Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00720 016349 17037938 na godz. na dobę w sumie
Fenomen sekt - ebook/pdf
Fenomen sekt - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 182
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7308-939-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Sekty towarzyszą człowiekowi od stuleci i mają ogólnoświatowy charakter. Początkowo związane z religijną płaszczyzną życia, obecnie przenoszą swoje wpływy na ekonomię, edukację, a nawet politykę i rozrywkę, stając się prawdziwym zagrożeniem dla współczesnego człowieka, jego rozwoju i wolności. Na oddziaływanie ugrupowań destrukcyjnych narażeni są wszyscy obywatele, ale najbardziej ludzie młodzi, inteligentni, wykształceni, wrażliwi.

W książce przeanalizowano wiedzę młodzieży studenckiej na temat sekt. Publikacja składa się z sześciu rozdziałów. Pierwsze dwa zawierają podstawy teoretyczne dotyczące problematyki sekt oraz stosowanych przez nie technik manipulacji. Cztery pozostałe dotyczą metodologicznych podstaw przeprowadzonych badań, otrzymanych wyników i wyciągniętych z nich wniosków. Przedstawiona teoria pozwala na bliższe poznanie zagadnień związanych z grupami destrukcyjnymi.

Książka skierowana jest do młodych ludzi, rodziców, pedagogów, a także do wszystkich, którzy interesują się problematyką sekt lub dopiero zamierzają pogłębić wiedzę na ten temat. Osoby poszukujące wiedzy dotyczącej ugrupowań destrukcyjnych mogą w tej książce odnaleźć przynajmniej niektóre odpowiedzi na stawiane sobie i innym pytania o definicję sekty, jej cechy, przyczyny przynależności, skutki oddziaływania i stosowane techniki manipulacji. Czytelnik niniejszej publikacji zyska świadomość zagrożenia, jakie niesie ze sobą lekkomyślna decyzja o wstąpieniu do jakiejkolwiek bliżej nieznanej organizacji, wspólnoty, grupy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Fenomen sekt Diagnoza stanu wiedzy studentów z regionu warmińsko-mazurskiego na temat sekt i stosowanych przez nie technik manipulacji Elżbieta Mudrak Fenomen sekt Diagnoza stanu wiedzy studentów z regionu warmińsko-mazurskiego na temat sekt i stosowanych przez nie technik manipulacji Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” Kraków 2007 © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2007 Recenzent: prof. dr hab. Stanisław Kawula Redakcja wydawnicza: Agnieszka Gajewska Korekta: Anna Jach Projekt okładki: Magda Dębicka ISBN 978-83-7308-939-6 tel. (012) 422-41-80, fax (012) 422-59-47 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 Wydanie I, Kraków 2007 Wiedza, którą posiadamy, wyznacza granice naszej wolności. M. Szostak Spis treści Wstęp .......................................................................................................... 9 Rozdział I Podstawy teoretyczne dotyczące sekt 1.1. Pojęcie sekty .................................................................................... 15 1.2. Cechy sekty ..................................................................................... 21 1.3. Podział sekt ..................................................................................... 32 1.4. Przyczyny przynależności do sekt .................................................... 40 1.5. Skutki oddziaływania sekty na jednostkę ......................................... 54 1.6. Sekty w Polsce ................................................................................. 66 Rozdział II Techniki manipulacyjne stosowane przez sekty 2.1. Pojęcie manipulacji .......................................................................... 77 2.2. Rodzaje technik manipulacji służących werbowaniu do sekt ........... 83 2.3. Kontrola psychiki: pranie mózgu i kontrola umysłu jako wewnątrzgrupowe techniki oddziaływania sekty na członków .................................................... 94 Rozdział III Metodologia badań własnych 3.1. Przedmiot, cel badań, problemy i hipotezy badawcze ...................... 109 3.2. Metody i techniki badań, narzędzia badawcze ................................. 112 3.3. Teren i organizacja badań, charakterystyka grupy badanej .............. 113 Rozdział IV Stan wiedzy studentów na temat sekt – analiza i interpretacja wyników badań własnych119 4.1. Defi nicja sekty oraz jej cechy charakterystyczne .............................. 119 8 Spis treści 4.2. Sekty a formy prawne i płaszczyzny życia społecznego .................... 122 4.3. Przyczyny i skutki przynależności do sekty ...................................... 125 4.4. Sekty znane młodzieży studenckiej .................................................. 130 4.5. Źródła informacji o sektach ............................................................. 133 4.6. Znane badanym organizacje i placówki zajmujące się problematyką sekt w Polsce i w regionie ......................................... 134 4.7. Sekty jako zagrożenie dla społeczeństwa ......................................... 136 Rozdział V Stan wiedzy studentów na temat manipulacji – analiza i interpretacja wyników 5.1. Pojęcie manipulacji w rozumieniu badanych studentów .................. 139 5.2. Manipulacja jako forma przemocy ................................................... 142 5.3. Znajomość technik manipulacji wśród studentów ........................... 143 5.4. Kontrola psychiki i jej elementy w świetle odpowiedzi badanych studentów ..................................... 145 5.5. Techniki manipulacji wykorzystywane przez studentów ................. 146 5.6. Ocena wiedzy własnej studentów na temat sekt i technik manipulacji ................................................. 148 Rozdział VI Weryfi kacja hipotez badawczych i wnioski z badań .................................... 151 Zakończenie ................................................................................................ 159 Kwestionariusz ankiety ................................................................................ 161 Bibliografi a ................................................................................................. 169 Spis wykresów ............................................................................................. 175 Spis tabel ..................................................................................................... 175 Streszczenie ................................................................................................. 177 Wstęp Zjawisko powstawania sekt posiada charakter ogólnoświatowy i obecne jest wszędzie tam, gdzie ma miejsce aktywność społeczno-religijna człowieka. Sekty stanowią alternatywę dla wszelkich religii i Kościołów, a także dla ogólnie panującego w społeczeństwie stylu życia, który szczególnie na po- czątku XXI wieku jawi się jako niesprzyjający człowiekowi. Ludzie coraz częściej czują się zagubieni i niepewni jutra, zaburzeniu ulegają naturalne relacje międzyludzkie, takie jak: miłość, przyjaźń czy zwykłe koleżeństwo. Stanisław Kawula zwraca uwagę na to, że w codzienne życie, kontakty mię- dzyludzkie, akceptowany system wartości czy nawet procesy edukacyjne przedostają się: przemoc, agresja, nietolerancja1. Człowiek w świecie ogar- niętym rewolucją naukowo-technologiczną traci swoją podmiotowość, staje się częścią systemu, w którym mimo wielu praw oraz swobód, pojęcie wol- ności wydaje się złudne. Rozwój nauki, techniki, medycyny, dostęp do dóbr materialnych, równouprawnienie kobiet i mężczyzn, otwarcie granic oraz wiele innych udogodnień obecnych czasów wbrew pozorom nie ułatwiają poszukiwania szczęścia i wewnętrznej harmonii. Osiągnięcia współczesnej nauki i techniki na pewno są bardziej fascynujące i rewe- lacyjne niż dawne cuda, nie zaspokajają one jednak tkwiącej chyba w każdym człowie- ku tęsknoty za czymś, co wykracza poza granice codzienności, poza prawa zdrowego rozsądku, co może odmienić bieg życia2. Stąd nasilenie kryzysu egzystencjalnego i mnożenie pytań o sens, cel ży- cia oraz o wartości, w które warto wierzyć. W żadnym zakątku świata nie panuje spokój, burzą go bowiem wojny, akty terroru, epidemie, kataklizmy. 1 S. Kawula, Agresja a dysonans społeczny. Między przemocą a syntonią w szkole [w:] Pod- kultury młodzieżowe w środowisku szkolnym i pozaszkolnym, red. S. Kawula, H. Machel, Toruń 1997, s. 20. 2 A. Kępiński, Rytm życia, Kraków 1973, s. 140. 10 Wstęp Jednostka nienadążająca za postępem technicznym, pozbawiona autoryte- tów moralnych i ich wsparcia staje się bardziej podatna na wszelkiego rodza- ju choroby cywilizacyjne, uzależnienia, manipulację. Dylematy i rozterki współczesnego człowieka w bezwzględny sposób wykorzystują rozmaite sekty oraz grupy manipulacyjne. Oferują one pro- ste odpowiedzi na najtrudniejsze, egzystencjalne pytania, proponują życie pozbawione problemów i kłopotów, deklarują wsparcie w każdej sytuacji, zapewniają pomoc, opiekę, obdarzają zaufaniem, ciepłem i miłością. Cena, którą przychodzi zapłacić za przynależność do takich grup, jest jednak bar- dzo wysoka. Sekty prowadzą rekrutację swoich członków niezwykle staran- nie. Najczęściej werbują ludzi młodych, inteligentnych, wykształconych, wrażliwych, a następnie doprowadzają do całkowitej ruiny ich osobowość, życie zawodowe, osobiste oraz pozbawiają dorobku zarówno duchowego, jak i materialnego. Jednostki uwikłane są w sieci wyrafi nowanej manipulacji, z której wybrnięcie bez pomocy osób z zewnątrz okazuje się właściwie nie- możliwe, a odciśnięty przez pobyt w grupie ślad na psychice dezorganizuje funkcjonowanie w każdej sferze życia. W Polsce problem sekt pojawił się na szerszą skalę z chwilą obalenia ustroju komunistycznego, kiedy społeczeństwo zyskało nowe prawa i swo- body. Władze komunistyczne nie były zainteresowane funkcjonowaniem organizacji o alternatywnym i konkurencyjnym charakterze, które mogłyby zagrozić ustalonemu porządkowi, aczkolwiek zezwalały na istnienie niewiel- kiej liczby związków wyznaniowych i Kościołów, by w ten sposób osłabić oddziaływanie na społeczeństwo opozycyjnego Kościoła katolickiego. Rok 1989 przyniósł wraz z nowym ustawodawstwem wiele zmian. Liczba za- rejestrowanych związków wyznaniowych i Kościołów wzrosła kilkukrotnie w stosunku do minionych lat, znacząco wzrosła też liczba złożonych wnio- sków o rejestrację – z czego wiele odrzucono3. Na oddziaływanie sekt narażeni są wszyscy obywatele, ale istnieją osoby szczególnie podatne na ich wpływ. Można do nich zaliczyć między innymi młodzież studencką. Ogólnopolski Komitet Obrony przed Sektami alarmu- je, że co drugi członek sekt to student. Ryszard Nowak stojący na czele tej organizacji zaznacza, że osoby werbujące do sekt koncentrują swoją działal- ność na uniwersytetach i szkołach wyższych. Młodzież studencka znajdująca 3 Por. G. Mikrut, K. Wiktor, Sekty – za zamkniętymi drzwiami, Kraków 2004, s. 178. Wstęp 11 się w tzw. sytuacji migracyjnej, wkraczająca w nowy, samodzielny świat sta- nowi łatwą zdobycz dla destrukcyjnych grup4. Studenci są również tą częścią społeczeństwa, która silnie odczuwa skutki przemian zachodzących w końcu ubiegłego stulecia, które doprowadziły do kryzysu szeroko pojętych warun- ków i efektów wychowawczych. Zamierzone cele społeczne, cele wychowa- nia pozostały w opozycji do realnie zaznaczających się zachowań osób lub grup. Znajduje to wyraz w postawach, zachowaniu, pragnieniach, planach i aspiracjach młodzieży5. Przewartościowaniu ulegają również normy daw- nych tradycji. Historia ludzka, a wraz z nią wielkie dziedzictwo przeszłości tracą swe walory wychowawcze, stają się zbiorem, na którym trudno budo- wać przyszłość. Tracimy niejednokrotnie możliwość przewidywania przyszłości pojętej jako funk- cję przeszłości, a więc zdolność wysnuwania praktycznych wniosków z doświadczeń ubiegłych pokoleń. Wywołuje to często, zwłaszcza u młodzieży, postawy rozczarowa- nia i negatywnych reakcji społecznych6. Książka Fenomen sekt powstała na podstawie pracy magisterskiej napisa- nej na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie pod kierunkiem prof. zw. dr. hab. Stanisława Kawuli. Podzielona jest ona na dwie części: teoretyczną oraz empiryczno-badawczą. Jej problematyka skupia się na sek- tach jako zjawisku, które z coraz większą siłą wkracza w życie społeczne oraz wiedzę młodych ludzi – studentów – na jego temat. Badania przed- stawione w części empirycznej zostały przeprowadzone na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie wśród studentów: teologii, ochrony środowiska i socjologii oraz w Olsztyńskiej Szkole Wyższej wśród studen- tów pedagogiki resocjalizacyjnej. Na podstawie tych badań ukazano stan wiedzy młodych ludzi zdobywających wykształcenie, którzy są szczególnie narażeni na oddziaływanie sekt. Wyniki otrzymane z analiz odpowiedzi ba- danych mogą stanowić podstawę do opracowania specjalnych programów profi laktycznych, które będą wspomagały wyrównywanie poziomu wiedzy na temat sekt, uzupełnianie istniejących luk i pogłębianie posiadanych już wiadomości. 4 P. Rusak, Kto i jak atakuje twoją duszę, „Dlaczego” 2004, nr 64, s. 60. 5 S. Kawula, Agresja a dysonans..., op. cit., s. 22. 6 J. Aleksandrowicz, Cerebrologia. Nauka o wpływie środowisk na zdrowie somato-psy- chiczne [w:] Zdrowie psychiczne, red. K. Dąbrowski, Warszawa 1981, s. 196. 12 Wstęp Na podstawie doświadczeń osobistych z sektą, które stały się inspiracją do podjęcia tej problematyki, uważam, że dużo łatwiej jest nie stać się człon- kiem grupy destrukcyjnej niż przestać nim być. Nie jest to jednak możliwe bez posiadania wiedzy, która wyznacza granice naszej niezależności, rozu- mienia świata, siebie i innych ludzi. Moim zdaniem, zjawisko sekt można zakwalifi kować do patologii społecznych, gdyż sposób funkcjonowania sekt pozostaje w sprzeczności z wartościami moralnymi, które są akceptowane w danej społeczności7. Zdaniem Macieja Szostaka, najlepszą formę przeciwdziałania patologii sekt stanowić mogą właściwie prowadzo- ne działania profi laktyczne polegające na podwyższaniu stopnia społecznej świado- mości [...]8. Jestem przekonana, że dobrze opracowane i odpowiednio dobrane pro- gramy poszerzające wiedzę o grupach destrukcyjnych w społeczeństwie mogą stanowić antidotum na ich toksyczne oddziaływanie oraz skutecznie przeciwdziałać ich ekspansji. Niniejsza książka skierowana jest do młodych ludzi, rodziców, pedago- gów, a także do wszystkich, którzy interesują się problematyką sekt lub dopiero zamierzają pogłębiać wiedzę na ten temat. Starałam się jak najbardziej przy- stępnie scharakteryzować grupę destrukcyjną i sposób jej funkcjonowania. Nie opuszczają mnie jednak wątpliwości, czy czegoś istotnego nie pominę- łam, nie przeoczyłam, czy coś nie uszło mojej uwadze. Jak mawiał Carl Sagan, żadna wiedza nie jest pełna i zupełna, z czym zgadzam się w zupełności i o czym miałam okazję się przekonać, pisząc tę książkę. Nieustannie docie- rałam do nowych informacji i kolejnych interesujących opracowań z zakresu tej niezwykłej problematyki. Dziś wiem, że bez względu na to, jak bardzo bym chciała ogarnąć wszystko, nie będzie to możliwe. Chciałabym jednak, aby osoby poszukujące wiedzy na temat zjawiska sekt mogły w tej książce odnaleźć przynajmniej niektóre odpowiedzi na stawiane sobie i innym pyta- nia o defi nicję sekty, jej cechy, przyczyny przynależności, skutki oddziaływa- nia i stosowane techniki manipulacji. Jestem pewna, że czytelnik niniejszej publikacji zyska świadomość zagrożenia, jakie niesie ze sobą lekkomyślna 7 Por. M. Jędrzejko, Uzależnienie od narkotyków w agresywnych subkulturach młodzieżo- wych i sektach. Narkotyki a inne patologie społeczne [w:] Sekty jako wyzwanie społeczne i reli- gijne, red. W. Nowak, S. Ropiak, Olsztyn 2005, s. 168. 8 M. Szostak, Sekty destrukcyjne, Kraków 2001, s. 348. Wstęp 13 decyzja o wstąpieniu do jakiejkolwiek bliżej nieznanej organizacji, wspól- noty, grupy. Przeprowadzone badania i wnioski z nich mogą pomóc pe- dagogom, nauczycielom i wykładowcom w prowadzeniu skutecznych zajęć profi laktycznych z zakresu tej problematyki. Mam też nadzieję, że dzięki ze- branym materiałom czytelnik niniejszej książki pogłębi swoją wiedzę, która daje ogromny przywilej – otwiera granice ku prawdziwej wolności i pozwala lepiej zrozumieć otaczający świat. Chciałabym podziękować prof. zw. dr. hab. Stanisławowi Kawuli za okazane mi zrozumienie i pomoc, prof. zw. dr. hab. Zofi i Kawczyńskiej- -Butrym za ogromne wsparcie i opiekę, dr. Markowi Butrymowi za czas po- święcony na wyliczenia statystyczne wyników badań oraz Dorocie Kobus za cierpliwość podczas przepisywania i redagowania tekstu. Dziękuję również mojemu ojcu, dzięki któremu marzenia stają się realne. Rozdział I Podstawy teoretyczne dotyczące sekt 1.1. Pojęcie sekty Zdefi niowanie pojęć i terminów dotyczących fenomenu sekt stwarza olbrzy- mie trudności. Składają się na to rozmaite przyczyny. Sekty stanowią zróż- nicowaną, niejednoznaczną, skomplikowaną rzeczywistość, są zjawiskiem dynamicznym, trudnym do uchwycenia i dokładnej analizy. Nieustannej ewolucji ulega obszar ich oddziaływania oraz charakter prowadzonej przez nie działalności. Nie zmienia to jednak faktu, że badacze reprezentujący rozmaite dyscypliny naukowe od lat podejmują się trudu wniknięcia w prob- lematykę i wprowadzenia stosownej terminologii. Na gruncie socjologii, psychologii czy religioznawstwa możemy spotkać określenia, które mimo że dotyczą jednego zjawiska, znaczeniowo wykluczają się wzajemnie1. Pro- wadzi to do stanu, w którym nie istnieje jedna, powszechnie akceptowana i precyzyjna, defi nicja tej formy zbiorowości2. Najczęściej sektą określa się ruchy protestu religijnego, odrzucające autorytet przywódców religijnych głównego nurtu, a czasami władz świeckich3. Słowo „sekta” pojawiło się jeszcze przed powstaniem chrześcijaństwa. Pochodzi z łaciny i w judaizmie oznaczało grupy religijne przeciwstawne tradycji4. W pierwszym okresie chrześcijaństwa sektą nazywano 1 G. Mikrut, K. Wiktor, Sekty – za zamkniętymi drzwiami..., op. cit., s. 24. 2 Podobne trudności sprawia defi nicja pojęcia np. religii. Istnieją różne rodzaje defi ni- cji, np. defi nicje substancjalne, nominalne, funkcjonalne. 3 B. Wilson, Religious sects, [b.m.] 1970, s. 7, cyt. za: M. C. Burrell, Wyzwanie kultów, Warszawa 1988, s. 37. 4 G. Rowiński, M. Purzycka, Inne Niebo czy w sieci szalonego proroka, Warszawa 1998, s. 17. 16 Rozdział I. Podstawy teoretyczne dotyczące sekt grupy chrześcijan związanych ze szkołami fi lozofi cznymi lub żydowskimi ruchami przeciwnymi chrześcijaństwu5. Stanowiły one małą, ortodoksyjną, ściśle wewnętrznie zintegrowaną wspólnotę religijną, w odróżnieniu od organizacji typu zrzeszeniowego, ta- kich jak gmina chrześcijańska, parafi a czy Kościół6. Słownik języka polskiego sektą określa grupę religijną, która oderwała się od któregoś z Kościołów panujących i przyjęła własne zasady organizacyjne lub grupę społeczną izolującą się od reszty społeczeństwa, mającą własną hierarchię war- tości, zespół norm zachowania, silnie akcentującą rolę przywódcy7. Interesująca jest etymologia słowa „sekta”. Wywodzi się ono od łaciń- skiego słowa segui, co oznacza „kierunek”, „drogę”, „sposób życia”, „po- stępowanie”. Wyraz ten może znaczyć też: „iść za czymś”, „iść za kimś”, „naśladować” – i rozpatrywać go można zarówno w odniesieniu do idei, tradycji, jak i roli – guru, mistrza, który stanowi autorytet godny naśladowa- nia. W etymologii słowa „sekta” bierze się pod uwagę również wyraz secare – „odciąć się od kogoś/czegoś”, „odrąbywać”, co można odnieść do charak- teru sekty jako grupy odcinającej się od ogólnie przyjętych norm na rzecz własnych, niezależnych i często odrębnych od powszechnie uznawanego kultu, zasad8. Sekty odcinają się i izolują nie tylko od głównego nurtu reli- gijnego, społeczeństwa, ale także jedna od drugiej, mimo że powstają one na znak protestu przeciwko konwencjonalnej religii, materialistycznemu podejściu do życia i mają wiele cech wspólnych9. Badacze fenomenu sekt, poszukujący korzeni przyjętego nazewnictwa, sięgają również do terminów: setio, setionis, oznaczających rozcinanie, rozdział, schizmę, lub sectilis, sectile – „pocięty”, „poszarpany”, „zraniony”10. 5 Wspólnoty kościelne, niezależne grupy religijne, sekty, tłum. A. Kajzerek, Warszawa 1994, s. 14. 6 T. Paleczny, Sekty w poszukiwaniu utraconego raju, Warszawa 1995, s. 28. 7 Słownik języka polskiego, t. 3, red. M. Szymczak, Warszawa 1981. 8 Encyklopedia powszechna PWN, t. 5, Warszawa 1996, s. 795. 9 M. C. Burrel, Wyzwanie kultów..., op. cit., s. 37. 10 A. J. Nowak, Duchowość eklezjalna a duchowość manipulacyjna sekt [w:] Sekty jako wyzwanie społeczne i religijne..., op. cit., s. 29. 1.1. Pojęcie sekty 17 Bliskie etymologicznie słowu „sekta” jest określenie powstałe na gruncie r e l i g i o z n a w s t w a. Traktuje ono sektę jako grupę czy ruch wyodręb- niony z jakiejś religii lub związek wyznaniowy, który oderwał się od któ- regoś z Kościołów lub wspólnot religijnych, a następnie przyjął własne za- sady doktrynalne, kultyczne i struktury organizacyjne11, jak również jako radykalny zbiorowy protest religijny przeciwko doktrynie, kultowi, tradycji obrzędowej lub strukturze macierzystej instytucji kościelnej12. Określeniem terminu „sekta” zajmowano się też na gruncie s o c j o l o g i i. Szczególnie wyróżnili się tu Max Weber, Władysław Piwowarski i Ernest Troeltsch. Socjologowie ujmują sektę jako pewien typ organizacji religijnej charakteryzowanej bardziej przez cechy organizacyjne, ideologiczne i postawy członków niż doktrynę teologiczną. Według W. Piwowarskiego, sekta to: mała grupa, która przyjmuje w stosunku do społeczeństwa i różnych tworów religij- nych postawę ekskluzywną, to znaczy zamkniętą i konfl iktową13. Odcięcie od świata i powszechnie akceptowanego w nim porządku staje się przyczyną prześladowań członków sekty, jeszcze bardziej pogłębia jej odrębność i zamknięcie na świat. Charakterystyczny klimat ugrupowania, opierający się najczęściej na autorytecie przywódcy, wprowadza elementy totalitaryzmu, ogranicza wszelką swobodę, krępuje wolność sądów i wyra- żanych przez uczestników opinii. Według E. Troeltscha: Sekty to odróżniające się od ofi cjalnego Kościoła grupy, które zachowują okreś- lone elementy idei chrześcijańskiej, kultywują je w oderwaniu od innych, czyniąc to jednak w taki sposób, że w konsekwencji przeciwstawiają się doktrynie Kościoła i wy- łamują się ze wspólnoty, którą on stanowi14. Sekta w rozumieniu tego badacza różni się od Kościoła także tym, że sta- je w opozycji do jego powszechności i uniwersalności. Zdaniem J. Wacha: Grupy sekciarskie uznają zwykle autorytety wysoce charyzmatyczne – zastępujące tradycję. Rozwijają się w jednym lub kilku kierunkach [...] mogą się łączyć z innymi grupami albo zostać wchłonięte przez organizację główną15. 11 A. Zwoliński, Sekty. Dlaczego?, Warszawa 1998, s. 9. 12 W. Tyloch (red.), Leksykon religioznawczy, Warszawa 1988, s. 239. 13 W. Piwowarski, Socjologia religii, Lublin 1996, s. 70–71. 14 E. Troeltsch, Socjologia religii, Kraków 1983, s. 105. 15 J. Wach, Socjologia religii, Warszawa 1961, s. 199. 18 Rozdział I. Podstawy teoretyczne dotyczące sekt Interesująca wydaje się próba zdefi niowania terminu „sekta” z punktu widzenia a n t r o p o l o g i i k u l t u r y, gdzie postrzegana jest jako odłam jakiejś formacji religijnej zawierający częściowo cechy tej formacji, częściowo wprowadzający cechy odmienne16. Lech Ostasz proponuje uściślenie terminologii i nazywa sektą formację kulturową w swej genezie pochodną od innych formacji i swym aktualnym trwaniu zależną od niej w więcej niż połowie cech17. Przyjmując ten rodzaj pojmowania sekty, należałoby się jednak zastano- wić, jakie cechy należy brać pod uwagę, sprecyzować je, nadać pewien rodzaj istotności przy dokonywanej ocenie grupy – dokonać kwantyfi kacji cech. Na podstawie przeprowadzonego w Polsce „Raportu o niektórych zjawi- skach związanych z działalnością sekt” za sektę można uznać każdą grupę, która posiada silnie rozwiniętą strukturę władzy, jednocześnie charaktery- zuje się znaczną rozbieżnością celów deklarowanych i realizowanych oraz używaniem norm w sposób istotny regulujących życie członków, która na- rusza podstawowe prawa i zasady współżycia społecznego, a jej wpływ na członków, sympatyków, rodziny i społeczeństwo ma charakter destrukcyj- ny18. Defi nicja ta w szczególny sposób podkreśla aspołeczny charakter sekty, która staje się antysocjalizacyjnym środowiskiem dla istoty ludzkiej. Sekty coraz częściej bywają defi niowane nie jako grupy, lecz pewien ro- dzaj światopoglądu, ideologii lub jako prąd czy ruch religijny19. W ostatnich latach wysunięto jednak postulat, aby wszystkie grupy i związki religijne, w których dochodzi do łamania praw człowieka, określać mianem sekt de- strukcyjnych. Stephen Hassan, amerykański psycholog zajmujący się prob- lematyką sekt, uznaje za sektę destrukcyjną każdą organizację, która dla osiągnięcia własnych celów posługuje się oszustwem, bez względu na to, czy jest ofi cjalnie uznawana za religijną czy świecką20. 16 L. Ostasz, Elementy kulturoznawstwa [w:] Pedagogika społeczna – dokonania – aktu- alności, red. S. Kawula, Olsztyn 2000, s. 482. 17 Ibidem. 18 D. Kuncewicz, T. Opolska, M. Wasiak, Sekty – przedmiot fascynacji i zagrożeń, War- szawa 2000, s. 6. 19 T. Paleczny, Sekty: w poszukiwaniu utraconego raju..., op. cit., s. 32. 20 S. Hassan, Psychomanipulacja w sektach, Łódź 1997, s. 26. 1.1. Pojęcie sekty 19 Autor podkreśla, że stosowane oszustwa powodują zanik elementarnego szacunku dla jednostki, doprowadzają do jej całkowitej zależności od organi- zacji. W rezultacie człowiek zostaje pozbawiony zdolności do niezależnego działania, swobodnego myślenia i kreatywności. Traci swą podmiotowość i jest wykorzystywany dla osiągania celów ekonomicznych. Słowo „sekta” budzi w społeczeństwie negatywne emocje, niesie ze sobą wręcz magiczną moc uwalniania strachu, niechęci, napawa grozą. Dlatego aby uniknąć tego z góry wartościującego wydźwięku, używane są określenia „nowy ruch religijny” bądź „kult”. Maciej Szostak, badacz zjawiska, ujmuje „nowy ruch religijny” jako pojęcie obiektywne, którego należy używać w od- niesieniu do wszystkich, zarówno nowo powstałych, jak i oddzielonych od wielkich religii i istniejących już jakiś czas, ruchów o charakterze religijnym. Na „nowy ruch religijny” składają się: sekty, kulty, kościoły, związki wyzna- niowe, a nawet religie. Staje się on przez to niejako zamkniętym zbiorem, zawierającym wyżej wymienione pojęcia21. Elien Barker używa terminu „nowy ruch religijny” na określenie wszystkich grup, ruchów i organizacji, którym nadaje się miano religii alternatywnych, religii niekonwencjonalnych, kultów bądź współczesnych sekt religijnych22. Należy zaznaczyć przy tym różnicę między kultem a sektą. Kult może doty- czyć treści religijnych, biblijnych oraz postaci czy osób23. Najczęściej wyraża się w takich czynnościach, jak: ofi ara, modlitwa, oczyszczenia, obmycia, piel- grzymki, procesje. Jest zespołem religijnie powtarzanych aktów, znaków, przez które wiara uzewnętrznia się, ale zasadnicza rozbieżność tkwi w nastawieniu do świata, które w kultach jest pozytywne, w sektach zaś – negatywne24. Rozpatrując kwestię nowych ruchów religijnych i sekt, L. Ostasz zauważa, że niektóre sekty mogą w miarę upływu czasu stawać się ruchami religijnymi. Umowną granicę podziału stanowią, jego zdaniem, cechy wspólne i odmienne z daną formacją kulturową, od której sekta się odcięła. Z chwilą gdy liczba cech wspólnych przekroczy połowę, sekta staje się nowym ruchem religijnym25. Dariusz Kuncewicz proponuje defi nicję, która w jednoznaczny i niebu- dzący wątpliwości sposób wskazuje, czym jest sekta. Autor uważa, że 21 M. Szostak, Sekty destrukcyjne..., op. cit., s. 59. 22 E. Barker, Nowe ruchy religijne, Kraków 1997, s. 48. 23 A. Posacki, Sekty – zagrożeniem i wyzwaniem, Częstochowa 2004, s. 11. 24 W. Piwowarski, Socjologia religii..., op. cit., s. 228. 25 L. Ostasz, Elementy kulturoznawstwa..., op. cit., s. 483. 20 Rozdział I. Podstawy teoretyczne dotyczące sekt sektą można nazwać każdą grupę, w której występuje jednocześnie: wysoki poziom totalności oraz wysoki poziom manipulacji26. W odniesieniu do cytowanej defi nicji należy zaznaczyć, że w ostatnich latach, obok terminów „sekta”, „sekta destrukcyjna”, „nowy ruch religijny”, pojawiło się określenie „grupa manipulacyjna”. Podkreśla ono znaczenie manipulacji jako podstawowego sposobu oddziaływania na członków gru- py. Defi nicja zaproponowana przez A. Rusak traktuje grupę manipulacyjną jako [...] grupę, która poprzez stosowanie różnorodnych technik psychologicznych i socjo- logicznych, wykorzystywanie fi zyczne, psychiczne i materialne oraz poprzez system ścisłej kontroli powoduje uzależnienie od tejże grupy lub jej przywódcy przy jed- noczesnym zniechęceniu lub oderwaniu od dotychczasowych związków rodzinnych i społecznych. Istotnym elementem tego uzależnienia jest rozbieżność między celem jawnie głoszonym a celem ukrytym, realizowanym przez grupę, kosztem adepta, jego rodziny, a więc wbrew zagwarantowanej wolności osobistej27. Techniki manipulacji wykorzystywane przez sekty umożliwiają pełną kon- trolę aktywności życiowej należących do organizacji osób, a także uruchamia- ją mechanizm uzależnienia, owocujący zaburzeniem procesu decyzyjnego, i niejednokrotnie prowadzą do całkowitej utraty zdolności samostanowienia. Zdaniem D. Kuncewicza, zarówno pojęcie „sekta”, jak i „grupa mani- pulacyjna” nie służą obiektywnemu dyskursowi, oba wpływają bowiem nie- korzystnie na sferę emocjonalną odbiorcy, ukierunkowują wyrażane sądy i opinie. Autor proponuje stosowanie neutralnego określenia „kontrower- syjna grupa religijna”, czyli grupa budząca społeczne kontrowersje. Jest ono pozbawione wydźwięku wartościującego i arbitralności kryterium historycz- nego28. Nie wprowadza także niepotrzebnej bariery emocjonalnej, nastawie- nia z góry negatywnego. Kontrowersyjne grupy religijne są to grupy, które bez względu na to, czy powstały w wyniku schizmy, importu odmiennych tradycji religijnych, czy też nowego obja- 26 D. Kuncewicz, Psychomanipulacja a młodzież, Lublin 2002, s. 9–16. T o t a l n o ś ć g r u p y polega na ścisłej kontroli życia jej członków. Dotyczy ona zachowania, sposobu ubierania, rodzaju wykonywanej pracy, sposobu spędzania czasu wolnego. Poziom totalno- ści grupy określają cztery poziomy totalności Goff mana: całościowość, wyłączność, izola- cja, idea nowego człowieka. Wysoki poziom totalności w połączeniu z wysokim poziomem manipulacji powoduje poddanie jednostki całkowitej kontroli. 27 G. Rowiński, W niewoli sekty, Warszawa 2001, s. 21. 28 D. Kuncewicz, Kontrowersyjne grupy religijne, Tychy 2005, s. 5.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Fenomen sekt
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: