Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00622 009799 10451030 na godz. na dobę w sumie
Finanse osobiste. Świadome zarządzanie własnym portfelem - książka
Finanse osobiste. Świadome zarządzanie własnym portfelem - książka
Autor: Liczba stron: 320
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-1018-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Pieniądz robi pieniądz - pod Twoim czujnym okiem

Pomoże Ci w tym książka, którą trzymasz w rękach, oraz program Mister Budget - profesjonalny przewodnik i pomocnik przydatny podczas planowania finansów osobistych. Inwestuj razem z nimi, zarabiaj i bierz przyszłość w swoje ręce.

Finansowy sukces zależy od Ciebie

Oto totalna instrukcja organizowania i planowania finansów osobistych. Życzliwy i przyjazny autor, Twój doradca finansowy, dostarcza szczegółowych informacji dotyczących tego, jak oszczędzać, w co inwestować i jak zabezpieczać majątek. Chcesz uzyskać radę na temat ubezpieczenia na życie albo emerytalnego? Nie masz odwagi inwestować w instrumenty finansowe? Nie wiesz, który produkt finansowy będzie dla Ciebie najbardziej korzystny? Potrzebujesz pomocy w określeniu swoich celów finansowych? Może rozważasz kredyt i obawiasz się czyhających na Ciebie pułapek i zagrożeń? Nie trać czasu, nie trać pieniędzy - czytaj! Wykorzystuj możliwości programu Mister Budget!

Kluczem do sukcesu jest efektywność i dostosowanie do panującej koniunktury. Twoim sprzymierzeńcem jest świadomość finansowa, błyskawiczny dostęp do wszelkich potrzebnych Ci i bieżących informacji. Myśl o swojej karierze i przyszłości. Dowiedz się, jak możesz zwiększyć swój dochód i pomnożyć oszczędności poprzez trafione inwestycje. Wykorzystaj zaprojektowane dla Ciebie moduły analiz finansów osobistych w programie Mister Budget. Osiągaj najwyższe zyski, na jakie Cię stać, kierując się zdroworozsądkowymi wskazówkami eksperta. Po zaznajomieniu się z książką i programem będzie Cię na to stać w dużo większym stopniu.

Sprawne gospodarowanie zasobami finansowymi

BONUS 50 ZŁ
Program Mister Budget Business jest wyjątkową na naszym rynku, wielofunkcyjną aplikacją do Zarządzania finansami osobistymi.

Czy umiesz już organizować i planować swoje finanse? Wiesz, jak racjonalnie oszczędzać i inwestować? Pragniesz zadbać o swoją przyszłość i bezpieczeństwo finansowe? Wystarczy, że podasz 4 słowo z 20 strony książki 'Finanse osobiste. Świadome zarządzanie własnym portfelem', autorstwa Marka Lipińskiego i odbierzesz swój program Mister Budget Business 50 zł taniej!

Czytaj więcej na:
http://www.misterbudget.pl/index.php?docid=59
Skorzystaj z rad Twojego osobistego Doradcy Finansowego!
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Finanse osobiste. (cid:156)wiadome zarz„dzanie w‡asnym portfelem Autor: Marek Lipiæski ISBN: 978-83-246-1018-1 Format: 158x235, stron: 320 Pieni„dz robi pieni„dz (cid:150) pod Twoim czujnym okiem (cid:149) Organizuj i planuj swoje finanse (cid:149) Racjonalnie oszczŒdzaj i inwestuj (cid:149) Ubezpiecz siebie i sw(cid:243)j maj„tek (cid:149) Zadbaj o swoj„ przysz‡o(cid:156)(cid:230) i bezpieczeæstwo finansowe Pomo¿e Ci w tym ksi„¿ka, kt(cid:243)r„ trzymasz w rŒkach, oraz program Mister Budget (cid:150) profesjonalny przewodnik i pomocnik przydatny podczas planowania finans(cid:243)w osobistych. Inwestuj razem z nimi, zarabiaj i bierz przysz‡o(cid:156)(cid:230) w swoje rŒce. Finansowy sukces zale¿y od Ciebie Oto totalna instrukcja organizowania i planowania finans(cid:243)w osobistych. flyczliwy i przyjazny autor, Tw(cid:243)j doradca finansowy, dostarcza szczeg(cid:243)‡owych informacji dotycz„cych tego, jak oszczŒdza(cid:230), w co inwestowa(cid:230) i jak zabezpiecza(cid:230) maj„tek. Chcesz uzyska(cid:230) radŒ na temat ubezpieczenia na ¿ycie albo emerytalnego? Nie masz odwagi inwestowa(cid:230) w instrumenty finansowe? Nie wiesz, kt(cid:243)ry produkt finansowy bŒdzie dla Ciebie najbardziej korzystny? Potrzebujesz pomocy w okre(cid:156)leniu swoich cel(cid:243)w finansowych? Mo¿e rozwa¿asz kredyt i obawiasz siŒ czyhaj„cych na Ciebie pu‡apek i zagro¿eæ? Nie tra(cid:230) czasu, nie tra(cid:230) pieniŒdzy (cid:150) czytaj! Wykorzystuj mo¿liwo(cid:156)ci programu Mister Budget! Kluczem do sukcesu jest efektywno(cid:156)(cid:230) i dostosowanie do panuj„cej koniunktury. Twoim sprzymierzeæcem jest (cid:156)wiadomo(cid:156)(cid:230) finansowa, b‡yskawiczny dostŒp do wszelkich potrzebnych Ci i bie¿„cych informacji. My(cid:156)l o swojej karierze i przysz‡o(cid:156)ci. Dowiedz siŒ, jak mo¿esz zwiŒkszy(cid:230) sw(cid:243)j doch(cid:243)d i pomno¿y(cid:230) oszczŒdno(cid:156)ci poprzez trafione inwestycje. Wykorzystaj zaprojektowane dla Ciebie modu‡y analiz finans(cid:243)w osobistych w programie Mister Budget. Osi„gaj najwy¿sze zyski, na jakie CiŒ sta(cid:230), kieruj„c siŒ zdroworozs„dkowymi wskaz(cid:243)wkami eksperta. Po zaznajomieniu siŒ z ksi„¿k„ i programem bŒdzie CiŒ na to sta(cid:230) w du¿o wiŒkszym stopniu. Sprawne gospodarowanie zasobami finansowymi (cid:149) Wyr(cid:243)b sobie nawyk planowania, cechuj„cy ludzi sukcesu (cid:149) Zapoznaj siŒ z przegl„dem rynk(cid:243)w inwestycyjnych (cid:149) Nie lekcewa¿ ubezpieczania siebie i swojego maj„tku (cid:149) Poznaj zale¿no(cid:156)(cid:230) miŒdzy czasem a warto(cid:156)ci„ pieni„dza (cid:149) Prze(cid:156)led(cid:159) zastosowanie analiz programu Mister Budget Business (cid:149) Zadbaj o dostatni„ i bezpieczn„ przysz‡o(cid:156)(cid:230) dla siebie i swojej rodziny Spis treści Podziękowania Wprowadzenie Część I: Organizowanie i planowanie finansów osobistych 1. Organizowanie finansów osobistych 1.1. Istota, cele i funkcje finansów osobistych 1.1.1. Dlaczego warto poznać finanse osobiste? 1.1.2. Nawyk systematycznego notowania wpływów i wydatków 1.2. Określenie wartości netto obecnego majątku 1.3. Określenie źródeł wpływów 1.4. Źródła wydatków — specyfikacja kosztów 1.5. Aktywa i pasywa a dochody i wydatki 2. Planowanie finansów osobistych 2.1. Budżet jako źródło informacji o finansach osobistych 2.1.1. Dokąd zmierzasz? Określenie celów finansowych 2.6.1. Rodzaje kredytów 2.6.2. Zdolność kredytowa 2.6.3. Dobór banku i kredytu — pułapki i zagrożenia 2.6.4. Prawne formy zabezpieczenia kredytu 2.2. Nawyk planowania 2.2.1. Proces budowy planu finansów osobistych 2.3. Jak zwiększyć swój dochód? 2.3.1. Działalność gospodarcza a praca na etacie 2.4. Marketing sieciowy 2.5. Franczyza. Pomysł na własny biznes 2.5.1. Katalog firm franczyzowych 2.6. Jak wybrać kredyt? 11 13 17 19 19 21 23 25 33 34 38 43 43 45 46 48 54 55 58 64 67 71 72 77 82 88 6 Finanse osobiste. Świadome zarządzanie własnym portfelem Część II: Bezpieczeństwo własne i majątku oraz racjonalne oszczędzanie i inwestowanie 3. Bezpieczeństwo własne i majątku 3.1. Co warto wiedzieć o ubezpieczeniach? 3.2. Podział ubezpieczeń 3.3. Ubezpieczenia na życie 3.3.1. Terminowe ubezpieczenia na życie, na całe życie i na dożycie 3.3.2. Ubezpieczenia posagowe 3.3.3. Ubezpieczenia z funduszem kapitałowym 3.3.4. Ubezpieczenia rentowe 3.4. Ubezpieczenia majątkowe 3.4.1. Ubezpieczenia komunikacyjne 3.4.2. Inne ubezpieczenia majątkowe 3.5. Ubezpieczenia emerytalne 3.5.1. I filar — ZUS 3.5.2. II filar — PTE (OFE) 3.5.3. III filar 3.6. Baza firm ubezpieczeniowych w Polsce 4. Oszczędzanie 4.1. O oszczędzaniu bez mitów 4.2. Ewidencja źródłem oszczędzania 4.3. Zasada 10-28-83, czyli spokojny wiek emerytalny 4.4. Magia procentu składanego, czyli sztuka gromadzenia pieniędzy 4.5. Czas a wartość pieniądza 4.5.1. Przyszła wartość pieniądza 4.5.2. Bieżąca wartość pieniądza 4.5.3. Przyszła wartość renty (wartość przyszła przepływów pieniężnych renty) 4.5.4. Bieżąca wartość renty (bieżąca wartość szeregu równych płatności) 5. Inwestowanie 5.1. Przez edukację finansową do inwestowania 5.2. Inwestycje — istota, cele, instytucje 5.3. Gdzie inwestować? Przegląd rynków inwestycyjnych 5.3.1. Rynek finansowy 5.4. Rodzaje inwestycji — w co i jak inwestować? 5.4.1. Lokaty 5.4.2. Bony skarbowe 5.4.3. Obligacje 5.4.4. Akcje 5.4.5. Fundusze inwestycyjne 91 93 93 96 98 100 104 105 108 109 110 114 117 119 125 130 139 145 145 147 149 152 154 155 163 164 170 175 175 178 180 181 197 199 201 203 206 217 Planowanie finansów osobistych 5.4.6. Kontrakty terminowe i opcje 5.4.7. Nieruchomości 5.4.8. Inwestycje w inne aktywa niefinansowe Część III: Analizy finansów osobistych 6. Praktyczne zastosowanie analiz programu Mister Budget Business 6.1. Gospodarowanie zasobami finansowymi 6.2. Profil inwestora 6.2.1. Horyzont inwestowania 6.2.2. Ryzyko inwestycyjne 6.3. Analizy programu Mister Budget Business 6.3.1. Analiza „Inwestycja — gromadzenie kapitału” 6.3.2. Analiza „Inwestycja jednorazowa” 6.3.3. Analiza „Inwestycja złożona” 6.3.4. Analiza „Inflacja” 6.3.5. Analiza „Zdolność kredytowa” 6.3.6. Analiza „Inwestycja poprzez kredyt” 6.3.7. Analiza „Inwestycja i okres kredytowania” 6.3.8. Analiza „Nieruchomość” 6.3.9. Analiza „I i II filar” 6.3.10. Analiza „III filar” 6.3.11. Analiza „Rentier” 6.3.12. Analiza „Rentier — wypłata całkowita” 6.3.13. Analiza „Porównanie kredytów” 6.3.14. Analiza „Jak spłacić kredyt?” 6.3.15. Analiza „Kredyt walutowy (spread)” Zakończenie Skorowidz 7 226 235 238 243 245 245 246 252 254 256 257 261 264 267 270 273 276 280 283 287 289 293 298 300 301 305 307 Inwestowanie (cid:81) 5.1. PRZEZ EDUKACJĘ FINANSOWĄ DO INWESTOWANIA Prowadząc ewidencję swojego budżetu, uporałeś się z rozpoznawaniem poziomu i struktury wpływów i wydatków. Dostrzegłeś zapewne, że ułatwia to znakomicie utrzymywanie nadwyżki dochodów nad wydatkami. Chciałbym wierzyć, że przekonałem Cię, by zmienić sposób myślenia z konsumpcyjnego na rozsądnie oszczędnościowy. Mam nadzieję, że planując wpływy i wydatki, zastanawiałeś się nad sensem oszczędzania, określałeś cele, które chcesz osiągnąć, i metody ich realizacji. W poprzednim rozdziale poznałeś reguły procentu składanego, wartości pieniądza w czasie oraz wagę wczesnego i długookre- sowego oszczędzania. Rozumiesz, że część pieniędzy może być zainwestowana. Chciałbyś zarabiać na oszczęd- nościach, rozsądnie je inwestując, ale nie wiesz, jak się do tego zabrać. Stoisz przed decyzją i zastanawiasz się, co zrobić z wolnymi środkami. Gdzie właściwie możesz ulokować pieniądze? Zbyt powierzchowna wiedza z zakresu finansów, brak czasu, brak znajomości słownictwa finansowego oraz reguł i zasad rządzących rynkiem finansowym powodują obawy przed inwestowaniem. Gdy ktoś mówi o inwestowaniu na rynku giełdowym, Ty stwierdzasz, że to hazard. Ale to złe rozumowanie. Hazard to przypadek, alternatywa zero-jedynkowa; albo wygrasz, albo prze- grasz. Czy na ruletce będzie kolor czerwony czy czarny, czy liczba, którą obstawiałeś, jest akurat Twoją wylosowaną liczbą — to ślepy los. Nie masz kontroli na swoimi pieniędzmi. Nie masz również wpływu na wynik w tej grze. 176 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie Inwestowanie, o którym piszę w tej książce, to nie hazard. To proces decyzyjny i działania oparte na prawach obiektywnych. To nauka ekonomii i finansów. Socjologia i psychologia. To znajomość matematyki, statystyki i ekonometrii. To wreszcie prawa rynku. Pojedynczy czło- wiek nie jest w stanie tego ogarnąć. Czy oznacza to, że nie masz szans? Ależ masz i powinieneś to wykorzystać. Wymienione wyżej dziedziny wiedzy pozwalają zrozumieć reguły inwesto- wania i pomagają odróżnić je od hazardu. Osiągnięcia tych nauk zostały tak spopularyzowane, że przeciętny inwestor może je racjonalnie i z pożytkiem dla siebie wykorzystać. Można tylko ubolewać, że system edukacji publicznej nie nadąża za burzliwym rozwojem rynku kapitałowego i finansowego. Tematyka finansów osobistych praktycznie nie jest obecna w programie nauczania na poziomie gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych, a w większości przypadków młody człowiek uczy się finansów na swoich błędach lub polega na wiedzy innych osób — rodziców, znajomych, rzadziej ekspertów rynku finansowego. Ale za to wydawnictwa udostępniają całą masę podręczników, poradników i monografii poszczególnych instrumentów, popularyzujących zagadnienia inwestycji, wyboru rodzajów i strategii inwestowania. Powszechnie dostępne są w mediach tradycyjnych i w internecie, jak również w bankach i domach maklerskich, wszechstronne opracowania analityczne, wska- zówki i porady ułatwiające podjęcie indywidualnych decyzji inwestycyjnych. Szczególnie internet stwarza nowe możliwości rozwoju edukacji, zwiększając dostęp do wartościowych źródeł wiedzy i informacji. Korzystając z różnych form edukacji finansowej, zdobędziesz wiedzę i umiejętności prak- tyczne, które są przydatne i niezbędne, byś bez przeszkód mógł realizować swoje cele życiowe i zawodowe, nie ponosząc szkody z powodu nieznajomości tematyki finansów osobistych. Nie musi to być wiedza specjalistyczna, która dostępna jest na uczelniach wyższych lub w fir- mach zajmujących się profesjonalnie doradztwem finansowym. Wynik w inwestowaniu zależy od nawyku ciągłego uczenia się. Jeśli dotarłeś do tego rozdziału, to znaczy, że chcesz zyskać lub utrwalić wiedzę o instrumentach finansowych, które pozwolą realizować Twoje cele finansowe. Chodzi zwłaszcza o rozwijanie umiejętności i wy- kształcenie pozytywnych nawyków potrzebnych do umiejętnego zarządzania pieniądzem przy uwzględnieniu celów finansowych wyznaczonych na przyszłość. Przewodnią ideą tej książki jest przekonanie Czytelnika do celowości planowania własnych finansów osobistych, systema- tycznego oszczędzania i inwestowania w trosce o przyszłość własną i swoich bliskich. Edukacja finansowa — czy to poprzez samokształcenie za pośrednictwem książek, pu- blikacji, internetu, czy też poprzez uczestnictwo w szkoleniach, warsztatach i grach symu- lacyjnych — pozwoli Ci osiągnąć: (cid:179) większą świadomość kompleksowego planowania finansów osobistych, (cid:179) wiedzę w zakresie wyboru metod sfinansowania przedsięwzięć — czy z oszczędności, czy z kredytu, (cid:179) rozeznanie w usługach oszczędnościowych, bankowych, finansowych i inwestycyjnych, (cid:179) uświadomienie pułapek związanych z kredytami. Inwestowanie 177 W rezultacie posiądziesz umiejętność: (cid:179) racjonalizacji wydatków i poszerzenia sposobów oszczędzania, (cid:179) wypracowania planu finansowego, (cid:179) wyboru najodpowiedniejszego dla Ciebie rodzaju inwestycji, (cid:179) wyboru strategii i taktyki inwestowania, (cid:179) zarządzania nagłymi wydatkami. Ponadto wiedza finansowa, jaką uzyskasz, może zmienić Twoje nastawienie i filozofię życia: (cid:179) weźmiesz sprawy w swoje ręce — bez oglądania się na innych, w tym na instytucje państwowe, (cid:179) przekonasz się, że tak jak każdy, Ty też możesz i powinieneś planować swoje finanse, oszczędzać i inwestować, (cid:179) uwierzysz, że z małych kwot możesz uzbierać poważne sumy, (cid:179) nauczysz się korzystać z ofert instytucji finansowych, (cid:179) skończysz z metodą prób i błędów, (cid:179) zaoszczędzisz czas i będziesz mógł doskonalić swoją osobowość, wzbogacając swoje życie duchowe. Pytania, które powinieneś sobie postawić: (cid:179) Czy wiesz, ile kosztuje godzina porady prawnej? (cid:179) Czy zdajesz sobie sprawę, jaki rachunek wystawi Ci za konsultację profesjonalny doradca finansowy? (cid:179) Czy zastanawiałeś się, ile możesz stracić, podejmując niewłaściwą decyzję inwe- stycyjną, jeśli nie skorzystasz z tych profesjonalnych porad? Aby móc zrozumieć inwestowanie, trzeba w pierwszej kolejności dokonać przeglądu całego rynku finansowego. Dlatego też zachęcam Cię do przeczytania kolejnego rozdziału, który wyja- śni, czym jest rynek finansowy oraz jak wygląda przepływ środków pieniężnych na tym rynku. Podsumowanie Różne formy edukacji finansowej zapewniają wiedzę i umiejętności praktyczne — przydatne i niezbędne, by można było realizować swoje cele życiowe i zawodowe, bez ponoszenia szkody z powodu nieznajomości zasad budowy finansów osobistych. Dzięki tym umiejętnościom staniesz się prawdziwym gospodarzem własnego budżetu i bardziej racjonalnym inwestorem. Przekonasz się, że Ty też możesz i powinieneś planować swoje finanse, możesz i powi- nieneś oszczędzać, a także inwestować. Weźmiesz sprawy w swoje ręce i skończysz z metodą prób i błędów. Zostaniesz głównym gospodarzem swojego budżetu i decydującym strategiem własnych inwestycji. Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie 178 Pytania 1. Co uzyskasz, korzystając z różnych form edukacji ekonomiczno-finansowej? 2. Jakie formy edukacji ekonomiczno-finansowej są dla Ciebie najbardziej efektywne. (cid:81) 5.2. INWESTYCJE — ISTOTA, CELE, INSTYTUCJE Oszczędzanie polega na odkładaniu pieniędzy na niespodziewane wydatki, na ewentualne pogorszenie się sytuacji życiowej, ale także na jakiś dalszy cel (szkoła, wakacje, przyszła emerytura itp.). Zwykle wykorzystujemy do tego konta bankowe, których główną cechą jest to, że są w stanie co najwyżej uchronić nas przed inflacją. Oszczędzanie ma więc na celu ochronę zgromadzonego kapitału przed utratą wartości, a nie wypracowanie zysku. Inwestowanie natomiast to próba podjęcia ryzyka w celu uzyskania zysku. Im większy zysk ma przynieść inwestycja, tym większe jest prawdopodobieństwo straty. Inwestowanie warto zacząć jak najwcześniej, nawet od niewielkich kwot (por. rozdział 4. i zasadę 10-28-83). Inwestowanie to wykorzystanie oszczędności na rzecz przyszłych korzyści. Inwestując, dokonujesz podziału swego budżetu na część konsumowaną i część przeznaczoną na inwestycje. Przy określonych dochodach zwiększenie części przeznaczonej na konsumpcję oznacza zmniejszenie inwestycji i odwrotnie. Innymi słowy, inwestycje w dziedzinie finansów osobistych to proces angażowania środ- ków pieniężnych w różne rodzaje przedsięwzięć zawodowych, gospodarczych i finansowych, wyrażający się w: (cid:179) pozyskiwaniu rzeczowych składników majątkowych drogą zakupu (nieruchomości, spółek itp.), (cid:179) wytwarzanie majątku rzeczowego we własnym zakresie (budowa domu), (cid:179) zakup lub tworzenie nowych wartości majątkowych o charakterze nieużytkowym (dzieła sztuki, metale szlachetne, kruszce szlachetne), (cid:179) nabywanie papierów wartościowych (np. akcje, obligacje, bony skarbowe). Najczęściej wyróżnia się dwa rodzaje inwestycji: (cid:179) (cid:179) inwestycje rzeczowe, w których przedmiot inwestycji ma charakter materialny, a in- westor oczekuje, iż wartość przedmiotu inwestycji wzrośnie w okresie inwestycji, inwestycje finansowe, w których przedmiot inwestycji jest instrumentem finanso- wym, a więc ma charakter niematerialny. Inwestowanie 179 W ujęciu rzeczowym są to przepływy dóbr w wyniku zamiany środków finansowych na dobra rzeczowe, usługi, prawa użytkowania w celu osiągnięcia w następnych okresach dodatkowych dochodów lub oszczędności kosztów. W ujęciu finansowym jest to transfer środków pieniężnych (przepływ kapitału). Zarówno w jednej, jak i drugiej perspektywie jest to każde wykorzystanie kapitału w celu jego powiększenia. Inwestycje te są narzędziem wykorzystania zasobów finansowych. Naj- ważniejsze dla inwestora to właściwie ocenić efektywność inwestycji i lokować te zasoby w przedsięwzięcia najkorzystniejsze, tzn. przynoszące maksymalne korzyści przy możliwym do zaakceptowania poziomie ryzyka. Istnieje wiele możliwości inwestycji rzeczowych. Tradycyjnymi możliwościami są np. inwestycje w nieruchomości, inwestycje w złoto, inwestycje w dzieła sztuki. W przeciwieństwie do inwestycji rzeczowych, w inwestycjach finansowych przedmiot inwestowania sam w sobie nie przedstawia wartości użytkowej, lecz jedynie wartość pieniężną. Oznacza to, że w inwestycjach finansowych przedmiot inwestowania nie mógłby służyć zaspokojeniu potrzeb konsumpcyjnych. Cele inwestowania — wydatkowanie środków pieniężnych dla zabezpieczenia oszczędności lub odniesienia korzyści w późniejszym okresie. Jest to więc ochrona posiadanych aktywów, czerpanie z nich dochodów lub oczekiwanie na zysk. Cele te można określić jako odkładanie konsumpcji na przyszłość lub angażowanie kapitału w celu jego pomnażania. Podstawowe cele inwestowania Zgromadzenie środków na zakup konsumpcyjny — cel zostaje osiągnięty, gdy wartość końcowa inwestycji nie jest mniejsza niż przewidywana cena przedmiotu, którego zakup jest planowany. Zwiększenie wielkości kapitału — celem jest uzyskanie maksymalnej możliwej warto- ści kapitału na koniec okresu inwestowania. Uzyskiwanie stałych dochodów — w tym przypadku, inwestując, uzyskujemy w regular- nych odstępach czasu środki umożliwiające bieżącą konsumpcję (np. działalność rentierska). Bezpieczeństwo — celem inwestowania jest zabezpieczenie się przed utratą kapitału. Zachowanie płynności — inwestorowi chodzi o zapewnienie szybkiej zamiany wybranego instrumentu finansowego na gotówkę. Podsumowanie Inwestowanie to dysponowanie oszczędnościami na rzecz przyszłych korzyści — to proces decy- zyjny i działania oparte na obiektywnych prawach społecznych, gospodarczych i ekonomiczno- finansowych. Jest to każde wykorzystanie kapitału w celu jego powiększenia. W ujęciu rze- czowym są to przepływy dóbr w wyniku zamiany środków finansowych na dobra materialne, usługi, prawa użytkowania — w celu osiągnięcia w następnych okresach dodatkowych do- chodów lub oszczędności kosztów. W ujęciu finansowym jest to transfer środków pieniężnych (przepływ kapitału). Inwestując w dziedzinie finansów osobistych, podejmujesz decyzję o lokowaniu środków pieniężnych w różne rodzaje przedsięwzięć zawodowych, gospodarczych i finansowych. Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie 180 Pytania 1. Przeanalizuj różnice między oszczędzaniem i inwestowaniem. Określ główną różnicę z Twojego punktu widzenia. 2. Z jakimi zdarzeniami i czynnościami kojarzy Ci się proces inwestowania? 3. Spróbuj pogrupować znane Ci dotychczas rodzaje inwestycji z dwoma głównymi ich typami: rzeczowymi i finansowymi. 4. Jakie są ogólne cele (efekty) inwestowania? (cid:81) 5.3. GDZIE INWESTOWAĆ? PRZEGLĄD RYNKÓW INWESTYCYJNYCH Chciałbyś korzystnie ulokować swoje pieniądze, a jednocześnie obawiasz się ryzyka. W co najlepiej zainwestować oszczędności? Skąd mieć pewność, że inwestycja przyniesie zysk? Ile można zyskać? Jak nie stracić? Pomogę Ci znaleźć odpowiedź na te i inne pytania. Na każdym rynku inwestycyjnym, także w Polsce, w praktyce nie występuje zbieżność trendów na wszystkie rodzaje inwestycji jednocześnie. Wręcz przeciwnie, trendy w poszcze- gólnych rodzajach inwestycji są często diametralnie różne. Z tych względów najlepszą metodą na ograniczenie ryzyka i uzyskiwanie w dłuższym terminie optymalnych zysków jest dywer- syfikacja inwestycji. Aby ograniczyć ryzyko, jakie niesie ze sobą zmienny rynek, każdy in- westor średnio- i długoterminowy, niezależnie od wielkości posiadanego kapitału powinien odpowiednio skonstruować swój portfel inwestycyjny. W każdym przypadku sam musisz określić swoje cele, profil inwestycyjny (przede wszyst- kim stosunek do ryzyka) i horyzont czasowy. Żeby wybrać właściwie, powinieneś poznać obszary inwestowania, czyli rynki, na których dokonuje się transakcji inwestycyjnych. Pozwali Ci to na zróżnicowanie portfela posiadanych aktywów oraz umożliwi ograniczenie ryzyka związanego z inwestycjami. Rynki te są różnie klasyfikowane — proponuję Ci zapoznanie się z nimi według nastę- pującego schematu i w podanej kolejności: (cid:179) rynek finansowy, (cid:179) rynek pieniężny, (cid:179) rynek kapitałowy, (cid:179) rynek walutowy, (cid:179) rynek instrumentów pochodnych, (cid:179) rynek nieruchomości, Inwestowanie 181 (cid:179) 5.3.1. Rynek finansowy Rynek finansowy nazywany jest często rynkiem kapitału. Obejmuje rozliczanie wszystkich transakcji na nim dokonywanych. Poprzez rynek należy rozumieć obszar instytucjonalny — organizowany przez państwa, instytucje, podmioty gospodarcze i osoby fizyczne — na którym spotykają się: (cid:179) aktywa finansowe podlegające obrotowi i ich cena, (cid:179) dostawcy aktywów finansowych, (cid:179) nabywcy, (cid:179) instytucje pośredniczące w obrocie, np. giełda papierów wartościowych. Rynek finansowy umożliwia posiadaczowi kapitału jego zainwestowanie, a podmiotom zgła- szającym zapotrzebowanie na kapitał — zaspokojenie potrzeb. Warunkiem wzrostu go- spodarki jest inwestowanie. Istnieje więc potrzeba wystąpienia mechanizmu pozwalające- go na przesunięcie czasowo wolnych środków od oszczędzających do inwestujących. Wszystkie transakcje na rynku przechodzą od osoby do osoby, od instytucji do instytucji, od sprzedających do kupujących. To nic innego jak przepływ pieniędzy między oszczędzający- mi a dokonującymi inwestycji. Funkcjonowanie rynku finansowego pozwala inwestorom na zróżnicowanie portfela posiadanych aktywów oraz umożliwia ograniczenie ryzyka związa- nego z inwestycjami; aby inwestować, niezbędne są środki finansowe. Ich źródłem mogą być niewykorzystane środki finansowe zwane oszczędnościami. Na rynku znajdują się osoby mające nadwyżkę finansową oraz osoby potrzebujące kapitału. Pożyczkobiorca pożycza pie- niądze od pożyczkodawcy według określonej stopy procentowej i na określony czas. Sto- pa procentowa jest ceną pieniądza. Występuje strona podażowa i popytowa na kapitał po- życzkowy. Następuje wycena kapitału i dochodzi do transakcji po ustalonej cenie. Rynki finansowe są klasyfikowane według różnych kryteriów. Najczęściej okres dyspo- nowania środkami pieniężnymi oraz cele, na które są przeznaczone pieniądze, dzielą je na rynek pieniężny, kapitałowy, walutowy i instrumentów pochodnych (rysunek 5.1). Rysunek 5.1. Podział rynku finansowego 182 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie Rynek pieniężny Rynek pieniężny jest częścią rynku finansowego, jest rynkiem obrotu kapitału z okresem zwrotu nieprzekraczającym jednego roku. Rynek pieniężny jest rynkiem pozagiełdowym. Pozwala uczestnikom zaciągać pożyczki i dokonywać inwestycji. To nic innego jak dokonywanie transakcji z rynków, gdzie jest nadmiar pieniędzy do rynków, gdzie ich brakuje. Rynek pieniężny dostarcza więc kapitału krótkoterminowego na finansowanie dzia- łalności bieżącej banków, przedsiębiorstw, innych podmiotów i osób fizycznych. Chroni banki przed niewypłacalnością, stanowi rynek rezerw kasowych systemu bankowego i go- spodarki finansowej państwa. Jest miejscem spotkania popytu na pieniądz i jego podaży — spotkania podmiotów dysponujących nadmiarem pieniądza i cierpiących na jego niedobór. Pieniądz jest tu towarem posiadającym swoją wewnętrzną wartość. Dzięki rynkowi pienięż- nemu pieniądz zostaje przekazany z miejsca, w którym jest jego nadmiar, do miejsca zapo- trzebowania — drogą udzielania kredytów bądź przez sprzedaż papierów wartościowych. Transakcji na rynku pieniężnym dokonują m.in.: (cid:179) banki, (cid:179) państwo, (cid:179) samorządy terytorialne, (cid:179) przedsiębiorstwa, (cid:179) (cid:179) osoby fizyczne. instytucje ubezpieczeniowe, Każdy z dokonujących transakcji może być pożyczkodawcą lub pożyczkobiorcą. Podstawową rolę na rynku pieniężnym spełnia bank centralny, który, realizując swą politykę pieniężną, wpływa na wielkość podaży pieniądza i cenę kredytu. Lokując pieniądze w banku, stajesz się pożyczkodawcą dla banku — pożyczasz swoje pieniądze. Oprocentowanie, jakie otrzymujesz od banku, to nic innego jak cena, jaka jest oferowana przez bank. Następnie bank zgromadzane środki pożycza innemu podmiotowi. Różnica między oprocentowaniem pobieranym od udzielonych kredytów a opro- centowaniem, które bank płaci od depozytów, stanowi zarobek banku. Na rynku pieniężnym pieniądz jest w sposób ciągły wyceniany. W zależności od tego, ile podmiotów jest kupujących i sprzedających, ustalana jest cena pieniądza, czyli stopa procentowa. Jeśli na rynku pieniężnym jest więcej osób kupujących (pożyczających pieniądze) niż lo- kujących pieniądze, cena pieniądza rośnie. W związku z tym jest wyższa stopa procentowa. Jak można sprawdzić cenę pieniądza? Ze względu na okres, na który została zawarta transakcja, można podzielić depozyty ban- kowe na krótko- i długoterminowe. Inwestowanie 183 1. Depozyty krótkoterminowe obejmują okres do jednego miesiąca. • Overnight (O/N) — depozyt jednodniowy, rozpoczynający się w dniu zawarcia trans- akcji, a zapadający w następnym dniu roboczym po dniu zawarcia transakcji, • Tomnext (T/N) — depozyt rozpoczynający się w pierwszym dniu roboczym po dniu zawarcia transakcji, a zapadający w następnym dniu roboczym, • Spot next (S/N) rozpoczyna się w drugim dniu roboczym od dnia zawarcia transakcji, a zapada następnego dnia roboczego), • Inne depozyty do jednego miesiąca. 2. Depozyty długoterminowe obejmują okres od jednego miesiąca do roku. Najczę- ściej spotykane to: • 1M — jednomiesięczne, • 3M — trzymiesięczne, • 6M — sześciomiesięczne, • 9M — dziewięciomiesięczne, • 1R — roczne. Banki muszą utrzymywać rezerwy obowiązkowe. Na koniec dnia na rachunek rezerw w ban- ku centralnym muszą one odprowadzić około 8 – 10 wielkości wszystkich depozytów bankowych. Nadwyżki finansowe ponad rezerwy mogą być inwestowane na rynku międzyban- kowym. W przypadku niedoboru środków bank może zakupić środki pieniężne. Odpływ go- tówki powoduje, że bank musi pożyczyć pieniądze na rynku międzybankowym, płacąc określoną cenę. Cena pieniądza, czyli stopa procentowa, jest określana codziennie na rynku międzybankowym. W Polsce dla złotowych depozytów międzybankowych stosuje się wskaźniki WIBOR i WIBID. WIBOR (ang. Warsaw Interbank Offered Rate) wyliczany jest na polskim rynku bankowym. Jest to średnia stopa procentowa, według jakiej banki udzielają pożyczek na pieniężnym rynku bankowym. WIBID (ang. Warsaw Interbank Bid Rate) — stopa procentowa, jaką banki zapłacą za środki przyjęte w depozyt od innych banków. WIBID i WIBOR publikowany jest w prasie ekonomicznej. Najbardziej znane kursy na rynku europejskim to kursy rynku londyńskiego i EURIBOR. LIBID — stopa procentowa depozytów pożyczanych przez banki londyńskie (London Interbank Bid Rate). LIBOR — stopa procentowa kredytów oferowanych na rynku międzybankowym w Lon- dynie, ustalana o godz. 11.00 czasu londyńskiego. EURIBOR — stopa procentowa kredytów oferowanych przez jeden bank innemu ban- kowi na europejskim rynku międzybankowym w Brukseli, ustalana o godz. 11.00. Jest to średnie notowanie z 57 największych banków ze strefy euro, ustalane przez Federation Ban- caire de L’Union Europeenne (FBE) w Brukseli o godz. 11.00. 184 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie Stopy WIBOR i WIBID oraz pozostałe są publikowane w prasie codziennej — w Rzecz- pospolitej, Parkiecie, Gazecie Wyborczej. Poniżej podane są przykładowe tablice kursowe. Depozyty międzybankowe w Polsce — WIBOR, WIBID 11.05.2007 WIBID WIBOR O/N 4,20 4,37 T/N 4,20 4,38 1 W 4,23 4,39 1 M 4,23 4,40 3 M 4,25 4,44 6 M 4,35 4,55 9M 4,46 4,66 1Y 4,56 4,75 WIBOR — stopa, według której bank zaciąga pożyczki. WIBID — stopa, według której bank udziela pożyczek. Depozyty międzybankowe w Europie —EURIBOR, LIBOR, LIBID BRUKSELA EURIBOR 1 M 2 M 3 M 6 M 1 Y EUR EURIBOR 3,8600 3,9900 4,0400 4,1400 4,2900 LONDYN LIBOR 1 M 2 M 3 M 6 M 1 Y USD EUR GBP CHF JPY LIBOR LIBOR LIBOR LIBOR LIBOR 5,3200 5,3400 5,3600 5,3588 5,2919 3,8748 4,0080 4,0601 4,1600 4,3025 5,6575 5,6963 5,7619 5,8588 5,9850 2,2117 2,3250 2,3808 2,5108 2,6950 0,6269 0,6500 0,6656 0,7475 0,8538 LONDYN LIBID 1 M 2 M 3 M 6 M 1 Y USD EUR GBP CHF LIBID LIBID LIBID LIBID 5,1950 5,2150 5,2350 5,2337 5,1669 3,7498 3,8830 3,9351 4,0350 4,1775 5,5325 5,5713 5,6369 5,7337 5,8600 2,0867 2,2000 2,2558 2,3858 2,5700 Ceną kredytów na rynku pieniężnym jest stopa procentowa. Stopy procentowe stanowią koszt inwestycji. Im wyższa stopa procentowa, tym wyższy dług. Przy zadłużaniu się zwróć uwagę, jaki jest WIBOR i jaka jest dodatkowa marża banku, czy WIBOR jest 3-miesięczny, czy roczny. W pierwszej tabeli WIBOR dla depozytów 3-miesięcznych wynosi 4,44 , dla depozytów jednorocznych wynosi 4,75 . Różnica wynosi 0,31 . Dodatkowo dochodzi marża banku. Twoje zobowiązanie się zwiększa, zwracaj uwagę na wysokość stóp procentowych, może będzie warto przewalutować kredyt. Inwestowanie 185 Od czego zależy wysokość stóp procentowych? (cid:179) Od stopy inflacji. (cid:179) Od popytu i podaży na pieniądz. (cid:179) Od oczekiwań rynku dotyczących posunięć banku centralnego. Stopa procentowa jest narzędziem, które wykorzystuje bank centralny. Niższe stopy procentowe zwiększają wzrost gospodarczy. Pożyczanie pieniądza staje się tańsze, więc dużo osób się zadłuża, zwiększa się konsumpcja, która powoduje wzrost cen, zwiększenie inflacji. Bank centralny podwyższa stopy procentowe, które hamują wzrost gospodarczy. Pieniądz staje się drogi. Oprócz tych wszystkich głównych czynników, które wpływają na wysokość rynkowych stóp procentowych, czyli cenę pieniądza, można wymienić dodatkowe. Pisałem o tym w drugim rozdziale. Są to: (cid:179) Wartość kapitału — oferowana wartość kapitału, która zależy od sytuacji pożyczkobior- cy. Gdy sytuacja jest trudna, bank w cenę kredytu musi wkalkulować ryzyko kredyto- we; gdy sytuacja pożyczkobiorcy jest stabilna, pożyczkodawca może zaoferować więk- szy kapitał oraz lepsze oprocentowanie. (cid:179) Zdolność kredytowa pożyczkobiorcy — zdolność do spłaty zadłużenia. (cid:179) Okres kredytowania — w zależności od zapotrzebowania na kredyt stopy procentowe się różnią w odniesieniu do różnych terminów płatności. Pytania 1. Co to jest rynek pieniężny i zasady jego funkcjonowania? 2. Co to jest O/N, T/N, S/N? 3. Co to jest WIBOR i WIBID? 4. Co to jest LIBOR i LIBID? 5. Co to jest EURIBOR? 6. Co jest ceną kredytu? 7. Od czego zależy wysokość stóp procentowych? Podsumowanie Rynek pieniężny jest częścią rynku finansowego. Jest rynkiem pozagiełdowym o terminie zapadalności do jednego roku. Jest rynkiem krótkoterminowym. Transakcje na rynku pieniężnym są zawierane w celu regulacji płynności banków oraz w celu zarobkowym (w celu zarabiania na różnicy między sprzedażą a zakupem środków pieniężnych na określony czas). Stopa procentowa jest ceną pieniądza, jaką jest gotów zapłacić 186 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie pożyczkobiorca za dysponowanie nimi przez określony czas; równocześnie jest ceną, za jaką dający pieniądze jest skłonny zrezygnować z jej dysponowania. Stopa procentowa na rynku międzybankowym wyrażona jest w postaci kursu kupna i kursu sprzedaży. WIBOR i WIBID opierają się na zmiennej stopie procentowej międzybankowego rynku depozytowego i są publikowane m.in. w prasie codziennej. Rynek kapitałowy Rynek kapitałowy jest częścią rynku finansowego. Rynek kapitałowy można zdefiniować i przedstawić jako schemat rynku papierów wartościowych, rynku kredytowego i rynku nierucho- mości (rysunek 5.2). To nic innego jak rynek kapitałów średnio i długoterminowych o zapadal- ności powyżej jednego roku, przeznaczonych na finansowanie inwestycji. Rysunek 5.2. Podział rynku kapitałowego (część 1.) Środki uzyskane na rynku kapitałowym są przeznaczone na cele inwestycyjne. Rynek kapi- tałowy dzielony jest przez ekonomistów na różne segmenty. Ze względu na nadzór i jego za- kres większość krajów dzieli rynek kapitałowy na rynek publiczny i niepubliczny. Rynek w Polsce regulują ustawy: o obrocie instrumentami finansowymi, o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Zanim spółki zaczną potrzebować dużych kapitałów, znajdują się na rynku niepublicznym. Są to także firmy, które korzystają z rynku kredytów oraz środków własnych. Ze względu na osobę oferującą wyemitowane instrumenty finansowe rynek dzielony jest na rynek pierwotny i wtórny. Poniższy rysunek pokazuje rozbudowany podział rynku kapitałowego. Na rynku pierwotnym występują wszystkie nowe emisje papierów wartościowych. Wy- emitowane instrumenty (np. obligacje, akcje) są sprzedawane pierwszy raz inwestorom. Rynek wtórny zapewnia płynność w obrocie papierami wartościowymi. Gdybyś wiedział, że nie możesz sprzedać szybko swoich np. akcji, tobyś na pewno ich nie zakupił. Inwestowanie 187 ) . 2 ć ś ę z c ( o g e w o a t i p a k u k n y r ł ł a i z d o P . 3 . 5 k e n u s y R 188 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie Rynek wtórny jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania rynku pierwotnego. Obieg kapitału na obu rynkach obrazuje poniższy schemat (rysunek 5.4). Rysunek 5.4. Podział rynku pierwotnego i wtórnego Rynek pierwotny — zgodnie z obowiązującym prawem w Polsce (o publicznym obrocie pa- pierami wartościowymi i funduszach powierniczych) występuje sprzedaż nowych emisji pa- pierów wartościowych przez emitenta za pośrednictwem domu maklerskiego inwestorom strategicznym i indywidualnym. Papiery wartościowe mogą być oferowane w drodze emisji publicznej i niepublicznej. Emisja publiczna skierowana jest do więcej niż 300 osób. Wykorzystuje się tu środki masowego przekazu. W przypadku, gdy oferta jest kierowana do mniejszej liczby osób (poniżej 300), papiery wartościowe udostępnia się w drodze emisji niepublicznej. Przykładem może być oferowanie w procesie prywatyzacji przez Skarb Państwa akcji pracownikom związanym z przedsiębior- stwem. Rynek pierwotny oferuje papiery wartościowe po cenie emisyjnej. Wpływy z tytułu emisji zasilają kapitał emitenta. Rynek wtórny — jest segmentem rynku kapitałowego, na którym dokonuje się kupna i sprzedaży papierów wartościowych pomiędzy inwestorami. Rynek wtórny wycenia instrumenty finansowe na podstawie sytuacji finansowej emitenta. Rynek wtórny papierów wartościowych dzieli się ze względu na rodzaj podmiotów (spółek) oraz sposób obrotu papierami wartościowymi na rynek giełdowy i pozagiełdowy. Rynkiem giełdowym jest w Polsce Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Rynkiem pozagiełdowym jest MTS-CeTO S.A. Do rynku wtórnego można zaliczyć także segment rynku prywatnego (niepublicznego), który realizuje określone cele działalności gospodarczej. Spółki, zanim osiągną odpowiednią wielkość, znajdują się na rynku prywatnym. Inwestowanie 189 Podsumowanie Rynek kapitałowy to segment rynku finansowego, na którym dokonywane są emisje średnio- i długoterminowych instrumentów, przeznaczonych na finansowanie inwestycji. Zwycza- jowo (ale też w przepisach prawnych wielu krajów) cezurą czasową oddzielającą rynek pie- niężny od kapitałowego jest termin zapadalności instrumentu finansowego, wynoszący jeden rok. Rynek papierów wartościowych dzieli się na pierwotny i wtórny, a ten ostatni na giełdowy i pozagiełdowy. Na rynku pierwotnym występuje sprzedaż nowych emisji papierów wartościo- wych przez emitenta za pośrednictwem domu maklerskiego inwestorom strategicznym i in- dywidualnym. Rynek wtórny jest segmentem rynku kapitałowego, na którym dokonuje się kupna i sprzedaży papierów wartościowych pomiędzy inwestorami. Pytania 1. Kto sprzedaje, a kto kupuje na rynku pierwotnym? 2. Jakie segmenty rozróżnia się w rynku kapitałowym? 3. Na co przeznacza się środki uzyskane z rynku kapitałowego? Rynek walutowy Rynek walutowy to rynek, na którym inwestuje się w waluty i handluje się walutami. Handel może odbywać się zarówno na rynku kasowym (wymiana jest dokonywana natychmiast), jak i rynku terminowym (wymiana zostanie dokonana w późniejszym, ściśle określonym terminie). Na rynku tym tworzy się kurs wymiany, który odzwierciedla stosunek ceny między dwoma walutami. Najważniejszymi uczestnikami rynku walutowego są banki komercyjne, wyspecjalizo- wane firmy brokerskie, międzynarodowe domy maklerskie, niektóre wielkie korporacje oraz inwestorzy, którzy zajmują się wyłącznie spekulacją transakcjami krótkoterminowymi. Bardzo aktywne są podmioty zajmujące się eksportem bądź importem. Do trzeciej istotnej grupy uczestników rynku walutowego należą banki centralne, które sprzedają lub skupują walutę w celu zapobiegania nadmiernemu wzrostowi bądź spadkowi danej waluty (interwencje ban- ków centralnych). Waluta to pieniądz będący prawnym środkiem płatniczym w danym kraju. Obydwie katego- rie (pieniądz i waluta) są używane zamiennie, z tym że określenie „waluta” stosuje się przede wszystkim w obszarach szeroko rozumianej wymiany międzynarodowej. W takim ujęciu waluta jest pojmowana jako środek rozliczeniowy oraz środek płatniczy w transakcjach mię- dzynarodowych. Na rynkach walutowych największe znaczenie mają: dolar amerykański, euro, frank szwajcarski, funt brytyjski oraz jen japoński. 190 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie O pieniądzach krajowych mówimy, że są walutą, gdy krajowa jednostka monetarna jest wymienialna na inne waluty obce. Żeby pieniądz narodowy jakiegokolwiek kraju był walutą, musi być wymienialny. Wymienialność waluty jest to gwarantowana prawem możliwość swobodnej wymiany waluty krajowej na dowolną walutę obcą lub odwrotnie. Kursem walutowym nazywamy stosunek wymiany waluty zagranicznej na walutę krajową. Innymi słowy, jest to cena jednostki pieniężnej jednego kraju wyrażana w jednostkach pieniężnych innego kraju. Tak rozumiany kurs walutowy określany jest na rynku walutowym. Kursy walut kształtują się pod wpływem czynników fundamentalnych, m.in. sytuacji gospodarczej poszczególnych państw, poziomu dochodu narodowego, stóp procentowych, inwestycji zagranicznych, bilansu handlowego państwa, deficytu budżetowego, zadłużenia zagranicznego, a także wydarzeń politycznych. Zasadniczą rolę odgrywa jednak prawo popytu i podaży. Uczestnicy rynku są bardzo zróżnicowani, ich liczba jest ogromna, motywy często sprzeczne, dlatego też bardzo trudno jest przewidzieć poziom notowań danej waluty. Jednakże niektóre banki centralne interwe- niują, aby utrzymać oczekiwany poziom kursu walutowego własnego kraju. Kursy walutowe wpływają na inflację oraz preferencyjność eksportu i importu w poszcze- gólnych krajach i globalnie. Dewaluacja waluty danego kraju powoduje wzrost eksportu i ograniczenie importu. Mode- lowy przebieg procesów makroekonomicznych jest następujący. Przychody eksporterów wyrażone w walucie krajowej rosną. Rosną również ceny towarów importowanych, co po pewnym czasie powoduje wzrost kosztów krajowych, nieatrakcyjność eksportu i zwiększenie importu. Zwiększenie kosztów i cen powoduje inflację, a zwiększenie importu zwiększa popyt na waluty obce i w konsekwencji następuje ponowny spadek kursu waluty. Wzrost kursu waluty powoduje proces odwrotny. Na rynku walutowym dokonuje się transakcji natychmiastowych (ang. spot) i terminowych (ang. futures). Transakcji natychmiastowych dokonuje się według uzgodnionego kursu niezwłocznie lub co najwyżej w ciągu 2 dni roboczych od dnia zawarcia kontraktu transakcji. Transakcji terminowych dokonuje się po cenach ustalonych w dniu transakcji na notowane na giełdzie instrumenty finansowe lub towary, z realizacją w ustalonym terminie. Do niedawna operacje na rynku walutowym były praktycznie niedostępne dla inwestorów nieinstytucjonalnych. Ze względu na duże jednostki transakcyjne i wysokie wymagania finansowe głównymi uczestnikami rynku walutowego były banki, firmy brokerskie, międzynarodowe domy ma- klerskie i wielkie korporacje. Rozwój e-komunikacji, powszechna komputeryzacja i dostępność internetu umożliwiły obecnie aktywny dostęp do rynku walutowego wielu inwestorom indywidualnym na całym świecie. Zapewnia to Forex, czyli największy na świecie rynek finansowy z dziennym obro- tem liczonym w bilionach dolarów, na którym przez 24 godziny na dobę realizowane są trans- akcje walutowe. Jednak jest to wartość obrotu, a nie zaangażowanych środków, gdyż na rynku Inwestowanie 191 tym funkcjonuje potężna dźwignia finansowa (lewar). Każdej transakcji może bowiem odpo- wiadać jedynie 0,5 wartości transakcji, zatem gotówka angażowana przez inwestora jest o od- powiednią liczbę razy mniejsza. Rynek ten otwarty jest 24 godziny na dobę, od 23.00 w niedzielę do 23.00 w piątek czasu lokalnego. Dzisiaj wielu inwestorów zarabia pieniądze na transakcjach walutowych, korzystając z niezwykłej płynności rynku Forex, jego przejrzystości i silnych trendów technicznych. Rynek Forex jest rynkiem OTC (ang. Over The Counter), co oznacza, że transakcje są realizowane przez dwie strony, a obrót nie jest scentralizowany przez żadną giełdę. Handel rozpoczyna się w Sydney, a następnie przenosi do Tokio, Londynu, aby zakończyć się w Nowym Jorku. Waluty na rynku są kwotowane parami. Kwotowania odbywają się w systemie BID/ASK. BID jest ceną kupna, ASK — ceną sprzedaży. Podstawą zarabiania na rynku Forex jest zmien- ność kursów walutowych. Rynek walutowy jest ściśle powiązany z rynkiem pieniężnym, a kursami walut rządzą proste mechanizmy popytu i podaży. Zdarzenia powodujące wzrost popytu na walutę podnoszą jej cenę, a wydarzenia powodujące wzrost podaży obniżają ją (patrz wyżej o czynnikach fundamentalnych wpływających na kondycję waluty). Codziennie z różnych krajów spływają interesujące informacje, a inwestor ma do wyboru różne pary walut, na których może do- konywać transakcji. Forex charakteryzuje się: (cid:179) silnymi trendami, (cid:179) brakiem hossy i bessy (jeśli w danej parze jedna waluta spada, to druga rośnie), (cid:179) płynnością, (cid:179) skutecznością strategii zabezpieczających (popularne są zlecenia „stop loss” i z limitem ceny), (cid:179) bardzo duże lewarowanie. Dostępne są platformy transakcyjne oferowane przez największe na świecie firmy brokerskie z modułami składania zleceń, bieżącymi wiadomościami, wykresami kursów, analizami itp., co pozwala samodzielnie składać zlecenia w trybie ciągłym i natychmiastowym. Jeszcze kilka lat temu, aby inwestować na rynku Forex, trzeba było posiadać minimum równowartość kilku tysięcy dolarów, niezbędną do otwarcia konta na jednej z platform umożliwiających handlowanie walutami. W ciągu kilku ostatnich lat pojawiło się wiele elektro- nicznych platform, gdzie depozyt potrzebny do otwarcia konta jest wielokrotnie mniejszy. Aby rozpocząć inwestowanie na tej platformie, wystarczy wpłacić kilkaset dolarów, czyli przy obecnym kursie dolara równowartość ok. 300 – 500 złotych. Możesz w każdej chwili podjąć decyzję. Wiele par walut, ogromna płynność oraz moż- liwości lewarowania dają szansę wielokrotnego otwierania i zamykania pozycji z zyskiem w ciągu jednego dnia. 192 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie Inwestowanie na Foreksie wiąże się jednakże z ryzykiem ze względu na istniejącą tam dźwignię finansową. Procentowe zyski i straty są wielokrotnie wyższe od procento- wych zmian kursów walutowych. Przydatne informacje 1. W zdecydowanej większości przypadków walutą bazową jest dolar. Kursy większości najważniejszych walut podawane są z dokładnością do czwartego miejsca po przecinku, w formie dwóch liczb — kursu kupna (BID) oraz kursu sprzedaży (ASK). 2. Spread, czyli różnica między kursem kupna i sprzedaży, jest najczęściej jedynym kosztem, jaki ponoszą inwestorzy na Foreksie, gdyż na platformach w zasadzie nie pobiera się żadnych prowizji ani opłat. Spread dla poszczególnych par walutowych może się różnić. W przypadku pary (USD – PLN) spread jest kilkanaście razy większy niż dla EUR – USD. Różnice spowodowane są wielkością i płynnością obrotów. 3. Najmniejszą jednostką transakcyjną jest pips (ang. price interest point). Przy kursach podawanych z dokładnością do czterech miejsc po przecinku pips to 0,0001. Na przy- kład wzrost kursu z 2,2500 do 2,2510 to wzrost o 10 pipsów. 4. Na Foreksie obraca się tzw. lotami, opiewającymi na znaczne kwoty. Inwestor musi posiadać na rachunku jedynie depozyt zabezpieczający (margin) w określonej wielkości (jest to jednocześnie stopień lewarowania). Jeśli dla pary walut minimalna wartość transakcji, czyli lot, wynosi 100 000 USD, to 1 pips jest wart 100 000 × 0,0001 = 10 USD. 5. Na stronach internetowych można sprawdzić wiarygodność danego brokera — jaką ma pozycję na rynku, czy jest to firma z wieloletnią tradycją, czy współpracuje z nim wiary- godny, znany na światowych rynkach bank, jaki jest koszt utrzymania rachunku. 6. Depozyt zabezpieczający. Zwróć uwagę na to, jakiej sumy pieniędzy wymaga broker przy zakładaniu rachunku. 7. Brokerzy udostępniają swoim klientom możliwość otwarcia rachunku DEMO. Mo- żesz dokonywać na nim fikcyjnych transakcji i nabywać niezbędne doświadczenie. Możesz i powinieneś, przed rozpoczęciem rzeczywistego inwestowania, założyć sobie kilka rachunków DEMO, poćwiczyć na nich przez kilka miesięcy i porównać je. Dopiero po tym treningu inwestuj, wybierając najodpowiedniejszą ofertę. Uważaj na ryzyko. Na rynku walutowym działa potężna dźwignia finansowa (lewar). Działa mnożnikowo w dwie strony: winduje wielokrotnie zyski, ale w tej samej proporcji oddziałuje na straty. Podsumowanie Rynek walutowy to rynek, na którym inwestuje się w waluty i handluje się walutami. Na rynku tym tworzy się kurs wymiany, który odzwierciedla stosunek ceny między dwiema walutami. Decydującą rolę w kształtowaniu kursu waluty odgrywa prawo popytu i podaży. Inwestowanie 193 Inwestorom indywidualnym uczestnictwo w inwestowaniu na rynku walutowym umoż- liwia Forex. Waluty na rynku są kwotowane parami. Ze względu na dźwignię finansową procentowe zyski i straty są wielokrotnie wyższe od procentowych zmian kursów walutowych. Pytania 1. Czy każdy pieniądz narodowy jest walutą? 2. Co to jest kurs walutowy? 3. Jakie czynniki wpływają na kurs walutowy? 4. Wymień cechy charakterystyczne rynku Forex. 5. Jak działa lewar na rynku Forex? Rynek instrumentów pochodnych Rynek instrumentów pochodnych to rynek transakcji zawieranych z wykorzystaniem spe- cyficznych instrumentów finansowych, stanowiących swoistą umowę (kontrakt) między stro- nami transakcji. Cena takiego instrumentu jest bezpośrednio lub pośrednio zależna od wartości lub ceny np. papieru wartościowego, indeksu giełdowego, kursu walutowego lub stopy procen- towej. Rynek terminowy, podobnie jak rynek walutowy, nie służy pozyskiwaniu kapitału. Biorąc pod uwagę szczególny charakter instrumentów rynku terminowego oraz charakter i cel zawieranych na nim transakcji, rynek ten uznawany jest jako odrębny segment rynku finansowego. Rynek instrumentów pochodnych określa się mianem rynku terminowego ze względu na odsunięcie w czasie realizacji właściwej dostawy instrumentu bazowego (lub rozliczenia pieniężnego), w przeciwieństwie do rynku kasowego. Obserwując dzisiejszy rynek instrumentów pochodnych, zwłaszcza tych notowanych na rynku giełdowym w Polsce, warto pamiętać, że ich początki miały miejsce na rynkach towarowych w USA w XIX w. Występujące w różnych okresach roku wahania cen na tych rynkach (zwłaszcza na rynku pszenicy) przysparzały wiele trudności producentom i odbiorcom, dlatego też postanowiono zawierać umowy kupna-sprzedaży towarów jeszcze w trakcie trwania zbiorów (a nawet przed ich rozpoczęciem), uzgadniając, że dostawa nastąpi w określo- nym terminie w przyszłości po cenie ustalonej przy zawarciu umowy. W połowie XIX w. pierwsze takie „kontrakty terminowe” zostały wprowadzone do obrotu giełdowego w Chicago. W XX wieku instrumenty pochodne na towary z fizyczną dostawą, nazywane rzeczywistymi, jakkolwiek ich rynek jest nadal bardzo duży, zwłaszcza w USA, zaczęły ustępować miejsca instrumentom wystawianym na różnego rodzaju wielkości finansowe i ekonomiczne, a więc o charakterze nierzeczywistym. Rynek instrumentów pochodnych powstał w wyniku konieczności zabezpieczenia się uczestników transakcji finansowych przed ryzykiem wystąpienia sytuacji przeciwnej do przewi- dywanej przez nich. Początki instrumentów pochodnych związane są z handlem towarami 194 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie rolnymi i surowcami naturalnymi. Znaczne wahania cen przede wszystkim płodów rolnych w ciągu roku niekorzystnie odbijały się na konsumentach i producentach, a w efekcie na całej gospodarce. Znaleziono na to prosty sposób: zawarcie umowy kupna-sprzedaży przed lub w czasie zbiorów, w której ustalano cenę zboża i termin dostawy np. za kilka miesięcy. Dostawca i odbiorca umawiali się na realizację umowy w przyszłości po ustalonej wcześniej cenie. Pozwoliło to na ustabilizowanie cen żywności i równomierne rozłożenie popytu i podaży w ciągu roku. Ukształtował się kontrakt terminowy jako rodzaj zakładu. Kupujący przewidywał wzrost cen produktu (instrumentu bazowego) i chciał się przed tym zabezpieczyć. Sprzedający obawiał się ich spadku i też nie chciał stracić. Kierując się różnymi przesłankami zawierali umowę. Tak po- wstały pierwsze kontrakty terminowe typu forward. Przedmiotem tej umowy jest przyszła dosta- wa określonego towaru z płatnością w momencie dostawy, po wcześniej umówionej cenie. Przykład 5.1 Uzgodniona w kontrakcie cena towaru wynosiła 100 zł, z dostawą 2000 jednostek za pół roku. Gdyby w dniu dostawy cena towaru wynosiła 120 zł, to zarobiłby kupujący [(120 – 100) × 2000] = 40000 zł. Jeśli cena wynosiłaby 80 zł, to odwrotnie, zarobiłby sprzedający [(100 – 80) × 2000] = 40000 zł. Jest to więc zakład o sumie zerowej, jedna ze stron zyskuje tyle, ile straci druga strona. Ale obie strony wiedzą, że odchylenia w tę lub drugą stronę wystąpią i jeden zarobi, a drugi straci. Wartość kontraktu zależy więc od instrumentu bazowego, a zarobek od trafności prze- widywań. Jedyną gwarancją realizacji kontraktu zgodnie z wcześniej ustalonymi warunkami jest wzajemne zaufanie obu stron. Ten niezbędny warunek powoduje jednak, że liczba zna- nych nam kontrahentów, których możemy obdarzyć zaufaniem, jest ograniczona. Innym problemem jest konieczność dopasowania dwóch stron kontraktu (terminy, ilość). Aby instrumenty pochodne mogły odnieść sukces, konieczne było więc stworzenie rynku, na którym mogły spotykać się strona podażowa i strona popytowa. Dopóki obrót odbywał się wyłącznie na rynku pozagiełdowym, jego wartość była niewielka. Przełom dokonał się wraz z wprowadzeniem instrumentów pochodnych do obrotu giełdowego; w 1972 roku rozpoczęto obrót kontraktami futures na kursy walutowe. Na początku lat osiemdziesiątych wprowadzono opcje na kursy walutowe, indeksy giełdowe oraz kontrakty futures. Ceną, którą inwestorzy musieli zapłacić za korzystanie z opcji giełdowych, była ich standary- zacja. Ograniczenie swobody wyboru parametrów opcji zrekompensowane było wyższą płynno- ścią na rynku giełdowym, a tym samym niższymi kosztami otwarcia i zamknięcia pozycji na rynku. Kupujący nie musi mieć dużo pieniędzy, bo nie płaci całej wartości kontraktu, tylko jego niewielką część (depozyt zabezpieczający). Jeśli trafnie przewidział zmianę instrumentu ba- zowego, może dużo zarobić, bo działa tu tzw. dźwignia finansowa. Pieniądze pochodzą z kieszeni tego, który pomylił się w przewidywaniach. Na warszawskiej giełdzie ciągle naj- bardziej popularne są historycznie najstarsze kontrakty na WIG20 (instrument bazowy. Inwestowanie 195 Na warszawskiej giełdzie handluje się nie tylko akcjami i obligacjami, ale także instru- mentami pochodnymi — kontraktami terminowymi i opcjami. Warszawa jest najbardziej li- czącym się rynkiem instrumentów pochodnych w Europie Środkowo-Wschodniej. Rynek ten charakteryzuje się tym, że można na nich uzyskać — w wyniku działania dźwigni finansowej — kilkukrotne przebicie i duże zyski, ale w drugą stronę można też stracić duże pieniądze. Wszystko zależy od trafności przewidywań. Instrumenty pochodne najczęściej są wykorzystywane jako instrumenty zabezpieczające w celu minimalizacji ryzyka. Ze względu na zjawisko dźwigni finansowej (lewar) pozwalają osiągnąć duży zysk przy znacznie mniejszym zaangażowaniu środków własnych niż przy wykorzystaniu klasycznych instrumentów finansowych. Bardzo istotną cechą charakterystyczną instrumentów pochodnych jest to, że inwestorzy biorący udział w obrocie tymi instrumentami angażują tylko niewielką część środków, jakie byłyby wymagane w przypadku nabywania bezpośrednio danego instrumentu bazowego, ponieważ wykorzystywany jest mechanizm tzw. dźwigni finansowej. Wnoszony depozyt zabezpieczający, będący faktyczną inwestycją inwestora dokonują- cego transakcji na rynku kontraktów terminowych oraz wystawcy opcji, stanowi niewielką część wartości instrumentu bazowego. Dlatego też nawet nieznaczne (w wielkościach real- nych) zmiany wartości instrumentu bazowego powodują znaczące zmiany w depozycie za- bezpieczającym, ponieważ musi on być uzupełniony lub jest zasilany o wartość zmiany in- strumentu bazowego. Sprawia to, że potencjalny dochód, ale też i strata, może być znaczny w stosunku do zainwestowanych środków. Rynek instrumentów pochodnych jest to najmłodszy i najbardziej zaawansowany rynek inwestycyjny w segmencie instrumentów finansowych. Głównym celem obrotów na nim jest transfer ryzyka. Współcześnie zastosowanie instrumentów pochodnych polega na tym, że jedna lub obie strony kontraktu przekazują ryzyko drugiej stronie kontraktu. Chodzi tu przede wszystkim o ryzyko rynkowe, czyli ryzyko wynikające ze zmian cen na rynkach, przede wszystkim rynkach fi- nansowych. Rodzajami ryzyka rynkowego są: ryzyko kursu walutowego, ryzyko stopy procento- wej, ryzyko cen akcji i ryzyko cen towarów (sprzedawanych na giełdach towarowych). Ryzyko rynkowe objawia się poprzez zmienność wartości instrumentu podstawowego. Konstruuje się instrument pochodny w taki sposób, aby niekorzystnym zmianom wartości instrumentu podstawowego towarzyszyły korzystne zmiany wartości instrumentu pochod- nego. W ten sposób straty z tytułu ryzyka rynkowego instrumentu podstawowego są rekompen- sowane dochodami z tytułu instrumentu pochodnego. Istnieje bardzo wiele różnych rodzajów instrumentów pochodnych. Podstawowymi in- strumentami pochodnymi są: (cid:179) kontrakt terminowy (typu futures lub forward), (cid:179) opcja (kupna lub sprzedaży). Opcje pozwalają zarabiać na zmianach instrumentów bazowych przy ograniczonym ryzyku. Na świecie są bardzo popularne, ale na GPW zostały wprowadzone dopiero cztery lata temu. Są opcje typu call (kupna) i opcje typu put (sprzedaży). Kupujący opcję call np. na WIG20 196 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie zarobi, jeśli indeks ten wzrośnie powyżej określonego poziomu. Jeśli zaś kupi opcję put, zarobi, gdy indeks spadnie poniżej określonego poziomu. Strata kupującego jest ograniczona do ceny, jaką zapłacił za opcję. W innej sytuacji jest wystawca opcji. Może ponieść ogromne straty, bo ma obowiązek, a nie jak kupujący prawo, rozliczyć się z zawartej transakcji. Wystawcami opcji są jednak na ogół specjaliści z biur maklerskich i banków, którzy profesjonalnie zajmują się przewidywaniami giełdowej koniunktury i kursów akcji poszczególnych spółek. Opcja kupna (inaczej opcja call) jest to prawo do kupna pewnej ilości instrumentu pod- stawowego po ustalonej cenie w określonym terminie. Opcja sprzedaży (inaczej opcja put) jest to prawo do sprzedaży pewnej ilości instrumentu podstawowego po ustalonej cenie w określonym terminie. Zakup opcji kupna zabezpiecza przed wzrostem ceny instrumentu podstawowego, gdyż opcja gwarantuje cenę kupna instrumentu podstawowego. Zakup opcji sprzedaży zabezpiecza przed spadkiem ceny instrumentu podstawowego, gdyż opcja gwarantuje cenę sprzedaży instrumentu podstawowego. Część instrumentów pochodnych to umowy zawierane bezpośrednio między dwoma podmiotami, z pominięciem jakichkolwiek rynków. Współcześnie kontrakty terminowe na towary fizyczne mają znacznie mniejszy udział w rynku instrumentów pochodnych niż kontrakty na instrumenty finansowe. Największe obroty na rynkach instrumentów pochodnych koncentrują się obecnie na kontraktach na stopy procentowe, indeksy giełdowe, akcje i waluty. Dzięki istnieniu tzw. izby rozliczeniowej obniża się ryzyko kredytowe, czyli ryzyko po- legające na niewywiązaniu się przez drugą stronę kontraktu z przyjętych zobowiązań. Izba rozliczeniowa codziennie prowadzi ewidencję i rozliczenie wzajemnych zobowiązań między stronami kontraktu. Warto podkreślić, że instrumenty pochodne stanowią najbardziej dynamicznie rozwijającą się grupę instrumentów finansowych. Uważa się je nawet za „siłę napędową” rozwoju światowego rynku finansowego. Warto też dodać, że do skutecznego stosowania tych instrumentów niezbędna jest zaawansowana wiedza w zakresie teorii rynku finansowego. Podsumowanie Rynek instrumentów pochodnych powstał w wyniku konieczności zabezpieczenia się uczestni- ków transakcji finansowych przed ryzykiem wystąpienia sytuacji przeciwnej do przewidy- wanej przez nich. Podstawowymi instrumentami pochodnymi są: kontrakt terminowy (typu futures lub forward) i opcje (kupna lub sprzedaży). Współcześnie kontrakty terminowe na towary naturalne mają znacznie mniejszy udział w rynku instrumentów pochodnych niż kontrakty na instrumenty finansowe. Największe obroty na rynkach instrumentów pochodnych koncentrują się obecnie na kontraktach na stopy pro- centowe, indeksy giełdowe, akcje i waluty. Zakup opcji sprzedaży zabezpiecza przed spadkiem ceny instrumentu podstawowego, gdyż opcja gwarantuje cenę sprzedaży instrumentu podstawowego. Inwestowanie 197 Pytania 1. Jakie znasz podstawowe typy kontraktów terminowych i opcji? 2. Co wiesz o funkcji zabezpieczającej kontraktów terminowych? 3. Jakie wartości lub kategorie ekonomiczne mogą być instrumentami bazowymi? (cid:81) 5.4. RODZAJE INWESTYCJI — W CO I JAK INWESTOWAĆ? Na rynku finansowym dostępnych jest bardzo wiele rodzajów inwestycji i sposobów inwe- stowania. Jeśli chcesz być inwestorem, musisz dokonać wyboru przedmiotu inwestycji oraz przyjąć odpowiednią strategię i taktykę. W co i jak inwestować? Odpowiedź na to pytanie to jednocześnie najważniejsza decyzja, którą mamy do podjęcia. Inwestując na rynku finansowym, podejmujemy ją wielokrotnie i to bez względu na to, czy dokonujemy transakcji, czy nie. Wstrzymanie się bowiem od zakupu lub zaniechanie sprzedaży posiadanych walorów to też decyzja. Dlatego też przed omówieniem poszczególnych rodzajów inwestycji, jakie masz do wyboru, spróbuję Ci podpowiedzieć, co wziąć pod uwagę, decydując o planowanych inwestycjach. Najważniejsze jest odpowiedzialne określenie, na jak długo chcesz zainwestować swoje pieniądze. To jest fundamentalna sprawa przy podejmowaniu decyzji o inwestowaniu. O zna- czeniu wyboru horyzontu czasowego wspominałem już wcześniej. Decyzja o tym, czy inwestujesz krótko-, średnio- czy długoterminowo, jest bardzo waż- na, gdyż determinuje w zasadzie, jakie papiery wartościowe powinieneś preferować i jaką sto- sować strategię. Równie ważne jest ustalenie, jakie ryzyko jesteś gotowy ponieść. Musisz określić, czy chcesz mieć pewność, że nic nie stracisz (lub ograniczysz ryzyko do minimum) i w konsekwencji zadowolisz się niewielkim, kilkuprocentowym zyskiem w skali roku, czy też — ryzykując mniej lub bardziej — chcesz osiągnąć duże zyski, w skali kilkudziesię- ciu czy kilkuset procent. Inwestując oszczędności, które chciałbyś przeznaczyć na przykład na emeryturę lub na kształcenie dzieci, zachowasz się inaczej, niż gdy inwestujesz część pieniędzy, bez których możesz się obejść. Różnicę powinieneś czuć instynktownie. Decydując, w co i jak zainwestujesz, musisz określić, ile czasu możesz poświęcić na to, by pilnować swoich inwestycji. Obowiązującą na rynkach finansowych zasadą jest, że tylko najbezpieczniejsze, ale i najmniej zyskowne walory można kupić i nie śledzić ich na bie- żąco. Ale i w takim wypadku wskazana jest okresowa kontrola. W pozostałych przypadkach (czyli w większości) musisz na bieżąco śledzić, co dzieje się na rynku, analizować trendy ryn- kowe, informacje z podmiotów uczestniczących w rynku oraz ogólną sytuację gospodarczą, społeczną i polityczną, aby odpowiednio szybko reagować — sprzedać z zyskiem lub kupić tanio. Powinieneś także ciągle poszerzać swoją wiedzę, aby inwestować w bardziej skompli- kowane instrumenty finansowe i aby umieć dokładnie analizować sytuację rodzajów przed- sięwzięć, w które inwestujesz. 198 Bezpieczeństwo własne i majątku oraz oszczędzanie i inwestowanie Jeśli masz czas i wiedzę — jesteś w „komfortowej” sytuacji (cudzysłów nie jest tu przy- padkowy, bo przy podejmowaniu decyzji finansowej rzadko występuje komfort), możesz ru- szać na szerokie wody i o wszystkim sam decydować. Jeśli nie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Finanse osobiste. Świadome zarządzanie własnym portfelem
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: