Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00201 004725 12219026 na godz. na dobę w sumie
Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie - ebook/pdf
Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2594-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filologia polska
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).
Monografia zawiera opis sposobów wyrażania faz akcji we współczesnej polszczyźnie. Analizom zostały poddane leksemy fazowe, takie jak: czasowniki (np. zaczynać, kontynuować, kończyć, ich bliskoznaczniki, czasowniki prefiksalne z przedrostkami za-, nad-, wz-, roz-, prze-, po-, od-, wy-, do-, na-, o-), rzeczowniki fazowe (np. początek, koniec), przymiotniki fazowe (np. początkowy, końcowy), a także jednostki nieciągłe (frazeologizmy oraz metaforyczne połączenia czasowników z rzeczownikami). Analizom materiałowym towarzyszy w monografii refleksja teoretyczna nad aspektem gramatycznym i leksykalnym czasowników fazowych, ich łączliwością, a także możliwością wzajemnego zastępowania. Namysł nad kategorią aspektu pozwolił dodatkowo uporządkować niejednorodną terminologię z zakresu fazowości.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

C M Y CM MY CY CMY K Karolina Lisczyk-Kubina Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie K a r o l i n a L i s c z y k - K u b n a i F a z o w o ś ć i j e w p o l s z c z y ź n e i j w y k ł a d n k i i 30 8012-594-0 5 Karolina Lisczyk-Kubina Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie 5 NR 3337 Karolina Lisczyk-Kubina Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego (cid:116) Katowice 2015 Redaktor serii: Językoznawstwo Polonistyczne Bożena Witosz Recenzent Piotr Wierzchoń Spis treści Wstęp 1 Kategoria temporalności  1.1. Sposoby modelowania czasu 1.1.1. Koncepcja czasu cyklicznego 1.1.2. Koncepcja czasu liniowego 1.1.3. Konceptualizacja czasu w języku 1.1.4. Podsumowanie — model czasu w badaniach nad fazowością  1.2. Segmentacja temporalna 1.2.1. Jednostki temporalne w koncepcji czasu cyklicznego i liniowego 1.2.2. Jednostki temporalne w języku 1.2.3. Faza i fazowość — ustalenia terminologiczne Kategoria aspektu w badaniach nad czasownikami fazowymi 2  2.1. Aspekt gramatyczny czasownika a fazowość 2.1.1. Klasyfikacje czasowników a aspekt gramatyczny  2.2. Aspekt leksykalny czasownika a fazowość 2.2.1. Aspekt leksykalny czasownika — wprowadzenie 2.2.2. Miejsce czasowników fazowych w klasyfikacjach rodzajów akcji 3 Prymarne czasowniki fazowe  3.1. Zaczynać (się) 3.1.1. Definicja 3.1.2. Wymagania składniowo ‑semantyczne 9 13 14 17 21 23 24 24 27 29 35 39 44 44 46 71 71 78 3.1.3. Czasowniki bliskoznaczne 3.1.4. Czasownik zaczynać (się) i jego bliskoznaczniki — podsumo‑ 6 Spis treści 3.1.2.1. Zaczynać 3.1.2.2. Zaczynać się wanie  3.2. Kontynuować 3.2.1. Definicja 3.2.2. Wymagania składniowo ‑semantyczne 3.2.3. Czasowniki bliskoznaczne 3.3.1. Definicja 3.3.2. Wymagania składniowo ‑semantyczne  3.3. Kończyć (się) 3.3.2.1. Kończyć 3.3.2.2. Kończyć się wanie 3.3.3. Czasowniki bliskoznaczne 3.3.4. Czasownik kończyć (się) i jego bliskoznaczniki — podsumo‑  3.4. Podstawowe czasowniki fazowe w ujęciu teorii leksykalnych  3.5. Reguły przekształceń zdań z prymarnymi czasownikami fazowymi 4 Wtórne czasowniki fazowe  4.1. Wtórne fazowe czasowniki prefiksalne 4.1.1. Czasowniki sygnalizujące inicjalność 4.1.2. Czasowniki sygnalizujące intraterminalność 4.1.3. Czasowniki sygnalizujące finalność 4.1.4. Wtórne fazowe czasowniki prefiksalne — podsumowanie  4.2. Wtórne fazowe czasowniki bezprefiksalne Analityzmy werbo ‑nominalne sygnalizujące fazę 5   5.1. Czasowniki podporowe w funkcji sygnalizatora fazowości 5.1.1. Czasowniki ruchu 5.1.1.1. AWN z czasownikami ruchu oznaczające preinicjalną 5.1.1.2. AWN z czasownikami ruchu oznaczające inicjalną fazę 5.1.1.3. AWN z czasownikami ruchu oznaczające intraterminal‑ fazę akcji akcji ną fazę akcji 78 82 84 89 91 91 92 93 94 94 101 101 104 105 107 108 117 125 126 131 133 135 137 145 145 146 151 154 Spis treści akcji 5.1.1.4. AWN z czasownikami ruchu oznaczające finalną fazę 5.1.1.5. Czasowniki ruchu w konstrukcjach analitycznych wy‑ rażających fazy akcji — podsumowanie 5.1.2. Czasowniki procesualne 5.1.3. Czasowniki momentalne  5.2. AWN oznaczające stany emocjonalne 5.2.1. AWN z rzeczownikiem niepokój oznaczające fazę inicjalną 5.2.2. AWN z rzeczownikiem niepokój oznaczające fazę intratermi‑ nalną 5.2.3. AWN z rzeczownikiem niepokój oznaczające fazę finalną Zakończenie Bibliografia Summary Zusammenfassung 7 158 161 163 172 183 192 195 198 201 203 207 207 Wstęp Niniejsza rozprawa stanowi próbę syntetycznego omówienia fazowości i jej wykładników w polszczyźnie (w aspekcie synchronicznym). Kategoria fazy dotychczas nie doczekała się monograficznego opracowania (jakkolwiek prac cząstkowych jest sporo — zob. bibliografia). Interesowała ona językoznawców najczęściej w kontekście badań nad kategorią semantyczno ‑słowotwórczą Aktionsart. Czasowniki fazowe (przede wszystkim prefiksalne derywaty dewerbalne, sygnalizujące fazę czynności, procesów i stanów wyrażanych czasownikiem podstawowym) były uwzględniane w różnych klasyfikacjach rodzajów akcji, jednak nie poddawano ich dokładniejszym analizom (zob. np. Piernikarski, 1969, 1972; Czochralski, 1972; Holvoet, 1986; Kątny, 1994; Czarnecki, 1998; Stawnicka, 2002, 2009; Winogradow, 1972; Awiłowa, 1976; Klimonow, 2000; Bondarko, Bułanin, 1967). Różne propozycje klasyfikacji rodzajów akcji doprowadziły do poważnych rozbieżności tak w zakresie kryteriów zaliczania czasowników do fazowych, jak stosowanej terminolo‑ gii (zob. rozdział 2.2). Zasadniczym celem monografii jest zatem zarówno wskazanie grama‑ tycznych wyznaczników fazowości (związanych z kategorią aspektu gra‑ matycznego — zob. rozdział 2.2), jak i — przede wszystkim — zarysowanie pola jej różnych wykładników leksykalnych. Pośrednio zadaniem rozprawy jest także doprecyzowanie terminów wiązanych z fazowością, funkcjonu‑ jących w literaturze przedmiotu. Warto przy tym odpowiedzieć na kilka pytań, w tym zwłaszcza: za pomocą jakich środków językowych można wy‑ razić w polszczyźnie informację o fazie? Jakiego typu leksemy — poza cza‑ sownikami — oraz konstrukcje profilują fazę? Wyrażeniu której z faz służy w polszczyźnie najwięcej środków językowych? Przedmiot analiz materiałowych stanowią leksemy oraz konstrukcje sygnalizujące etapy przebiegu akcji (fazę inicjalną, intraterminalną i final‑ ną). Omówieniu zostaną kolejno poddane: podstawowe czasowniki fazowe, prymarnie wyrażające fazę akcji oznaczanej przez obligatoryjnie łączący się z nimi czasownik lub rzeczownik (zaczynać, kontynuować i kończyć wraz z bli‑ skoznacznikami, zob. rozdział 3), następnie czasowniki denotacyjnie samo‑ dzielne zawierające sem fazy (prefiksalne i bezprefiksalne, zob. rozdział 4), 10 Wstęp a także wybrane grupy analityzmów werbo ‑nominalnych profilujących fazę (zob. rozdział 5). Przeprowadzane badania pozwolą także wskazać derywo‑ wane od czasowników rzeczowniki i przymiotniki, w których znaczeniu zawarty jest sem fazy. Analizy te, jakkolwiek skoncentrowane na czasow‑ nikach, obejmują również inne środki, za pomocą których można oznaczać fazę akcji. Bazę materiałową stanowią zasoby Narodowego Korpusu Języka Polskie‑ go (NKJP) (wyszukiwarka korpusowa Poliqarp, wersja 2; 500M segmentów; ze źródła tego wyekscerpowano zdecydowaną większość ilustracji materia‑ łowej). Wykorzystano też sześć słowników języka polskiego: Słownik języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego (SJPD), Słownik języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (SJPSz), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod red. Haliny Zgółkowej (PSWP), Słownik współczesnego języka polskiego pod red. Bogusława Dunaja (SWJP), Inny słownik języka polskiego pod red. Mirosława Bańki (ISJP) oraz Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza (USJP)1. Nieliczne przykłady użycia badanych leksemów i konstrukcji pochodzą z Internetu. W analizie leksykalnych wykładników fazy zostaną zastosowane metody opisu semantycznego, semantyki składnikowej i składni formalnej, a także elementy teorii Sens ↔ Tekst (zob. Apresjan, 1980). Opierając się na jej zało‑ żeniach (według Igora A. Mielczuka i Aleksandra K. Żółkowskiego), przed‑ stawię opis w terminach funkcji leksykalnych, które pozwolą zakreślić pole leksykalnych środków wyrażania kategorii fazowości, a przyjęte tu reguły parafrazowania pokażą, jak przy użyciu różnych środków można wyrazić tę samą informację o fazie orzekanej akcji. Przy opisie syntaktycznych włas‑ ności prymarnych czasowników fazowych sięgnę także do założeń skład‑ ni generatywnej i metody opisu wykorzystanej w Słowniku syntaktyczno­ ­generatywnym czasowników polskich. W rozdziale poświęconym analityzmom werbo ‑nominalnym, współtworzącym to pole znakowe, wykorzystana zo‑ stanie również teoria metafor pojęciowych, co umożliwi ukazanie różnych sposobów konceptualizacji przebiegów fazowych. Monografia nie jest zatem konsekwentna metodologicznie, jednak sądzę, że zaaplikowanie do opisu wykładników fazy kilku metod badawczych daje pewną szansę pełniejsze‑ go wyjaśnienia zjawiska fazowości. 1 W sytuacjach, w których nie jest istotne porównywanie definicji badanych leksemów, opieram się najczęściej na Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza (wybór leksykonu motywuję tym, że jego podstawy źródłowe obejmują wcześniejsze słowniki, mię‑ dzy innymi słowniki pod redakcją W. Doroszewskiego, M. Szymczaka oraz M. Bańki). Karolina Lisczyk‑Kubina Phasality and Its Indicators in the Polish Language Summary This monograph constitutes an attempt at a synthetic description of phasality and its indicators in the Polish language (synchronic aspect). The primary aim of the author has been to establish the scope of various lexical indicators of phasality, including: primarily phasal verbs (synsemantic, e.g. zaczynać — to begin, kontynuować — to continue, kończyć — to finish, as well as their synonyms), secondarily phasal verbs (autosemantic, nonprefixal or prefixal with prefixes za­, nad­, wz­, roz­, prze­, po­, od­, wy­, do­, na­, o­), phasal nouns (e.g. początek — beginning, koniec — end), phasal adjectives (e.g. początkowy — initial, końcowy — final), verbo‑nominal predicates profiling phases of action (with verbs of movement, proces‑ sual, and momentary verbs functioning as verbalisers). As a result, a wide scope of phasal lexicon has been established. The practical analysis is accompanied by a theoretical reflection on the grammatical and lexical aspect of phasal verbs, their connectivity as well as mutual substitutability. The in‑depth thought on the category of the aspect has allowed the author to regulate the heterogeneous terminology concerning phasality. The research material has been excerpted from the databases of the National Corpus of Polish as well as contemporary dictionaries of the Polish language. From the methodological point of view, the monograph is situated within the structural and cognitive schools of thought. Die Phasenumwandlung und deren Ausdrücke im Polnischen Zusammenfassung Die Monografie ist ein Versuch, die Phasenumwandlung und deren Ausdrücke in der polnischen Sprache synthetisch (unter dem synchronischen Aspekt) zu erörtern. Die Verfas‑ serin bezweckte, die Felder von verschiedenen lexikalischen Ausdrücken der Phasenumwan‑ dlung zu umreißen, zu denenprimäre Phasenverben (semantisch unvollständige Verben, z.B.: zaczynać (dt.: beginnen), kontynuować (dt.: fortsetzen), kończyć (dt.: enden) und deren Synonyme), sekundäre Phasenverben (semantisch vollständige Verben ohne Präfixe oder mit den Präfi‑ xen: za­, nad­, wz­, roz­, prze­, po­, od­, wy­, do­, na­, o‑), Phasensubstantive (z.B.: początek (dt.: Anfang), koniec (dt.: Ende), Phasenadjektive (z.B.: początkowy, końcowy), die bestimmte Han‑ dlungsphasen profilierenden verbnominalen Phrasen (mit den der Verbalisierung dienen‑ den Bewegungsverben, durativen und terminativen Verben) gerechnet wurden. Im Resultat wurde ein weit reichendes Feld der Phasenlexik geschildert. Mit jeder Analyse geht theoreti‑ sche Reflexion über den grammatischen und lexikalischen Aspekt der Phasenverben, deren Kombinierbarkeit und gegenseitigen Ersetzbarkeit einher. Die Überlegungen zum Aspekt ließen noch zusätzlich uneinheitliche Terminologie auf dem Gebiet der Phasenumwandlung ordnen. Das Forschungsmaterial wurde aus den Datenbanken des Nationalen Korpus der Polnischen Sprache und aus gegenwärtigen Wörterbüchern der Polnischen Sprache exzer‑ piert. In Hinsicht auf Methodologie gehört die vorliegende Monografie dem strukturellen und kognitiven Gebiet. Redakcja, projekt okładki i stron działowych Aleksandra Gaździcka Redakcja techniczna Barbara Arenhövel Korekta Jadwiga Gaździcka Łamanie Alicja Załęcka Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑8012‑593‑3 (wersja drukowana) ISBN 978 ‑83 ‑8012 ‑594‑0 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 13,0. Ark. wyd. 15,5. Papier Munken Lynx 100 g Cena 30 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „EXPOL”, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87‑800 Włocławek C M Y CM MY CY CMY K Karolina Lisczyk-Kubina Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie K a r o l i n a L i s c z y k - K u b n a i F a z o w o ś ć i j e w p o l s z c z y ź n e i j w y k ł a d n k i i 30 8012-594-0 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Fazowość i jej wykładniki w polszczyźnie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: