Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00052 011830 7452775 na godz. na dobę w sumie
Ex contractu, ex delicto - z dziejów prawa zobowiązań - ebook/pdf
Ex contractu, ex delicto - z dziejów prawa zobowiązań - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 312
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8544-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Czwarty tom z serii Z dziejów prawa poświęcony jest prawu zobowiązań. Dwadzieścia dwa artykuły zostały nadesłane z kilkunastu ośrodków uniwersyteckich Polski, Czech i Chorwacji. Spektrum zainteresowań Autorów, podobnie jak w poprzednim tomie, dotyczącym dziejów i współczesności prawa handlowego, jest bardzo szerokie. Prowadzone badania objęły prawo krajów europejskich, ale także Chin, Stanów Zjednoczonych i antycznego Izraela. [...] Różnorodności tematycznej towarzyszy niejednolita forma pisarska. Obok artykułów o gruntownej podbudowie źródłowej znajdują się teksty bliższe esejowi niż tradycyjnemu artykułowi z rozbudowanym aparatem krytycznym. Wielość tematów i form ich przekazywania, będąca oczywiście wyrazem indywidualności Autorów, może stanowić zachętę do sięgnięcia po książkę nie tylko dla wąskiej grupy specjalistów, ale także dla szerszego grona Czytelników pragnących pogłębić swoją wiedzę z zakresu dziejów prawa umów.

Od redakcji

Współczesne polskie prawo zobowiązań jest zawarte przede wszystkim w kodeksie cywilnym, będącym ustawą z 1964 r., wielokrotnie jednak nowelizowaną, zwłaszcza w ciągu ostatnich 20 lat, kiedy nastąpiła transformacja ustrojowa, porzucenie ustroju komunistycznego na rzecz powrotu do ustroju liberalno-demokratycznego i gospodarki rynkowej. […] Współczesne prawo zobowiązań opiera się na kilku fundamentalnych zasadach. [...] Nie są to bynajmniej nowe zasady. Ich genezy można się doszukiwać w starożytności, przede wszystkim w prawie rzymskim. [...] Dla Rzymian umowa (pactum, conventio) sama przez się zasadniczo nie wystarczała jednak do powstania zobowiązania w znaczeniu prawnym. Wystarczała tylko w wypadku kontraktów konsensualnych. Zasadą prawa rzymskiego było ex nudo pacto actio non nascitur. [...] Tymczasem dzisiaj w prawie zobowiązaniowym obowiązuje reguła przeciwna. [...] Jest nią zasada swobody umów i konsensualizm, co oznacza, że ex nudo pacto actio nascitur. Ta reguła stanowi wytwór prawników średniowiecznych, w szczególności kanonistów. [...] Pokazując przeszłość w dziedzinie prawa, czynimy to dla lepszego zrozumienia prawa współczesnego.

Z wprowadzenia prof. Wacława Uruszczaka

 

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Prezentujemy Państwu czwarty tom z serii Z dziejów prawa, tym razem poświęcony prawu zobowiązań. Dwadzieścia dwa artykuły zostały nadesłane z kilkunastu ośrodków uniwersytec- kich Polski, Czech i Chorwacji. Spektrum zainteresowań Autorów, podobnie jak w poprzednim tomie, dotyczącym dziejów i współczesności prawa handlowego, jest bardzo szerokie. Pro- wadzone badania objęły prawo krajów europejskich, ale także Chin, Stanów Zjednoczonych i antycznego Izraela. [...] Różnorodności tematycznej towarzyszy niejednolita forma pisarska. Obok artykułów o gruntownej podbudowie źródłowej znajdują się teksty bliższe esejowi niż tradycyjnemu artykułowi z rozbudowanym aparatem krytycznym. Wielość tematów i form ich przekazywania, będąca oczywiście wyrazem indywidualności Autorów, może stanowić zachętę do sięgnięcia po książkę nie tylko dla wąskiej grupy specjalistów, ale także dla szerszego grona Czytelników pragnących pogłębić swoją wiedzę z zakresu dziejów prawa umów. Od redakcji Współczesne polskie prawo zobowiązań jest zawarte przede wszystkim w kodeksie cywilnym, będącym ustawą z 1964 r., wielokrotnie jednak nowelizowaną, zwłaszcza w ciągu ostatnich 20 lat, kiedy nastąpiła transformacja ustrojowa, porzucenie ustroju komunistycznego na rzecz powrotu do ustroju liberalno-demokratycznego i gospodarki rynkowej. […] Współczesne pra- wo zobowiązań opiera się na kilku fundamentalnych zasadach. [...] Nie są to bynajmniej nowe zasady. Ich genezy można się doszukiwać w starożytności, przede wszystkim w prawie rzymskim. [...] Dla Rzymian umowa (pactum, conventio) sama przez się zasadniczo nie wystar- czała jednak do powstania zobowiązania w znaczeniu prawnym. Wystarczała tylko w wypadku kontraktów konsensualnych. Zasadą prawa rzymskiego było ex nudo pacto actio non nascitur. [...] Tymczasem dzisiaj w prawie zobowiązaniowym obowiązuje reguła przeciwna. [...] Jest nią zasada swobody umów i konsensualizm, co oznacza, że ex nudo pacto actio nascitur. Ta re- guła stanowi wytwór prawników średniowiecznych, w szczególności kanonistów. [...] Pokazując przeszłość w dziedzinie prawa, czynimy to dla lepszego zrozumienia prawa współczesnego. Z wprowadzenia prof. Wacława Uruszczaka Ex contractu, ex delicto Z dziejów prawa zobowiazan E x c o n t r a c t u , e x d e l i c t o www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego ex_conractu.indd 1 2012-05-21 12:19:38 Ex contractu, ex delicto Ex contractu, ex delicto The History of the Law of Obligations edited by Maciej Mikuła and Kamil Stolarski Jagiellonian University Press Ex contractu, ex delicto pod redakcją Macieja Mikuły i Kamila Stolarskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Książka dofi nansowana przez Giełdę Papierów Wartościowych SA, Klub Jagielloński oraz przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Towarzystwa Doktorantów oraz Wydziału Prawa i Administracji RECENZENCI ARTYKUŁÓW: prof. dr hab. Kazimierz Baran (Beata Baran, dr Jan Halberda) prof. dr hab. Wojciech Dajczak (mgr Aleksander Grebieniow) prof. dr hab. Andrzej Dziadzio (mgr Piotr Kawałek) prof. dr hab. Tomasz Giaro (Mateusz Jerzy Nocuń, mgr Jan Rudnicki) prof. dr hab. Tomasz Gizbert-Studnicki (mgr Adam Dyrda) prof. dr hab. Artur Korobowicz, prof. dr hab. Marek Kuryłowicz (dr Anna Fermus-Bobowiec, dr Iwona Szpringer) prof. dr hab. Ryszard Łaszewski (dr Anna Moszyńska) prof. dr hab. Zbigniew Naworski (mgr Tomasz Kucharski) prof. dr hab. Dorota Malec (mgr Kamila Kędzierska, mgr Karol Siemaszko) prof. dr hab. J.S. Matuszewski (dr Dorota Wiśniewska-Jóźwiak) prof. dr hab. Marek Mozgawa (mgr Filip Radoniewicz) prof. dr Marko Petrak (doc. dr Tomislav Karlović) prof. dr hab. Marian J. Ptak (mgr Tomasz Bartnik, mgr Jakub Kawa) dr hab. Andrzej Sokala, prof. UMK (dr Marek Sobczyk) prof. dr hab. Andrzej Szumański (dr Joanna Warchoł) prof. dr hab. Wacław Uruszczak (dr Marek Starý) prof. dr hab. Andrzej Zakrzewski (Łukasz Gołaszewski) TŁUMACZENIA ANGIELSKIE: Diana Piekarska i Autorzy PROJEKT OKŁADKI: Agnieszka Winciorek Na okładce: miedzioryt z akwafortą Anthony’ego Walkera, wg Hansa Holbeina (?), The Country Attorney and his Clients, ze zbiorów Gabinetu Rycin Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, Inw. 8176. © Copyright by Maciej Mikuła, Kamil Stolarski Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2012 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i rozpowszechniany w jaki- kolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-3292-3, e-ISBN (wersja elektroniczna) 978-83-233-8544-8 www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-631-18-81, 12-631-18-82, fax 12-631-18-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 Spis treści 9 13 15 25 37 53 65 89 Wykaz skrótów ............................................................................................................... Od redakcji ..................................................................................................................... Wacław Uruszczak (Uniwersytet Jagielloński) – Znaczenie średniowiecznej kanonis- tyki dla prawa zobowiązań ....................................................................................... Część I. Z dziejów prawa zobowiązań Tomislav Karlović (Uniwersytet w Zagrzebiu) – Some Remarks on the Conclusion of Contracts inter absentes in Roman Law ............................................................... Mateusz Jerzy Nocuń (Uniwersytet Warszawski) – Odpowiedzialność z tytułu kradzieży w prawie Mojżeszowym i w prawie rzymskim .......................................... Jakub Kawa (Uniwersytet Wrocławski) – Zobowiązanie do udziału w krucjacie w średniowieczu ....................................................................................................... Łukasz Gołaszewski (Uniwersytet Warszawski) – Praktyka prawa zobowiązań w mieście Knyszynie w latach 1553–1557 w świetle Ius Municipale Magdeburgense oraz I Statutu Litewskiego.............................................................. Tomasz Kucharski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – Modyfi kacja charakteru prawnego paktów konwentów po 1632 r. .............................................. Jan Halberda (Uniwersytet Jagielloński) – Zobowiązania z gier i zakładów w orzecznictwie common law (w latach 1664–1845) .............................................. 111 Jan Rudnicki (Uniwersytet Warszawski) – Indentured servitude – służba przypisana w koloniach brytyjskich w Ameryce Północnej ........................................................ 123 Dorota Wiśniewska-Jóźwiak (Uniwersytet Łódzki) – Ustawodawstwo a praktyka – darowizny przedmałżeńskie w Kodeksie Napoleona ............................................... 133 Beata Baran (Uniwersytet Jagielloński) – Ugoda w systemie prawa cywilnego II Rzeczypospolitej .................................................................................................... 141 Adam Dyrda (Uniwersytet Jagielloński) – Spory o kauzalność zobowiązań w dwudziestoleciu międzywojennym ........................................................................ 149 Karol Siemaszko (Uniwersytet Jagielloński) – Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z użyciem sił przyrody w polskim kodeksie zobowiązań z 1933 r. w świetle poglądów doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego z lat 1933–1939 ........................................................................................................ 157 Część II. W stronę współczesnego prawa zobowiązań Marek Starý (Uniwersytet Finansów i Administracji w Pradze) – Et mutuum date nihil desperantes? Credit Interest in the History of Czech Law ............................... 169 6 Tomasz Bartnik (Uniwersytet Wrocławski) – Deiectum vel effusum w świetle regulacji kodeksu zobowiązań i kodeksu cywilnego ................................................. 177 Anna Fermus-Bobowiec, Iwona Szpringer (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie) – Laesio enormis jako podstawa współczesnej instytucji wyzysku ...... 191 Aleksander Grebieniow (Uniwersytet we Fryburgu Szwajcarskim) – Zobowiązania del credere. Historia i współczesność ...................................................................... 211 Piotr Kawałek (Uniwersytet Jagielloński) – Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej w ustawodawstwie polskim XX wieku .......................................................... 223 Filip Radoniewicz (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie) – Dochodzenie roszczeń cywilnych w polskim postępowaniu karnym – analiza obecnej regulacji na tle wcześniejszych rozwiązań .................................................. 235 Marek Sobczyk (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – Historyczny rozwój zasady aktualności wzbogacenia .............................................................................. 249 Anna Moszyńska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – Rękojmia a sprzedaż konsumencka – co lepiej chroni nabywcę? ............................................ 265 Kamila Kędzierska (Uniwersytet Jagielloński) – Prawo zobowiązań – chiński punkt widzenia .................................................................................................................... 277 Joanna Warchoł (Parlament Europejski, Strasburg/Bruksela) – Przegląd klauzul zakazujących reeksportu gazu w długoterminowych umowach o dostawy gazu zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami z państw członkowskich i producentami gazu spoza UE ................................................................................ 291 Table of contents List of Abbreviations ..................................................................................................... From the Editors ........................................................................................................... Wacław Uruszczak (Jagiellonian University), The Importance of Medieval Canonistics for the Law of Obligations ...................................................................................... Part I. The History of the Law of Obligations Tomislav Karlović (University of Zagreb) – Some Remarks on the Conclusion of Contracts inter absentes in Roman Law .............................................................. Mateusz Jerzy Nocuń (University of Warsaw) – The Liability for a Theft in Mosaic and Roman Law ....................................................................................................... Jakub Kawa (University of Wrocław) – The Commitment to Participate in the Crusade in the Middle Ages ................................................................................................... Łukasz Gołaszewski (University of Warsaw) – The Practice of Contract Law in the Years 1553–1557 in Knyszyn in the Light of Ius Municipale Magdeburgense and the Ist Statute of Lithuania ................................................................................ Tomasz Kucharski (Nicolaus Copernicus University in Toruń) – The Modifi cation of Legal Character of the ‘pacta conventa’ since 1632 .......................................... Jan Halberda (Jagiellonian University) – Liability Resulting from Wager in Common 9 13 15 25 37 53 65 89 Law Courts (1664–1845) ........................................................................................ 111 Jan Rudnicki (University of Warsaw) – Indentured servitude – Service Attributed in the British Colonies in North America ................................................................ 123 Dorota Wiśniewska-Jóźwiak (University of Łódź) – Law and Practice – Premarital Donations in the Napoleonic Code ......................................................................... 133 Beata Baran (Jagiellonian Univeristy) – Settlements in Polish Civil Law System in the Second Republic ............................................................................................ 141 Adam Dyrda (Jagiellonian University) – Disputes about Causality Commitments in the Interwar Period ............................................................................................. 149 Karol Siemaszko (Jagiellonian University) – Liability for Damage Resulting Form the Use of the Forces of Nature in Polish Obligation Code from 1933 in the Light of Doctrine and Polish Supreme Court’s Jurisdiction from the Years 1933–1939 .. 157 Part II. Towards the Modern Law of Obligations Marek Starý (The University of Finance and Administration in Prague) – Et mutuum date nihil desperantes? Credit Interest in the History of Czech Law....................... 169 8 Tomasz Bartnik (University of Wrocław) – Deiectum vel effusum in the Light of the Code of Obligations and the Civil Code .................................................................. 177 Anna Fermus-Bobowiec, Iwona Szpringer (Maria Curie-Skłodowska University in Lublin) – Laesio enormis – Basis of Contemporary Lesion Institution (enormous loss) .......................................................................................................................... 191 Aleksander Grebieniow (University of Freiburg) – The Obligations of del credere. The History and Present ........................................................................................... 211 Piotr Kawałek (Jagiellonian University) – Compensation for Death of a Relative in the Polish Legislation of the Twentieth Century .................................................. 223 Filip Radoniewicz (Maria Curie-Skłodowska University in Lublin) – Assertion of Civil Claims in Polish Penal Proceedings – Analysis of Present Regulation against a Background of Prior Solutions ................................................................. 235 Marek Sobczyk (Nicolaus Copernicus University in Toruń) – The Historical Development of the Principle of Restitution of the Still Existing Unjust Enrichment ............................................................................................................... 249 Anna Moszyńska (Nicolaus Copernicus University in Toruń) – Warranty and Conformity with a Contract – What Is Better for the Purchaser? ........................... 265 Kamila Kędzierska (Jagiellonian University) – Law of Obligations – the Chinese Point of View ............................................................................................................ 277 Joanna Warchoł (European Parliament, Strasbourg/Brussels) – Overview of Gas Re-Export Clause in Long-Term Gas Supply Contracts between Companies from Member States and Producers from behind EU ....................................................... 291 WYKAZ SKRÓTÓW z 1811 r. [w:] Prace Białostockiego Towarzystwa Naukowego, nr 41, Białystok 1999 – Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, Powszechny kodeks cywilny austriacki – Akta albo sprawy sądów miasta knyszyńskiego 1553–1580, t. I, oprac. J. Maroszek – Archiwum Główne Akt Dawnych – Archiwum Państwowe w Łodzi – B. Groicki, Artykuły prawa majdeburskiego które zowią Speculum Saxonum, wyd. K. Koranyi, Biblioteka Dawnych Polskich Pisarzy Prawników, t. 2, Warszawa 1954 J. Campbell, Reports of Cases determined at Nisi Prius in the Courts of King’s Bench and Common Pleas and on the Home Circuit, London 1809–1816 J. Bosanquet, C. Puller, Reports of Cases argued and determined in the Courts of Common Pleas, and Exchequer Chamber, and in the House of Lords, London 1800–1804 ABGB Acta AGAD APŁ Artykuły AUW. Prawo – Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo B P BGB BIDR C.Th. Campbell CC CDB CFR ChRL Coll. Cowper CPH CzPKiNP D. d.k.k. d.k.p.k. DCFR DUC Dz.Urz. Dz.U. EOG ETS G. Giur. It. IVRA k.c. k.c.k.p. – – Bürgerliches Gesetzbuch, kodeks cywilny niemiecki z 1896 r. – „Bulletino dell’Istituto di Diritto Romano” ‘Vittorio Scialoja’ – Codex Theodosianus – – Civil Code, Kodeks Napoleona z 1804 r. – Codex diplomaticus et epistolaris regni Bohemiae – Common Frame of References – Chińska Republika Ludowa – Collatio Legum Mosaicarum et Romanarum – H. Cowper, Reports of Cases Adjudged in the Court of King’s Bench; From Hilary Term, the 14th of George III, 1774, to Trinity Term, the 18th of George III, 1778 (both inclusive), London 1783 – „Czasopismo Prawno-Historyczne” – „Czasopismo Nauk Penalnych i Prawa Karnego” – Digesta – kodeks karny z 1969 r. – kodeks postępowania karnego z 1969 r. – Draft of the Common Frame of References – Danish Underground Consortium – Dziennik Urzędowy – Dziennik Ustaw – Europejski Obszar Gospodarczy – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Gaius, Institutiones – „Giurisprudenza Italiana” – „IVRA. Rivista Internazionale di Diritto Romano e Antico” – kodeks cywilny z 1964 r. – kodeks cywilny Królestwa Polskiego z 1825 r. 10 towarów J. Keble, Reports in the Court of King’s-Bench at Westminster, from the XIIth to the XXXth Year of the Reign of our Late Souvereign Lord King Charles II, London 1685 – kodeks cywilny włoski (CCI) – kodeks handlowy z 1934 r. – kodeks handlowy niemiecki (HGB) z 1897 r. – kodeks karny z 1997 r. – kodeks postępowania cywilnego z 1964 r. – kodeks postępowania karnego z 1997 r. – Księga Kapłańska – kodeks zobowiązań z 1933 r. – kodeks zobowiązań szwajcarski (OR) – Komisja Europejska – – „Kwartalnik Historyczny” – Kodeks Napoleona z 1804 r. – Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży – Komunistyczna Partia Chin – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Księga Liczb – Liquefi ed Natural Gaz – „Law Quarterly Review” – Międzynarodowa Izba Handlowa – „Monitor Prawniczy” – Ministerstwo Spraw Zagranicznych – naszej ery – Archiwum Narodowe w Pradze – „Nowe Prawo” – Offi cial Journal of the European Communities – Orzecznictwo Sądów Administracyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna/Pracy – Orzecznictwo Sądów Polskich k.c.w. k.h. k.h.n. k.k. k.p.c. k.p.k. Kpł k.z. k.z.s. KE Keble KH KN KNZ KPCh KPP Lb LNG LQR MIH MP MSZ n.e. NA NP O.J. OSA OSN OSNC OSNCK OSNCP OSP P [z numerem rozdziału] – Pirmasis Lietuvos Statutas. Tekstai senąja baltarusių, lotynų ir senąja lenkų p.n.e. p.n.k.h. PECL PGNiG PHS PiP PKH Porządek PPiA Ppm. PS PUG PZS QOC Ltd. kalbomis, ed. S. Lazutka, I. Valikonytė, E. Gudavičius, Vilnius 1991 – przed naszą erą – powszechny niemiecki kodeks handlowy z 1861 r. (ADHGB) – Principles of European Contract Law – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo – „Právněhistorické Studie” – „Państwo i Prawo” – Prawo Kontraktów Handlowych – B. Groicki, Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie Polskiej, wyd. K. Koranyi, Biblioteka Dawnych Polskich Pisarzy Prawników, t. 1, Warszawa 1953 – „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” – Ustawa prawo prywatne międzynarodowe – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Przegląd Zagadnień Socjalnych” – Qatargas Operating Company Ltd. 11 – R. Raymond, Reports of Cases Argued and Adjudged in the Courts of King’s Bench and Common Pleas, In the Reigns of The Late King William, Queen Anne, King George the First, and His present Majesty, Savoy (London) 1743 – Regesta diplomatica nec non epistolaria Bohemiae et Moraviae – A. Pauly, G. Wissowa, W. Kroll, K. Witte, K. Mittelhaus, K. Ziegler, Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft: neue Bearbeitung, Stuttgart 1894–1980 Raymond RBM RE RIDA 3e sér. – Revue internationale des droits de l’antiquite 3e Série RPEiS Salkeld SAP SDHI SN SPI SRP SUB t.j. T. T.R. Taunton TFUE TR TWE Tytuły VL WE Wj WPP ZGB ZOPC ZP UKSW ZSS ZSS GA ZSS KA – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – W. Salkeld, Reports of Cases Adjudged in the Court of King’s Bench with Some Special Cases in the Courts of Chancery, Common Pleas and Exchequer, Alphabetically digested under Proper Heads. From the First Year of K. William and Q. Mary to the Tenth Year of Queen Anne, Savoy (London) 1742 – „Sborník Archivních Prací” – „Studia et Documenta Historiae Iuris” – Sąd Najwyższy – Sąd Pierwszej Instancji ETS – Scriptores Rerum Polonicarum – Schlesisches Urkundenbuch – – Ustawa XII Tablic – Term Reports, za: C. Durnford, E.H. East, Reports of Cases Argued and Determined – W.P. Taunton, Reports of Cases Argued and Determined in the Court of Common Pleas and Other Courts, London 1814–1823 – Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej – „Legal History Review” / „Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis” / „Revue d’Histoire – Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską – B. Groicki, Tytuły prawa majdeburskiego, wyd. K. Koranyi, Biblioteka Dawnych – Volumina Legum – Wspólnota Europejska – Księga Wyjścia – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – Zivilgesetzbuch, Szwajcarski kodeks cywilny z 1907 r. – Zasady Ogólne Prawa Cywilnego – „Zeszyty Prawnicze UKSW” – „Zeitschrift der Savigny-Stifung für Rechtsgeschichte. Romanistische Abteilung” – „Zeitschrift der Savigny-Stifung für Rechtsgeschichte. Germanistische Abteilung” – „Zeitschrift der Savigny-Stifung für Rechtsgeschichte. Kanonische Abteilung” Polskich Pisarzy Prawników, t. 3, Warszawa 1954 in the Court of King’s Bench, London 1787–1800 tekst jednolity du Droit” OD REDAKCJI Prezentujemy Państwu czwarty tom z serii Z dziejów prawa, tym razem poświęcony prawu zobowiązań. Dwadzieścia dwa artykuły zostały nadesłane z kilkunastu ośrodków uniwersyteckich Polski, Czech i Chorwacji. Spektrum zainteresowań Autorów, podob- nie jak w poprzednim tomie, dotyczącym dziejów i współczesności prawa handlowego, jest bardzo szerokie. Prowadzone badania objęły prawo krajów europejskich, ale także Chin, Stanów Zjednoczonych i antycznego Izraela. Artykuły obejmują szeroko pojęte zagadnienia prawa zobowiązań od czasów opisywanych w Pięcioksięgu Mojżesza po współczesne regulacje Komisji Europejskiej. W pierwszej części książki zamieszczono teksty na temat prawa w przeszłości. Jej otwarciem są dwa artykuły poświęcone prawu antycznemu jako samodzielnemu tematowi badawczemu. Po nich następuje blok pięciu tekstów prezentujących wybrane zagadnienia prawa zobowiązań w Anglii i Czechach w średniowieczu i okresie nowożytnym, a także w I Rzeczypospolitej i w Stanach Zjed- noczonych. Artykuł dotyczący Kodeksu Napoleona stanowi łącznik z trzema tekstami opisującymi prawo polskie w okresie międzywojennym. Oprócz rosnącej popularności tematów XX-wiecznych (okres międzywojenny i czasy PRL) w historii prawa można zaobserwować trend do prowadzenia porównań, zarówno synchronicznych, jak i dia- chronicznych. Druga część książki składa się z siedmiu artykułów, których Autorzy za cel przyjęli nakreślenie szerokiego tła porównawczego dla współcześnie obowiązują- cych instytucji prawnych. Na końcu zamieszczono trzy teksty omawiające wyłącznie zagadnienia współczesnego prawa. Różnorodności tematycznej towarzyszy niejednolita forma pisarska. Obok artyku- łów o gruntownej podbudowie źródłowej znajdują się teksty bliższe esejowi niż trady- cyjnemu artykułowi z rozbudowanym aparatem krytycznym. Wielość tematów i form ich przekazywania, będąca oczywiście wyrazem indywidualności Autorów, może stano- wić zachętę do sięgnięcia po książkę nie tylko dla wąskiej grupy specjalistów, ale także dla szerszego grona Czytelników pragnących pogłębić swoją wiedzę z zakresu dziejów prawa zobowiązań. Maciej Mikuła, Kamil Stolarski Wacław Uruszczak (Uniwersytet Jagielloński) ZNACZENIE ŚREDNIOWIECZNEJ KANONISTYKI DLA PRAWA ZOBOWIĄZAŃ Zobowiązanie to stosunek prawny między wierzycielem a dłużnikiem polegający na możliwości żądania przez wierzyciela od drugiej strony stosunku zobowiązaniowego, czyli od dłużnika, pewnego świadczenia; dłużnik zaś jest zobowiązany owo świadczenie spełnić. Wyraża to polski kodeks cywilny w art. 353, który stanowi: § 1. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. § 2. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu. Współczesne polskie prawo zobowiązań jest zawarte przede wszystkim w kodeksie cywilnym, będącym ustawą z 1964 r., wielokrotnie jednak nowelizowaną, zwłaszcza w ciągu ostatnich 20 lat, kiedy nastąpiła transformacja ustrojowa, porzucenie ustroju komunistycznego na rzecz powrotu do ustroju liberalno-demokratycznego i gospodar- ki rynkowej. To właśnie w gospodarce rynkowej prawo zobowiązań odgrywa niezwy- kle doniosłą rolę. Wszystkie działy prawa cywilnego są ważne, ale prawu zobowiązań przypada szczególna rola. Normuje ono obrót prawny towarami i usługami, który jest podstawą życia gospodarczego. W gospodarce rynkowej następuje nieustanny przepływ towarów i usług, dokonujący się przy użyciu instytucji prawa zobowiązaniowego. Aby gospodarka ta mogła należycie funkcjonować, nieustannie są zawierane umowy, z któ- rymi wiąże się wymiana towarów i usług. Wielką rolę w tej wymianie odgrywa pieniądz, dzisiaj – jak wiadomo – bezgotówkowy, często elektroniczny. Współczesne prawo zobowiązań opiera się na kilku fundamentalnych zasadach. Na- leżą do nich: 1) różnorodność źródeł zobowiązań (umowy, delikty, inne zdarzenia prawne); 2) zasada swobody umów1; 3) konsensualność zobowiązań umownych i ograniczony formalizm; 1 Art. 3531. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia spo- łecznego. 16 4) ochrona dobrej wiary; 5) odpowiedzialność majątkowa dłużnika. Nie są to bynajmniej nowe zasady. Ich genezy można się doszukiwać w starożyt- ności, przede wszystkim w prawie rzymskim, w którym prawo zobowiązań osiągnęło wysoki poziom rozwoju. Z prawa rzymskiego pochodzi przecież defi nicja zobowiązania aktualna do dziś: I. 3, 13 pr. Obligatio est iuris vinculum, quo necessitate adstringimur alicuius solvendae rei secun- dum nostrae civitatis iura. Zobowiązanie jest węzłem prawnym, który zmusza nas do świadczenia czegoś zgodnie z prawami naszego państwa2. Rzymianie jako pierwsi odróżniali zobowiązania ex contractu i ex delicto. Źródłem pierwszych były kontrakty, a więc umowy, zaś źródłem tych drugich – czyny niedo- zwolone, delikty. Z czasem okazało się, że taki dychotomiczny podział źródeł zobowią- zań nie wystarcza. Zaczęto więc wskazywać, że zobowiązania powstają także z innych przyczyn. Sławny rzymski jurysta Gaius określił je terminem variae causarum fi gurae, zaliczając do nich quasi-kontrakty i quasi-delikty3. Ten poczwórny podział źródeł zobo- wiązań przyjęto w kodyfi kacji cesarza Justyniana z VI w., którą w średniowieczu zaczęto nazywać terminem Corpus iuris civilis. Dla Rzymian umowa (pactum, conventio) sama przez się zasadniczo nie gwaranto- wała jednak powstania zobowiązania w znaczeniu prawnym. Wystarczała tylko w przy- padku kontraktów konsensualnych. Zasadą prawa rzymskiego było ex nudo pacto actio non nascitur („z nagiej umowy nie rodzi się skarga sądowa”); (Sent.Paul. 2, 14, 1)4. Tymczasem dzisiaj w prawie zobowiązaniowym obowiązuje reguła przeciwna. Jest nią zasada swobody umów i konsensualizm, co oznacza, że ex nudo pacto actio nascitur („z samej nagiej umowy rodzi się skarga sądowa”). Ta reguła stanowi wytwór prawni- ków średniowiecznych, w szczególności kanonistów5. Kanoniści zajęli się paktami, umowami, w związku ze sprawą przysięgi (sermo, iuramentum). Przysięga jest to uroczyste zaręczenie prawdziwości złożonego oświad- czenia przez odwołanie się do Boga. Miała ona dla przysięgającego charakter wiążący. Niedotrzymanie przysięgi uznawano za grzech śmiertelny, z którym wiązała się kara wieczystego potępienia w życiu pozagrobowym, zaś w życiu doczesnym – surowa kara za krzywoprzysięstwo. W praktyce prawnej średniowiecza przysięgi sakralnej często używano do umocnienia zawartych umów6. Kanoniści uznali jednak, że nie jest ona w istocie potrzebna, aby zobowiązanie umowne było w pełni ważne. Już Gracjan w swoim Dekrecie, zredagowanym w pierwszej połowie XII w.7 stwier- dzał, że śmiertelnie grzeszy ten, kto odstępuje od umowy (mortaliter peccat recedendo 2 W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2009, s. 427. 3 Ibidem, s. 429. Zob. też: W. Litewski, Rzymskie prawo prywatne, wyd. 2, Warszawa 1995, s. 251. 4 W. Litewski, Rzymskie prawo, s. 250; K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, wyd. 5, Warszawa 1997, s. 412. 5 P. Ourliac, J. De Malafose, Histoire du droit privé, t. I: Les obligations, 2e édition, Paris 1969, s. 86 i n. 6 S. Płaza, Historia prawa w Polsce na tle porównawczym, cz. I: X–XVIII w., Kraków 1997, s. 314. 7 Według A. Vetulaniego Dekret Gracjana powstawał etapami w latach 1120–1140. Por. A. Vetulani, Dekret Gracjana i pierwsi dekretyści w świetle nowego źródła, Warszawa 1955, passim. O powstaniu Dekretu Gracjana zob. też: A. Winroth, The making of Gratian’s Decretum, Cambridge 2007, passim. 17 a pacto; C. 22, q. 1, c. 17 v. predicandum)8. Według Gracjana niedotrzymywanie przy- rzeczeń było równoznaczne z krzywoprzysięstwem (peierat qui aliter facturus est quam promittit; C. 22 q. 5, c. 1)9. W tym samym dokumencie znajdujemy stwierdzenie, że mię- dzy zwykłym przyrzeczeniem a przysięgą Bóg nie czyni żadnej różnicy (inter simplicem loquelam et iuramentum Deus non facit differentiam; C. 22, q. 5, c. 12)10. Poglądy Gracjana przejęli jego uczniowie i następcy – dekretyści. Komentator De- kretu Gracjana, Huguccio (zm. 1210), dekretysta, w swojej Summa Decreti wyraził pogląd, że udzielone drugiej osobie zwykłe przyrzeczenie wiąże przyrzekającego; nie- dotrzymanie udzielonego przyrzeczenia (obietnicy) jest kłamstwem, a więc grzechem śmiertelnym11. On też, opierając sie na kanonie Gracjana: C. 12, q. 2 c. 66 inc. quicunque suffragio, sformułował zasadę: ex nudo pacto oritur actio („z czystej umowy rodzi się skarga sądowa”), co oznacza, że sama umowa rodzi zobowiązanie prawne. Z zasady ex nudo pacto oritur actio wywodziła się kolejna zasada, a mianowicie – pacta sunt ser- vanda. Zasada pacta sunt servanda (pacta servanda sunt) to fundamentalna zasada prawna, nie tylko prawa zobowiązań, ale każdego innego prawa, w którym są stosowane umowy jako źródło stosunków prawnych. Zazwyczaj zasada ta jest wiązana z osobą Hugona Grocjusza, prawnika holenderskiego z XVII w., który uznał ją za fundament prawa mię- dzynarodowego (ius gentium, „prawa narodów”), a więc za podstawę stosunków między państwami. Zasada pacta servanda sunt nie jest jednak wynalazkiem Grocjusza. Została ona wyrażona 400 lat przed nim w Dekretałach Grzegorza IX, kodyfi kacji prawa kano- nicznego z 1234 r. W Dekretałach Grzegorza IX w księdze I fi guruje obszerniejszy tytuł 35 De pactis (O umowach)12. Zawiera on kilka istotnych dla historii prawa zobowiązań artykułów, które w oryginale są określane łacińskim terminem capitula (sing. capitulum). Otóż w capitulum primum – w artykule I tego tytułu – została wyrażona zasada pacta sunt servanda. Ma ona brzmienie: Pacta quantumcumque nuda servanda sunt („Umowy jak- kolwiek nagie winny być dotrzymywane”). W artykule tym, na samym końcu, fi guruje stwierdzenie: Pax servetur, pacta custodiantur („Pokój jest zachowany, gdy zachowane są umowy”)13. Konsekwencją obowiązku dotrzymywania umów był skutek w postaci ochrony praw- nej obowiązku powstałego w wyniku umowy. Ochrona prawna zobowiązania umowne- go to w istocie ochrona sądowa. Wspomniane Dekretały Grzegorza IX nakładały więc na sędziów obowiązek działania mającego sprzyjać wykonywaniu umów. W capitulum tertium wspomnianego tytułu De pactis fi gurowała zasada: Iudex debet studiose agere, ut promissa adimpleantur („Sędzia winien gorliwie starać się, aby przyrzeczenia były dotrzymywane”)14. 8 Corpus iuris canonici. Editio Lipsiensis secunda, Pars prima: Decretum Magistri Gratiani, ed. E. Friedberg, Leipzig 1922, col. 866. 9 Ibidem, col. 883. 10 Ibidem, col. 886. 11 P. Ourliac, J. De Malafose, Histoire du droit privé, s. 87. 12 Corpus iuris canonici. Editio Lipsiensis secunda, Pars secunda: Decretalium collectiones, ed. E. Friedberg, Leipzig 1922, col. 203–206. 13 Ibidem, col. 203. Zob. W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Prawo rzymskie, s. 431. 14 Corpus iuris canonici, Pars secunda, col. 204.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ex contractu, ex delicto - z dziejów prawa zobowiązań
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: