Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00244 004471 12220977 na godz. na dobę w sumie
Finansowe aspekty rozwoju regionalnej przedsiębiorczości - ebook/pdf
Finansowe aspekty rozwoju regionalnej przedsiębiorczości - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 254
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8698-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Finansowe aspekty przedsiębiorczości regionalnej stanowią niezwykle ciekawe zagadnienie, rzadko poruszane w środowisku naukowym i nieopisane dotąd w literaturze przedmiotu. Zidentyfikowanie oraz określenie związków korelacyjnych między finansowymi determinantami przedsiębiorczości a rozwojem regionu umożliwiło wskazanie kierunku polityki proprzedsiębiorczej prowadzonej przez władzę samorządową. Rozwój przedsiębiorczości regionalnej powinien dokonywać się poprzez konsekwentną politykę prorozwojową, dzięki której młodzi ludzie zaczną wiązać swoją przyszłość z danym regionem, gdzie będą mogli funkcjonować w przyjaznym dla nich otoczeniu.

„Przedsiębiorczość jest we współczesnym ujęciu zagadnieniem wieloaspektowym, wymagającym interdyscyplinarnego podejścia, z uwzględnieniem elementów społecznych, kulturowych, organizacyjnych i gospodarczych. Implikuje to konieczność rozważań w wielu wymiarach przedsiębiorczości, zarówno w ujęciu podmiotowym, procesowym, jak i organizacyjnym. Wielość uwarunkowań rozwoju przedsiębiorczości i ich ostateczne efekty sprawiają, że dotyczy ona nie tylko działalności gospodarczej, lecz także sektora publicznego oraz ujęcia regionalnego. Spośród czynników determinujących rozwój przedsiębiorczości wyróżnić należy aspekty finansowe, dominujące w badaniach autorki. Główne wątki rozważań obejmują zarówno aspekty teoretyczne, normatywne, jak i empiryczne. Dokonano próby łączenia elementów poznawczych i aplikacyjnych, z wykorzystaniem dostępnych metod statystycznych.

Praca może stanowić interesującą publikację zarówno dla studentów studiów ekonomicznych, praktyków gospodarczych, jak i decydentów wyznaczających kierunki rozwoju regionalnego. Wypełni lukę na rynku wydawniczym w zakresie czynników i kierunków rozwoju przedsiębiorczości regionalnej”.

Z recenzji prof. Gabrieli Łukasik

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Małgorzata Jabłońska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Finansów i Rachunkowości Małych i Średnich Przedsiębiorstw 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Gabriela Łukasik REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Małgorzata Jabłońska, Łódź 2017 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2017 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07961.17.0.M Ark. wyd. 16,0; ark. druk. 15,875 ISBN 978-83-8088-697-1 e-ISBN 978-83-8088-698-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Teoretyczne podstawy rozwoju regionalnego i polityki regionalnej 1.1. Region jako kategoria ekonomiczna 1.1.1. Regiony w Unii Europejskiej 1.1.2. Teorie i przesłanki wyodrębnienia regionów w polityce ekonomicznej 1.1.3. Struktura regionalna Polski 1.2. Polityka regionalna – geneza i rozwój 1.2.1. Zarys ewolucji polityki regionalnej 1.2.2. Instrumenty polityki regionalnej 1.2.3. Polityka regionalna Unii Europejskiej wobec polskich regionów 1.3. Rozwój regionalny a polityka regionalna 1.3.1. Pojęcie rozwoju regionalnego 1.3.2. Teorie etatystyczne a rozwój regionalny 1.3.3. Klasyczne teorie lokalizacji działalności gospodarczej 1.3.4. Charakterystyka czynników wpływających na rozwój regionalny 1.4. Nowe koncepcje rozwoju regionalnego Rozdział 2 Finansowe aspekty przedsiębiorczości w rozwoju regionalnym 2.1. Rola przedsiębiorczości w gospodarce 2.1.1. Definicja i rodzaje przedsiębiorczości 2.1.2. Znaczenie rozwoju przedsiębiorczości dla rozwoju gospodarczego 2.1.3. Przedsiębiorczość w ujęciu ekonomicznym i finansowym 2.1.4. Miary przedsiębiorczości 2.1.5. Czynniki rozwoju przedsiębiorczości 2.2. Region jako podmiot przedsiębiorczości 2.3. Instrumenty wspierania przedsiębiorczości regionalnej w odniesieniu do sektora małych i średnich przedsiębiorstw 2.3.1. Definicja małego i średniego przedsiębiorstwa 9 15 15 15 20 22 25 25 36 39 41 41 42 45 46 51 53 53 53 59 61 63 66 70 72 72 6 2.3.2. Krajowe instrumenty wspierające przedsiębiorczość w sektorze małych i śred- nich przedsiębiorstw 2.3.3. Programy Operacyjne Unii Europejskiej wspierające przedsiębiorczość w sek- torze małych i średnich przedsiębiorstw 2.3.4. Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej i ich znaczenie dla Polski Rozdział 3 Lokalne warunki do kreowania przedsiębiorczości 3.1. Miejsce regionów przygranicznych w układzie regionalnym 3.1.1. Specyfika regionu przygranicznego 3.2. Uwarunkowania rozwoju przedsiębiorczości regionów przygranicznych Polski Wschodniej 3.2.1. Znaczenie wschodniej granicy Unii Europejskiej dla współpracy międzyregio ­ nalnej 3.2.2. Historyczne uwarunkowania rozwoju Polski Wschodniej 3.2.3. Społeczno­gospodarcze uwarunkowania rozwoju przedsiębiorczości 3.2.4. Przejścia graniczne i ruch graniczny 3.2.5. Handel przygraniczny 3.2.6. Korytarze transportowe i infrastruktura drogowa 3.2.7. Inwestycje zagraniczne 3.2.8. Mocne i słabe strony regionów przygranicznych Polski Wschodniej 3.3. Uwarunkowania rozwoju przedsiębiorczości w regionie łódzkim 3.3.1. Historyczne uwarunkowania rozwoju regionu łódzkiego 3.3.2. Społeczno­gospodarcze uwarunkowania rozwoju przedsiębiorczości w regio- nie łódzkim 3.3.3. Inwestycje zagraniczne 3.3.4. Mocne i słabe strony regionu łódzkiego Rozdział 4 Czynniki finansowe wpływające na rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw 4.1. Stan badań nad przedsiębiorczością na obszarach pogranicznych Polski Wschodniej i w regionie łódzkim 4.2. Rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw w województwach Polski Wschodniej 4.3. Rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw w województwie łódzkim 4.4. Porównanie wybranych wskaźników rozwoju społeczno­ekonomicznego regionów przygranicznych Polski Wschodniej i regionu łódzkiego 4.5. Analiza rozwoju przedsiębiorczości w regionach przygranicznych Polski Wschodniej w konfrontacji z regionem łódzkim 4.5.1. Podmiot badania 4.5.2. Metodyka przeprowadzonych badań 4.5.3. Model ekonometryczny rozwoju przedsiębiorczości w odniesieniu do sekto- ra małych i średnich przedsiębiorstw 4.6. Finansowe aspekty przedsiębiorczości w wybranych regionach Polski – wyniki analiz ekonometrycznych 73 94 111 115 115 115 128 128 130 131 144 146 147 148 150 154 154 155 164 166 171 171 173 179 182 196 196 197 199 206 Zakończenie Summary Financial determinants of entrepreneurship in the border regions the Eastern Poland in confrontation with Łódzkie region Bibliografia Spis tabel Spis schematów Spis wykresów Spis map Od Redakcji 7 219 223 225 243 247 249 251 253 Wstęp Przedsiębiorczość należy do zjawisk wielowymiarowych, trudnych do zdefiniowa- nia i zmierzenia. Potencjał przedsiębiorczości jest zróżnicowany terytorialnie, co wyraźnie widać na przykładzie polskich województw, które różnią się pod wzglę- dem liczby funkcjonujących na ich obszarze przedsiębiorstw oraz ich udziałem w PKB. Najszybciej rozwijają się regiony, w których występują duże ośrodki miej- skie, takie jak Warszawa, Łódź czy Kraków, natomiast do najsłabiej rozwiniętych należą obszary Polski Wschodniej, które postrzegane są przez przedsiębiorców przez pryzmat ich słabego potencjału gospodarczego. Statystyki dowodzą, że naj- niższy poziom przedsiębiorczości charakteryzuje regiony znajdujące się w bezpo- średnim sąsiedztwie polskiej granicy wschodniej. Obszary te, określane jako Polska Wschodnia, borykają się z licznymi problemami strukturalnymi, które w dalszym ciągu skutecznie hamują rozwój na tych terenach „efektywnej” przedsiębiorczości. Podejmowanie działań ze strony władz samorządowych różnych szczebli mające na celu zintensyfikowanie inicjatyw przedsiębiorczych stanowią doraźne rozwią- zanie problemu dysfunkcji przedsiębiorczości. Przezwyciężenie w tym zakresie za- późnień rozwojowych powinno odbywać się zatem na wielu frontach, począwszy od zmian w postrzeganiu zjawiska przedsiębiorczości, a skończywszy na stworze- niu warunków do jej rozwoju. Działania te powinny być jednak poprzedzone ana- lizą, która umożliwi udzielenie odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki skutecznie ograniczają rozwój przedsiębiorczości, jak można im przeciwdziałać (lub zmini- malizować ich negatywne oddziaływanie), by regiony te zaczęły „doganiać” le- piej rozwinięte. W związku z powyższym obszar Polski Wschodniej jest terenem szczególnego zainteresowania polityki proprzedsiębiorczej, ponieważ warunkiem rozwoju społeczno-gospodarczego jest ciągły wzrost przedsiębiorczości i konku- rencyjności w skali lokalnej czy regionalnej. Wspieranie przedsiębiorczości w regionach o słabym potencjale ekonomicz- no-społecznym jest jednym z głównych założeń realizowanej polityki spójności. Wspólnota Europejska aktywnie wspiera inicjatywy proprzedsiębiorcze głównie z uwagi na specyfikę sektora MŚP. Przedsiębiorstwa te odgrywają ważną rolę 10 Wstęp w rozwoju każdej gospodarki z uwagi na ich znaczący udział w tworzeniu PKB, w zatrudnieniu oraz inwestycjach. Firmy z sektora MŚP charakteryzują się do- datkowo silną elastycznością oraz podatnością na zmiany zachodzące na rynku. Stanowią one główną siłę motoryczną gospodarki, a wspieranie inicjatyw skła- niających obywateli do zakładania nowych przedsiębiorstw traktowane jest przez Wspólnotę jako jeden z głównych filarów strategii zatrudnienia. Z punktu widzenia sytuacji społeczno-ekonomicznej wschodnich regionów Polski problematyka przedsiębiorczości przygranicznej stanowi niezwykle cieka- we zagadnienie, rzadko poruszane w środowisku naukowym i nieopisane w lite- raturze przedmiotu. Badania nad przedsiębiorczością regionalną wskazują, iż naj- gorsza sytuacja panuje w  województwach Polski Wschodniej znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie zewnętrznej granicy Unii Europejskiej, gdzie notuje się najniższe w kraju wskaźniki nowo powstałych MŚP. Niski potencjał przedsię- biorczości w omawianych regionach wynika przede wszystkim z ogólnej sytuacji gospodarczej spowodowanej stanem infrastruktury ekonomicznej i technicznej Polski Wschodniej, co jest pochodną przygranicznego położenia. Z tego powodu w niniejszej pracy zdecydowano się podjąć problem przedsiębiorczości w regio- nie łódzkim w konfrontacji z peryferyjnymi regionami przygranicznymi Polski Wschodniej. Region łódzki określany jest jako konkurencyjny z dużą dynamiką powstawania nowych firm, szczególnie z sektora MŚP. Regionalne determinanty powstawania i rozwoju małych i średnich przed- siębiorstw mają charakter splotu czynników ekonomicznych, instytucjonalnych i finansowych. Szczególne miejsce w niniejszej pracy zajmują czynniki finansowe, które wpływają na poziom ryzyka gospodarczego w regionie, skłonność do podej- mowania innowacji i wykorzystanie specyficznych możliwości rynkowych. Finan- sowe uwarunkowania przedsiębiorczości wpływają pośrednio na badane zjawisko poprzez działania władzy publicznej w sferze dochodów i wydatków budżetowych, czego celem jest zwiększenie efektywności gospodarki. Celem pracy jest zidentyfikowanie oraz ocena skuteczności czynników o cha- rakterze finansowym, które wpływają na powstawanie przedsiębiorstw w bada- nych regionach, a także ich empiryczna weryfikacja na przykładzie regionów przygranicznych Polski Wschodniej (tj. lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego) i regionu łódzkiego. W ramach eksploracji problemu badawczego wyodrębniono cele cząstkowe: a) określenie kierunków ewolucji polityki regionalnej względem polskich regionów przed i po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej oraz uza- sadnienie postępującej ewolucji polityki regionalnej w makroekonomicz- nym rozwoju; b) zidentyfikowanie instrumentów finansowych wspierania przedsiębior- czości w polskich regionach po przystąpieniu do Unii Europejskiej; c) zbadanie wartości wybranych wskaźników rozwoju społeczno-ekonomicz- nego regionów przygranicznych Polski Wschodniej i regionu łódzkiego na przestrzeni lat 2004–2013, które świadczą o poziomie przedsiębiorczości; Wstęp 11 d) wytypowanie zestawu czynników finansowych determinujących rozwój przedsiębiorczości w regionach przygranicznych Polski Wschodniej i w regionie łódzkim. Wstępna analiza problemu pozwoliła na postawienie głównej hipotezy badaw- czej, która zakłada, że rozwój przedsiębiorczości w regionach przygranicznych Polski Wschodniej, jak i regionu łódzkiego uwarunkowany jest różnymi czynni- kami finansowymi, które stymulują podjęcie lub ograniczenie decyzji o urucho- mieniu własnej działalności gospodarczej. Sformułowano przy tym następujące hipotezy szczegółowe: a) pomiędzy poziomem rozwoju gospodarczego regionu i rozwojem przed- siębiorczości istnieje ścisła zależność. Wyższy poziom rozwoju w większym stopniu stymuluje rozwój przedsiębiorczości. Regiony słabiej rozwinięte nie mogą redukować barier rozwoju przedsiębiorczości (np. infrastruktu- ralnych); b) instrumenty finansowe polityki Unii Europejskiej, które są zorientowane na rozwój przedsiębiorczości, mogą wywierać pozytywny wpływ na zrów- nywanie się poziomu lub tempa rozwoju gospodarczego regionów, przy czym efektów oddziaływania tych instrumentów należy upatrywać w dłu- gim okresie; c) przedsiębiorczość w regionach przygranicznych, będących w bezpośred- nim sąsiedztwie z krajami Unii Europejskiej, ma bardziej korzystne wa- runki rozwoju; d) sytuacja demograficzno-ekonomiczna regionu ma istotny wpływ na roz- wój przedsiębiorczości. Podjęcie problematyki finansowych determinant rozwoju przedsiębiorczo- ści w regionach przygranicznych Polski Wschodniej i w regionie łódzkim jest przedsięwzięciem  złożonym w  sferze badawczej. Trudności nastręcza zarów- no dostęp do konkretnych pozycji literaturowych, które ukazywałyby wymiar problemu od strony stricte ekonomicznej, jak i empirycznych, co z kolei spo- wodowane jest licznymi utrudnieniami w kwestii pozyskania wiedzy na temat rzeczywistych finansowych determinant przedsiębiorczości, które występują w tak specyficznych warunkach, jakie charakteryzują region przygraniczny. Wskazane problemy z badaniem przedsiębiorczości w regionach przygranicz- nych Polski Wschodniej i w regionie łódzkim skłaniają do przyjęcia stanowiska pluralizmu metodologicznego i do zastosowania jednocześnie kilku rodzajów metod badawczych. Do analizy zjawisk makroekonomicznych przyjęto okres 2004–2013. Wybór dolnej granicy czasowej wynika z faktu przystąpienia Polski do Unii Europej- skiej. Z punktu widzenia prowadzonych badań jest on na tyle długi, że umożli- wia wyeliminowanie wpływu zjawisk nietypowych bądź jednorazowych. Zakres przestrzenny badań obejmuje 111 powiatów zlokalizowanych w województwach Polski Wschodniej (bez świętokrzyskiego – z uwagi na brak regionów przygra- nicznych) oraz w województwie łódzkim. Za podstawową miarę poziomu przed- 12 Wstęp siębiorczości obrano tzw. stopę przedsiębiorczości (stopa zaangażowania w nowe przedsięwzięcia gospodarcze) – będącą zmienną endogeniczną skonstruowanego modelu ekonometrycznego. Konstrukcję pracy podporządkowano postawionemu celowi badawczemu, hi- potezie głównej oraz hipotezom cząstkowych. Praca ma charakter teoretyczno- -empiryczny, z czego: rozdziały I–III są teoretyczne, a w ostatnim znajdują się wy- niki przeprowadzonych badań empirycznych. W rozdziale I pt. Teoretyczne podstawy rozwoju regionalnego i polityki regional- nej zaprezentowano teoretyczne przesłanki wyodrębniania regionów w polityce ekonomicznej. Zawarto definicje regionu, polityki regionalnej oraz scharaktery- zowano główne instrumenty polityki regionalnej. Istotne jest ukazanie ewolucji polityki regionalnej Unii Europejskiej z zaznaczeniem zmian dokonujących się w polskich regionach. Rozdział zawiera również przegląd głównych koncepcji roz- woju regionalnego. Rozdział II pt. Finansowe aspekty przedsiębiorczości w rozwoju regionalnym zawiera definicje przedsiębiorczości, przedsiębiorczości regionalnej i jej różne aspekty w ujęciu ekonomicznym. Wskazano tu instrumenty wspierania przedsię- biorczości regionalnej w odniesieniu do sektora MŚP. W związku z tym dokonano ich podziału na: finansowe, prawne oraz ekonomiczne. Duża część rozdziału od- nosi się do Programów Operacyjnych funkcjonujących w latach 2007–2013 jako szczególnych instrumentów wspierania przedsiębiorczości w regionach. Część ta ma posłużyć za przykład stymulowania rozwoju przedsiębiorczości i polityki re- gionalnej poprzez wykorzystanie środków Unii Europejskiej. Rozdział III pt. Lokalne warunki dla kreowania przedsiębiorczości rozpoczyna podstawową analizę problemową. Badanie potencjału rozwojowego w regionach przygranicznych Polski Wschodniej i w regionie łódzkim przeprowadzono wielo- etapowo. Na wstępie zwrócono uwagę na specyfikę tych obszarów w polskiej poli- tyce regionalnej. Zaprezentowano ich mocne i słabe strony oraz szanse i zagroże- nia płynące z otoczenia zewnętrznego. Pozostała część rozdziału obejmuje wstępną analizę czynników rozwoju przedsiębiorczości w regionach przygranicznych Pol- ski Wschodniej i w regionie łódzkim. Przeanalizowano potencjał badanych obsza- rów, w tym: potencjał społeczny, gospodarczy, instytucjonalny, przestrzeni, a tak- że atrakcyjność inwestycyjną w kwestii pozyskiwania inwestycji zagranicznych w celu zaprezentowania podstawowych różnic porównywanych regionów. W rozdziale IV pt. Czynniki finansowe wpływające na rozwój sektora MŚP za- prezentowano wyniki badań statystycznych i ekonometrycznych. Przeprowadza- no analizę porównawczą stanu podmiotów gospodarczych sektora MŚP w regio- nach przygranicznych Polski Wschodniej oraz w regionie łódzkim, a następnie zestawiono wybrane wskaźniki rozwoju społeczno-ekonomicznego w badanych obszarach. Jej wyniki posłużyły za wstęp do konstrukcji panelowego modelu eko- nometrycznego. Realizacja przyjętych założeń pozwala na pozyskanie wiedzy na temat istoty zjawiska przedsiębiorczości w regionach przygranicznych Polski Wschodniej, któ- Wstęp 13 re zalicza się do najsłabiej rozwiniętych regionów Unii Europejskiej, jak i w re- gionie łódzkim. Walorem pracy jest zidentyfikowanie przesłanek utrudniających i ułatwiających rozwój przedsiębiorczości w badanych regionach oraz przedsta- wienie warunków kształtowania się przedsiębiorczości w przyszłości. Badanie ma na celu zwrócenie większej uwagi organom administracji rządowej na wspieranie przedsiębiorczości, co pozwoli w dalszej perspektywie na rozwój regionów. Prze- prowadzone na tym  gruncie badania umożliwią skonkretyzowanie kierunków działań nakierowanych na efektywniejsze wprowadzanie rozwiązań innowacyj- nych w małych i średnich przedsiębiorstwach, a także stworzenie przyjaznego oto- czenia dla firm nowo powstających. Wyniki analiz mogą przyczynić się również do zwiększenia absorpcji funduszy strukturalnych w badanych regionach oraz ich efektywniejszego wykorzystania w rozwoju przedsiębiorczości. Rozdział 1 Teoretyczne podstawy rozwoju regionalnego i polityki regionalnej 1. r 1.1. Region jako kategoria ekonomiczna 1.1.1. Regiony w Unii Europejskiej Termin „region” wywodzi się z łacińskiego słowa „regio”, co oznacza kierunek, linię graniczną, prowincję, okolicę, okręg, dzielnicę, strefę, przy czym określa obszar kraju wyróżniający się charakterystycznymi cechami, np. geograficznymi, kulturowymi, eko- nomicznymi. Definicje regionu można zamknąć, określając go jako zwarty obszar, jed- nolity w zakresie określonych kryteriów, które pozwalają wydzielić go z większego te- rytorium1. Według K. Kucińskiego, region to zespół przylegających do siebie obszarów posiadających – pod względem założonych kryteriów – możliwie wiele cech wspólnych i wykazujących możliwie wiele różnic w stosunku do obszarów otaczających2. Region państwa definiowany jest jako „terytorium tworzone przez przylegające do siebie podstawowe jednostki podziału administracyjnego państwa. Liczba i wielkość terytoriów tych jednostek to wynik procesów historycznych, który zależy głównie od ukształtowanej struktury władzy politycznej zarządzającej potencjałem społecz- nym, zasobowym i gospodarczym funkcjonującym na terytorium regionu. Region państwa posiada jeden ośrodek władzy politycznej wykonującej swoje obowiązki po- przez system administracyjno-prawny państwa, w tym w szczególności przez system fiskalny państwa obowiązujący na terytorium określonym granicami regionu”3. 1 2 A. Ryszkiewicz, Od konwergencji do spójności i efektywności. Podstawy teoretyczne polityki spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej Unii Europejskiej, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2013, s. 89. K. Kuciński, Podstawy teorii regionu ekonomicznego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warsza- wa 1990, s. 17. 3 W. Lech, Sieć R-POINT – założenia projektowe. Definicje, Wrocław 2013, http://www.r­point. org/pliki/R­POINT_Charakterystyka.pdf (dostęp 12.05.2015). 16 Teoretyczne podstawy rozwoju regionalnego i polityki regionalnej Pojęcie regionu jest wieloznaczne i często występują trudności z interpretacją. Najczęściej wyróżnia się jego trzy aspekty znaczeniowe. W sensie geograficznym region wydziela się na podstawie: przestrzennego ukształtowania terenu, warun- ków klimatycznych czy tradycji historycznych, np. Sudety, Eurazja. Region w sen- sie społecznym wskazuje na emocjonalne związki społeczności z danym obszarem, a także poczucie więzi kulturowych i religijnych. W literaturze przedmiotu dużo miejsca poświęca się regionowi w ujęciu ekonomicznym. Regiony te wyróżnia na podstawie cech związanych z działalnością człowieka, głównie z uwagi na rodzaj zagospodarowania (przemysłowy, rolniczy) czy wzajemne powiązania gospodar- cze i usługowe. Z punktu widzenia poziomu rozwoju gospodarczego regiony eko- nomiczne dzielimy na: rozwinięte, rozwijające się i zacofane. Powyższe sposoby wydzielenia regionów nie przyczyniają się do faktycznego wyodrębnienia ich granic. Jedynie ujęcie administracyjne (prawne) powoduje bez- sporne ich wytyczenie na podstawie odpowiednich aktów prawnych. Za region administracyjny uważa się największą jednostkę podziału terytorialnego kraju o względnie dużej powierzchni, znacznej liczbie mieszkańców, stosunkowo jedno- litą gospodarczo, społecznie i kulturowo, w ramach której prowadzona jest przez powołane do tego organy, stosowna do potrzeb i uwzględniająca jej specyfikę, sa- modzielna polityka rozwoju regionu4. Regionem w znaczeniu administracyjnym można łatwo zarządzać, jest to bowiem region działania, który wiąże się ze spra- wowaniem władzy oraz prowadzeniem działalności społecznej i gospodarczej. Federalny Autonomiczny Funkcjonalny Samorządowy ■ Niemcy, Austria, Szwajcaria, USA, Kanada, Belgia ■ Duża samodzielność prawna regionów z uwagi na posiada- nie odrębnej „kon- stytucji regionalnej”, władzy ustawodaw- czej, wyko nawczej i sądowniczej ■ Włochy, Hiszpania ■ Powstaje w wyni- ku inicjatywy od- dolnej, z uwagi na istniejace różnice kulturowe, języko- we czy etniczne ■ Region wyposażo- ny jest w uprawnie- nia prawotwórcze i administracyjne ■ Każdy region ma odrębny statut au- tonomiczny ■ Francja do 1982 r., Polska do 1999 r. to podmioty pra- wa publicznego uprawnione do wykonywania za- dań administracji publicznej. Repre- zentują wyłącznie administrację rzą- dową i jako takie nie posiadają legi- tymacji społecznej ■ Polska, Francja ■ Stanowi najwyższy szczebel samorzą- du terytorialnego, służy decentrali- zacji administracji publicznej Schemat 1.1. Rodzaje regionów administracyjnych na świecie Źródło: opracowanie własne na podstawie: K. Wlaźlak, Rozwój regionalny jako zadanie admini- stracji publicznej, Oficyna Wydawnicza Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 30–31. 4 A. Gralak, Rozwój regionalny – zagadnienia ogólne, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskie- go, Wydział Leśny, Warszawa 2006, s. 1. Region jako kategoria ekonomiczna 17 Zgromadzenie Regionów Europy przypisuje regionowi charakter jednostki poli- tyczno-terytorialno-administracyjnej, usytuowanej bezpośrednio po centralnej wła- dzy państwa oraz wyposażonej w wybierane lub mianowane przedstawicielstwo poli- tyczne. Od początków funkcjonowania polityki regionalnej Unii Europejskiej istniała potrzeba ujednolicenia podziału regionalnego Wspólnoty. Wypłynęła ona na począt- ku lat 60. XX w., jednak dopiero w 2003 r. rozporządzeniem Parlamentu Europejskie- go i Rady wprowadzona została Nomenklatura Jednostek Terytorialnych, czyli NUTS (Nomenklatura Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych – NTS). Opraco- wana została na podstawie europejskiej Nomenclature of Territorial Units for Statistics (NUTS) obowiązującej w krajach Unii Europejskiej5. Głównym celem jej funkcjono- wania jest prowadzenie analiz z zakresu rozwoju społeczno-gospodarczego regionów6. Nomenklatura NUTS ma zastosowanie w procesie zbierania, harmonizacji i udo- stępniania danych statystyk regionalnych krajów Unii Europejskiej. Stanowi podstawę rozwoju regionalnych rachunków ekonomicznych, regionalnej statystyki rolnictwa oraz innych dziedzin statystyki regionalnej. Istotny jest również fakt, iż to za pośred- nictwem NUTS dokonuje się podział środków funduszy strukturalnych Unii Europej- skiej. NUTS dzieli Polskę na hierarchicznie powiązane jednostki terytorialne na pię- ciu poziomach, z czego trzy określono jako poziomy regionalne, a dwa jako lokalne. Tabela 1.1. Klasyfikacja Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych Opis Kryteria Charakter Liczba miesz- kańców Pomiędzy 3 a 7 mln mieszkańców Regionalny NUTS NUTS 1 NUTS 2 Obejmuje poszczególne państwa członkowskie w całości Obejmuje regiony­woje- wództwa, np. wszystkie polskie województwa Liczba miesz- kańców NUTS 3 Podregiony, np. francu- skie departamenty Liczba miesz- kańców NUTS 4 NUTS 5 Powiaty i miasta Gminy Pomiędzy 800 tys. a 3 mln mieszkań- ców Pomiędzy 150 tys. a 800 tys. mieszkań- ców Regionalny Regionalny Lokalny Lokalny Źródło: opracowanie własne na podstawie: W. Kosiedowski, Regiony Europy Środkowo- -Wschodniej w procesie integracji ze szczególnym uwzględnieniem wschodniego pogranicza Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2008, s. 28 oraz F. Skawiński, Reprezentacja interesów regionów w Unii Europejskiej, Polski Instytut Spraw Mię- dzynarodowych, Warszawa 2008, s. 16. 5 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie wprowadzenia Nomen- klatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS), Dz.U., nr 58, poz. 685) i z 2001 r. (nr 12, poz. 101). 6 W. Kosiedowski, Regiony Europy Środkowo-Wschodniej w procesie integracji ze szczególnym uwzględnieniem wschodniego pogranicza Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwer- sytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2008, s. 28. 18 Teoretyczne podstawy rozwoju regionalnego i polityki regionalnej Wraz z rozwojem polityki regionalnej UE pojęcie regionu nabrało nowych zna- czeń. Jedną z odmian tradycyjnie postrzeganego regionu jest euroregion. Euroregio- ny są związane ze współpracą transgraniczną na obszarze Unii Europejskiej. Dotyczą terenów położonych na pograniczu dwóch lub kilku sąsiadujących ze sobą państw. Są to porozumienia powołane przez związki gmin, powiatów z obu stron granicy do koordynacji współpracy na wyodrębnionym obszarze7.. Euroregion to formalna struktura współpracy transgranicznej skupiająca przedstawicieli szczebla lokalnego i regionalnego, a także w uzasadnionych przypadkach partnerów społecznych. Są to podmioty prawne, które stawiają przed sobą cele i posiadają rozległe możliwości działania. Podstawowym celem współpracy w euroregionie jest rozwój społeczno- -gospodarczy, stała poprawa warunków życia mieszkańców oraz ułatwianie wzajem- nych kontaktów pomiędzy społecznościami wspólnoty przez: ■ poprawę infrastruktury transgranicznej, transportowej i komunikacyjnej; ■ poprawę stosunków międzyludzkich; ■ wymianę doświadczeń i informacji; ■ zapobieganie i zwalczanie klęsk żywiołowych; ■ wspólny plan zagospodarowania przestrzennego; ■ wymianę kulturalną i dbałość o dziedzictwo kulturowe; ■ rozwój przedsiębiorczości lokalnej i podnoszenie kwalifikacji ludności trans- granicznej; ■ rozwój turystyki w kontekście lokalnej przedsiębiorczości; ■ zdobywanie środków z funduszy strukturalnych i zarządzanie nimi dla dobra obszarów euroregionalnych8. Procesy integracyjne inicjowane przez struktury europejskie generują zmiany prawa krajowego oraz nakładanie na istniejącą warstwę kodyfikacji nowych, nie- znanych wcześniej regulacji prawnych. Zachowania społeczne i zmiany koncepcji gospodarowania wywołane zmianami tych regulacji prawnych powodują pojawie- nie się zjawisk transgranicznych oraz zjawisk przygranicznych zarówno w pań- stwach przyłączanych, jak i  w grupie krajów objętych już procesem integracji, stąd też wyniknęła potrzeba wydzielenia dodatkowych zespołów obszarów tery- torialnych. Region zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie granicy państwo- wej, po jednej stronie, określany jest jako region przygraniczny. Natomiast obszar usytuowany przynajmniej na granicy dwóch państw, jednorodny geograficznie, o wspólnych tradycjach kulturowych, którego ludność wyraża chęć współpracy, określany jest mianem regionu transgranicznego9. 7 Fundusze strukturalne i polityka regionalna Unii Europejskiej, red. K.A. Wojtaszczyk, Wydaw- nictwo ASPRA­JR, Warszawa 2005, s. 27. 8 M. Greta, Euroregiony polskie w procesie integracji europejskiej oraz w przezwyciężeniu peryfe- ryjności i dysproporcji regionalnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2013, s. 55. 9 M. Greta, Euroregiony a integracja europejska. Wnioski dla Polski, Wydawnictwo Uniwersyte- tu Łódzkiego, Łódź 2003, s. 29. rozumie się związek istniejący pomiędzy zbiorowością a terytorium (obszarem), który dana zbiorowość zamieszkuje10. Wymiar ekonomiczny regionalizmu polega na stopniowej likwidacji barier między gospodarkami i na powstawaniu wspólnych instytucji państw tworzących region geopolityczny. Z pojęciem regionu ściśle związane jest określenie regionalizmu. Przez regiona- lizm rozumie się związek istniejący pomiędzy zbiorowością a terytorium (obsza- rem), który dana zbiorowość zamieszkuje10. Wymiar ekonomiczny regionalizmu polega na stopniowej likwidacji barier między gospodarkami i na powstawaniu wspólnych instytucji państw tworzących region geopolityczny. Region jako kategoria ekonomiczna 19 Preferencyjna strefa handlu Strefa wolnego handlu Unia polityczna Unia celna Unia ekonomiczna Wspólny rynek Schemat 1.2. Fazy ekonomicznego regionalizmu Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Miszczuk, Uwarunkowania peryferyjności regionu przygranicznego, Norbertinum, Lublin 2013, s. 46. Schemat 1.2. Fazy ekonomicznego regionalizmu Źródło: opracowanie własne na podstawie: A. Miszczuk, Uwarunkowania peryferyjności regionu przygranicznego, Norbertinum, Lublin 2013, s. 46. Ekonomiczny regionalizm w obecnej rzeczywistości przyjmuje formę integracji gospodarczej, której najwyższą i najbardziej rozwiniętą formę osiągnęła Unia Euro- 10 K. Wlaźlak, Rozwój regionalny jako zadanie administracji publicznej, Oficyna Wydawnicza Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 20. Ekonomiczny regionalizm w obecnej rzeczywistości przyjmuje formę integracji gospodarczej, której najwyższą i najbardziej rozwiniętą formę osiągnęła Unia Europejska. Przez preferencyjną strefę handlu rozumie się dążenie do obniżenia stawek celnych 20 Teoretyczne podstawy rozwoju regionalnego i polityki regionalnej pejska. Przez preferencyjną strefę handlu rozumie się dążenie do obniżenia stawek celnych w obrocie między państwami regionu geopolitycznego. Kolejnym etapem jest strefa wolnego handlu, która oznacza zniesienie ceł w obrocie pomiędzy pań- stwami integrującymi. Unia celna jest instrumentem wykorzystywanym w celu ujednolicenia polityki celnej, w tym do zapewnienia swobody przepływu zasobów pracy, kapitału oraz technologii. Zadaniem unii ekonomicznej natomiast jest przy- jęcie wspólnej waluty w ramach regionu geopolitycznego oraz zasad jednolitej poli- tyki monetarnej i fiskalnej. Integracja gospodarcza dokonuje się również w oparciu o unię polityczną, która dotyczy ujednolicenia systemów państw integrujących. 1.1.2. Teorie i przesłanki wyodrębnienia regionów w polityce ekonomicznej Istnieją różne kryteria wyodrębniania regionów: ekonomiczne, etniczne, ludno- ściowe, historyczno-kulturowe, przyrodnicze, administracyjne. Trudno jest okre- ślić, które z nich mają największe znaczenie dla rozwoju gospodarki. Kryteria wy- odrębnienia regionów mają związek z funkcjami, jakie pełnią, oraz użytecznością do realizacji konkretnych celów11. W literaturze przedmiotu spotyka się mnogość i wielorakość podziału regionów. Jednym z ważniejszych jest podział na regiony jednolite i formalne, który przydatny jest w kontekście planowania podziału administracyjnego kraju. Regiony jednoli- te charakteryzuje się w ten sposób, że różne części tego regionu wykazują wyższy stopień podobieństwa między sobą aniżeli do obszarów spoza niego. Regiony funk- cjonalne kategoryzuje się w odniesieniu do siły ekonomicznych współzależności między jednostkami zlokalizowanymi na danym obszarze w porównaniu z jednost- kami spoza regionu. Regiony funkcjonalne cechują się siecią wzajemnych powiązań z większym miastem, przy czym charakter tych powiązań jest obustronny. Kolejny podział wiąże się z regionalnym podziałem kraju; regiony dzieli się na normatywne i analityczne. Pierwsze z nich oparte są na podziale administracyjnym. Charakterystyczne jest tu występowanie ustalonych granic. Regiony analityczne uj- muje się jako jednorodne obszary występowania pewnej cechy lub zespołu cech12. W niniejszej pracy region jest rozpatrywany w kontekście ekonomicznym. Re- gion ekonomiczny można zdefiniować jako obszar wyodrębniony na podstawie kryteriów ekonomicznych. Jest to region funkcjonalnie związany z całą gospo- darką narodową, mający określony profil gospodarczy o określonej specjalizacji gospodarczej oraz będący wynikiem wykorzystania endo i egzogenicznych czyn- ników rozwoju13. Region ekonomiczny to ukształtowany lub kształtujący się układ 11 A. Ryszkiewicz, Od konwergencji do spójności…, s. 95. 12 13 Z. Strzelecki, Polityka regionalna, [w:] Gospodarka regionalna i lokalna, red. Z. Strzelecki, Ibidem, s. 93. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 79.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Finansowe aspekty rozwoju regionalnej przedsiębiorczości
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: