Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00377 007267 16395288 na godz. na dobę w sumie
Figury braku. O prozie Stanisława Dygata - ebook/pdf
Figury braku. O prozie Stanisława Dygata - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 276
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2999-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> powieść
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Studium jest próbą interpretacji powieści Stanisława Dygata, ze szczególnym zwróceniem uwagi na sposób, w jaki autor Jeziora Bodeńskiego zapisuje w swojej twórczości kategorię braku. Brak rozumiany jako figura myślowa, a nie retoryczna, uobecnia się na kartach utworów pisarza jako kondensator pragnień. Książka została podzielona na trzy rozdziały: I. Ekonomia i brak, II. Pragnienie i brak, III. Czas, wojna i brak. Pierwszy rozdział to interpretacja kolejnych powieści pisarza, ze szczególnym zwróceniem uwagi na brak, jako zasadę konstruującą myślenie o miłości. Drugi rozdział, Pragnienie i brak, to próba znalezienia odpowiedzi na pytanie o powód, dla którego brak jest tak ważny w strukturze powieści. Trzeci rozdział, Czas, wojna i brak, stanowi kontynuację rozważań z rozdziałów pierwszego i drugiego, wzbogaconą o nowy sposób rozumienia braku, zbliżającą go do pojęcia nostalgii.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Figury braku O prozie Stanisława Dygata Mojemu Nauczycielowi Profesorowi Marianowi Kisielowi NR 3491 Ewa Bartos Figury braku O prozie Stanisława Dygata Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2016 Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Tomasz Mizerkiewicz Spis treści Wstęp.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. .    7 Ekonomia.i.brak Jezioro Bodeńskie ... . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .    15 Miłość.i.brak..... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    15 Nie-męska.niewola.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    18 Historia.trzech.kobiet .... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    24 Więźniowie.tradycji .. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..    32 Luksus.miłości . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...    41 Pożegnania.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    45 Bunt.i.złudzenia.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    45 Chęć.posiadania.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    52 Zabawka.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..    57 Deficyt.uczuć.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    62 Małżeństwo.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..    65 Podróż.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..    69 Defraudacja.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..    69 Kobiecość.i.władza.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    76 Happy end  .... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    80 Disneyland.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    92 Gra.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..    92 Kłamstwo. .... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..    99 Uwodzenie... . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .   105 Dar.. .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . .. . ..   110 Karnawał, Dworzec w Monachium. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...   114 Nowy.mit..... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..   114 6 Spis treści Pragnienie i brak Abulia   121 Kodowanie miłości   124 Podmiotowość   131 Niedosyt   135 (Anty)bohater   140 Masochizm   150 Dystans   161 Czas, wojna i brak Pętla czasu   173 Między czasem   181 Odbiór   185 Aktualizacja   194 Oszukać czas   200 Wojna   206 Znikająca epoka   225 Obecność   228 Zakończenie   247 Wykaz skrótów   255 Bibliografia   257 Indeks osobowy   265 Summary   271 Résumé   273 Wstęp Trudno o coś prostszego i bardziej ludzkiego niż pragnie- nie Czemuż więc nie ośmielamy się przyznać do własnych pragnień? Dlaczego tak trudno wyrazić je słowem? Tak trudno, że aż musimy je taić, budujemy dla nich gdzieś w sobie kryptę, w której spoczywają zabalsamowane, wyczekując […] Podzielić się z kimś pragnieniami, nie dzieląc się ich obrazami, to grubiaństwo Dzielić się obra- zami, nie dzieląc się samymi pragnieniami, to nudne jak flaki z olejem (albo jak opowiadanie o własnych snach czy podróżach) Na takie zwierzenia niezwykle łatwo jest się zdobyć Natomiast dzielić się wyobrażonymi pragnienia- mi i upragnionymi obrazami to najtrudniejsze wyzwanie Odkładamy je więc na później W końcu dociera do nas, że nigdy nie zdołamy mu sprostać; w tej samej chwili uświadamiamy sobie, że tym niewyjawionym pragnieniem jesteśmy my sami, na zawsze uwięzieni w krypcie1 Zadaniu temu, jak sądzę, próbuje w swojej twórczości sprostać Stanisław Dygat Studium Figury braku jest próbą interpretacji powieści tego pisarza, ze szczególnym zwró- ceniem uwagi na sposób, w jaki autor Jeziora Bodeńskiego zapisuje w swych utworach kategorię  b r a k u Brak rozu- miany jako figura myślowa, a nie retoryczna, uobecnia się na kartach utworów pisarza jako kondensator pragnień 1 G Agamben: Profanacje Przeł i wstępem opatrzył M Kwaterko Warszawa 2006, s 69–70 8 Wstęp Rozum ekonomiczny żywi się niedostatkiem, zanika po osiągnięciu swego celu, jakim jest likwidacja widma nie- doboru Także pragnienie żywi się brakiem – pisze Jean Baudrillard2, a autor Dworca w Monachium to pragnienie w swoich powieściach podsyca Brak ulega tu za każdym razem przeobrażeniom, za- wsze jest jednak pragnieniem czegoś Nie odczytuję go jako niewyrażalności czy nieobecności, lecz jako coś, co zawsze odnosi się do czegoś innego Inaczej mówiąc:  b r a k j e s t k o n k r e t n y w s w o i m d o p e ł n i e n i u, k t ó r y m j e s t t o c o ś, c z e g o n i e m a W prozie autora Pożegnań uobecnia się on binarnie Dygat buduje zawieszenie pomiędzy cierpieniem, którego źródła należy szukać w nieobecności W tym kontekście brak ma wiele wspólnych cech z nostalgią: Nostalgia umieszcza ideał w przeszłości i jest to jedyna rzecz pewna, jaką można o niej powiedzieć Zaraz potem zaczynają się komplikacje Raz jest figurą wyobcowania, dotkliwego braku i płynącego stąd poczucia nieprzysto- sowania, dziś zresztą przybierającego formy, o jakich się nie śniło twórcy tego pojęcia, medykowi Johannesowi Hoferowi z Bazylei, który w roku 1688 z dwóch greckich słów: nóstos – powrót i algós – cierpienie, utworzył nazwę choroby, na jaką zapadali ludzie opuszczający rodzinne strony Innym razem znowu jest figurą zadowolenia, a na- wet szczęścia, u źródeł którego leży zapomnienie, pamięć pozbawiona bólu3 Po przeciwnej stronie znajduje się przyjemność wynika- jąca z ciągłego odnawiania pragnienia 2 J Baudrillard: O uwodzeniu. Przeł J Margański Warszawa 2005, s 9 3 M Zaleski: Formy pamięci Gdańsk 2004, s 11 Wstęp 9 Opisem i analizą sposobu funkcjonowania i uobecniania się w pragnieniu braku zajmuję się w trzech rozdziałach pracy, którą podzieliłam następująco: Ekonomia i brak; Pra­ gnienie i brak; Czas, wojna i brak. Pierwszy rozdział – Ekonomia i brak – jest najobszerniej- szy Skoncentrowałam się w nim na wszystkich powieściach pisarza, zwracając szczególną uwagę na wątki miłosne Standardowy, a czasami nieoczekiwany rozwój narracji o trudnych związkach między mężczyznami i kobietami świadczy o przeobrażeniach, jakim ulegają bohaterowie prozy Dygata Okazuje się, że wybory miłosne, jakich do- konują bohaterowie powieści autora Pożegnań, podlegają p r a w u e k o n o m i i   Racjonalne kalkulacje możliwych zysków i strat są wielokrotnie przyczyną ich położenia egzystencjalnego Bohaterowie Dygata decydują się na po- zostawanie w stanie  n i e s p e ł n i e n i a Nie zawsze ma ono wymiar erotycznego (miłosnego) niespełnienia Jest to raczej niespełnienie w układzie społecznym Chronologiczna interpretacja wszystkich powieści Dyga- ta pod kątem jednego tylko wątku pozwala uchwycić zmia- ny zachodzące w autorskich sposobach budowania narracji i bohatera Okazuje się, że Podróż i Disneyland przynoszą od- mienne w porównaniu z Jeziorem Bodeńskim i Pożegnaniami waloryzacje miłości To w Podróży po raz pierwszy ujawni się, z większą mocą uobecniająca się później w Dworcu z Monachium i Karnawale, autobiograficzna kreacja pisarza Zmienia się także sam bohater Od lękliwego, uciekające- go przed ewentualnością zamknięcia w zobowiązującym gorsecie  k o c h a n k a (Jezioro Bodeńskie, Pożegnania), przez m a r z y c i e l a pragnącego przeżyć opłaconą przygodę (Po­ dróż), a k t o r a, funkcjonującego w przestrzeni gry i kłam- stwa (Disneyland), po świadomego dewaluacji walorów świata podstarzałego  p i s a r z a (Dworzec w Monachium, Karnawał) Drugi rozdział, Pragnienie i brak, to próba znalezienia odpowiedzi na pytanie o powód, dla którego brak jest tak 10 Wstęp ważny w strukturze powieści Człowiek w prozie autora Pożegnań konstruuje swoją podmiotowość pod wpływem pragnienia, do którego wywołania niezbędne jest poczucie braku Ciągłe oscylowanie pomiędzy spełnieniem a niespeł- nieniem buduje podmiotowość opartą na niedosycie Brak pobudza bohaterów Dygata do odkrywania nowych pra- gnień, a przybliżanie i oddalanie podmiotu od przedmiotu pragnienia – stwarza dogodną sytuację do pobudzania i pozbawiania ich przyjemności Trzeci rozdział, Czas, wojna i brak, stanowi kontynuację rozważań z rozdziałów pierwszego i drugiego, wzbogaconą o nowy sposób rozumienia braku, zbliżający go do pojęcia nostalgii To nowe rozumienie braku uruchamia myślenie o pamięci i wspomnieniach, o dotkliwym uczuciu pustki po stracie czegoś W prozie Dygata bezpośrednio łączy się z doświadczeniem drugiej wojny światowej i przeobra- żeniami społecznymi, jakie dokonały się w trakcie wojny oraz po jej zakończeniu Odnosi się także do specyficznego podejścia do czasu Dla bohaterów prozy Dygata najważ- niejszy jest zawsze czas utracony Pragnienie  p o w r o t u d o p r z e s z ł o ś c i i podsycanie  b r a k u z w i ą z a n i a z t e r a ź n i e j s z o ś c i ą  stanowią jedno z najbardziej bo- lesnych odczuć braku jako takiego, jako że stale odnawia się tu doświadczenie utraty W pracy nie stawiałam sobie za zadanie sformułowania definitywnych odpowiedzi na nurtujące mnie pytania Są- dzę, że możliwość uchwycenia fenomenu prozy Stanisława Dygata opiera się na zaakceptowaniu różnorodnych roz- strzygnięć Pozwalają one zaklasyfikować pisarza do danej grupy twórców, a jednocześnie go z niej wyłączają O Dy- gacie dałoby się zatem powiedzieć to samo, co o narratorze jego debiutanckiej powieści napisał Kazimierz Wyka: […] jako doskonały aktor wewnętrzny, swoją powierzchnię kontaktów ze światem organizuje on również po aktorsku Inscenizuje swoje postępowanie i gesty, przed samym sobą Wstęp 11 przegrywa i przepowiada reakcje, jakie mógł był, powinien był wykonać, lecz nie wykonał Rządzi nim wciąż poczucie kontaktu z innymi ludźmi jako ustawicznej gry scenicznej Co wreszcie ważne – całkiem jest świadomy zasady swo- jego postępowania4 Studium Figury braku, wpisując się w dotychczasowe rozstrzygnięcia krytyczne i historycznoliterackie, jest jed- nocześnie próbą spojrzenia na dzieło Dygata w perspekty- wie ekonomii literatury Ten wątek odczytań prowadzono marginalnie, jeśli go w ogóle podejmowano Gdyby udało się tę problematykę lepiej tu uwyraźnić, znaczyłoby to, że dodano do dotychczasowych lektur prozy autora Podróży kolejną, ciekawą propozycję interpretacyjną Serdecznie dziękuję Rodzinie za wsparcie i cierpliwość Przyjaciołom z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz tym spoza murów mojej alma mater dziękuję za zrozumienie i okazaną pomoc Dziękuję Recenzentom mojego doktoratu Profesorowi Jerzemu Jarzębskiemu i Profesorowi Krzysztofowi Kłosiń- skiemu, a także Recenzentowi mojej książki Profesorowi Tomaszowi Mizerkiewiczowi za wnikliwą i życzliwą lekturę pracy oraz cenne uwagi Największe podziękowania należą się jednak mojemu naukowemu Mistrzowi, Profesorowi Marianowi Kisielowi Bez Jego wsparcia, pomocy i przyjaźni nie byłabym tym, kim jestem 4 K Wyka: Rozrachunki inteligenckie W: Tegoż: Pogranicza powieści Warszawa 1989, s 189 Indeks osobowy A Adamski Jerzy 248, 258 Agamben Giorgio 7, 262 Andrzejewski Jerzy 144, 188, 250, 251, 260 Ankersmit Frank 262 Arystoteles 257, 258 B Bachelard Gaston 35, 262 Bachtin Michaił Michajłowicz 176, 177, 199, 262 Bajkowska Irena 258 Balbus Stanisław 199, 262 Barrie James Matthew 94, 103 Barthes Roland 124, 131, 262 Bataille Georges 61, 65, 66, 152, 153, 243–245, 262 Baudrillard Jean 8, 97, 101, 106– Beaumarchais Pierre-Augustin 108, 111, 262 Caron de 249 Beauvoir Simone de 248 Beckett Samuel Barclay 248 Bereza Henryk 188, 195, 196, 249, 258 Bergson Henri 190 Beylin Paweł 263 Białoszewski Miron 212, 213, 261 Bieńczyk Marek 124, 262 Biskup Eugeniusz 70–73, 80, 83, 84, 88, 173, 174, 178, 200, 249, 250, 258 Błażejewska Kalina 262 Błońska Janina 145, 263 Błoński Jan 35, 144, 145, 262, 263 Błoński Krzysztof 145, 263 Bojarska Anna 229, 230, 252, 259 Borowski Mateusz 145, 263 Borowski Tadeusz 213–215, 223, 261 Bow Clara 70 Brandys Kazimierz 259 Breza Tadeusz 50, 51, 160, 208, 249, 251, 259 Brodzka Alina 122, 261, 263 Bugajski Leszek 45, 57, 259 Burkot Stanisław 259 Buryła Sławomir 233–237, 242, 261, 263 C Caillois Roger 94, 97, 98, 263 Camus Albert 141 Capote Truman Garcia 250 Choromański Michał 251 Chrystus zob. Jezus Chrystus Chudak Henryk 35, 262 Czarnik Oskar Stanisław 263 Czechow Anton Pawłowicz 248 Czyżak Agnieszka 220, 259 266 Indeks osobowy D Dąbrowski Mieczysław 157, 195, H Hanuszkiewicz Adam 196, 197, Debussy Achille-Claude 190 Dickens Charles John Huffam Has Wojciech Jerzy 261, 263 Hegel Georg Wilhelm Friedrich 259 249 259 163, 165 252 Hemingway Ernest Miller 248, Hofer Johannes 8 Holoubek Gustaw 259 Hordyński Jerzy 258 Hörisch Jochen 66, 126, 263 Horney Karen 150 Huber Steffen 66, 126, 263 Huizinga Johan 98 I Irzykowski Karol 249, 250 Iwaszkiewicz Jarosław 259 J Janion Maria 211–213, 263 Januszewski Tadeusz 258 Januszkiewicz Michał 16, 17, 140–142, 149–152, 175, 211, 259, 261, 262 Jarzębski Jerzy 11 Jaworski Marcin 220, 259 Jezus Chrystus 187 Jędrusik Kalina 258 Joyce James Augustine Aloysius 251 K Kafka Franz 249, 250 Kaniecki Przemysław 230, 259 Kant Immanuel 159 Kapałka Regina 259 Kardaszewski Jacek 37, 263 Katz Janina 102, 105, 250, 252, 259 Diderot Denis 249 Domańska Ewa 262 Dondziłło Czesław 258 Dutka Czesław P. 145, 259 Dygat Magda (właśc. Magdalena Dygat-Dudzińska) 262 F Flukowski Stefan 251 Freud Sigmund 49, 134, 156, 159, 160, 192, 263 G Galant Jan 220, 259 Gałczyński Konstanty Ildefons 250 Garlicki Andrzej 258 Gautier Théophile 248, 249 Głowiński Michał 122 Goethe Johann Wolfgang von 71 Goffman Erving 99 Gogol Nikołaj Wasiljewicz 249 Gombrowicz Witold 121, 144, 188, 197, 248–251, 260 Goraj Jadwiga 179, 259 Goreniow Andrzej 199, 262 Goreniow Anna 199, 262 Gosk Hanna 220, 221, 223, 224, 259 Grottger Artur 230, 261 Gutkowska Barbara 16, 43, 44, 76, 114–116, 118, 139, 142, 144, 147, 153, 154, 174, 176–178, 183, 187, 196, 197, 206–210, 212, 228–230, 259, 262 Indeks osobowy 267 Kąkolewski Krzysztof 196, 197, Małek Bogumiła 22, 58, 68, 186, 259 Kijowski Andrzej 87, 88, 259 Kisiel Marian 11, 262 Kita-Huber Jadwiga 66, 126, 263 Kłosiński Krzysztof 11 Komar Michał 196, 197, 259 Konwicki Tadeusz 102, 196, 197, 229, 230, 259, 260 Kostka Stanisław św. 113 Kowalik Helena 262 Kowalska Magdalena 263 Kozioł Urszula 262 Kozłowski Michał 263 Krasicki Ignacy 248 Kropiwnicki Maciej 156, 264 Kruk Ewa 229, 231 Kubikowski Zbigniew 133, 259, 260 Kuncewicz Piotr 251, 260 Kwaterko Mateusz 7, 262 L Lacan Jacques-Marie-Émile 155, 156, 158 Lamartine Alphonse Marie Louis de Prat de 190 Leciński Maciej 262 Lo Duca Joseph-Marie 153, 262 Lordon Frédéric 263 Louët Jean Le 27, 187, 190, 261 Luhmann Niklas 126–130, 263 Ł Łoziński Jerzy 126, 263 Łukasiewicz Jacek 149, 263 M Mach Wilhelm 30, 230, 250, 259, 260 Makarska Renata 260 187, 252, 260 Maniewski Maciej 204, 251, 252, 260 Mann Tomasz (właśc. Paul Thomas Mann) 208, 249, 250, 251, 253 Margański Janusz 8, 262 Markowski Michał Paweł 124, 161–163, 165, 262, 263 Marks Karol 263 Matuszewski Ryszard 196, 197, 259, 260 Mencwel Andrzej 260 Michałowska Julia 263 Michałowski Piotr 151, 252, 260 Mickiewicz Adam 25, 26, 29, 187, 190 Mikurda Kuba 156, 264 Milewska Krystyna 255 Milewski Mirosław 255 Misiorny Michał 230, 260 Mityk Iwona 188, 189, 197, 198, 250, 260 Mizera Michał 102, 103, 260 Mizerkiewicz Tomasz 11 Mosakowski Marek J. 156, 264 Mrożek Sławomir 250 Mruklik Barbara 258, 260 N Nałkowska Zofia 213, 261 Nerczuk Zbigniew 192, 263 Niecikowski Jerzy 196, 197, 259 Nietzsche Friedrich Wilhelm 193 Nijakowski Leszek 237, 263 Nosowska Dorota 140, 263 Nowak Tadeusz 213, 261 O Ochab Maryna 61, 244, 262 268 Indeks osobowy Orski Mieczysław 46, 92, 93, 152, 252, 253, 260 Osiecka Agnieszka 258 Ostaszewski Robert 262 Otwinowski Stefan 250, 251 P Parnicki Teodor 149 Peiper Tadeusz 128 Pickford Mary 70, 77, 159 Piętak Stanisław 258 Platon 153, 161 Plessner Helmuth 191–193, 263 Poręba Bohdan 230, 231 Pregerówna Janina 249, 260 Proust Marcel 208, 249, 251 Prus Bolesław 249 Przyłębski Andrzej 32, 125, 263 Puchalska Mirosława 122, 263 Pytlakowski Piotr 258 R Rabelais Franciszek (właśc. Fran­ çois Rabelais) 188, 199, 262 Reszke Robert 134, 263 Reymont Władysław 248 Rogoziński Julian 196, 197, 259, 260 Rucińska Alicja 262 Rudnicki Adolf 251 S Sade Donatien­Alphonse­Fran çois de 243 Sandauer Artur 188, 250, 260, Sartre Jean­Paul 17, 141, 258, 263 Schulz Bruno 174, 249 Schumann Robert 199 Sédillot René 61, 263 Semczuk Małgorzata 114, 122, 260, 263 Sikora Izabela 262 Sikorski Radosław 247 Simmel Georg 32, 124, 125, 135– 137, 139, 159, 263 Skwarczyński Zdzisław 21, 100, 138, 139, 175, 188, 208, 214, 215, 228, 260, 261 Słabek Henryk 263 Sławiński Janusz 122, 263 Słowacki Juliusz 26, 187, 190, 248 Smoleń­Wasilewska Elżbieta 258 Sobolewska Anna 122, 263 Sokrates 153 Spinoza Baruch de 263 Stachówna Grażyna 261 Stachura Edward 16, 140, 259, 262 Stapkiewicz Agnieszka 178, 264 Starzewski Rudolf 145 Stendhal (właśc. Marie­Henri Beyle) 248 Sterne Laurence 249 Sugiera Małgorzata 145, 263 Swoboda Tomasz 153, 262 Szaruga Leszek 262 Szary­Matywiecka Ewa 122, 263 Szczęsna Joanna 230, 231, 261 Szeżyńska­Maćkowiak Krystyna 61, 263 Szopen (właśc. Fryderyk Franci­ szek Chopin) 252 Ś Świdziński Wojciech 261 T Tatarkiewicz Anna 35, 94, 262, 263 Termer Janusz 213, 261 Tołstoj Lew 102–104, 110 Tomasik Wojciech 121, 122 Trepte Hans­Christian 144, 175, Sienkiewicz Henryk 52, 248, 252 261 Indeks osobowy 269 U Uniłowski Zbigniew 251 V Vlady Marina (właśc. Marina de Poliakoff-Baidaroff) 258 Voltaire (właśc. François-Marie Arouet) 249 W Wasilewski Andrzej 250, 261 Wat Aleksander (pierw. Aleksan- der Chwat) 16, 140, 259, 261, 262 Wątkowska Małgorzata 100, 162, Wegner Jacek 251, 261 Węgrzyniak Rafał 27, 187, 190, 248, 261 261 Witkacy zob. Witkiewicz Stani- sław Ignacy Witkiewicz Stanisław Ignacy (Witkacy) 249, 251 Wolter (Voltaire) François-Marie Arouet 249 Wolter zob. Voltaire Wróbel Agnieszka 261 Wyka Kazimierz 10, 11, 68, 197, Wyspiański Stanisław 144, 145, 213, 223, 261 248, 250, 263 Z Zagajewski Adam 137, 250, 261 Zaleski Marek 8, 264 Zapert Tomasz Zbigniew 261 Zaworska Helena 261 Zieliński Stanisław 188, 250, 260 Zwolińska Agata 192, 263 Ž Žižek Slavoj 155–158, 264 Ż Żabicki Zbigniew 261 Żaboklicki Krzysztof 262 Żeromski Stefan 248 Żółkiewski Stefan 264 Żurek Wiesław 261 Żurowska Maria 94, 263 Ewa Bartos Figures of Lack On Stanisław Dygat’s Prose S u m m a r y This dissertation attempts to interpret Stanisław Dygat’s novels with regard to the manner in which he inscribes the category of  l a c k in his oeuvre. Lack – understood herein as a figure of mind, and not merely a rhetoric one – manifests itself on the pages of Dygat’s writ- ings as a capacitor of desires. This thesis is divided into three chapters: Economics and Lack, Desire and Lack, Time, War and Lack. The first one reads Dygat’s subsequent novels, with an emphasis placed on lack as a framework of thinking of love. Precisely, it turns out that the romantic decisions made by the protagonists depicted are governed by the principles of economics. Rational calculations, as well as assessments of incomes and expenditures of engaging in relation- ships, happen to be the most common reasons for sacrificing love. The second chapter – Desire and Lack – endeavours to provide an answer on why lack remains vital in the structure of a novel. In Dygat’s prose, the heroes construct their subjectivities through desire, which is inevitably founded on lack. The constant oscillation around fulfilment and non-fulfilment constitutes a subjectivity rooted in shortfall. Lack stimulates it in order to discover new desires, whereas the subject’s approaching and distancing from the object of its desire establish a convenient position for arousing and depriving Dygat’s protagonists of pleasure. The third chapter – Time, War and Lack – supplements the consid- erations undertaken in the first two chapters with a new understand- ing of lack, associating it with nostalgia. This new conceptualisation allows one to re-think memory as a burning sense of emptiness induced by loss. In Dygat’s oeuvre, this case redirects us to not only 272 Summary the experience of World War II, but also the social changes that have occurred during it and in its aftermath. In my dissertation, I have not strived for reaching the fixed answers responding to the problems posed. Still, I am convinced that the possibility of embracing Stanisław Dygat’s prose should be embedded in the affirmation of a multiplicity of interpretative deci- sions. They provide one with an opportunity of including the writer in the particular group of authors, and, simultaneously, they draw him out from it. Figures of Lack, aside of its placement within the contemporary criticism and literary history, endeavours concurrently to read Dygat’s works through the apparatus of the economy of literature. Hitherto, such a confrontation has been either peripheral or not taken. Translated by Michał Kisiel Ewa Bartos Figures de manque Sur la prose de Stanisław Dygat R é s u m é La dissertation essaie d’interpréter les romans de Stanisław Dygat en tenant compte de la façon dont l’auteur du Lac de Constance inscrit dans son œuvre la catégorie de  m a n q u e.  Le manque – compris comme une figure de pensée et non celle de rhétorique – se mani- feste sur les pages des ouvrages de Dygat comme un condensateur de désirs. La thèse a été divisée en trois chapitres : Économie et manque, Désir et manque, Temps, guerre et manque. Le premier chapitre constitue l’interprétation des romans subsé- quents de l’écrivain et met un accent particulier sur le manque en tant que principe construisant la manière de penser à l’amour. Il s’avère que les choix amoureux des héros de cette prose sont gouvernés par la loi de l’économie. Ainsi, calculs rationnels, évaluation de profits et pertes éventuels résultant de l’engagement dans une relation sont la raison la plus commune du renoncement à l’amour. Le deuxième chapitre, Désir et manque, constitue la tentative de trouver la réponse à la question sur la cause pour laquelle le manque est tellement important dans la structure du roman. Dans la prose de Dygat, les héros construisent leur subjectivité grâce au désir qui se fonde justement sur le manque. Une oscillation continuelle entre l’ac- complissement et le non-accomplissement édifie la subjectivité basée sur l’insuffisance. Le manque incite à découvrir de nouveaux désirs, alors que le rapprochement et l’éloignement du sujet de son objet de désir créent une situation convenable à inciter les protagonistes au plaisir ou à les en priver. Le troisième chapitre, Temps, guerre et manque, constitue la conti- nuation des réflexions entreprises dans les deux chapitres précédents, 274 Résumé enrichie d’une nouvelle manière de comprendre le manque, ce qui l’approche en effet de la notion de nostalgie. Cette nouvelle compré- hension du manque provoque la réflexion sur la mémoire et sur les souvenirs, sur un sentiment douloureux de vide causé par une perte. Dans la prose de Dygat, cette réflexion s’unit directement avec les expériences liées à la Seconde Guerre mondiale ainsi qu’avec les trans- formations sociales qui se sont produites durant et après la guerre. Dans ma dissertation, je ne me suis pas proposé de formuler des réponses définitives aux questions qui m’intéressent. Je pense cependant que la possibilité de saisir le phénomène de la prose de Stanisław Dygat s’appuie sur l’acceptation de différentes solutions. Elles permettent de classifier l’écrivain dans une catégorie d’auteurs donnée, mais, en même temps, elles l’en retirent en quelque sorte. Figures de manque, tout en s’inscrivant dans les études critiques et historico-littéraires contemporaines, constituent à la fois une tentative d’analyser l’œuvre de Dygat du point de vue de l’économie de la littérature. Une telle approche interprétative était jusqu’à présent soit marginale, soit presque entièrement négligée. Traduit par Paweł Kamiński Redaktor  Małgorzata Pogłódek Projektant okładki i stron działowych  Zenon Dyrszka Fotografia na okładce  Elżbieta Gorzelak Redaktor techniczny  Barbara Arenhövel Korektor  Joanna Zwierzyńska Łamanie  Edward Wilk Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-998-6 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-999-3 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawnictwo.us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 17,25. Ark. wyd. 15,0. Papier offset. III kl., 90 g.   Cena 28 zł (+ VAT) Druk i oprawa „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Figury braku. O prozie Stanisława Dygata
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: