Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00302 004583 12796626 na godz. na dobę w sumie
Filozofia i wartości. IV - ebook/pdf
Filozofia i wartości. IV - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 329
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-2262-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).
Tom rozważań dotyczących kwestii ontologicznych, etycznych i aksjologicznych. Zebrane w nim artykuły wyrażają pewne stanowisko filozoficzne, które sam Autor określa mianem: transcendentalny racjonalizm. Na publikację składają się teksty opublikowane już w XXI wieku z wyjątkiem jednego, który dopełnia powstałe później. W części pierwszej, poświęconej logice i metafizyce, zamieszczono m.in. artykuły dotyczące ontologii sytuacji i filozofii wczesnego Wittgensteina. W części drugiej, dotyczącej antropologii, na szczególną uwagę zasługują prace poświęcone motywacji i hedonizmowi. Autor po mistrzowsku używa w nich narzędzi logicznych do wyjaśniania problemów etycznych i antropologicznych. Trzecia część zawiera artykuły poświęcone różnym zagadnieniom, m.in. stosunkowi człowieka do losu, pytaniu o to, czy człowiek jest z natury dobry, czy zły, kwestii wartości życia. Książka zamyka czterotomowy cykl wydawniczy, w którym Czytelnik ma możliwość zapoznania się z tekstami zawierającymi nierzadko kontrowersyjne poglądy i opinie Autora: polskiego filozofa, logika, twórcy ontologii sytuacji.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Na odchodnym Był sobie raz rybak z żoną, mieszkali w lichej chacie, tuż nad morzem. z bajki Grimmów Ostatni to już zbiór przemyśleń, jakie udało mi się doprowa- dzić do końca. Razem wyrażają pewne stanowisko fi lozofi czne, do którego autor dochodził przez lata. Można je określić jako transcendentalny racjonalizm: „racjonalizm”, bo opiera się na przekonaniu, że nerwem fi lozofi i jest logika; a „transcenden- talny”, bo duch zdaje mu się w przyrodzie czymś obcym, jakby spoza niej, choć w niej właśnie ewolucyjnie objawionym. Miłosz mówi w Ziemi Ulro1 o „zasadniczej nienaturalności” człowieka we wszechświecie. On też był transcendentalnym racjonalistą. * Dwa z przedkładanych tu wyników zdają się warte podkre- ślenia. Oba są natury logicznej, choć ich materia należy do fi lozofi i: jednego do metafi zyki ogólnej, drugiego do metafi zyki człowieka, zwanej też antropologią fi lozofi czną. Oba, mimo ich końcowej prostoty, kosztowały autora sporo wysiłku. Pierwszym wynikiem jest pewna precyzacja klasycz- nego pojęcia prawdy. Zawiera ją rozdział „O zdaniach 1 Cz. Miłosz, Ziemia Ulro, Paryż 1977, s. 195. 8 NA ODCHODNYM syntetycznych a priori” jako „warunek Z3”, nałożony na układy semantyczne.2 Warunek Z3 łączy w jednej formule dwie idee. Po pierwsze, że tym, co daną myśl czyni prawdziwą, nie musi być cała rzeczywi- stość; może to być tylko jej fragment, reszta jest wtedy obojętna. By się przekonać, że Wawel stoi na wzgórzu, nie trzeba badać całego świata; starczy pójść w Krakowie na Podzamcze. Ów skrawek rzeczywistości, do którego dana myśl – lub wyrażające ją zdanie – się odnosi, nazywamy „sytuacją”, albo „obiektywem” tegoż zdania. Prawda tworzy system, rzekł Hermann Weyl3. To się zgadza z drugą ideą warunku Z3: zdanie jest sprzężone ze swym obiek- tywem nie wprost, lecz przez cały system logiczny języka. Jest w tym systemie pogrążone, jak jego obiektyw pogrążony jest w tegoż języka „przestrzeni logicznej”. W warunku Z3 związki te uwidaczniają się przez to, że zdanie zostało tam sprzężone z jego obiektywem za pomocą pojęcia „zupełnego zbioru zdań”, czyli takiego niesprzecznego ich zbioru, do którego nie można już nic dodać, nie popadając w sprzeczność. Wzorcowym przy- kładem zbioru zupełnego jest ogół zdań prawdziwych. (Każde zdanie do niego dodane będzie oczywiście fałszem; ten zaś będzie sprzeczny ze swoją negacją, która jako prawdziwa jest tam już z założenia obecna.) Słynna teza Traktatu Wittgensteina głosi: „3.3 Tylko zda- nie ma sens; tylko w kontekście zdania nazwa ma znaczenie”4. Można by tu dodać: „A zdanie ma sens tylko w systemie języka”. Dodał to zresztą sam Wittgenstein, notując na początku lat trzydziestych: „Coś jest zdaniem tylko w jakimś języku”.5 Nie ma zdań wolno stojących. I nie ma też a fortiori takich nazw. 2 Szerzej omawiam tę sprawę w książce Logic and Metaphysics. Studies in Wittgenstein’s Ontology of Facts, Warszawa 1999; oraz w trzech artykułach opu- blikowanych w „Logica Trianguli”: Atoms in Semantic Frames, „Logica Trianguli” 2000, nr 4, s. 69–86; Extending Atomistic Frames. Cz. I, „Logica Trianguli” 2001, nr 5, s. 89–106; Extending Atomistic Frames. Cz. II, „Logica Trianguli” 2002, nr 6, s. 69–88. 3 Patrz H. Weyl, Philosophie der Mathematik und Naturwissenschaft, München 4 L. Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, tłum. B. Wolniewicz, War- 1927. – B. W. sza wa 2000, s. 15. 5 Tegoż, Philosophische Grammatik, Frankfurt a. Main 1973, s. 170; przekład NA ODCHODNYM 9 * Drugim wynikiem jest obalenie pewnego paralogizmu, często powtarzanego. Paralogizm ów dowodzi jakoby, że wszyscy jeste- śmy hedonistami: „Bo przecież każdy dąży zawsze tylko do tego, co jemu samemu jest przyjemniejsze lub mniej przykre”. Wynik nasz sprowadza się do zestawienia dwu sformułowań, jakie może przybierać teza hedonizmu – na pozór bliskoznacznych i przez to łatwo mylonych, a bynajmniej nie równoważnych. Przy jednym bowiem, niewinnym, teza hedonizmu jest prawdą; przy drugim, o które naprawdę chodzi, jest jawnym fałszem. Różnica między postawą hedonisty i niehedonisty nie polega na tym, że pierwszy dąży zawsze tylko do tego, co mu przyjem- niejsze, a drugi czasem także do tego, co mu przykrzejsze. To ostatnie jest bowiem fi zjologicznym niepodobieństwem, jak wysi- łek bez spalania. Postawy te różnią się jedynie tym, c o komuś jest przyjemniejsze – j a k i stan rzeczy. Hedoniście przyjemniej- sze (lub mniej przykre) jest tylko to, co jest takie k a ż d e m u; a niehedoniście – nie tylko to. Tak np. każdemu przyjemniej jest coś zjeść, niż chodzić głodno; ale nie każdemu mniej przy- kro jest po sobie posprzątać, niż zostawić to innym. Oto cała różnica. Formalnie pokazują to implikacje Ht+/1 i Ht+/26, a ich nagminne mylenie to nerw utylitarystycznej sofi styki. Tu się go przecina, jednym logicznie czystym cięciem. W fi lozofi i – inaczej niż w matematyce – nie starczy wykazać błędność danego rozumowania, by uznać sprawę za zamkniętą. Trzeba je jeszcze logicznie z d e z a k t y w o w a ć: pokazać naocz- nie, skąd bierze się złuda jego poprawności, i tak odebrać mu jego przemożną sugestywność. * Wizerunkiem naszego czasu jest bajka „O rybaku i żonie jego” – znana także w przeróbce Puszkina jako Bajka o rybaku i rybce, nie dorównującej jednak siłą wyrazu swojemu dolno- niemieckiemu, ludowemu pierwowzorowi Von dem Fischer un syner Fru. Sens bajki wykłada się tak: rybak z wędką – to my 6 Patrz B. Wolniewicz, Hedonizm i obowiązek, w tym tomie, s. 131. 10 NA ODCHODNYM z naszą techniką; wszechwładna rybka – to nauki przyrodnicze; a żona rybaka – to nasze liczne „potrzeby”, które w dodatku „stale rosną”. I jest jeszcze morze, wspaniałe, a coraz groźniej ciemniejące. Zbliża się wielkie przesilenie, znaków jest aż nadto – ale nie dla żony rybaka. * Na koniec chcę ponownie wyrazić swoją wdzięczność dla pamięci profesora Schaffa. Nie uświadamiałem sobie ongiś jak dziś, że sprowadzenie mnie przez niego do Warszawy stanowiło w moim życiu naukowym punkt zwrotny. A było tylko jednym z wielu przejawów jego troski o naszą naukę i tych, co jej służą. W latach 1945–1968, gdy mógł wiele, Adam Schaff był polskiej fi lozofi i protektorem. Nie zapominajmy o tym, ani o Nim.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Filozofia i wartości. IV
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: