Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 006273 14088673 na godz. na dobę w sumie
Fenomenologia regionalnej integracji państw. Studium prawa międzynarodowego. Tom II - ebook/pdf
Fenomenologia regionalnej integracji państw. Studium prawa międzynarodowego. Tom II - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 812
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8128-467-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

O ile tom I monografii poświęconej zjawiskom integracji regionalnej miał w dużym stopniu charakter wprowadzający i przeglądowy, o tyle tom II charakteryzuje podejście analityczne i dominacja metod prawnych. Będąc studium z zakresu prawa międzynarodowego, zmierza się w nim do udzielenia odpowiedzi na pytania czy i w jakim zakresie regionalne organizacje integracyjne różnią się od tradycyjnych organizacji międzynarodowych, a konkretnie, czy ich natura uzasadnia uznanie ich za odrębne podmioty prawa międzynarodowego, jakie jest uzasadnienie i zakres podmiotowości prawnej tych organizacji w zestawieniu z podmiotowością organizacji klasycznych, czy i w jakim zakresie różni się status prawny państw jako ich członków od statusu państw jako członków tradycyjnych organizacji międzynarodowych, czy kształt instytucjonalny organizacji integracyjnych odbiega od struktury organizacji międzynarodowych, wreszcie, czy wyróżnikiem organizacji integracyjnych mogą być zdolność do wytworzenia własnego porządku prawnego oraz do zaciągania zobowiązań traktatowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej w świetle prawa międzynarodowego § 1. Wprowadzenie Pojawienie się i rozwój regionalnych organizacji integracyjnych w stosun- kach międzynarodowych wywołały znaczące trudności związane z ich kwalifi- kacją z perspektywy prawa międzynarodowego. Już z ich przeglądu można bo- wiem się zorientować, że z jednej strony wydają się one podobne do organizacji międzynarodowych, lecz z drugiej wykazują pewną specyfikę. Prima facie orga- nizacje te przeobrażają tradycyjne położenie prawnomiędzynarodowe państw członkowskich, gdyż swoimi strukturami przenikają te państwa na różnych poziomach, rozwijają własne porządki prawne, które pozostając w genetycz- nym związku z prawem międzynarodowym, zrastają się jednak również z pra- wem krajowym państw członkowskich. Organizacje integracyjne coraz aktyw- niej włączają się także w zapewnienie porządku międzynarodowego i – szerzej – w obrót międzynarodowy, działając zamiast lub razem z państwami człon- kowskimi albo przynajmniej określając zasady i sposoby zachowań państw w stosunkach międzynarodowych. Nie jest jednak jasne, czy specyfika ta jest na tyle prawnie relewantna, aby uznać je za odrębne od organizacji międzyna- rodowych podmioty prawne. Tymczasem zarówno w pracach nad kodyfikacją i stopniowym rozwo- jem prawa międzynarodowego (np. w ramach Komisji Prawa Międzynaro- dowego ONZ), jak i w licznych opracowaniach doktrynalnych przyjmuje się w uproszczeniu dwa, dość oportunistyczne, stanowiska. Według pierwszego z nich uważa się, że z perspektywy prawa międzynarodowego organizacje in- tegracyjne nic nie zmieniają w dotychczasowej sytuacji. Należy je więc trakto- wać tak, jak klasyczne organizacje międzynarodowe, w najlepszym razie jako podgrupę organizacji międzynarodowych wypełniających specyficzną funkcję. W efekcie w analizach wykorzystuje się ich praktykę wewnętrzną i międzyna- 1 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... rodową na takiej samej zasadzie, jak praktykę klasycznych organizacji między- narodowych. Ponadto takie same reguły prawa międzynarodowego stosuje się zarówno do tradycyjnych organizacji międzynarodowych, jak i do organizacji integracyjnych. Drugie stanowisko abstrahuje od istotniejszych ustaleń na temat organi- zacji integracyjnych jako takich, zadawalając się stwierdzeniem, że Unia Eu- ropejska stanowi szczególny przypadek, wymagający odrębnego traktowania. Powinno to prowadzić do konkluzji, że organizacji tej nie uwzględnia się pars pro toto w analizach dotyczących organizacji międzynarodowych. Specyfika tego przypadku nie jest jednak postrzegana w sposób konsekwentny. Prawo Unii Europejskiej jest bowiem niejednokrotnie omawiane przy okazji analizy uchwał organizacji międzynarodowych, a jej praktyka powoływana w ramach rozpatrywania praktyki organizacji międzynarodowych. W tym ujęciu nie jest też ostatecznie jasne, czy szczególny kazus Unii Europejskiej może być muta- tis mutandis odnoszony w całości albo w części również do innych organizacji integracyjnych, przynajmniej takich, które wykazują cechy podobne do posia- danych przez Unię Europejską. Czym zatem są regionalne organizacje integracyjne i czy są one czymś in- nym od organizacji międzynarodowych? Czy organizacje te stanowią względ- nie jednorodną kategorię, czy też należałoby wyróżniać odrębne ich rodzaje? Odpowiedź na te pytania rozpoczniemy od refleksji dotyczącej pojmowania organizacji międzynarodowych. Zagadnienie to bywa niekiedy marginalizo- wane czy lekceważone jako problem czysto teoretyczny, nawet w pracach z za- kresu prawa organizacji międzynarodowych. Niesłusznie. Ustalenie znacze- nia terminu „organizacja międzynarodowa” pełni bowiem przynajmniej dwie funkcje. Po pierwsze, pozwala zidentyfikować tak nazwany podmiot prawa międzynarodowego (aktora stosunków międzynarodowych) oraz obserwować jego ewolucję i relacje z innymi podmiotami. Uprzedzając dalsze rozważa- nia, warto podkreślić, że termin „organizacja międzynarodowa” jest termi- nem prawnym. Posługują się nim teksty prawne. Występuje także w praktyce orzeczniczej. Nie jest zatem obojętne, jak jest rozumiany. Po drugie, definio- wanie w prawie, w tym w prawie międzynarodowym, przy całej jego złożono- ści i nieostrości, jest ważne z punktu widzenia zakresowego. Pozwala ono usta- lić, jakie reguły prawne stosuje się do określonej kategorii pojęciowej. W re- zultacie zakwalifikowanie określonego bytu jako należącego do danej kategorii podmiotowej pozwala również stosować do tego konkretnego bytu reguły do- tyczące kategorii podmiotów, do których taki byt może być zakwalifikowany. Innymi słowy, jeżeli uznamy, że do organizacji międzynarodowych mają zasto- 2 § 1. Wprowadzenie sowanie określone reguły prawa międzynarodowego, to uznanie regionalnych organizacji integracyjnych za organizacje międzynarodowe pozwoli stosować te reguły także wobec organizacji integracyjnych. Z kolei niepełna kwalifikacja spowoduje, że do organizacji integracyjnych będzie można stosować tylko nie- które reguły dotyczące organizacji międzynarodowych (powstanie wówczas pytanie, jakie i w jakim stopniu). Wreszcie odrzucenie takiej możliwości wy- zwoli problem reguł, jakie miałyby być stosowane jedynie do regionalnych or- ganizacji integracyjnych. Analizę pojęcia organizacji międzynarodowych rozpoczniemy od spojrze- nia na te podmioty z trzech perspektyw definicyjnych: orzeczniczej, legalnej (traktatowej) i doktrynalnej1. W ten sposób ustalimy, jaki charakter ma defi- nicja organizacji międzynarodowej i na jakie elementy definicyjne zwraca się w każdym z tych podejść uwagę. Następnie rozpatrywane będą podstawowe składniki definiujące organizacje międzynarodowe. W tym kontekście zostaną przedstawione także zasadnicze tendencje w zakresie modyfikacji pojmowania organizacji międzynarodowych. Analiza ta powinna łącznie doprowadzić do sformułowania podstawowych parametrów pojęciowych organizacji między- narodowej. Drugim krokiem będzie ustalenie rozumienia regionalnej organizacji inte- gracyjnej. Będzie ono dokonane w podobny sposób, jak w przypadku organi- zacji międzynarodowych. A zatem najpierw ustalone zostaną charakter defini- cji regionalnej organizacji integracyjnej i jej kluczowe elementy. Uprzedzając dalsze rozważania, trzeba jednak zaznaczyć, że jak dotąd nie doszło do sformu- łowania orzeczniczych definicji organizacji integracyjnych. Z kolei doktryna kładzie raczej nacisk na charakter konkretnych organizacji integracyjnych ani- żeli na ich definicję ustaloną wskutek analizy porównawczej. W efekcie roz- ważania w tym zakresie zostaną ograniczone do definicji legalnych. W dalszej kolejności wyjaśnione będą elementy definiujące regionalne organizacje inte- gracyjne. Ostatnim etapem będzie zestawienie ustaleń dokonanych w odniesieniu do organizacji międzynarodowych i regionalnych organizacji integracyjnych oraz sformułowanie konkluzji dotyczących ewentualnej specyfiki prawnomiędzy- narodowej natury regionalnej organizacji integracyjnej. 1 Trzeba mieć świadomość, że perspektywy te nie są w pełni rozłączne w tym przynajmniej rozumieniu, że przedstawiciele doktryny uczestniczą w opracowywaniu tekstów traktatów i nie- jednokrotnie są sędziami międzynarodowymi. Z drugiej strony, zwłaszcza współcześnie formułują koncepcje teoretyczne przez odwołanie się do międzynarodowej praktyki traktatowej i orzeczni- czej. 3 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? I. Uwagi wstępne Wiek XIX i pierwsza połowa XX w. przyniosły pierwsze trwalsze zmiany w organizacji wspólnoty międzynarodowej. O ile od czasów starożytnych do XIX w. powstawały niekiedy różne związki państw, o tyle ich poziom zinsty- tucjonalizowania i trwałości pozostawiał wiele do życzenia2. Z nastaniem XIX w. sytuacja zaczęła ulegać zmianom. Państwa doszły do wniosku, że przynaj- mniej w niektórych dziedzinach niemających charakteru politycznego moż- liwa i potrzebna jest współpraca oparta na bardziej stabilnych i stałych kon- taktach. W rezultacie zaczęto tworzyć struktury, zwane organizacjami między- narodowymi (po raz pierwszy terminu tego użył James Lorimer w 1867 r.3) bądź instytucjami międzynarodowymi4. U zarania były one postrzegane jedy- nie jako forma przedłużenia polityki państw, względnie trwała forma realiza- cji ich wspólnych interesów. Struktury te zaczęto opierać na umowach mię- dzynarodowych, w których określano ich cele i zadania, funkcje, organizację 2 Pojęcie instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych jest pojęciem szerokim. Tworze- nie organizacji międzynarodowych jest tylko jednym z przejawów tego zjawiska. Zob. J. Kukułka, Pojęcie i istota instytucjonalizacji w stosunkach międzynarodowych, [w:] J. Kukułka (red.), Zmien- ność i instytucjonalizacja stosunków międzynarodowych, Warszawa 1988, s. 305 i n. 3 Z kolei, jak ustalił J. Klabbers, The Transformation of International Organizations Law, EJIL 2015, vol. 26, No. 1, s. 44, pierwszą osobą, która posłużyła się terminem „organizacja mię- dzynarodowa” w znaczeniu szerokim był F. Bowes Sayre w pracy Experiments in International Administration z 1919 r. Do tego czasu używano zróżnicowanych określeń, jak np. związki admi- nistracyjne (międzynarodowe) czy komisje rzeczne. 4 Chociaż terminem dominującym zarówno w praktyce międzynarodowej, jak i w dyskursie prawniczym jest określenie „organizacja międzynarodowa”, to jednak termin „instytucje między- narodowe” wciąż nie wyszedł z użycia. W efekcie prawo regulujące zagadnienia związane ze sta- tusem i działalnością organizacji/instytucji nazywane jest zamiennie prawem organizacji między- narodowych (zob. J. Klabbers, A. Wallendahl (eds.), Research Handbook on the Law of Interna- tional Organizations, Cheltenham–Northampton 2011; Droit des organisations internationales, sous la direction de E. Lagrange, J.-M. Sorel, Issy-les-Moulineaux 2013) bądź międzynarodowym prawem instytucjonalnym (zob. H.G. Schermers, N.M. Blokker, International Institutional Law, Leiden–Boston 2011; J. Klabbers, An Introduction to International Institutional Law, Cambridge 2002). Wyjątkowo dochodzi do powiązania obu nazw (C.F. Amerashinghe, Principles of the In- stitutional Law of International Organizations, Cambridge 2005; trzeba tu zauważyć, że określe- nie „prawo instytucjonalne” zostało użyte raczej jako przeciwstawienie „prawu materialnemu” – s. 13–15). Pamiętać też trzeba, że pojęcie „instytucja międzynarodowa” (i w ślad za nim termin „międzynarodowe prawo instytucjonalne”) może być rozumiane szerzej i obejmować każdą formę instytucjonalną współpracy państw. 4 § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? wewnętrzną (ustanawiano ich organy), zasady członkostwa. Organizacje mię- dzynarodowe w swej pierwotnej funkcji miały uzupełniać i rozwijać klasyczną współpracę dyplomatyczną, w tym także nowszą jej postać – tzw. dyplomację kongresową, która była znana na arenie międzynarodowej zwłaszcza od cza- sów traktatów westfalskich (1648 r.)5. Stąd też wzięło się postrzeganie organi- zacji międzynarodowych jako instrumentów w rękach państw, które trwa nie- kiedy do dzisiaj6. W XIX w. pojawiły się najpierw partykularne organizacje o charakterze re- gulacyjnym7. Były to tzw. międzynarodowe komisje rzeczne (zwłaszcza Cen- tralna Komisja Żeglugi na Renie, 1815 r.; Europejska Komisja Dunaju, 1856 r.). Nieco później państwa zaczęły tworzyć unie (związki) o ambicjach powszech- nych mające być formą efektywniejszej realizacji ich interesów w konkret- nych, powiązanych z obrotem gospodarczym dziedzinach. Były to tzw. unie/ związki celowe lub administracyjne (np. Międzynarodowa Unia Telegraficzna, 1865 r.; Powszechny Związek Pocztowy, 1874 r.). Na początku XX w. poja- wiła się pierwsza organizacja, której cele i zadania objęły szerszą paletę spraw, w tym kwestie współpracy politycznej. Organizacją tą była Unia Panamerykań- ska (1910 r.). W późniejszym okresie, naznaczonym doświadczeniami I wojny światowej, postanowiono ustanowić powszechną organizację o kompetencji ogólnej, właściwą zwłaszcza w sferze politycznej. Organizacją tą była Liga Na- rodów (1919/1920 r.). We wspólnocie międzynarodowej stopniowo dokony- wał się przewrót organizacyjny8. 5 J. Klabbers, An Introduction, s. 17. 6 E. David, Droit des organisations internationales, Bruxelles 2016, s. 87, odnosząc się do roli organizacji międzynarodowych w stosunkach międzynarodowych podnosi, że rozwój tych orga- nizacji jest zjawiskiem względnie nowym. Jednak nie można mieć zbyt wielu złudzeń w sprawie zdolności organizacji do kontrolowania anarchii międzynarodowej. Organizacje międzynarodowe pojawiają się jako „une superstructure légère, aérienne par rapport au magma étatique. [...] C’est « l’affrontement dialectique inévitable », écrit R.J. Dupuy, entre O.I. qui tend à affirmer son pouvoir sur les états et ces derniers qui n’acceptent pas son pouvoir sur les Etats et ces derniers qui n’acceptent pas toujours la règle du jeu”. 7 Na temat genezy i rozwoju organizacji międzynarodowych zob. m.in. J.-M. Sorel, L’institu- tionnalisation des relations internationales, [w:] Droit des organisations internationals, s. 11 i n.; J. Klabbers, An Introduction, s. 18–23. Zob. też E. Łaźniewska, P. Deszczyński (red.), Kompendium wiedzy o organizacjach międzynarodowych, Warszawa 2011, s. 30–38. 8 J. Menkes, A. Wasilkowski, Organizacje międzynarodowe. Prawo instytucjonalne, Warszawa 2010, s. 65, mówią o przewrocie organizacyjnym XX w., rozpoczynając jego omawianie od chwili powstania Ligi Narodów. Warto podkreślić, że przewrót ten nie był jednym momentem histo- rycznym, lecz dłuższym procesem, który przebiegał przede wszystkim w świadomości międzyna- rodowej. 5 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... Przewrót ten podlega utrwaleniu po zakończeniu II wojny światowej. Ukonstytuowała się wówczas nie tylko nowa organizacja powszechna o ogól- nym zakresie działania – Organizacja Narodów Zjednoczonych, lecz powstał cały system organizacyjny w formie powiązanych z ONZ tzw. organizacji (agend) wyspecjalizowanych (ang. specialized agencies; fr. institutions spéciali- sées – art. 57 Karty NZ)9. Jednocześnie na poszczególnych kontynentach za- częły powstawać organizacje regionalne o szerokich celach i zadaniach (wy- jątek stanowiła Azja, gdzie do tej pory nie powstała regionalna organizacja o kompetencji ogólnej i zasięgu kontynentalnym), a także powszechne i party- kularne organizacje w różnych węższych dziedzinach współdziałania (od orga- nizacji zajmujących się cłami – Rada Współpracy Celnej, potem Światowa Or- ganizacja Celna – WOC, rybołówstwem czy ochroną środowiska morskiego, jak np. Organizacja Rybołówcza na Atlantyku Północnym – NAFO, Komisja Tuńczyka na Oceanie Indyjskim – IOTC, przez organizacje współpracy gospo- darczej, jak np. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – OECD, aż po sojusze wojskowe, jak np. Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego – NATO, czy nieistniejące już Organizację Traktatu Centralnego – CENTO albo Organizację Traktatu Azji Południowo-Wschodniej – SEATO). Wiele spośród organizacji zawarło z ONZ umowy o współpracy albo pozostaje w innych związkach instytucjonalnych z tą Organizacją. Lata 70. i 80. XX w. przynoszą kryzys organizacji międzynarodowych, zwłaszcza organizacji powszechnych, i powrót do dyplomacji dwustronnej. W jego tle znalazła się Zimna Wojna. Jednocześnie dokonywał się proces proli- feracji i dywersyfikacji międzynarodowych. Jednak dopiero zakończenie Zim- nej Wojny umożliwiło istotną zmianę sytuacji i powrót do multilateralizmu jako filozofii działania w stosunkach międzynarodowych10. Rozwojowi organizacji międzynarodowych towarzyszy refleksja nad istotą i międzynarodowym znaczeniem tych organizacji. Jednak zarówno w prawie międzynarodowym jako takim, jak i w prawie organizacji międzynarodowych nie dopracowano się powszechnie akceptowanej definicji organizacji między- 9 MTS w opinii doradczej w sprawie legalności użycia broni jądrowej w konflikcie zbrojnym z 8.7.1996 r. stwierdził w par. 26: Karta NZ ustanowiła podstawy systemu zmierzającego do zor- ganizowania współpracy międzynarodowej w sposób spójny przez powiązanie z ONZ, dysponu- jącej kompetencją ogólną, różnych autonomicznych i komplementarnych organizacji, wyposażo- nych w kompetencje sektorowe. Działalność organizacji wyspecjalizowanych jest koordynowana zwłaszcza na mocy umów między nimi a ONZ. I.C.J. Rep. 1996, s. 66 (s. 80). 10 Zob. D. Simon, L’Organisation internationale, [w:] Perspectives du droit international et eu- ropéen. Recueil d’études à la mémoire de G. Apollis, Paris 1992, s. 53–65, 69–70. 6 § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? narodowej. Nie wypracowała jej praktyka prawna (traktatowa, orzecznicza), ani doktryna. Nie oznacza to wszakże, że spory doktrynalne uniemożliwiają konstruowanie pojęcia „organizacja międzynarodowa”. Jakkolwiek najwcześniejsze definicje organizacji międzynarodowej mają z pewnością charakter doktrynalny, to jednak współczesną prezentację pro- blematyki warto zacząć od pokazania sposobów pojmowania organizacji mię- dzynarodowych w praktyce prawnej. W swoich najnowszych ujęciach dok- tryna odwołuje się bowiem do praktyki prawnej zarówno aprobująco, jak i kry- tycznie. Praktyka prawna stanowi więc obecnie dla nauki prawa podstawowy punkt odniesienia. W ramach praktyki prawnej spojrzymy najpierw na prak- tykę orzeczniczą. Tutaj bowiem pojawiają się pierwsze przybliżenia istoty orga- nizacji międzynarodowej. Następnie omówiona zostanie praktyka traktatowa. Stanowiska doktrynalne zostaną pokazane w znaczącym uproszczeniu, mniej w ujęciu ewolucyjnym, bardziej jako krytyka orzecznictwa czy też definicji traktatowych, a przede wszystkim jako próba stworzenia definicji uniwersal- nych. Pierwszeństwo zostanie tutaj dane przedstawicielom doktryny prawa or- ganizacji międzynarodowych, jakkolwiek są oni jednocześnie reprezentantami szerzej pojmowanej doktryny prawa międzynarodowego. W dalszej części zostaną scharakteryzowane poszczególne, powtarzające się w praktyce i teorii, elementy pojęcia „organizacja międzynarodowa”. Będą one omawiane także w perspektywie dążenia do redefiniowania zastanych para- dygmatów. W ostatnim przypadku istotne będą ustalenia Komisji Prawa Mię- dzynarodowego ONZ dotyczące odpowiedzialności organizacji międzynaro- dowych za czyny międzynarodowo bezprawne przyjęte w 2011 r.11. Dążąc do ustalenia reguł odpowiedzialności Komisja pochyliła się bowiem również nad rozumieniem „organizacji międzynarodowej”. 11 Artykuły zostały przyjęte do wiadomości przez Zgromadzenie Ogólne ONZ na mocy rezo- lucji z 9.12.2011 r. (A/RES/66/100) i do niej załączone. Zgromadzenie jednak nie zamknęło sprawy, lecz skierowało tekst Komisji do rządów państw członkowskich i do organizacji międzynarodo- wych w celu jego skonsultowania. Komisja opatrzyła tekst Artykułów interesującymi komenta- rzami. Zob. http://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_11_2011.pdf. 7 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... II. Trzy perspektywy definiowania organizacji międzynarodowych 1. Orzecznicze sposoby postrzegania organizacji międzynarodowych Jeden z pierwszych opisów orzeczniczych organizacji międzynarodowej znajdujemy w opinii doradczej Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzyna- rodowej w sprawie jurysdykcji Europejskiej Komisji Dunaju z 8.12.1927 r.12 Try- bunał uznał, że, fakt, iż Komisja działa na zasadzie zupełnej niezależności od władzy terytorialnej (rumuńskiej) i dysponuje niezależnymi środkami działa- nia oraz przywilejami i immunitetami, które zwykle nie są przyznawane orga- nizmom międzynarodowym (fr. organismes internationaux, ang. international organizations), nie oznacza, że dysponuje ona wyłączną suwerennością teryto- rialną. Jednym suwerenem na opiniowanym terytorium pozostaje Rumunia. Natomiast kryterium pozwalającym rozgraniczyć władzę Rumunii i Komisji w odniesieniu do tego samego terytorium jest kryterium funkcji. Pozwala ono określić, jakie funkcje zostały przyznane Komisji. Trybunał podkreślił w tym kontekście, że Komisja nie jest państwem, lecz instytucją międzynarodową (fr. institution internationale; ang. international institution), która ma szcze- gólny cel i kompetencje wynikające ze Statutu Ostatecznego, które umożliwiają jej osiągnięcie tego celu. Jednocześnie ma ona kompetencję do wypełnienia tych funkcji w pełnym ich zakresie, chyba że Statut nakłada na nią ogranicze- nia. Rozpatrując szerokie uprawnienia Komisji, Trybunał przypomniał też, że ograniczenia wykonywania praw suwerennych, które państwo zaakceptowało na mocy traktatu (w tym przypadku Rumunii, która na mocy Statutu Osta- tecznego ustanowiła Komisję Dunaju, powierzając jej określone kompetencje), nie może być uważane za naruszenie suwerenności tego państwa. W ten sposób STSM uznał po raz pierwszy w orzecznictwie międzynaro- dowym, że państwa mogą tworzyć odrębne byty prawne, od nich niezależne – organizacje międzynarodowe. Organizacje te mogą mieć szerokie uprawnie- nia, w tym także dotyczące zarządzania terytorium. Nie stają się jednak przez to państwami, nie dysponują kompetencjami domniemanymi. Ich uprawnie- nia są determinowane statutem, funkcjami i celami im przypisanymi. Zara- zem przyznanie ich organizacji i wykonywanie ich przez organizację niechyb- nie prowadzi do ograniczenia wykonywania praw suwerennych państw człon- kowskich. Nie stanowi to wszelako naruszenia suwerenności, gdyż (i na tyle, 12 P.C.I.J. Publ. Series B, No. 14, s. 63–64, 36. 8 § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? na ile) odbywa się na zasadzie swobodnie wyrażonej traktatem – statutem woli tych państw13. W odniesieniu do pojmowania i działania organizacji międzynarodowych przełomowe znaczenie miała jednakże opinia doradcza Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie odszkodowania za szkody poniesione w służbie Narodów Zjednoczonych z 11.4.1949 r.14. Zdaniem Trybunału, rozwój prawa międzynarodowego znajdował się w toku jego historii pod wpływem wymogów życia międzynarodowego, a stopniowy wzrost kolektywnych dzia- łań państw dostarczył szeregu przykładów działania podejmowanego w płasz- czyźnie międzynarodowej przez pewne podmioty (ang. entities), które nie są państwami. W efekcie Trybunał stwierdził, że rozwój ten doprowadził do po- wstania ONZ, będącej organizacją międzynarodową, której cele i zasady są określone w Karcie NZ. Trybunał wskazał, że Karta nie ogranicza Organiza- cji do roli zwykłego ośrodka, w którym byłyby harmonizowane wysiłki naro- dów ukierunkowane ku osiągnięciu wspólnych celów. Karta ustanawia jej or- gany, przypisuje własne zadania, określa pozycję państw członkowskich w sto- sunku do Organizacji, nakazując im jej wspieranie w wszelkich działaniach, wykonywanie decyzji Rady Bezpieczeństwa i zaleceń Zgromadzenia Ogólnego. Karta przyznaje Organizacji zdolność prawną, przywileje i immunitety na te- rytoriach państw członkowskich i zdolność do zawarcia z państwami człon- kowskimi umów w tej materii. Trybunał podkreślił, że na ówczesne czasy ONZ jest najbardziej rozwiniętym typem organizacji międzynarodowej. Dysponuje ona kompetencją niezbędną do wykonywania jej funkcji. Według MTS, Orga- nizacja jest osobą międzynarodową (fr. personne internationale; ang. interna- tional person), co jednak nie powoduje, że jest państwem, czy też, że jej prawa i obowiązki są takie, jak państwa. Trybunał podkreślił, że tym bardziej nie jest ona superpaństwem, cokolwiek termin ten miałby znaczyć15. 13 Zob. też m.in. E. Karska, K. Karski, Europejska Komisja Dunaju: organizacja między- narodowa, która nazywano „państwem rzecznym”, [w:] B. Mikołaczyk, J. Nowakowska-Mału- secka (red.), Prawo organizacji międzynarodowych wobec problemów współczesnego świata. Księga Jubileuszowa dedykowana Pani profesor Genowefie Grabowskiej, Bydgoszcz–Katowice 2014, s. 176 i n., zwł. s. 194–198. 14 ICJ Rep. 1949, s. 178–179. Szerszą analizę wywodów MTS w odniesieniu do podmiotowości prawnej organizacji międzynarodowych zob. rozdz. II monografii. 15 MTS przypomniał to sformułowanie w opinii doradczej w sprawie wykładni Porozumienia z 25.3.1951 r. między WHO a Egiptem z 20.12.1980 r., par. 37 („As was pointed out by the Court in one of its early Advisory Opinions, there is nothing in the character of international organizations to justify their being considered as some form of “super-State”), ICJ Rep. 1980, s. 72 (s. 89). 9 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... W opinii z 1949 r. MTS nie sformułował orzeczniczej definicji organiza- cji międzynarodowej. Niemniej uznał, że organizacje międzynarodowe są pro- duktem rozwoju prawa międzynarodowego, efektem działań kolektywnych państw (chociaż nie przesądził, na ile trwałym). Są ich dziełem, a zatem nie są podmiotami pierwotnymi. Zarazem w opinii doradczej Trybunał wiele razy podkreślił ich samodzielność w stosunku do państw członkowskich. Dla niego, organizacje międzynarodowe nie są jedynie platformą współpracy państw, lecz autonomicznymi osobami międzynarodowymi. Organizacja ma własne cele, zadania, organy i kompetencje niezbędne do ich realizacji. Ma też zdolność działania w sferze międzynarodowej, w tym w zakresie zawierania umów mię- dzynarodowych niezbędnych do osiągnięcia celów i wypełnienia ich funkcji. Wszystkie te elementy znajdują podstawę w statucie organizacji i w następczej praktyce. Są one specyficzne dla organizacji międzynarodowej, która jest by- tem różnym od państw i której nie przekształcają w superpaństwo. Z perspektywy definiowania organizacji międzynarodowych interesujący jest również wyrok MTS z 20.4.2010 r. w sprawie papierni na rzece Urugwaj wy- dany w sporze między Urugwajem a Argentyną16. Symbolicznie nawiązuje on do opinii doradczej STSM w sprawie Europejskiej Komisji Dunaju, a zarazem dopełnia wcześniejsze orzecznictwo MTS. W wyroku Trybunał rozważał m.in. naturę Komisji Administracyjnej Rzeki Urugwaj (CARU), działającej na pod- stawie Statutu z 1975 r. Uznał on, że jako byt wyposażony w osobowość prawną przyznaną w celu wypełnienia wyznaczonych funkcji i dysponujący niezbęd- nymi zasobami oraz informacjami i ułatwieniami koniecznymi do działania, CARU poważnie odbiega od „zwykłego pasa transmisyjnego między Stro- nami”, dysponując szerokimi własnymi kompetencjami. Zauważył ponadto mimochodem, że CARU jest organizacją międzynarodową. W takiej klasyfi- kacji nie przeszkadza stwierdzenie, że może składa się ona jedynie z dwóch państw członkowskich. Przypomniał również, odwołując się do opinii dorad- czej z 1996 r., że o kompetencjach organizacji decyduje zasada specjalności. Z tego schematycznego przeglądu orzecznictwa międzynarodowego wy- nika, że: 1) organizacje międzynarodowe są z punktu widzenia prawa międzynaro- dowego zjawiskiem nowym, istotnym o tyle, o ile są one trwałe oraz dysponują istotnymi kompetencjami i włączają się w obrót międzyna- rodowy; 16 Zob. § 87, 89, ICJ Rep. 2010, s. 14 (s. 53). 10 § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? 3) 2) organizacje międzynarodowe tworzą państwa, chociaż same nie są pań- stwami, ani superpaństwami; organizacje mogą składać się nawet tylko z dwóch państw; jakkolwiek stworzone przez państwa, organizacje międzynarodowe dys- ponują pewną samodzielnością (autonomią) czy nawet niezależnością od członków, której granice wyznaczają osobowość prawna i zdolność prawna organizacji, jej przywileje i immunitety, cele, funkcje, posiadane organy, zasoby i inne elementy niezbędne do ich działania, i w tym zna- czeniu są podmiotami odrębnymi od swych twórców; nie jest jednak oczywiste, czy posiadanie przez organizację podmiotowości prawnej jest warunkiem jej uznania za organizację międzynarodową; 4) organizacje międzynarodowe są podmiotami prawa międzynarodowego różnymi od państw w szczególności pod względem zakresu kompeten- cji, praw i obowiązków, chociaż zakres władzy konkretnej organizacji międzynarodowej może być niekiedy bardzo szeroki; 6) 5) organizacje międzynarodowe służą osiąganiu wspólnych celów określo- nych przez ich twórców przez wypełnianie funkcji wyznaczonych w sta- tutach; tworząc organizacje międzynarodowe i przyznając im określoną władzę (może mieć ona m.in. charakter regulacyjny), państwa mogą ograniczyć korzystanie z własnych praw suwerennych; 7) kompetencje organizacji międzynarodowych mogą być zróżnicowane; zarazem mogą wynikać nie tylko ze statutu, lecz mogą być również do- rozumiane. 2. Definiowanie organizacji międzynarodowej w praktyce traktatowej Definicje traktatowe organizacji międzynarodowej pojawiają się w zasa- dzie po II wojnie światowej17. Nie spotkamy ich zbyt często. Jedną z pierw- szych definicji legalnych organizacji międzynarodowej (aczkolwiek bardzo la- pidarną) znajdziemy w Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów (KWPT) z 23.5.1969 r. Przez organizację międzynarodową rozumie się w niej organiza- cję międzyrządową (art. 2 ust. 1 lit. i). W komentarzu Komisji Prawa Między- narodowego zwrócono krótko uwagę, że chodziło tutaj nie tyle akcentowanie 17 Na potrzeby tego opracowania przez definicje traktatowe będą rozumiane nie tylko defini- cje zawarte w pisemnych umowach międzynarodowych (traktatach), lecz także w „miękkich”, po- niekąd przedkonwencyjnych, unormowaniach opracowanych w formie pisemnej przez Komisję Prawa Międzynarodowego, mających wszakże postać artykułowaną (np. Artykuły Komisji Prawa Międzynarodowego dotyczące odpowiedzialności organizacji międzynarodowych). 11 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... państwocentrycznego charakteru organizacji międzynarodowej, ile odróżnie- nie jej od międzynarodowych organizacji pozarządowych18. Definicję przyjętą w Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów przejęto do innych konwencji. W ten sposób w Konwencji wiedeńskiej o przedstawi- cielstwie państw w ich stosunkach z organizacjami międzynarodowymi o cha- rakterze powszechnym z 14.3.1975 r. organizację międzynarodową zdefinio- wano równie krótko jako organizację międzyrządową (art. 1 ust. 1 pkt 1). Ko- misja Prawa Międzynarodowego uzasadniła swoją decyzję w taki sposób, że Konwencja nie dotyczy organizacji międzynarodowych jako takich, lecz przed- stawicielstwa państw w stosunkach z organizacjami o charakterze powszech- nym19. Bez głębszej refleksji definicję organizacji międzynarodowej jako or- ganizacji międzyrządowej przyjęto też w Konwencji wiedeńskiej o sukcesji państw w odniesieniu do traktatów z 6.11.1978 r. (art. 2 ust. 1 lit. n)20, czy w projekcie Artykułów w sprawie statusu kuriera dyplomatycznego oraz ba- gażu dyplomatycznego nietowarzyszącego kurierowi dyplomatycznemu oraz projektu protokołów opcyjnych z 1989 r.21. Prima facie identyczne rozumienie organizacji międzynarodowej znajduje się również w Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów między państwami 18 Zob. uwagę 14 w komentarzu Komisji Prawa Międzynarodowego do art. 2 projektu KWPT z 1966 r.; Draft Articles on the Law of Treaties with commentaries, Yearbook of the Interna- tional Law Commission (YILC) 1966, vol. II, s. 190; tekst: http://untreaty.un.org/ilc/texts/instru- ments/english/commentaries/1_1_1966.pdf. Ph. Gautier, komentując art. 2 KWPT, zwraca uwagę, że definicja przyjęta przez Komisję miała charakter minimalistyczny. Wysiłki podejmowane przez niektórych członków Komisji w kierunku nadania definicji organizacji międzynarodowej znacze- nia bardziej materialnego (np. J.L. Brierly – sprawozdanie z 1950 r., G. Fitzmaurice – sprawozdanie z 1956 r.) zakończyły się niepowodzeniem. Wysiłki te nie znajdowały wsparcia w stanowisku sa- mych organizacji międzynarodowych. Zgodnie z poglądem P. Reutera, także sprawozdawcy w Ko- misji Prawa Międzynarodowego, wobec braku konsensusu i ograniczonej użyteczności praktycz- nej uznano, że definicje materialne należy pozostawić doktrynie. Zob. Ph. Gautier, komentarz do art. 2 KWPT, [w:] Les Conventions de Vienne sur le droit des traités. Commentaire article par article, sous la direction de O. Corten i P. Klein, Bruxelles 2006 (dalej: Les Conventions de Vienne sur le droit des traités. Commentaire article par article), vol. I, s. 75–76. 19 Zob. projekt Artykułów z 1971 r.; Draft articles on the Representation of States in Their Relations with International Organizations with commentaries, YILC 1971, s. 285; tekst : http:// untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/5_1_1971.pdf. 20 UNTS vol. 1946, s. 3. Konwencja weszła w życie 6.11.1996 r., lecz ratyfikowało ją tylko 21 Zob. Draft Articles on the Status of the Diplomatic Courier and the Diplomatic Bag Not Accompanied by Diplomatic Courier (including draft Optional Protocols), with commentaries, YILC 1989, vol. II, s. 18, tekst: http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentarie- s/9_5_1989.pdf. 22 strony. 12 § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? a organizacjami międzynarodowymi i między organizacjami międzynarodo- wymi (KWPTOM) z 21.3.1986 r. (art. 2 ust. 1 lit. i). Jest przy tym interesu- jące, że Komisja przyjęła rozbudowaną argumentację swojej decyzji. Uznała ona, że definicja organizacji międzynarodowej odpowiada praktyce między- narodowej. Niemniej dostrzegła, że organizacje międzynarodowe złożone są „głównie z państw i, w wyjątkowych przypadkach, z jednej lub dwóch orga- nizacji międzynarodowych, oraz że w pewnych przypadkach mają członków stowarzyszonych, którzy nie są jeszcze państwami lub którzy mogą być innymi organizacjami międzynarodowymi”. Komisja odnotowała przy tym niektóre przypadki uznane w tym kontekście za szczególne (np. udział ONZ w Między- narodowym Związku Telekomunikacyjnym, czy EWG w GATT). Komisja nie zdecydowała się jednak zmienić definicji, gdyż jej zdaniem jest ona bardzo elastyczna i nie przesądza reżimu rządzącego poszczególnymi organizacjami czy strukturą wewnętrzną, ani też „zakresem (ang. amount) zdolności prawnej, której podmiot wymaga w celu jego postrzegania jako or- ganizacji międzynarodowej w rozumieniu niniejszego projektu”. Jak podkre- śliła to Komisja, podstawowym celem projektu było bowiem nie ustalanie sta- tusu prawnego organizacji międzynarodowej, lecz reżimu mającego zastoso- wanie do traktatów, których stroną mogą być organizacje międzynarodowe. Stwierdziła wręcz: „Niniejszy projekt artykułów jest przeznaczony do stoso- wania do takich traktatów, niezależnie od statusu danych organizacji”. Na od- mianę Komisja stwierdziła, że zależy jej na tym, aby projekt stosował się do wszelkich (jakkolwiek oczywiście międzyrządowych) organizacji międzynaro- dowych, niezależnie od ich charakteru, byle tylko organizacja mogła zawrzeć przynajmniej jeden traktat22. W ten zasadniczy nurt zdawkowego definiowania organizacji międzynaro- dowych wpisuje się również projekt Komisji Prawa Międzynarodowego doty- czący Artykułów o odpowiedzialności państw za czyny międzynarodowo bez- prawne z 2000 r. W komentarzu do projektu Artykułów przyjęto klasyczne ro- zumienie organizacji międzynarodowej jako organizacji międzyrządowej. Przy 22 Zob. pkt 18–23 komentarza Komisji Prawa Międzynarodowego do projektu Artykułów z 1982 r.; Draft articles on the law of treaties between States and international organizations or between international organizations with commentaries; YILC 1982, vol. II, s. 20–21; tekst: http:// untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/1_2_1982.pdf. 13 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... tym zastrzeżono jedynie, że organizacja taka ma własną osobowość prawną i ponosi odpowiedzialność, jeśli działa przez swe organy23. Znaczącego wyłomu w tradycyjnym podejściu do traktatowego definiowa- nia organizacji międzynarodowych dokonała Komisja Prawa Międzynarodo- wego dopiero w trakcie prac nad projektem Artykułów o odpowiedzialności organizacji międzynarodowych za czyny międzynarodowo bezprawne. Stało się to w znacznym stopniu pod wpływem G. Gaji, specjalnego sprawozdawcy Komisji, który w 2003 r. zaproponował odejście od definicji przyjętej w ra- mach prawa traktatów24. Jednym z założeń stało się przekonanie, że definicja organizacji międzynarodowej ma istotne znaczenie dla zakresu Artykułów. Nie można więc zadowolić się jej dotychczasowym określeniem traktatowym. Za- razem z oczywistych względów w grę wchodziły tylko takie organizacje mię- dzynarodowe, które posiadają osobowość prawa międzynarodowego (tylko one są zdolne do ponoszenia odpowiedzialności). G. Gaja zmierzał do wyznaczenia pewnej grupy organizacji międzynarodo- wych, do których projekt Komisji mógłby mieć zastosowanie. Uznał, że będą to organizacje pełniące funkcje rządowe (legislacyjne, wykonawcze, sądowe). W tym kontekście międzyrządowy charakter organizacji objaśniał przez pry- zmat tego, kto ostatecznie kontroluje działalność organizacji, kto może zmo- dyfikować lub zakończyć jej działalność. Stwierdził, że organizacje międzyrzą- dowe to te, w których decydująca rola przypada państwom. Znaczenie wtórne ma to, jaki jest skład organów organizacji. Z jego perspektywy nie miało zna- czenia również to, jaki charakter ma dokument konstytuujący organizację (czy jest to traktat, czy nie). Ważne było, jakie funkcje organizacja pełni. To właśnie w następstwie wykonywania funkcji będzie ona nabywała osobowość prawną i będzie zdolna do poniesienia odpowiedzialności prawnomiędzyna- 23 Zob. komentarz do art. 57 projektu Artykułów (odpowiedzialność organizacji między- narodowych), YILC 2001, vol. II, s. 141, tekst: http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/en- glish/commentaries/9_6_2001.pdf. 24 First report on responsibility of international organizations; A/CN.4/532, s. 7–17; tekst: http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N03/300/28/PDF/N0330028.pdf?OpenE- lement. Trzeba jednak zauważyć, że do zmiany paradygmatu niewątpliwie przyczyniły się m.in. krytyczne wobec dotychczasowej definicji poglądy doktryny. G. Gaja zresztą w szerokim zakresie skorzystał z jej osiągnięć. Zob. też M. Mendelson, The Definition of ‘International Organization’ in the International Law Commission’s Current Project on the Responsibility of International Or- ganizations, [w:] M. Ragazzi (ed.), International Responsibility Today. Essays in Memory of Oscar Schachter, Leiden–Boston 2005, s. 376–377; A. Czaplińska, Odpowiedzialność organizacji między- narodowych jako element uniwersalnego systemu odpowiedzialności międzynarodowoprawnej, Łódź 2014, s. 39–44. 14 § 2. Co to jest organizacja międzynarodowa? rodowej. W rezultacie zaproponował on, aby termin „organizacja międzyna- rodowa” „odnosił się do organizacji, która obejmuje wśród jej członków pań- stwa, o tyle, o ile wykonuje ona w ramach swej własnej zdolności pewne funk- cje rządowe” (art. 2)25. W ostatecznym brzmieniu Artykułów o odpowiedzialności organizacji międzynarodowych w art. 2 lit. a Komisja Prawa Międzynarodowego przy- jęła jednak odmienną definicję26. Według niej, organizacja międzynarodowa oznacza „organizację ustanowioną przez traktat lub inny instrument regulo- wany prawem międzynarodowym i posiadającą swoją własną osobowość mię- dzynarodową. Organizacje międzynarodowe mogą obejmować jako członków, oprócz państw, inne podmioty”27. W komentarzu do projektu Artykułów Komisja wyjaśniła, że zdecydowała się na odstąpienie od tradycyjnego, międzyrządowego rozumienia organizacji międzynarodowej z trzech powodów: 1) międzyrządowość wykazuje niski po- ziom informacyjny: nie jest jasne, czy międzyrządowość dotyczy dokumentu konstytuującego czy rzeczywistego członkostwa w organizacji; 2) międzyrzą- dowość jest nieadekwatna w szeregu przypadkach, gdyż w niektórych organi- zacjach międzynarodowych reprezentowane są także organy państwowe inne niż rządowe; 3) wzrastająca liczba organizacji obejmuje wśród członków nie tylko państwa, ale też inne podmioty. W odniesieniu do podstawy działania organizacji Komisja stwierdziła, że niektóre organizacje działają w ogóle lub działały przez pewien czas lub stale bez traktatowej podstawy (np. Rada Nordycka, KBWE/OBWE, OPEC). W każ- dym razie ważne jest to, aby dokument konstytuujący podlegał prawu mię- dzynarodowemu, a nie prawu krajowemu (nie jest organizacją międzynaro- dową np. Międzynarodowy Związek Zachowania Przyrody)28. Doniosłe jest 25 ILC Report 2003, A/58/10, s. 38–44. 26 Zob. S. Bouwhuis, The International Law Commission’s Definition of International Orga- nizations, IOLR 2012, vol. 9, No. 2, s. 451 i n. Autor podkreśla, że Komisja zdecydowała się przyjąć definicję organizacji międzynarodowej, a nie organizacji międzyrządowej (s. 454). Zob. też szerzej A. Czaplińska, Odpowiedzialność, s. 44–67. 27 Ang. „an organization established by a treaty or other instrument governed by international law and possessing its own international legal personality. International organizations may include as members, in addition to States, other entities”; fr. „toute organisation instituée par un traité ou un autre instrument régi par le droit international et dotée d’une personnalité juridique internationale propre. Outre des États, une organisation internationale peut comprendre parmi ses membres des entités autres que des États”. 28 Zob. wątpliwości na tle sformułowania Komisji podniesione przez M. Mendelsona, The De- finition of ‘International Organization’ in the International Law Commission’s Current Project 15 Rozdział I. Pojęcie regionalnej organizacji integracyjnej... również dysponowanie formalnie przyznaną lub faktycznie nabytą podmioto- wością prawa międzynarodowego, odrębną od osobowości prawnomiędzyna- rodowej państw członkowskich (trzeba jednak pamiętać, że formalnie defini- cja stworzona jest na potrzeby ustalania odpowiedzialności prawnej organi- zacji międzynarodowych). Komisja Prawa Międzynarodowego podkreśliła, że współcześnie nie tylko państwa mogą współtworzyć organizację międzynaro- dową. Innymi podmiotami mogą być organizacje międzynarodowe, terytoria czy nawet podmioty prywatne. Tendencja do ukształtowania bardziej miesza- nego składu organizacji wynika z wyzwań współpracy w niektórych działach prawa międzynarodowego. Organizację może ustanowić tylko jedno państwo i jedna organizacja. Według Komisji, definicja organizacji międzynarodowej nie ma charak- teru uniwersalnego. Zarazem fakt, że organizacja międzynarodowa nie dyspo- nuje pewnymi cechami nie oznacza, że niektóre reguły i zasady ustalone w Ar- tykułach nie mogą mieć do niej zastosowania. Ponadto Komisja podkreśliła, że opracowane Artykuły mają znaleźć zastosowanie do wszelkich organizacji międzynarodowych, bez względu na ich funkcje, typ, rozmiar członkostwa i za- soby, chyba że i w takim zakresie, w jakim stanowią one reżimy szczególne prawa międzynarodowego (ale nadal prawa międzynarodowego)29. Jak wynika z dokonanego przeglądu, definicje legalne organizacji między- narodowych były formułowane w sposób dość schematyczny. Najczęściej przy okazji ich sporządzania wprowadzano zastrzeżenia, zgodnie z którymi defini- cje te stworzono jedynie na potrzeby konkretnych traktatów lub ich projektów. Przynajmniej zatem formalnie nie nadawano im waloru ogólnego. Mają one znaczenie prawne przede wszystkim dla stron traktatów i, ewentualnie, orga- nów działających bądź orzekających na ich podstawie. Definicje traktatowe używają najczęściej formuły, zgodnie z którą orga- nizacje międzynarodowe to organizacje międzyrządowe. Są to więc defini- cje zdawkowe, kładące nacisk na skład czy funkcję organizacji. Zarazem, w związku z szerokim rozumieniem organizacji międzynarodowych w doktry- nie prawa międzynarodowego, definicje legalne zmierzają do eliminacji ewen- tualnych wątpliwości i wykluczenia z ich zakresu międzynarodowych organi- zacji pozarządowych. on the Responsibility of International Organizations, [w:] M. Ragazzi (ed.), International Respon- sibility, s. 377–380. 29 Zob. projekt Artykułów o odpowiedzialności organizacji międzynarodowych, YILC 2011, vol. II, cz. 2, s. 6–11. Tekst wraz z komentarzem Komisji Prawa Międzynarodowego: http://untre- aty.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_11_2011.pdf. 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Fenomenologia regionalnej integracji państw. Studium prawa międzynarodowego. Tom II
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: