługują zwłaszcza alternatywne sposoby ustalania wskaźników rentowności majątku i rentow- ności majątku czystego (kapitału własnego)2, stanowiące istotę modelu Du Ponta, którą przedstawia rysunek 1.1. W pierwszym przypadku, przekształcając wskaźnik rentowności majątku, można go wyrazić następująco: rentowność majątku = marża zysku × rotacja majątku3. (1.1) 1 Międzynarodowe Standardy Rachunkowości stanowią: „kapitał własny to udział pozostały w ak- tywach jednostki po odjęciu wszystkich jej zobowiązań” [Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej, obejmujące Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, s. 67]. Nawiązuje do tego pośrednio ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r., nr 76, poz. 694), deiniując aktywa netto: „rozumie się przez to aktywa jednostki pomniejszone o zobowiązania, odpowiadające wartościowo kapita- łowi (funduszowi) własnemu” (art 3, ust. 1, p. 29). 2 Majątek = kapitał własny + zobowiązania, stąd kapitał własny = majątek – zobowiązania (majątek czysty). zysk netto sprzedaż zysk netto sprzedaż 3 rentowność majątku = ------------ × ----------- = ------------- × ----------- = marża zysku × rotacja majątku majątek sprzedaż sprzedaż majątek 4 Rozdział 1. Przesłanki ewolucji rachunkowości i jej regulacji prawnych Zależność ta wskazuje na dwie drogi uzyskiwania pozytywnych efektów inansowych. Istotne jest zwłaszcza uświadomienie, że nie tylko wysoka marża zysku kreuje te efekty, ale również duża rotacja majątku (szybki obrót tego majątku). Marża zysku może być kompensowana wyższą rotacją, co oznacza praktyczną realizacje korzyści wynikających z zasady „duży obrót – mały zysk”. Rysunek 1.1. Model wskaźnikowej analizy Du Ponta Zysk netto (Zn) : Marża zysku (Mz) Sprzedaż (S) X Rentowność majątku (Rm) : Rotacja majątku (Rom) : Rentowność Majątek (M) majątku czystego (Rmcz) Dług (D) : Majątek (M) (1- Struktura kapitału (Sk) Źródło: opracowanie własne. W drugim przypadku wskaźnik rentowności majątku czystego (kapitału własnego) uzyskuje się, dzieląc wskaźnik rentowności majątku przez wielkość będącą dopełnieniem do jedności wskaźnika udziału długów (zobowiązań) w strukturze kapitału4. Uzyskane rezultaty inansowe jednostki gospodarczej przy mniejszym zaangażowaniu kapitału własnego oznaczają wyższe tempo jego rentowności. Korzystna relacja wskaźnika ren- towności majątku czystego (przewyższająca bankową stopę procentową) może wynikać z korzystnego wskaźnika rentowności majątku i z właściwej struktury kapitału, co ilu- struje właśnie rozwinięta, bogatsza w treści, postać wskaźnika rentowności majątku czy- stego. Wysoki wskaźnik rentowności majątku czystego wskazuje również na atrakcyjność zysk netto sprzedaż majątek (kapitał) 4 rentowność majątku czystego (kapitału własnego) = ------------------- × ------------ × ---------------------= kapitał własny sprzedaż majątek zysk netto sprzedaż kapitał własny = ------------ × ----------- : ----------------- = rentowność majątku × rotacja majątku : struktura kapitału. sprzedaż majątek majątek (kapitał) Jeżeli zaś struktura kapitału akcentować ma udział kapitału obcego (długów) w kapitale, to zależność po- wyższa przyjmuje postać – rentowność majątku x rotacja majątku : (1 – struktura kapitału). 5 Bronisław Micherda jednostki gospodarczej na rynku kapitałowym, stwarza możliwość korzystnego wpływu zysku netto na jednostkę kapitał własnego. Model wskaźnikowej analizy Du Ponta, jako rozwiązanie ogólne i zwarte, łączy w swej konstrukcji podstawowe wskaźniki reprezentujące główne ich grupy tematyczne. W mo- delu najpełniej są reprezentowane wskaźniki zyskowności, natomiast wskaźniki wyko- rzystania majątku i wskaźniki wykorzystania zadłużenia reprezentują najbardziej ogólne ich formy. Nie są zaś reprezentowane wskaźniki płynności. Charakteryzując wykorzystane w modelu wskaźniki inansowe, należy zwrócić uwa- gę, iż reprezentujący wskaźniki wykorzystania majątku – wskaźnik rotacji majątku jest tzw. wskaźnikiem częstotliwości obrotu. Jest to charakterystyczne dla badania rotacji w warunkach gospodarki rynkowej, a ponadto jest on budowany w odniesieniu do ca- łego majątku. Jest to możliwe i uzasadnione z uwagi na procesy reprodukcyjne majątku trwałego. Dlatego w znacznym stopniu zaciera się różnica między majątkiem trwałym a majątkiem obrotowym w przypadku ich obrotu. Brak w modelu Du Ponta wskaźników płynności inansowej można zaś tłumaczyć faktem, że szczegółowe rozwiązania w ramach konstrukcji bilansu przewidują odpo- wiednią systematykę zarówno majątku płynnego, jak i płynnych zobowiązań, co pozwa- la na uwidocznienie tzw. majątku netto (IV Dyrektywa Unii Europejskiej), a więc formy podstawowego wskaźnika płynności inansowej (obok niego funkcjonuje, tzw. wskaźnik zaostrzony, w którym z rachunku eliminuje się zapasy). Wydaje się, że nie bez znaczenia w tej kwestii jest również kontrola płynności inansowej w postaci odrębnego rachunku przepływu środków pieniężnych (cash-low). Model wskaźnikowej analizy Du Ponta oparty jest na kilku wielkościach sprawozdaw- czych, agregowanych w bilansie oraz rachunku zysków i strat. Treść i znaczenie ustala- nych w tym modelu wskaźników zależy od ich właściwej interpretacji. Interpretacja ta uwzględnia specyikę rynkowego sposobu gospodarowania. W gospodarce rynkowej, jak już podkreślano, istotny jest proces pomnażania war- tości, realizowany przez samodzielne jednostki gospodarcze. Dlatego przy ocenie ich efektywności bierze się pod uwagę rezultat inansowy w formie zysku netto. Zysk netto jest przedmiotem zainteresowania właścicieli kapitału, stanowi podstawę ich indywidu- alnych korzyści (dywidendy) bądź też rozwoju jednostki gospodarczej. Również nasze nowe prawo o rachunkowości modyikuje dotychczasowe rozwiązania w zakresie ewi- dencji i sprawozdawczości wyniku inansowego w tym kierunku, stwarzając możliwość analogicznego podejścia do oceny polskich podmiotów gospodarczych. Rynkowa weryikacja efektów pracy jednostek gospodarczych i rynkowy sposób usta- lania cen uzasadnia agregację wielkości sprzedaży w cenach sprzedaży. W tym przypadku nowe prawo o rachunkowości porządkuje tę kwestię, operując „ceną sprzedaży netto”, wprowadzając rezultaty działalności handlowej do rachunku zysków i strat w konwencji „rachunku brutto”, tj. obroty, a także powołując przychody (i koszty) operacji inansowych oraz pozostałe przychody (i koszty) operacyjne. Rynkowy sposób gospodarowania wymaga też odpowiedniego podejścia do kategorii majątku. Właściwą interpretację tej kategorii sugeruje ustalenie zawarte w Międzynaro- 6 Rozdział 1. Przesłanki ewolucji rachunkowości i jej regulacji prawnych dowych Standardach Rachunkowości5. Taką interpretacje majątku przyjmuje znowelizo- wana ustawa o rachunkowości, deiniując aktywa: „rozumie się przez to kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyni- ku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści eko- nomicznych” (art. 3, ust. 1, p. 12). Przy takim podejściu do majątku, w rachunku liczą się jedynie te lokaty kapitału, w przypadku których istnieje duże prawdopodobieństwo, że przyniosą korzyści ekonomiczne. W warunkach gospodarki rynkowej szeroką interpretację ma kategoria długu. W tym przypadku znowelizowana ustawa o rachunkowości wyraźnie nawiązuje do regulacji Mię- dzynarodowych Standardów Rachunkowości6, deiniując zobowiązania: „rozumie się przez to wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygod- nie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki” (art. 3, ust. 1, p. 20). Pozyskanie kapitału obcego przybiera w tych warunkach różne formy, np. kredytu bankowego, pożyczki, emisji papierów wartościo- wych (obligacji), leasingu. Odpowiednio powiązane ze sobą w ramach modelu Du Ponta wielkości tworzą w re- zultacie pięć syntetycznych wskaźników charakteryzujących efektywność działania jed- nostki gospodarczej, a zarazem wskazują na główne kierunki osiągnięcia tej efektywności. Ten racjonalny model oceny „prześwietla” działalność jednostki gospodarczej i stąd jest skuteczną procedurą analizy inansowej. Wykorzystane w nim wskaźniki inansowe stano- wią równocześnie zwięzły i konkretny „język”, którym posługiwać się mogą zarządy i rady nadzorcze w rozmowie z innymi podmiotami zainteresowanymi wynikami inansowymi jednostki gospodarczej, głównie zaś z akcjonariuszami bądź udziałowcami. Niewątpliwą zaletą modelu wskaźnikowej analizy Du Ponta jest zwrócenie uwagi na fakt, iż czynniki podnoszące efektywność gospodarowania mają swe źródła nie tylko w sfe- rze rzeczowej, lecz i inansowej. Kapitałowy aspekt modelu Du Ponta zwraca też uwagę na właściwe relacje w ramach kapitału i optymalną jego strukturę. Różne są zarówno koszty pozyskiwania kapitału własnego i kapitału obcego, jak i kształtowanie się zdolności jed- nostki gospodarczej do zaciągania długów oraz związane z tym ryzyko inansowe. W teorii ekonomii zjawisko upadłości jednostek gospodarczych traktowane jest jako rodzaj naturalnego regulatora systemu ekonomicznego. W gospodarce rynkowej zasoby społeczeństwa zmieniają swoje zastosowanie, wybierając bardziej użyteczne. Przewidywanie upadku podmiotów ma istotne znaczenie dla wielu jego kontrahentów, co prowadzi do wykorzystania w tym celu indeksów Z–score. W ostatnich latach coraz większe znaczenie zaczynają odgrywać modele Z–score wykorzystywane przez audy- torów w celu ustalenia, czy kontynuowanie działalności przez badany podmiot nie jest wątpliwe [Stasiewski, 1996]. Uwzględniając zastosowane metody estymacji, można je 5 Majątek jest tam zdeiniowany jako: „Składnik aktywów to zasób kontrolowany przez jednostkę w wyniku zdarzeń z przeszłości, z którego, według przewidywań, jednostka osiągnie w przyszłości korzyści ekonomiczne” [Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, 1999, s. 67]. 6 Deinicja jest następująca: „Zobowiązanie to obecny obowiązek jednostki powstały w wyniku zda- rzeń z przeszłości, którego wypełnienie, według przewidywań, spowoduje wypływ z jednostki zasobów za- wierających korzyści ekonomiczne” [Międzynarodowe Standardy Rachunkowości, 1999, s. 67]. 7 Bronisław Micherda podzielić na modele oparte na analizie dyskryminacyjnej oraz rachunku prawdopo- dobieństwa warunkowego. W roku 1966 jako pierwszy opublikował model W. Beaver, choć powszechnie prob- lematyka ta kojarzona jest z modelem opublikowanym w 1968 r. przez E. Altmana [Stasiewski, 1996]. Model W. Beavera opiera się na następujących założeniach: 1) im wyższy stan aktywów płynnych, tym mniejsze ryzyko niewywiązania się z zo- bowiązań, 2) im większa różnica między dopływem a wypływem środków pieniężnych, tym ry- zyko niewypłacalności mniejsze, 3) im większy udział kapitału obcego w inansowaniu działalności, tym ryzyko nie- wypłacalności większe, 4) im wyższe koszty operacyjne (bez amortyzacji), tym większe ryzyko niewypłacal- • • • • • • ności. Największe znaczenie mają w tym modelu wskaźniki: nadwyżka inansowa (zysk netto + amortyzacja) : zobowiązania ogółem, zysk netto : suma aktywów, zobowiązania ogółem : suma aktywów, kapitał pracujący : suma aktywów, aktywa obrotowe : zobowiązania krótkoterminowe, wskaźnik luki bezkredytowej [(środki pieniężne + krótkoterminowe papiery wartoś- ciowe + należności – zobowiązania krótkoterminowe) : (koszty operacyjne – amor- tyzacja) × 360]. O ile w modelu W. Beavera wnioskowanie prowadzi się na podstawie każdego z sześ- ciu wyżej wymienionych wskaźników z osobna, o tyle model E. Altmana sprowadza je do jednego wymiaru, indeksu Z, na wartość którego wpływają pojedyncze zmienne nie- zależne. W modelu mają one postać następujących wskaźników inansowych7: X• X• X• X• X• 1 – kapitał pracujący : suma aktywów, 2 – zysk zatrzymany : suma aktywów, 3 – (zysk brutto + odsetki do zapłacenia) : suma aktywów, 4 – rynkowa wartość kapitału akcyjnego : księgowa wartość zobowiązań ogółem, 5 – przychody operacyjne : suma aktywów. Funkcja dyskryminacyjna uwzględniająca te wskaźniki ma postać: Z = 1,2 X1 + 1,4 X2 + 3,3 X3 + 0,6 X4 + 1,0 X5, (1.2) a wartość graniczna rozdzielająca podmioty – 2,675 (1,81 i 2,99). 7 Model ten posiada dalsze modyikacje, np. dla jednostek gospodarczych, których akcje nie były notowane na giełdzie i dla jednostek usługowych. Na analogicznych zasadach (wielozmiennej analizy dyskryminacyjnej) opracowano inne modele, np. opracowany w 1990 r. w Stanach Zjednoczonych model H. Koha i L. Killougha, w którym indeks Z = –1,2601 + 0,8701 X1 + 2,1981 X2 + 0,1184 X3 + 0,8960 X4, gdzie: X1 = (aktywa obrotowe – zapasy) : zobowiązania krótkoterminowe, X2 = zysk zatrzymany : suma aktywów, X3 = zysk na jedną akcję, X4 = dywidenda na jedną akcję, a wartość graniczna rozdzielająca grupy podmiotów to 0. 8 Rozdział 1. Przesłanki ewolucji rachunkowości i jej regulacji prawnych System wczesnego wykrywania słabych stron jednostek gospodarczych stworzył w 1998 r. J. Baetge z Uniwersytetu Münster [Zabłocka, Kartum, 2000]. Model polega na wyodrębnieniu 14 wskaźników zaliczonych do 3 grup rodzajowych, przy czym 7 z nich dotyczy sytuacji majątkowej, 3 – sytuacji inansowej, a 4 – sytuacji dochodowej (zyskow- ności). Wskaźniki te oblicza się przez 5 lat i porównuje z „wartościami średniobranżowy- mi” i zagęszcza się (do „wartości neuronowych”, tzw. indeks solidności i wypłacalności (dostępne jedynie w Instytucie Baetge Partner). System, stosowany zgodnie ze specyiką branży, daje biegłym rewidentom możliwość rozpoznania słabych miejsc podmiotu i za- pobieżenie ewentualnej upadłości. W Polsce podjęto próby zastosowania tego typu systemu analizy z pewnymi mody- ikacjami i zastrzeżeniami do przedsiębiorstw uczestniczących w programie NFI (1994) i spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych (1996) [Bednarski, 1998]. Wyniki wskazują na nieadekwatność modelu E. Altmana do warunków polskich, a pro- pozycja wskaźników z umownymi rangami w wyrazie procentowym wydaje się zbyt ogólna8. Podjęto próby budowania funkcji dyskryminacyjnej w tym zakresie dla polskiej gospodarki [Hołda, 2001]. 1.3. Nadwyżka pieniężna jako przesłanka ewolucji rachunkowości Przedstawione powyżej modelowe aspekty analizy inansowej opierają się w głównej mierze na wskaźnikach rentowności, do których obliczania wykorzystuje się kwotę zysku. Ukie- runkowanie celu działalności gospodarczej na wzrost wartości jednostki prowadzi do coraz powszechniejszego przekonania, że wynik inansowy oraz wyprowadzone na jego podsta- wie wskaźniki rentowności nie odzwierciedlają jednak w wystarczająco dokładny sposób efektywności gospodarowania jednostki i nie stanowią dostatecznie dokładnej miary do wyceny wartości podmiotu. Powodem tej niedokładności jest to, że wartość zysku jest wiel- kością księgową, która jest obliczana zgodnie z zasadami rachunkowości. W zależności od przyjętego i dopuszczonego przepisami prawa sposobu wyceny aktywów i pasywów oraz metody rozliczania kosztów zysk może osiągać różne wartości za ten sam czas w tej samej jednostce gospodarczej [Waśniewski, Skoczylas, 1998]. Podstawowymi wadami zysku jako miary wartości jednostki gospodarczej są [Waśniewski, Skoczylas, 1998]: • możliwość korzystania z alternatywnych metod wyceny, co w zasadniczy sposób wpływa na wielkość wyniku inansowego, nieuwzględnianie ryzyka, pomijanie nakładów inwestycyjnych, nieuwzględnianie polityki wypłaty dywidendy, nieuwzględnianie zmiany wartości pieniądza w czasie. • • • • 8 Przyjęto: płynność bieżąca – 20 , poziom ogólnego zadłużenia – 25 , stopień pokrycia zobowiązań nadwyżką inansową – 20 , rentowność netto sprzedaży – 18 , rentowność kapitału własnego – 17 . 9
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ewolucja prawnych rozwiązań współczesnej rachunkowości
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: