Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00164 006823 13592220 na godz. na dobę w sumie
Ewolucja zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju przedsiębiorstw - ebook/pdf
Ewolucja zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju przedsiębiorstw - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6069-0 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Projekt badawczy będący przedmiotem publikacji bazuje na założeniu, że wraz z rozwojem, a zwłaszcza wzrostem Przedsiębiorstw, ewoluują metody zarządzania strategicznego. Wpływ na to mają zarówno zmieniające się możliwości rozwojowe wynikające z doświadczenia, wiedzy, zasobów, jak też i inne wymagania wobec strategii, coraz bardziej formalne, a także związane z komunikacją i skuteczną realizacją. Owe zmiany nie zawsze mają charakter pozytywny. Mogą zarówno rozwijać zarządzanie strategiczne, jak i prowadzić do jego degeneracji. Celem naukowym projektu było rozpoznanie procesów ewolucji zarządzania strategicznego w toku rozwoju przedsiębiorstw, zidentyfikowanie trendów pozytywnych i negatywnych w tym zakresie i na tej podstawie zaprojektowanie modelu rozwoju metod zarządzania strategicznego odpowiedniego dla kolejnych faz ich dojrzewania.

Ankieta badawcza zawierała:

Pytania w kwestionariuszu pogrupowane zostały w ramach 19 obszarów badawczych, a odpowiedzi udzielne były przy wykorzystaniu skali Likerta. Otrzymane wyniki poddane zostały następnie analizom statystycznym w celu opracowania wniosków.

Zarządzanie strategiczne, rozwijane głównie w kontekście dużych firm, posiada ogromny potencjał, który może być wykorzystany oraz zaoferowany małym i średnim przedsiębiorstwom. Niniejsza monografia jest w tym aspekcie bardzo istotnym wkładem, gdyż dostosowanie teorii zarządzania strategicznego do potrzeb mniejszych firm może nastąpić tylko na podstawie intensywnych badań empirycznych i adekwatnych rekomendacji wynikających z teorii zarządzania strategicznego.

Dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska, prof. UE

Katedra Zarządzania Strategicznego

Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ewolucja zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju przedsiębiorstw Redakcja naukowa Andrzej Kaleta Wydawnictwo C.H.Beck Ewolucja zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju przedsiębiorstw Autorzy poszczególnych rozdziałów: Jarosław Ignacy – 1.3, 2.4, 3.5 Leon Jakubów – 2.3 Andrzej Kaleta – Wstęp, 1.1, 1.2, 2.5, 3.1, 3.2, 3.6, 4, Zakończenie Piotr Kuczyński – 3.4 Krystyna Moszkowicz – 1.5 Joanna Radomska – 1.4, 3.3 Letycja Sołoducho-Pelc – 1.4, 2.2 Anna Witek-Crabb – 1.2, 2.5, 3.6 Agata Wojnicka – 3.4 Przemysław Wołczek – 1.3, 2.4, 2.6, 3.5 3 Ewolucja zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju przedsiębiorstw Redakcja naukowa Andrzej Kaleta Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2014 2. Ryzyko operacyjne 4 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Barbara Wardein Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce: Ireneusz Gawliński Seria: Zarządzanie Recenzent: dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska, prof. UEP Publikacja sfinansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki jako projekt badawczy o nr N N115 402240 © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17 00-203 Warszawa, tel. (22) 33 77 600 Skład i łamanie: Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: P.W.P. Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-255-6068-3 ISBN e-book 978-83-255-6069-0 Iwona Staniec, Karol M. Klimczak Jarosław Ignacy, Przemysław Wołczek) ................................................................... Andrzej Kaleta, Anna Witek-Crabb)) ........................................................................ strategicznego .................................................................................................. 1.1. Wprowadzenie (Andrzej Kaleta) ............................................................................. 1.2. Presja koniunkturalna na współczesne zarządzanie strategiczne ( 1.3. Presja społeczna na współczesne zarządzanie strategiczne ( 1.4. Presja konkurencyjna na współczesne zarządzanie strategiczne ( 1.5. Presja innowacyjności na współczesne zarządzanie strategiczne ( Joanna Radomska, Letycja Sołoducho-Pelc) ............................................................. 1.4.1. Znaczenie wiedzy ........................................................................................ 1.4.2. Szybkość reakcji i wzrost znaczenia elastyczności przedsiębiorstw ... 1.4.3. Znaczenie budowania trwałej i elastycznej przewagi konkurencyjnej ............................................................................................. 1.4.4. Standaryzacja i indywidualizacja .............................................................. 1.4.5. Znaczenie innowacji .................................................................................... 1.4.6. Podsumowanie ............................................................................................. Spis treści Wstęp (Andrzej Kaleta) ........................................................................................................... 7 Rozdział 1. Wyzwania współczesnej gospodarki dla zarządzania Krystyna Moszkowicz) .............................................................................................. Rozdział 2. Kluczowe problemy zarządzania strategicznego .................................... 2.1. Wprowadzenie ......................................................................................................... 2.2. Proces zarządzania strategicznego (Letycja Sołoducho-Pelc) .............................. 2.2.1. Procedura zarządzania strategicznego ..................................................... 2.2.2. Proces tworzenia strategii ........................................................................... 2.2.3. Proces realizacji strategii ............................................................................. 2.3. Uczestnicy procesu zarządzania strategicznego (Leon Jakubów) ...................... 2.4. Forma strategii (Jarosław Ignacy, Przemysław Wołczek) ....................................... 2.4.1. Podstawowe elementy składowe strategii i stopień jej sformalizowania ........................................................................................... 2.4.2. Rola wizji ....................................................................................................... 2.4.3. Rola misji ........................................................................................................ 2.4.4. Horyzont czasowy strategii ........................................................................ 2.5. Treść strategii – wybór strategiczny (Andrzej Kaleta, Anna Witek-Crabb) ........ 2.5.1. Wybór między strategią dywersyfikacji i koncentracji .......................... 2.5.2. Wybór między strategią wyróżnienia i kosztową .................................. 2.5.3. Wybór między strategią ekspansji i stabilizacji ...................................... 2.5.4. Wybór między strategią rozwoju wewnętrznego i zewnętrznego ...... 2.5.5. Strategie łączące różne opcje rozwojowe .................................................. 5 11 11 13 18 25 26 27 28 29 30 30 31 41 41 42 42 46 50 58 66 69 72 74 77 80 82 84 87 89 92 1. Luka kompetencyjna w zarządzaniu konkurencyjnością przedsiębiorstwa 6 Spis treści 2.5.6. Strategie oburęczne ...................................................................................... 2.5.7. Strategie hybrydowe .................................................................................... 2.5.8. Strategie kooperencji .................................................................................... 2.6. Zarządzanie strategiczne w przedsiębiorstwach różnej skali 94 96 98 (Przemysław Wołczek) ............................................................................................... 100 Rozdział 3. Zarządzanie strategiczne w badanych przedsiębiorstwach .................. 109 3.1. Wprowadzenie (Andrzej Kaleta) ............................................................................. 109 3.2. Metodyka badań (Andrzej Kaleta) .......................................................................... 110 3.3. Proces zarządzania strategicznego (Joanna Radomska) ...................................... 112 3.3.1. Pytania badawcze ......................................................................................... 112 3.3.2. Proces zarządzania strategicznego w całej badanej populacji .............. 119 3.3.3. Proces zarządzania strategicznego w małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach ...................................................................................... 129 3.3.4. Podsumowanie i wnioski ............................................................................ 143 3.4. Uczestnicy procesu zarządzania strategicznego (Piotr Kuczyński, Agata Wojnicka) ............................................................................ 145 3.4.1. Pytania badawcze ......................................................................................... 145 3.4.2. Uczestnicy procesu zarządzania strategicznego w całej badanej 3.4.3. Uczestnicy procesu zarządzania strategicznego w małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach ..................................................... 152 3.4.4. Podsumowanie i wnioski ............................................................................ 161 3.5. Forma strategii – wyniki badań (Jarosław Ignacy, Przemysław Wołczek) .......... 162 3.5.1. Pytania badawcze ......................................................................................... 162 3.5.2. Forma strategii w całej badanej populacji ................................................ 171 3.5.3. Forma strategii w małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach ..... 179 3.5.4. Podsumowanie i wnioski ............................................................................ 193 3.6. Treść strategii (Andrzej Kaleta, Anna Witek-Crabb) ............................................... 195 3.6.1. Pytania badawcze ......................................................................................... 195 3.6.2. Treść strategii w całej badanej populacji .................................................. 202 3.6.3. Treść strategii w małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach ........ 209 3.6.4. Podsumowanie i wnioski ............................................................................ 236 populacji......................................................................................................... 147 Rozdział 4. Model ewolucji zarządzania strategicznego (Andrzej Kaleta) ................. 239 4.1. Wprowadzenie ......................................................................................................... 239 4.2. Specyfika zarządzania strategicznego w przedsiębiorstwach różnej skali ... 239 4.2.1. Obraz zarządzania strategicznego w małych przedsiębiorstwach ...... 240 4.2.2. Obraz zarządzania strategicznego w średnich przedsiębiorstwach ... 245 4.2.3. Obraz zarządzania strategicznego w dużych przedsiębiorstwach ...... 249 4.3. Kluczowe zmiany w zarządzaniu strategicznym wywołane wzrostem przedsiębiorstwa...................................................................................................... 254 Zakończenie (Andrzej Kaleta) ............................................................................................... 263 Załącznik 1 ............................................................................................................................ 267 Załącznik 2 ............................................................................................................................ 277 Bibliografia ............................................................................................................................ 281 Indeks ...................................................................................................................................... 289 7 Wstęp Andrzej Kaleta Teoria zarządzania strategicznego znajduje się dziś w ważnej, a zarazem newralgicznej fazie swego rozwoju. Mnożą się fundamentalne wątpliwości co do możliwości przewidywania i kształtowania przyszłości w niestabilnym i coraz mniej przewidywalnym otoczeniu. Podważa się znaczenie zarządzania strategicznego jako nauki stosowanej. Jak się wydaje, jedną z przyczyn kryzysu zarządzania strategicznego jest dążenie do projektowania koncepcji nadmiernie uniwersalnych, pasujących do wszelkich przedsiębiorstw i innych organizacji. Okazuje się, że takie podejście prowadzi do projektowania metod zbyt ogólnych, często abstrakcyjnych, mało przydatnych konkretnym organizacjom w szczególnych okolicznościach. Jedną z istotniejszych słabości w tym kontekście jest niedostrzeganie zasadniczej zmiany warunków zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju, a zwłaszcza wzrostu przedsiębiorstw. Powiększają się zasoby przedsiębiorstw, rosną ich możli- wości, poszerza się pole ich wyboru strategicznego. Równolegle rosną wymagania wobec strategii. Komplikuje się proces jej tworzenia, uzgadniania, realizowania. Modele zarządzania strategicznego dedykowane dużym przedsiębiorstwom słabo sprawdzają się w małych czy mikroprzedsiębiorstwach, i odwrotnie. Tymczasem metody zarządzania strategicznego projektowane są w sposób dość jednostronny, abstrahujący od powyższych uwarunkowań. W istocie ukie- runkowywane są głównie na największe, globalne korporacje, tam są testowane i rozwijane. Adaptacja proponowanych rozwiązań do specyfiki przedsiębiorstw mniejszych ma bardzo ograniczony wymiar. Powstaje w ten sposób luka ograni- czająca wartość aplikacyjną zarządzania strategicznego zwłaszcza w odniesieniu do przedsiębiorstw średnich czy małych. Powyższa słabość dotyczy i praktyki zarządzania strategicznego. Przedsię- biorstwa, zwykle ucząc się na własnych błędach, wypracowują własny model zarządzania rozwojem, który sprawdza się w danej fazie ich rozwoju. W tym czasie odnoszą sukcesy bądź porażki, rozwijają się, rosną, zmieniają metody działania, kulturę organizacyjną. Niewielka jest szansa, że praktyki zarządzania strategicznego dostosowane do wcześniejszych etapów rozwoju sprawdzą się w nowych realiach. Tymczasem wykorzystywane rozwiązania często okazują się nazbyt statyczne, nie ewoluują w sposób satysfakcjonujący, nie uprzedzają nowych wyzwań. Prowadzi to wprost do niewykorzystywania znacznej części zasobów Wstęp 8 i licznych szans. W skrajnych przypadkach może powodować utratę kontroli nad rozwojem przedsiębiorstwa. Z drugiej strony rozwój przedsiębiorstwa wymusza nieraz niekontrolowaną i nie zawsze korzystną ewolucję metod zarządzania strategicznego. Przesadna formalizacja działań, droga ku rozbudowanym procedurom planistycznym, bę- dąca reakcją na wzrost przedsiębiorstwa, może zagrozić kreatywności, inwencji, myśleniu strategicznemu, a w istocie podważyć sens zarządzania strategicznego. Praktyka gospodarcza oczekuje takich propozycji metod zarządzania strate- gicznego, które pozwolą zarządzać rozwojem organizacji w każdej fazie wzrostu. Co więcej, oczekiwane są takie rozwiązania, których wdrożenie pozwoli przygoto- wać organizacje na nowe wyzwania, zanim dotąd wykorzystywane mechanizmy rozwojowe zaczną szwankować. Jest to poważne wyzwanie dla teorii zarządzania strategicznego, na które dotąd ta dziedzina nauki nie odpowiedziała w sposób satysfakcjonujący. Celem naukowym projektu badawczego, którego rezultatem jest niniejsza publikacja, jest zidentyfikowanie trendów ewolucji zarządzania strategicznego w trakcie wzrostu przedsiębiorstw. Uznano, że rozpoznanie specyfiki zarządza- nia strategicznego w kolejnych etapach wzrostu pozwoli określić podstawowe prawidłowości obrazujące sposób przystosowania wykorzystanych rozwiązań do wymogów wynikających z określonej skali organizacji. Powstała w ten sposób wiedza wypełni, jak się wydaje, istotną lukę poznawczą w teorii zarządzania strategicznego. Projekt posiada też ewidentny cel aplikacyjny. Przyjęto, że praktyki powszech- nie stosowane w danej fazie rozwoju przedsiębiorstw są najprawdopodobniej tymi, które w określonych okolicznościach sprawdzają się najlepiej. Założono w tym miejscu, że rolą nauki stosowanej, jaką jest zarządzanie strategiczne, jest uogólnianie i upowszechnianie doświadczeń praktycznych przy ewentualnie ich krytycznej ocenie. Przy takim założeniu projekt prowadzi do opracowania zróżnicowanych koncepcji zarządzania strategicznego, dedykowanych specjalnie przedsiębiorstwom małym, dużym bądź średnim. Stanowi to odpowiedź na za- potrzebowanie praktyki gospodarczej. Metody badawcze służące osiąganiu powyższych celów łączą studia teoretycz- ne z badaniami empirycznymi. Uogólniona obserwacja wyzwań wobec rozwoju przedsiębiorstw, trendów zarządzania strategicznego i ich konfrontacja z uwa- runkowaniami rozwojowymi w poszczególnych fazach wzrostu przedsiębiorstw prowadzą do sformułowania pytań badawczych będących podstawą badań em- pirycznych. Koncentrują się one na tych obszarach zarządzania strategicznego, które uznano za najbardziej zdeterminowane skalą stosujących je organizacji. Badania empiryczne prowadzone są w drodze sondażu ankietowego. W ankiecie identyfikującej opinie na temat kluczowych aspektów zarządzania strategicznego zdecydowano się na pięciopunktową skalę odpowiedzi. Ułatwia to ankietowanym zajmowanie stanowiska w kwestiach, na które często nie ma jednoznacznej odpowiedzi, a taki jest charakter większości stwierdzeń ilustrują- Wstęp 9 cych praktykę zarządzania strategicznego. Adresatami badania ankietowego było 150 przedsiębiorstw dobranych losowo, uwzględniających w równych częściach przedsiębiorstwa małe, średnie i wielkie. Wyboru dokonywano wśród spółek publicznych, zakładając, że są one najbardziej skłonne do udostępniania informacji na swój temat, a zarazem najbardziej zaawansowane w stosowaniu metod zarzą- dzania strategicznego. Ankietę prowadzono w sposób telefoniczny, z udziałem wyspecjalizowanej agencji badawczej. Interlokutorami w każdym przypadku byli prezesi przedsiębiorstw, członkowie ich zarządów bądź osoby odpowiedzialne za zarządzanie strategiczne. Uznano, że są to jedyne osoby władne udzielać opinii na temat specyfiki podejścia strategicznego. Warstwowy podział populacji badanej na trzy kategorie wielkości przedsię- biorstw uznano za zadowalające przybliżenie specyfiki zachowań strategicznych w kolejnych fazach rozwoju przedsiębiorstw. Stanowi to jedyną możliwość roz- poznania prawidłowości cechujących kolejne etapy wzrostu przedsiębiorstwa, w sytuacji gdy niemożliwe jest sukcesywne badanie wybranych przedsiębiorstw w kolejnych fazach ich wzrostu. Po pierwsze trudno byłoby z wyprzedzeniem wytypować obiekty badań, a po drugie barierą byłby niewyobrażalnie długi okres tego typu badań. Badania empiryczne stanowią podstawę do uogólnień i rekomendacji mających w założeniu ułatwić przedsiębiorstwom adaptację zarządzania do kolejnych faz rozwoju. Na treść publikacji obrazującej wyniki procesu badawczego składają się cztery rozdziały. Rozdział 1 służy identyfikacji podstawowych wyzwań rozwojowych, przed którymi stają współczesne przedsiębiorstwa. Założono, iż w znaczącym stopniu determinują one kształt współczesnego zarządzania strategicznego. Rozdział 2 identyfikuje najważniejsze trendy w zarządzaniu strategicznym i klu- czowe czynniki jego sukcesu. Jest to ważne dla stworzenia koncepcji badań tych problemów zarządzania strategicznego, które mają decydujący wpływ na procesy rozwojowe a zarazem są najbardziej związane ze skalą przedsiębiorstwa. Kolejny, 3 rozdział prezentuje metodę prowadzonych badań a zarazem główne ustalenia badawcze, w podziale na charakterystykę procesu zarządzania strategicznego, jego uczestników, formy strategii i jej treści. W prezentacji wyników badań ujęte są dane charakteryzujące całą populację oraz z podziałem na odpowiedzi uzyskane w przedsiębiorstwach małych, średnich i dużych. Rozdział 4, uogólniający wyniki badań, przede wszystkim charakteryzuje specyfikę zarządzania strategicznego w poszczególnych grupach przedsiębiorstw, a w dalszej kolejności dokonuje syntetycznego jej porównania w celu zidentyfikowania najistotniejszych trendów. Pozwala to na przedstawienie wniosków służących usprawnieniu zarządzania strategicznego w poszczególnych fazach rozwoju przedsiębiorstw. Wstęp 1 Panorama ryzyka 11 Rozdział 1 Wyzwania współczesnej gospodarki dla zarządzania strategicznego 1.1. Wprowadzenie Andrzej Kaleta Rozwój przedsiębiorstwa odbywa się współcześnie w diametralnie różnych warunkach, niż miało to miejsce kiedykolwiek wcześniej. Nowa jakość warunków rozwoju wiąże się przede wszystkim z niespotykaną wcześniej ich złożonością oraz niestabilnością. Zanik granic między rynkami, sektorami powoduje, że ilość czynników rozwojowych oddziałujących na każde przedsiębiorstwo dynamicznie rośnie. Niezbędne okazuje się uwzględnianie wyzwań rozwojowych wypływających z globalnych rynków czy pozornie odległych sektorów. Coraz więcej czynników funkcjonujących na zasadzie naczyń połączonych ma decydujący wpływ na moż- liwości rozwojowe przedsiębiorstw, przesądzając o ich sukcesach bądź porażkach. Co gorsza, równolegle z komplikowaniem się uwarunkowań rozwojowych dra- stycznie wzrasta ich dynamika. Tempo rozwoju i starzenia się produktów, modeli biznesowych czy całych sektorów istotnie wzrasta. Jednoznacznie można stwierdzić, że czas we współczesnej gospodarce płynie zdecydowanie szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Staje się to wielkim wyzwaniem dla przedsiębiorstw, które zmuszone są przyjmować ryzykowne role pionierów, utrudniać działania naśladowcom, coraz szybciej reagować na nieprzewidziane wyzwania. Nawet niewielkie spowolnienie tempa rozwoju może oznaczać trudne do zniwelowania straty w stosunku do liderów zmian. W tych warunkach niezbędne staje się szybkie i głębokie analizowanie licz- nych wyzwań kluczowych dla rozwoju przedsiębiorstw. Można je rozpatrywać w różnych konfiguracjach. W poniższym tekście skoncentrowano się na czterech najważniejszych, jak się wydaje, wymiarach. Za czynniki wywierające najsilniejszą presję na rozwój współczesnych przedsiębiorstw uznano (zob. rys. 1.1): ƒƒ wyzwania koniunkturalne, ƒƒ wyzwania społeczne, ƒƒ wzrost konkurencyjności, ƒƒ wzrost innowacyjności. 12 h c y z c r a d o p s o g ń a w o k n u r a w u ć ś o n o ż o ł Z h c y z c r a d o p s o g w ó k n u r a w ć ś o n n e i m Z k s i w a j z ć ś o n ż e l a z ł ó p s W m z i l a u d w y d n i i a r t n o k a j c a z y r a d n a t S u s e c k u s m e i k i a j s e r P j a n y c a w o n n i n n y z c m y w o z c u j l k ć ś o n y c a w o n n I y z d e i w a n a t r a p o a k r a d o p s o G e w o k n y r e i n e z r t s e z r p e w o N i j c a m r o f n i e i n e z c a n Z a n a j s e r P l a r u t k n u i n o k i i g e t a r t s e z r a z s b o w a j s e r P a j s e r P j a n y c n e r u k n o k e i n a z d ą z r a Z e n z c i g e t a r t s a j s e r P a n z c e ł o p s h c y w o d o r a n y z d ę i m i j c a r o p r o k i a t n e i l k a ł i S ć ś o n l a i z d e i w o p d o a n z c e ł o p s i a k y t E w ó t n e i l k a i n a g a m y W . e n s a ł w e i n a w o c a r p o : o ł d ó r Ź - s e z c ł ó p s w j ó w z o r a n ę j s e r p w t s r o i b ę i s d e z r p h c y n j e c ą a r e i w y w i k i n n y z C . . 1 1 k e n u s y R 1. Wyzwania współczesnej gospodarki dla zarządzania strategicznego 1.2. Presja koniunkturalna na współczesne zarządzanie strategiczne 13 1.2. Presja koniunkturalna na współczesne zarządzanie strategiczne Andrzej Kaleta, Anna Witek-Crabb Współczesna gospodarka nazywana przez niektórych, dla podkreślenia odmienności wobec sytuacji w przeszłości, „nową gospodarką” stawia nowe wymagania przedsiębiorcom i strategom. Oddziaływanie dzisiejszych trendów w rozwoju gospodarczym na kształt i perspektywy zarządzania strategicznego ujawnia się głównie na trzech płaszczyznach: ƒƒ złożoności uwarunkowań gospodarczych oddziałujących na przedsię- biorstwa, ƒƒ współzależności zjawisk gospodarczych, ƒƒ zmienności i nieprzewidywalności warunków gospodarczych. Złożoność uwarunkowań oznacza, że ilość zjawisk, procesów, czynników gospodarczych oddziałujących na przeciętne przedsiębiorstwo, a często przesądza- jących o jego losie, jest nieporównywalna z tym, z czym spotykano się wcześniej. Niegdyś przedsiębiorca, zwłaszcza mniejszy i lokalny, mógł się skupić na własnym obszarze specjalizacji, nie wnikając w niuanse polityki gospodarczej, zwłaszcza w odległych krajach, nie musiał śledzić rynków walutowych ani surowcowych, ani rozumieć specyfiki wyrafinowanych instrumentów finansowych. Dziś tego typu luki w wiedzy uniemożliwiają skuteczne zarządzanie przedsiębiorstwem, a w szczególności zarządzanie strategiczne, co więcej, dotyczy to wszystkich bez wyjątku przedsiębiorców, a nie tylko najbardziej nowoczesnych koncernów global- nych. Globalizacja spowodowała bowiem, iż nawet tradycyjne przedsiębiorstwa lokalne poddane zostały oddziaływaniu wszystkich złożonych mechanizmów współczesnej gospodarki. Wzrostowi liczby zjawisk gospodarczych oddziałujących na poszczególnych przedsiębiorców towarzyszy intensywne zacieśnianie ich wzajemnych współza- leżności. Procesy gospodarcze zachodzące w wymiarze globalnym i lokalnym tworzą system naczyń połączonych. Silne zależności zachodzą między trendami koniunkturalnymi na poszczególnych rynkach sektorowych a rozstrzygnięciami polityki gospodarczej. A wszystko to dzieje się pod silnym wpływem zjawisk na rynkach finansowych, i to w równym stopniu tych regionalnych jak i mię- dzynarodowych. Siła i wielostronność tych związków zdecydowanie utrudniają zrozumienie współczesnych zjawisk gospodarczych. Tym samym ich analiza na potrzeby strategii staje się coraz trudniejsza, a przez to projektowanie działań rozwojowych wiąże się z rosnącym ryzykiem. Trendem szczególnie wyrazistym we współczesnej gospodarce jest radykalne zwiększenie tempa zmian w niej zachodzących. Trendy gospodarcze, które kiedyś trwały bądź ewoluowały latami, a nawet dziesięcioleciami, dziś zmieniają się 14 z miesiąca na miesiąc, a w skrajnym przypadku nawet z dnia na dzień. Potęga jednych gospodarek dynamicznie wzrasta, nierzadko ku zaskoczeniu większości obserwatorów czy analityków, podczas gdy w tym samym czasie inne gospodarki niespodziewanie popadają w recesję, co może dotyczyć nawet takich potęg, jak USA czy Niemcy, Francja, bądź gospodarek uznawanych za wzorcowe, jak Ir- landia czy Hiszpania. Nie zmienia to faktu, że przejście od fazy głębokiej recesji do fazy dobrej koniunktury może się dziś odbywać szybciej niż kiedykolwiek dotąd, co obrazuje przykład Niemiec czy Estonii. Podobnie dynamiczne i każdo- razowo zaskakujące zmiany tempa i kierunków rozwoju następują na rynkach finansowych, surowcowych czy w poszczególnych sektorach gospodarki. W tych warunkach przewidywanie jakichkolwiek zmian, a zwłaszcza kluczowych dla zarządzania strategicznego zmian długofalowych, staje się dziś trudniejsze niż w przeszłości, a zdaniem wielu całkowicie nierealne. Powyższe okoliczności powodują, że zarządzając strategicznie dzisiejszymi przedsiębiorstwami, zmuszeni jesteśmy uwzględnić coraz więcej zjawisk współ- czesnej gospodarki. Co więcej, wzrostowi ich liczebności towarzyszy zacieśnianie się ich wzajemnych związków. A na domiar złego wszystkie one są coraz mniej stabilne i coraz trudniej przewidywalne. Są to nowe i niesłychanie znaczące wy- zwania dla współczesnego zarządzania strategicznego. Zjawiska wzrostu złożoności, współzależności i dynamiki procesów gospodar- czych można zaobserwować w trzech wymiarach funkcjonowania współczesnej ekonomii: ƒƒ w koniunkturze gospodarczej, ƒƒ w procesach rozwoju rynków finansowych, ƒƒ w ewolucji sektorów gospodarki. Koniunktura gospodarcza to bez wątpienia kluczowy warunek rozwoju przedsiębiorstw, który może zarówno wspomagać rozwój, jak i go utrudniać. Wpływ czynników koniunkturalnych dotyczy różnych, coraz liczniejszych uwarunkowań. Tradycyjnie na możliwości rozwojowe przedsiębiorstwa wpływały głównie trendy rozwojowe na podstawowych rynkach jego działania. Przedsiębiorstwo o lokalnym charakterze działania zainteresowane było koniunkturą lokalnego rynku. Przedsiębiorcy działający w szerszym wymiarze zainteresowani byli trendami ekonomicznymi w odpowiednio szerszym wymiarze. Dziś sytuacja zasadniczo się skomplikowała. Globalizacja gospodarki spowodowała, że nawet na rynku miejscowym odczuwa się coraz silniej wpływy koniunktury krajowej, ale i międzynarodowej. One w dużym stopniu przesądzają o natężeniu kon- kurencji, zachowaniach konsumentów, a nawet o kosztach pracy w lokalnym zakładzie. Zmusza to przeciętnego przedsiębiorcę do analizy coraz liczniejszych procesów gospodarczych, często odległych i niezwiązanych bezpośrednio z jego sferą działania, gdyż ich wpływ, choćby pośredni, może przesądzić o warunkach rozwojowych. 1. Wyzwania współczesnej gospodarki dla zarządzania strategicznego 1.2. Presja koniunkturalna na współczesne zarządzanie strategiczne 15 Analiza nowych sfer funkcjonowania gospodarki jest tym bardziej niezbędna, iż pomimo globalizacji i unifikacji różnych rynków wyraźnie widoczna jest ich daleko idąca polaryzacja. Koniunktura gospodarcza na poszczególnych rynkach lokalnych może wykazywać zupełnie odmienne prawidłowości od zjawisk obser- wowanych na rynku krajowym. Z kolei poszczególne rynki krajowe diametralnie się różnią. W tym samym okresie mogą rozwijać się w dokładnie przeciwstawnych kierunkach. Tego typu zróżnicowanie trendów gospodarczych zmusza do rów- noległego śledzenia sygnałów z bardzo różnych rynków – od lokalnego przez regionalny, krajowy, środkowoeuropejski, europejski po światowy. Ponadto waż- na może być analiza innych rynków, sąsiednich, ale i bardziej odległych. Nigdy nie ma pewności, które z tych sygnałów okażą się kluczowe dla projektowania, a później osiągania sukcesów rozwojowych. Wielkim wyzwaniem dla przedsiębiorców staje się coraz większa dynamika powyższych zjawisk. Globalizacja, wielostronne powiązanie procesów gospo- darczych w różnych wymiarach przestrzennych, narastające zazębianie się zjawisk koniunkturalnych z tendencjami rozwoju techniki, z ewolucją rynków finansowych powodują niespotykane dawniej turbulencje w przebiegu trendów ekonomicznych. Coraz trudniej przewidywać zarówno nadchodzące kryzysy, jak i procesy rozwojowe. Coraz częściej zaskakujące załamania gospodarcze następują bezpośrednio po okresach prosperity. Brakuje zwykle wyraźnych sygnałów nad- chodzących zmian. Często trudno nawet prognozować ich kierunek. Zbyt słabe, trudno zauważalne sygnały niejednokrotnie nie pozwalają na formułowanie wia- rygodnych prognoz czy wartościowych przewidywań. Ta sytuacja to niewątpliwie nowa jakość dla współczesnych przedsiębiorców, zwłaszcza chcących kształtować rozwój w długofalowej perspektywie czasowej. Równie istotnym jak nieprzewidywalność zmian koniunkturalnych wyzwa- niem dla kształtowania rozwoju przedsiębiorstw staje się dziś proces rozwoju rynków finansowych. Świat współczesnych finansów przestał być prostym do- pełnieniem tzw. sfery realnej służącym jej obsłudze. Rynki finansowe funkcjonują dziś do pewnego stopnia niezależnie, rządząc się własnymi prawami. Co więcej, ilość instrumentów funkcjonujących na tych rynkach dynamicznie rośnie. Obok tradycyjnych mechanizmów kształtowania stóp procentowych czy kursów walu- towych, względnie zrozumiałych dla przeciętnego przedsiębiorcy, pojawiają się coraz bardziej wyrafinowane mechanizmy pozyskiwania środków finansowych, kształtowania ich ceny czy zabezpieczenia prowadzonych transakcji. Niekon- wencjonalne, często wirtualne, transakcje finansowe przestają być zrozumiałe dla większości przedsiębiorców. Wymagają one wysoce specjalistycznej wiedzy, ponadto nieustannie aktualizowanej. Jest ona dostępna dla nielicznych fachowców, a często przekracza i ich umiejętności. Tymczasem przedsiębiorcy, nawet repre- zentujący tradycyjne sektory gospodarki „realnej”, skazani są na operowanie tymi instrumentami, gdyż bez ich wykorzystania tracą szansę na konkurencyjność. Niewystarczająca wiedza na temat coraz bardziej złożonego świata finansów może z kolei prowadzić do popełniania błędów, a w efekcie do porażek. 16 Co gorsza, radykalnemu wzrostowi ilości impulsów płynących ze świata finansów pod adresem współczesnych przedsiębiorców towarzyszy równoległe zacieśnianie wielostronnych współzależności między nimi. Z jednej strony postę- puje tzw. ufinansowienie współczesnych gospodarek. Jak wspomniano wcześniej, nawet przedsiębiorcy reprezentujący sektory tradycyjnej, „realnej” gospodarki skazani zostają na korzystanie ze skomplikowanych narzędzi finansowych. Świat finansów, choć rządzi się swoimi, coraz mniej zrozumiałymi prawami, coraz silniej zazębia się z pozostałymi sferami gospodarki, często przesądzając o procesach ich rozwoju. Z drugiej strony pogłębiają się wielokierunkowe współzależności między poszczególnymi zjawiskami z obszaru finansów, co na dodatek czyni je mniej zrozumiałymi, trudniej przewidywalnymi. Przykładowo kształtowanie się kursu walutowego czy choćby ceny akcji bądź kosztów pozyskiwania kapitału przedsiębiorstw zależy od tylu wzajemnie powiązanych zjawisk, że ich dogłębne rozpoznanie przekracza możliwości jakiegokolwiek przedsiębiorcy. Tymczasem bez rozpoznania wielostronnych związków przyczynowo-skutkowych między poszczególnymi mechanizmami finansowymi wszelkie próby przewidywania finansowych uwarunkowań rozwojowych stają się bezprzedmiotowe. Problem kształtowania rozwoju organizacji gospodarczych na styku ze światem finansów jest tym głębszy, że dynamika zmian w tym akurat sektorze gospodarki jest wyjątkowo duża. Radykalne, wielokierunkowe zmiany na rynkach finanso- wych zachodzą znacznie częściej i szybciej niż na rynkach pozostałych. Choć i one, co wskazywano wcześniej, są coraz mniej stabilne i coraz mniej przewidywalne, to świat finansów na ich tle wydaje się o wiele bardziej burzliwy. W sytuacji pogłębiającego się uzależnienia przedsiębiorstw od zjawisk i instrumentów finan- sowych jest to istotny czynnik ich destabilizacji i poważna bariera skutecznego zarządzania strategicznego. Presja koniunkturalna wynikająca z ewolucji sektorów ma także istotne zna- czenie dla praktyki zarządzania strategicznego w przedsiębiorstwach. Każdej z faz w cyklu życia sektora towarzyszą inne wyzwania i każda z nich wymaga trochę innych umiejętności i stosowania innych priorytetów w planowaniu stra- tegicznym. W fazie narodzin sektora przedsiębiorstwa odczuwają szczególną presję, aby utrzymać się na rynku i dotrzeć do klientów ze swoim przekazem oraz przełamać ich nieufność wobec nowych produktów. W fazie wzrostu priorytetem staje się penetracja rynku i zajęcie na nim pozycji dominującej. W fazie dojrzałości natomiast przedsiębiorstwa odczuwają silną presję na ochronę dotychczasowych pozycji, na poszukiwanie innowacyjnych pomysłów mogących przedłużyć życie sektora oraz na ekspansję – czy to na drodze fuzji, czy też na przykład wchodzenia na inne rynki geograficzne. Jednak sama cykliczność koniunktury sektora nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na to, w jaki sposób tworzy się i wdraża strategie przedsiębiorstw. W ostatnich latach można zaobserwować zmiany w naturze koniunktury sekto- rowej i inną jej dynamikę. Czynniki, które wywarły na to największy wpływ, to: szybkość zachodzących zmian w otoczeniu przedsiębiorstw, złożoność czynni- 1. Wyzwania współczesnej gospodarki dla zarządzania strategicznego 1.2. Presja koniunkturalna na współczesne zarządzanie strategiczne 17 ków, które wpływają na przedsiębiorstwa, oraz współzależności, które między tymi czynnikami występują. W efekcie oddziaływania powyższych czynników dynamika sektorów jest dziś zupełnie inna niż na przykład 30 lat temu. Wśród 10 najszybciej rosnących obecnie sektorów wiele jest takich, które 20 lat temu jeszcze nie istniały [Top 10 fastes...], jak choćby produkcja drukarek 3D, produkcja gier społecznościowych i aplikacji mobilnych, czy też sprzedaż on-line produktów i usług (także usług edukacyjnych). Można również zaobserwować skrócenie się cyklu życia sektorów. Z jednej strony oznacza to, że bardzo istotnie skrócił się czas od innowacji do jej upowszechnienia, z drugiej zaś, że pojawiają się sektory- -efemerydy, których cykl życia jest bardzo krótki. Można tutaj przytoczyć choćby przykłady sektora produkcji telewizorów 3D – obecnie w fazie schyłkowej, pro- dukcji netbooków, które po krótkim okresie ogromnej prosperity zostały wyparte przez tablety [Żegnajcie netbooki...], czy też sektora odtwarzaczy MP3 i prostych kompaktowych aparatów cyfrowych stopniowo zastępowanych przez smartfony. Czasem trudno stwierdzić, czy ma się do czynienia z sektorem-efemerydą, czy też z sektorem wielokrotnie rozwijającym się i odnawiającym dzięki pojawianiu się nowych technologii, które coraz lepiej pozwalają zaspokajać potrzeby odbior- ców. Granice między sektorami wydają się bowiem zacierać. Branże tradycyjnie traktowane jako odrębne, obecnie łączą gęste sieci zależności i powiązań, i wiele produktów powstaje na styku różnych dotąd sektorów lub z inspiracji czerpanych w innych sektorach. Jest to możliwe dzięki szerokiemu dostępowi do informacji oraz procesom globalizacyjnym. Jako przykład może tu posłużyć obecna tele- fonia komórkowa. Producenci smartfonów funkcjonują w obrębie branż, takich jak telefonia, telekomunikacja, elektronika, informatyka, media, grafika i pewnie wiele innych. Nowa dynamika w koniunkturze sektorowej tworzy także wyzwania dla za- rządzania przedsiębiorstwem. W szybko zmieniających się sektorach, w otoczeniu złożonym i nieprzewidywalnym, przy krótkim cyklu życia sektora i silnej groźbie substytucji związanej z rozwojem nowych technologii, tradycyjne podejście do za- rządzania strategicznego, metody planistyczne, klasyczna analiza sektorowa (5 sił Portera) czy schematyczne sposoby opisywania sektorów (np. punktowa ocena atrakcyjności sektora) wydają się dalece niewystarczające. Przedsiębiorstwa, które potrafią z sukcesem funkcjonować przez dziesiątki lat, są zwykle świadkami dojrzewania sektorów, w których działają, i świadome dynamiki, która im towa- rzyszy. Zmienność koniunktury sektorowej sprawia, że szczególnego znaczenia nabierają elementy zarządzania strategicznego wymienione poniżej. ƒƒ Kompleksowość i ciągłość prowadzenia analizy strategicznej, uwzględnia- jącej nie tylko trendy w danym sektorze, ale także obejmującej szeroki kontekst działania przedsiębiorstwa. Czujność i pogłębiona refleksja towarzyszące anali- zie strategicznej pomagają dostrzec pojawiające się zmiany na rynku i pierwsze sygnały zapowiadające zmianę fazy w cyklu życia. ƒƒ Elastyczność procesu zarządzania strategicznego – rozumiana z jednej strony jako gotowość do dostosowywania sposobu prowadzenia prac strategicz- 18 nych (metod, częstotliwości, narzędzi, postaw) do zmieniających się warunków, z drugiej zaś jako pewna plastyczność samej strategii, która pozwala na modyfi- kację, zmiany kierunków i dostosowanie. 1.3. Presja społeczna na współczesne zarządzanie strategiczne Jarosław Ignacy, Przemysław Wołczek Coraz powszechniejsze staje się przekonanie, że współczesne otoczenie pełne ograniczeń, presji konkurencyjnej, ale i szans rozwojowych sprawia, że zarządzanie firmą staje się niespotykanie trudną sztuką. Dzieje się tak dlatego że zmiany, które zachodzą w otoczeniu firm, są nie tylko szybsze, ale także bardziej kompleksowe, wszechobecne i trudniejsze do przewidzenia niż dawniej. Taką interpretację rze- czywistości podziela m.in. P. Kotler wraz z J. Caslione, którzy twierdzą, że właśnie nadeszła nowa epoka – epoka turbulencji. Według nich jest ona diametralnie różna od poprzedniej, gdyż „obecnie normę w branżach, przedsiębiorstwach i na rynkach stanowią turbulencje, których konsekwencją jest chaos, ryzyko i niepewność” [Kotler, Caslione, 2010, s. 12]. Aby zrozumieć istotę rynkowych, koniunktural- nych, innowacyjnych i społecznych turbulencji oraz ich wpływ na gospodarkę, warto się odwołać do koncepcji turbulencji w naturze oraz w fizyce. W naturze turbulencje charakteryzują się gwałtownością i nieprzewidywalnością. Cechuje je impulsywność, nieopanowanie i bezładność. Odnosząc te pojęcia do sfery bi- znesu, można stwierdzić, że są to nieprzewidywalne i gwałtowne zmiany w tych zewnętrznych lub wewnętrznych warunkach działalności przedsiębiorstwa, które wpływają na jego wyniki. Wzajemne zależności i powiązania zglobalizo- wanego świata powodują efekt fali, gdyż na pewnym poziomie wszystkie rządy, wszyscy ludzie i wszystkie przedsiębiorstwa – a więc każdy podmiot – są ze sobą powiązani i turbulencja zachodząca w jednym miejscu jest odczuwana również w pozostałych regionach. Jednym ze szczególnych rodzajów turbulencji, które występują we współczes- nym otoczeniu przedsiębiorstwa, jest turbulencja przejawiająca się w wymiarze społecznym. Firmy coraz częściej stykają się z rosnącą presją społeczną, którą można określić jako pewien specyficzny rodzaj wpływu społecznego. Skupiając się na tym problemie, można przyjąć, że jego istotę stanowi proces, w wyniku którego dochodzi do zmiany zachowania, opinii lub uczuć człowieka wskutek tego, co robią, myślą lub czują inni ludzie. Wydaje się, że obserwowane współ- cześnie turbulentne zmiany społeczne mają swoje źródła przede wszystkim w: ƒƒ rosnących wymaganiach klientów, ƒƒ nowych oczekiwaniach związanych z pragnieniem indywidualizacji wy- robów i usług, 1. Wyzwania współczesnej gospodarki dla zarządzania strategicznego 1.3. Presja społeczna na współczesne zarządzanie strategiczne 19 ƒƒ wzroście siły klienta przy jednoczesnym zwiększeniu korporacji transna- rodowych, ƒƒ zwiększeniu znaczenia etyki i reputacji oraz presji społecznej odpowie- dzialności wywieranej na działalność firm [Peter, Olson, 2008]. Rosnące wymagania klientów związane są ze wzrostem ich świadomości. Dotyczy to zwłaszcza przysługujących im praw, co jest konsekwencją postępującej rewolucji edukacyjnej (m.in. idea uczenia się przez całe życie, której przejawem są m.in. uniwersytety dziecięce czy uniwersytety III wieku) i coraz większej skola- ryzacji społeczeństw europejskich. Wyrazem rosnącej świadomości konsumentów jest również pragnienie uzyskania większej ilości informacji o oferowanym pro- dukcie, m.in. dotyczących jego składu czy wpływu opakowania na środowisko i zasoby naturalne. Coraz więcej przede wszystkim młodych konsumentów zwra- ca uwagę na etykiety produktów. Coraz częściej analizują skład artykułów, np. spożywczych, i szukają w nich sztucznych substancji słodzących, konserwantów, przeciwutleniaczy czy innych środków mających negatywny wpływ na zdrowie w dłuższej perspektywie. Istotne jest to, że dzięki rewolucji technologicznej i telekomunikacyjnej, które spowodowały drastyczną obniżkę kosztów dostępu do danych, informacje te stają się coraz łatwiej dostępne w każdym miejscu świata. W związku z tym wzrasta presja skłaniająca przedsiębiorstwa do zaprzestania bądź ograniczenia używania sztucznych i szkodliwych składników w żywności, kosmetykach, czy też w artykułach dziecięcych. Warto zauważyć, że wzrost wymagań i siły klientów wywierają wpływ nie tylko na sferę produkcji, ale także na sferę marketingu i promocji przedsiębiorstw [por. Ponsonby, Boyle, 2004, s. 343–361; McCole, 2004, s. 531–539]. W dotychczasowej epoce marketing polegał głównie na emisji informacji. Z tego względu przed- siębiorstwa intensywnie promowały się w zróżnicowanych mediach i kanałach reklamowych (radio, TV, gazety, czasopisma, outdoor), ale jeśli klient chciał zdobyć więcej informacji o właściwościach produktu, mógł zdać się głównie na własne doświadczenie albo bazować na opiniach bliskich, znajomych i przyjaciół. Taka sytuacja zdecydowanie faworyzowała sprzedających, ze względu na istnienie daleko idącej asymetrii informacji między nimi a znacznie bardziej rozproszony- mi konsumentami. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat również na tym polu dokonały się istotne zmiany. Co prawda, konsumenci nadal są adresatami reklam kierowanych przez sprzedawców, ale oprócz tego mogą wymieniać się informa- cjami z całą rzeszą znajomych na cieszących się ogromną popularnością portalach społecznościowych, takich jak Facebook, MySpace, Nasza Klasa czy Google+. Dzięki temu mogą dowiedzieć się, co inni użytkownicy myślą na temat produktów interesującej ich firmy. Zmieniła się zatem ich rola w zarządzaniu i marketingu. Nie są już wyłącznie pasywnymi odbiorcami reklam. Na temat firmy, produktu czy usługi mogą uzyskać tyle informacji, ile zapragną. Łatwy, a także niedrogi dostęp do informacji dzięki Internetowi i rewolucji telekomunikacyjnej sprawił, że wymiana doświadczeń i dzielenie się nimi stało się prostsze niż kiedykolwiek
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ewolucja zarządzania strategicznego w trakcie rozwoju przedsiębiorstw
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: