Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00750 010725 7473024 na godz. na dobę w sumie
Firma i jej ochrona - ebook/pdf
Firma i jej ochrona - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 312
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1864-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Stan prawny na 30.10.2008 r.

Prezentowana monografia stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień związanych z instytucją firmy, która w 2003 r. doczekała się po prawie 70 latach nowej regulacji prawnej. Zgodnie z nią firma nie może być już postrzegana jako oznaczenie przedsiębiorstwa, gdyż stanowi jedynie oznaczenie przedsiębiorcy. Autorka analizuje m.in. reguły tworzenia firmy, rozporządzania nią w obrocie, podstawy prawne jej ochrony, skutki wprowadzenia dualizmu oznaczeń przedsiębiorcy i przedsiębiorstwa. Celem książki jest również wyjaśnienie wielu spornych w doktrynie kwestii, dotyczących przede wszystkim charakteru prawa do firmy, momentu powstania i wygaśnięcia tego prawa, roli organu rejestrowego w procesie przestrzegania przepisów o firmie, interpretacji zasad prawa firmowego. Nowe polskie rozwiązania prawne dotyczące firmy zostały porównane z regulacjami obowiązującymi już od lat we Francji, w Niemczech oraz w Anglii.

W książce wykorzystano nie tylko orzecznictwo polskich sądów cywilnych, administracyjnych oraz Urzędu Patentowego, ale również orzecznictwo sądów zagranicznych, co stanowi ważną ilustrację prezentowanych zagadnień oraz problemów pojawiających się w praktyce stosowania prawa.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Firma i jej ochrona Firma i jej ochrona Joanna Jowita Sitko Warszawa 2009 Stan prawny na 30 października 2008 r. Wydawca: Magdalena Górniewicz Redaktor prowadzący: Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne: Joanna Fitt Sk³ad, ³amanie: Anna Atanaziewicz © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009 ISBN 978-83-7601-677-1 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Czego nie można nazwać, nie istnieje G.W.F. Hegel Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................. 11 1. Akty prawne.............................................................................................. 11 2. Czasopisma ............................................................................................... 12 3. Organy orzekające ................................................................................... 13 4. Inne skróty ................................................................................................ 14 Wstęp ................................................................................................................... 15 Rozdział I Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy ........................................................ 21 1. Ewolucja pojęcia firmy oraz jej ochrony w prawie polskim ..................................................................................... 21 2. Funkcja i znaczenie gospodarcze firmy ............................................... 29 2.1. Funkcja indywidualizująca firmy ................................................................ 29 2.2. Funkcja informacyjna firmy ......................................................................... 32 2.3. Funkcja gwarancyjna (jakościowa) firmy ................................................... 33 2.4. Funkcja reklamowa firmy ............................................................................. 35 3. Firma a oznaczenia odróżniające wykorzystywane w działalności gospodarczej ................................................................... 36 3.1. Nazwy przedsiębiorstw ................................................................................ 36 3.2. Znaki towarowe ............................................................................................. 42 3.3. Oznaczenia geograficzne .............................................................................. 48 3.4. Tytuły prasowe................................................................................................ 59 3.5. Szyldy ............................................................................................................... 62 3.6. Adresy internetowe ....................................................................................... 65  Spis treści Rozdział II Prawne ujęcie firmy oraz jej ochrony w prawie wybranych krajów europejskich ........................................................................................ 2 1. Firma w prawie francuskim ................................................................... 2 1.1. Pojęcie firmy i podmioty uprawnione do jej używania .......................... 2 1.2. Zasady tworzenia firmy ................................................................................ 5 1.3. Powstanie i wygaśnięcie prawa do firmy ...................................................  1.4. Zasady korzystania z firmy .......................................................................... 8 1.5. Ochrona firmy ................................................................................................ 82 2. Firma w prawie angielskim .................................................................... 89 2.1. Pojęcie firmy i podmioty uprawnione do jej używania .......................... 89 2.2. Zasady tworzenia firmy ................................................................................ 92 2.3. Powstanie i wygaśnięcie prawa do firmy ................................................... 95 2.4. Zasady korzystania z firmy .......................................................................... 95 2.5. Ochrona firmy ................................................................................................ 96 3. Firma w prawie niemieckim ................................................................... 98 3.1. Pojęcie firmy i podmioty uprawnione do jej używania .......................... 98 3.2. Zasady tworzenia firmy .............................................................................. 101 3.3. Powstanie i wygaśnięcie prawa do firmy ................................................. 104 3.4. Zasady korzystania z firmy ........................................................................ 105 3.5. Ochrona firmy .............................................................................................. 10 Rozdział III Firma jako dobro chronione w świetle przepisów kodeksu cywilnego ........................................................................................ 111 1. Firma a dobra osobiste służące identyfikacji podmiotów prawa ....... 111 2. Rodzaje firm i reguły ich tworzenia .................................................... 118 3. Zasady prawa firmowego ..................................................................... 131 3.1. Wprowadzenie ............................................................................................. 131 3.2. Zasada prawdziwości firmy ....................................................................... 132 3.3. Zasada wyłączności firmy ........................................................................... 13 3.4. Zasada ciągłości firmy ................................................................................. 14 3.5. Zasada jedności firmy ................................................................................. 153 3.6. Zasada jawności firmy ................................................................................. 15 Rozdział IV Prawo do firmy i jego ochrona w świetle przepisów kodeksu cywilnego ........................................................................................ 163 1. Zakres podmiotowy prawa do firmy .................................................. 163 2. Powstanie i wygaśnięcie prawa do firmy ........................................... 12 8 Spis treści 3. Treść prawa do firmy ............................................................................. 184 4. Charakter prawa do firmy .................................................................... 201 5. Ochrona prawa do firmy ...................................................................... 216 5.1. Ochrona prawa do firmy przed jego zagrożeniem lub naruszeniem .......................................................................................... 216 5.2. Prawne środki ochrony prawa do firmy .................................................. 230 Rozdział V Podstawy prawne ochrony firmy w innych aktach prawnych ............ 244 1. Ochrona firmy w świetle przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ....................................................................... 244 1.1. Dopuszczalność ochrony firmy na podstawie przepisów szczegółowych ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji........... 244 1.2. Znaczenie klauzuli generalnej dla ochrony firmy .................................. 250 1.3. Cywilnoprawne środki ochrony firmy na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ....................................... 253 2. Ochrona firmy w świetle przepisów ustawy – Prawo własności przemysłowej ........................................................ 258 a prawem ochronnym na znak towarowy .............................................. 258 2.1. Reguły rozstrzygania kolizji pomiędzy prawem do firmy 2.2. Reguły rozstrzygania kolizji pomiędzy prawem do firmy 2.3. Administracyjne i sądowe środki ochrony firmy w świetle a prawem z rejestracji na oznaczenie geograficzne ............................... 26 ustawy – Prawo własności przemysłowej ............................................... 269 3. Rola organu rejestrowego w zakresie ochrony firmy oraz przestrzegania przepisów o firmie ............................................. 24 4. Ochrona firmy przedsiębiorcy zagranicznego w Polsce .................. 281 Podsumowanie ................................................................................................ 291 Bibliografia ...................................................................................................... 299 Wykaz skrótów 1. Akty prawne BGB BNA CA CdCiv CdCom CPI HGB k.c. k.h. kon. par. k.p.c. k.s.h. k.w. MarkenG PA p.d.g. – Bürgerliches Gesetzbuch z dnia 18 sierpnia 1896 r. – Business Names Act z dnia 11 marca 1985 r. – Companies Act z dnia 11 marca 1985 r. – Code Civile z dnia 21 marca 1804 r. – Code de commerce z 29 sierpnia 180 r. – Code de la propriété intellectuelle z dnia 1 lipca 1992 r. – Handelsgesetzbuch z dnia 10 maja 189 r. – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 2 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 5, poz. 502 z późn. zm.) – konwencja paryska z dnia 20 marca 1883 r. o ochronie włas­ ności przemysłowej (Dz. U. z 195 r. Nr 9, poz. 51 – za­ łącznik) – ustawa z dnia 1 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlo­ wych (Dz. U. Nr 94, poz. 103 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 maja 191 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz. U. z 200 r. Nr 109, poz. 56 z późn. zm.) – Markengesetz z dnia 24 października 1994 r. – Partnership Act z dnia 14 sierpnia 1890 r. – ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności go­ spodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 118 z późn. zm.) 11 – ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności prze­ mysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 111 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczenio­ wej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 sierpnia 199 r. o Krajowym Rejestrze Są­ dowym (tekst jedn. Dz. U. z 200 r. Nr 168, poz. 1186 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności go­ spodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 200 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.) – Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb z dnia 3 lipca 2004 r. (BGBI I 1444) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) u.z.n.k. z 1926 r. – ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. R.P. Nr 96, poz. 559 z późn. zm.) – ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 1 z późn. zm.) Wykaz skrótów pr. aut. pr. pras. p.w.p. u.d.u. u.KRS u.s.d.g. UWG u.z.n.k. u.z.t. BGBI Bull. civ. Bull. Joly D. Dz. U. Dz. Urz. EIPR 12 2. Czasopisma – Bundesgesetzblatt – Bulletin des Arrêts des Chambres civiles de la Cour de cas­ sation – Bulletin Joly – Recueil Dalloz – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – European Intellectual Property Review Wykaz skrótów EPS Gaz. Pal. J.­Cl. JCP KPP M. Praw. OG OSA OSN OSP OSPiKA PIBD PiP PIPWI UJ PPH Pr. Spół. Prz. Pod. PS PUG RDPI Rej. RGBI RIPIA – Europejski Przegląd Sądowy – Gazette du Palais – Juris­Classeur – Juris­Classeur Périodique – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Monitor Prawniczy – Orzecznictwo Gospodarcze – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Propriété industrielle – Bulletin de documentation – Państwo i Prawo – Prace Instytutu Prawa Własności Intelektualnej Uniwersy­ tetu Jagiellońskiego – Przegląd Prawa Handlowego – Prawo Spółek – Przegląd Podatkowy – Przegląd Sądowy – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Revue du droit de la propriété intellectuelle – Rejent – Reichsgesetzblatt – Revue internationale de la propriété industrielle et artisti­ que RJDA RPEiS Wok. ZNUJ PWiOWI – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace – Revue de jurisprudence de droit des affaires – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Wokanda z Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej 3. Organy orzekające CA ETS KO – Cour d’appel – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym 13 Wykaz skrótów NSA SA SN SO TGI UP WSA Ann. cass. com. – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – Tribunal de grande instance – Urząd Patentowy – wojewódzki sąd administracyjny 4. Inne skróty – Annexes – Arrêt de Chambre commercial et financière de la Cour de cassation – Europejska Wspólnota Gospodarcza – Krajowy Rejestr Sądowy – loi – Observations – Sommaire EWG KRS L. obs. somm. somm. comm. – Sommaire commenté UE WE – Unia Europejska – Wspólnoty Europejskie Wstęp Firma to oznaczenie przedsiębiorcy, które pozwala na jego identyfi­ kację oraz odróżnienie go od innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą lub zawodową. Należycie funkcjonujący system prawnej ochrony firmy ma niemałe znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu gospodar­ czego i przejrzystości rynku. Niewątpliwie zapewnia on przedsiębiorcy możliwość wyłącznego czerpania profitów z wypracowanej przez niego renomy, której nośnikiem jest przede wszystkim właśnie jego oznaczenie, jak też przyczynia się do tego, by żaden inny podmiot nie wdzierał się w jego klientelę poprzez bezprawne używanie niedostatecznie odróżnia­ jącego się oznaczenia. Podstawowym bowiem celem przepisów regulujących zasady ochrony firmy jest eliminowanie niebezpieczeństwa powstawania wśród odbiorców pomyłek co do tożsamości przedsiębiorców przez m.in. zapobieganie i przeciwdziałanie sytuacjom, w których na tym samym ryn­ ku pojawiają się niedostatecznie odróżniające się od siebie oznaczenia różnych przedsiębiorców. Zagadnienia dotyczące firmy i jej ochrony stały się szczególnie aktu­ alne w ostatnim czasie ze względu na istotne zmiany w tym zakresie wpro­ wadzone do prawa polskiego w 2003 r. Na podstawie ustawy z dnia 14 lu­ tego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw przepisy o firmie zostały zamieszczone w kodeksie cywilnym, zastę­ pując (po upływie sześciomiesięcznej vacatio legis) postanowienia dotyczą­ ce firmy z kodeksu handlowego, które obowiązywały w Polsce od 1934 r. Zamieszczenie tej regulacji prawnej w kodeksie cywilnym – akcie prawnym podstawowym dla całego prawa cywilnego – wydaje się decyzją właściwą, przypieczętowującą zasadę jedności prawa cywilnego. Ponadto na taką właśnie lokalizację przepisów o firmie zdaje się wskazywać art. 2 k.s.h., który w sprawach w nim nieuregulowanych nakazuje stosować przepisy kodeksu cywilnego. 15 Wstęp Nowe przepisy o firmie z kodeksu cywilnego przyczyniły się do uni­ fikacji zasad tworzenia, używania, rozporządzania i ochrony oznaczeń wszystkich przedsiębiorców (w dniu uchylenia przepisów o firmie z kodek­ su handlowego firma była oznaczeniem jedynie spółek prawa handlowego). Po drugie, nastąpiło wyraźnie wyodrębnienie firmy – oznaczenia indywi­ dualizującego przedsiębiorcę, będącego jego prawem podmiotowym, od nazwy przedsiębiorstwa lub jego części – oznaczenia służącego wyróżnieniu całego przedsiębiorstwa lub jego części jako przedmiotu praw przedsiębior­ cy. Skutkiem wprowadzenia takiej dychotomii oznaczeń jest m.in. stworze­ nie odrębnych reguł ich tworzenia i używania, podstaw prawnych ich ochrony oraz zasad rozporządzania nimi w obrocie. Ze względu na to, że wprowadzone zmiany jawią się jako dość rady­ kalne, wymagają ponownego wnikliwego zbadania instytucji firmy, mimo że prezentowana tematyka była już dość szeroko analizowana w polskiej doktrynie. Począwszy od 1903 r., kiedy to zostało wydane dzieło W. Andry­ chiewicza (Studya Władysława Andrychiewicza poprzedzone wspomnieniem o nim skreślonem przez Adolfa Suligowskiego, Warszawa), opublikowanych zostało łącznie sześć monografii poświęconych instytucji firmy. Kolejną była praca J. Namitkiewicza (Firma – studium z zakresu teorji i praktyki prawa handlowego, Warszawa 191 r.). Oba opracowania powstały jeszcze przed uchwaleniem przepisów kodeksu handlowego. Firma w rozumieniu przepisów kodeksu handlowego była przedmiotem monografii autorstwa K. i R. Golatów (Ozna- czenia indywidualizujące przedsiębiorców, Warszawa 1998 r.) oraz R. Stefanickie­ go (Prawo do nazwy (firmy) i jego ochrona, Kraków 1999 r.). Również praca B. Sołtysa (Nazwy handlowe i ich ochrona w prawie polskim, Kraków 2003 r.) napisana została w okresie obowiązywania przepisów kodeksu handlowe­ go o firmie, jednakże zawiera już krótkie odniesienia do (wówczas jeszcze) projektu przepisów o firmie z kodeksu cywilnego. Autorką ostatniej mo­ nografii na temat firmy jest M. Klapczyńska (Firma i jej ochrona, Warszawa 2004 r.). Jednak mimo że wspomniana autorka analizuje instytucję firmy, opierając się na nowych przepisach zawartych w kodeksie cywilnym, jej praca nie ma charakteru monografii prawniczej. Jest to opracowanie z po­ granicza nauki ekonomii i prawa. Ekonomiczny aspekt tej publikacji prze­ jawia się m.in. w tym, że autorka odwołuje się do pojęć obcych prawu, a funkcjonujących w nauce ekonomii, takich jak np. marka, i zajmuje się przede wszystkim czysto ekonomiczną problematyką, jaką są metody wy­ ceny przedsiębiorstwa i jego składników, do których zalicza firmę. Ponadto bardzo istotny wkład w dorobek doktryny prawniczej w zakresie omawia­ 16 Wstęp nego zagadnienia wnieśli przede wszystkim – wymieniając w porządku alfabetycznym – M. Kępiński, J. Koczanowski, M. Poźniak­Niedzielska, R. Skubisz, J. Szwaja. Brak jednak w pełni aktualnej monografii na temat firmy, koncentru­ jącej się jedynie na prawnych aspektach tego dobra oraz jego ochrony; pracy, która stanowiłaby jednocześnie studium prawnoporównawcze, odwołujące się do rozwiązań przyjętych w obcych systemach prawnych. W niniejszej rozprawie analiza obecnego polskiego prawa firmowego została poprzedzona w rozdziale I opisem genezy instytucji firmy, sięgają­ cej wieków średnich oraz najstarszych polskich regulacji prawnych odno­ szących się do pojęcia firmy i jej ochrony, tzn. dekretu z 1919 r. o rejestrze handlowym, następnie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1926 r. oraz kodeksu handlowego z 1934 r., z krótką wzmianką na temat przepisów o ochronie dóbr osobistych z ustawy z 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cy­ wilnego. Przedstawienie ewolucji pojęcia firmy i jej ochrony wydaje się niezbędne dla należytego pojmowania aktualnych rozwiązań prawnych. W dalszej kolejności omówione zostały funkcje i znaczenie gospodarcze firmy. Szczególną uwagę poświęcono regulacjom prawa firmowego zawar­ tym w kodeksie cywilnym, akcie podstawowym dla analizowanego zagad­ nienia, co znalazło swoje odzwierciedlenie w treści rozdziału III i IV. W rozdziale III omówiono wszystkie zagadnienia związane z firmą jako dobrem prawnie chronionym, w rozdziale IV natomiast analizie poddano prawo przysługujące do tego dobra, a w szczególności jego treść, charakter oraz moment powstania i wygaśnięcia. Rozdział III zawiera porównanie reguł tworzenia firm osób fizycznych z zasadami tworzenia firm osób prawnych oraz analizę tzw. zasad pra­ wa firmowego, tj. zasady prawdziwości, wyłączności, ciągłości, jedności i jawności. W punkcie poświęconym omówieniu zasady wyłączności firmy podjęta została próba interpretacji pojęcia rynku, użytego przez ustawo­ dawcę w art. 433 § 1 k.c. W rozdziale IV w podrozdziale dotyczącym treści prawa do firmy znaczną część rozważań poświęcono zbadaniu charakteru i zakresu umowy, na podstawie której przedsiębiorca upoważnia osobę trzecią do korzystania z firmy, analizie poddany został także aspekt gospodarczej eksploatacji firmy w ramach umów franchisingowych. Bliższe przyjrzenie się tym za­ gadnieniom wydaje się uzasadnione ze względu na to, że wyraźne dopusz­ czenie przez ustawodawcę udzielenia upoważnienia do korzystania z firmy 1 Wstęp stanowi pewne novum na tle dotychczasowego prawa firmowego. Nowoś­ cią jest również wyrażony expressis verbis w przepisach kodeksu cywilnego bezwzględny zakaz zbywania firmy, która dotychczas mogła być zbyta wraz z przedsiębiorstwem. Konsekwencje prawne wspomnianego zakazu omó­ wione zostały szczegółowo również w tym podrozdziale. Zagadnienia związane z ochroną firmy zebrano na końcu pracy w dwóch rozdziałach. W rozdziale IV omówiona została ochrona prawa do firmy na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, natomiast w rozdziale V analizie poddano możliwości, jakie dają w zakresie ochrony firmy prze­ pisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1993 r. oraz ustawy – Prawo własności przemysłowej, w szczególności w przypadku kolizji firmy z innymi kategoriami oznaczeń odróżniających. W rozdziale tym przedsta­ wione zostały również możliwości ochrony w Polsce firmy przedsiębiorcy zagranicznego i rola organu rejestrowego w zakresie ochrony firmy oraz przestrzegania przepisów o firmie. Praca zawiera ponadto porównanie firmy z innymi kategoriami ozna­ czeń odróżniających. Osobno omówione zostały oznaczenia odróżniające dobra prawne używane co do zasady w działalności gospodarczej (rozdział I.3), a osobno dobra osobiste służące indywidualizacji podmiotów praw (rozdział III.1). Ponieważ oznaczenia należące do dóbr osobistych, tj. przede wszyst­ kim nazwisko osoby fizycznej i nazwa osoby prawnej, uregulowane są w ko­ deksie cywilnym i tworzą trzon firmy odpowiednio osoby fizycznej i osoby prawnej zgodnie z nowymi przepisami kodeksu cywilnego, ich porównanie z firmą przeprowadzone zostało w rozdziale III, poświęconym analizie pojęcia firmy jako dobra chronionego właśnie w świetle przepisów kodek­ su cywilnego. Natomiast ze względu na to, że oznaczenia odróżniające dobra prawne, takie jak m.in. znak towarowy czy nazwa przedsiębiorstwa, uregulowane są poza kodeksem cywilnym, a używane przede wszystkim w związku z wykonywaniem działalności gospodarczej (z wyjątkiem adre­ su internetowego, który równie często używany jest w działalności gospo­ darczej, jak i poza nią), właściwym miejscem do ich porównania z firmą okazał się rozdział I, poświęcony analizie zagadnień wstępnych, związanych z pojęciem i znaczeniem gospodarczym firmy. Główne zadanie, jakie stawiała sobie autorka w niniejszej monografii, polega na zbadaniu charakteru prawa do firmy w świetle nowej regulacji prawnej. Jednakże ten teoretyczny aspekt nie przesłaniał zamiaru wyjaś­ nienia innych wątpliwości dotyczących funkcjonowania firmy w obrocie gospodarczym, a związanych przede wszystkim z ustaleniem treści prawa 18 Wstęp do firmy, interpretacją zasady wyłączności firmy, określeniem momentu powstania i wygaśnięcia prawa do firmy oraz wskazaniem podstaw praw­ nych i warunków ochrony tego prawa. W przeprowadzonych badaniach pomocna była analiza prawnopo­ równawcza, gdyż dla ukazania opisywanych zagadnień w szerszej perspek­ tywie nowe polskie rozwiązania prawne dotyczące firmy zostały porównane z regulacjami prawnymi obowiązującymi już od dziesiątek lat we Francji, w Anglii oraz w Niemczech. W rozważaniach przedstawionych w niniejszej pracy wykorzystane zostało nie tylko orzecznictwo polskich sądów cywilnych, administracyjnych i Urzędu Patentowego sięgające czasów obowiązywania kodeksu handlo­ wego, ale również wyniki poszukiwań prowadzonych w sądzie rejestrowym oraz orzecznictwo sądów zagranicznych, co stanowi ważną ilustrację pre­ zentowanych w pracy zagadnień i zarazem problemów pojawiających się w praktyce stosowania prawa. Rozdział I Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy 1. Ewolucja pojęcia firmy oraz jej ochrony w prawie polskim W świetle art. 432 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cy­ wilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.)1 firma to oznaczenie, pod którym działa przedsiębiorca. Jest to oznaczenie pozwalające na identyfikację przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym oraz odróżnienie go od innych przedsiębiorców na rynku. Przepisy o firmie zamieszczone w 2003 r. w ko­ deksie cywilnym zastąpiły postanowienia dotyczące prawa firmowego, które zawarte były w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 2 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 5, poz. 502 z późn. zm.). Niestety, gdy chodzi o omawianą instytucję, polskiemu ustawodawcy brak konsekwencji w stosowaniu siatki pojęciowej, co sprawia, że termin „firma” występuje w niektórych aktach prawnych również w znaczeniu „przedsiębiorca” lub „przedsiębiorstwo”, a nie „oznaczenie przedsiębiorcy”, czego przykładem może być art. 5 oraz 18 i 21–24 ustawy z dnia 30 kwietnia 1993 r. o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji (Dz. U. Nr 44, poz. 202 z późn. zm.), art. 2 pkt 5), art. 5 pkt 1) i 2) i art. 26 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym (Dz. U. Nr 183, poz. 153 z późn. zm.), art. 3 pkt 2), 32) i 33) oraz art. 69–94 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538 z późn. zm.). Można przypuszczać, że wpływ na takie ujęcie terminu 1 Przepisy o firmie zostały wprowadzone do kodeksu cywilnego na podstawie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 49, poz. 408). 21 Rozdział I. Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy „firma” w powołanych ustawach mógł mieć język używany w nauce eko­ nomii oraz mowa potoczna, gdzie firma powszechnie utożsamiana jest z pojęciem przedsiębiorcy lub przedsiębiorstwa. Takie ujęcie firmy w języ­ ku prawnym występuje jedynie incydentalnie i nie ma nic wspólnego z instytucją firmy uregulowaną w przepisach kodeksu cywilnego, dlatego też kwestia ta nie będzie szerzej rozwijana w niniejszym opracowaniu, którego przedmiotem jest firma pojmowana jedynie jako oznaczenie przed­ siębiorcy. Przedstawioną sytuację nadawania w języku prawnym temu samemu pojęciu różnych znaczeń należy oceniać negatywnie i postulować de lege ferenda konieczność ujednolicenia znaczenia terminu „firma” we wszystkich aktach prawnych. Niestety, w przypadku języka potocznego oraz siatki pojęć używanych przez ekonomistów trudno spodziewać się zmian w tej materii, gdyż na tych płaszczyznach wypowiedzi termin „firma” używany jest w znaczeniu przedsiębiorcy (przedsiębiorstwa) już od kilkudziesięciu lat, a jak wiadomo, w zakresie języka potocznego czy ekonomicznego kwe­ stii tej nie da się rozwiązać drogą legislacyjną. Nie należy zatem spodziewać się, by wypracowane przez tak długi okres czasu zwyczaje uległy nagle zmianie i wszyscy obywatele świadomie zaczęli używać słowa „firma” je­ dynie w znaczeniu, o którym mowa w przepisach kodeksu cywilnego. Rodowodu wyrazu „firma” należy doszukiwać się w łacińskich sło­ wach firmare albo firmatio, które oznaczają odpowiednio w języku polskim „stwierdzać”, „stwierdzenie”. Już we wczesnym średniowieczu wyrazy te używane były dla określenia czynności dokonywanych przez kupca wcho­ dzącego w kontakty handlowe ze swoimi kontrahentami. Kupiec, wysta­ wiając dokument kontrahentowi, stwierdzał (potwierdzał), iż dokument taki pochodzi od niego oraz że przyjmuje na siebie wszystkie zawarte w nim zobowiązania, uznając tym samym treść dokumentu. Ze względu na po­ wszechny w tamtych czasach analfabetyzm owo stwierdzenie (firmatio) dokonywane było najczęściej na dokumencie wcześniej przygotowanym przez osoby władające sztuką pisania, a polegało na tym, że kupiec składał na dokumencie swój podpis lub znak (łac. signum) lub też po prostu kładł dłoń na dokumencie, potwierdzając zawarte w nim zobowiązania2. Z czasem, dopiero wraz z pojawieniem się spółek handlowych wy­ kształciła się praktyka sygnowania dokumentów wystawianych w imieniu spółki tzw. znakiem spółkowym, określanym również mianem znaku ku­ 2 S. Janczewski, Prawo handlowe, wekslowe i czekowe, Warszawa 1990, s. 66. 22 1. Ewolucja pojęcia firmy oraz jej ochrony w prawie polskim pieckiego (signum mercantorium), który stał się prototypem dzisiejszej insty­ tucji firmy. Praktyka ta została zapoczątkowana we Włoszech, gdzie już w XIII w. powstawały tzw. „listy matrykularne”, będące zalążkiem dzisiej­ szych rejestrów podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W „listach matrykularnych” zamieszczano nazwiska wspólników wraz ze znakiem spółkowym oraz informacje o charakterze spółki i zakresie odpo­ wiedzialności każdego wspólnika za zobowiązania spółki. Wprowadzenie znaku kupieckiego i obowiązku jego ujawniania w „matrykułach” umożli­ wiło m.in. odróżnienie czynności prawnych dokonywanych przez wspól­ nika na rzecz spółki od tych dokonywanych na jego własny rachunek. W pierwszym bowiem przypadku wspólnik posługiwał się znakiem spół­ kowym, w drugim natomiast własnym nazwiskiem. Ponadto należy zauwa­ żyć, że ustanowienie instytucji znaku kupieckiego miało istotne znaczenie dla samej praktyki obrotu gospodarczego, gdyż umożliwiło każdemu ze wspólników dokonywanie indywidualnie czynności prawnej w imieniu całej spółki, bez konieczności podpisywania danego dokumentu przez wszystkich wspólników obecnych jednocześnie w tym samym miejscu i czasie, co z pewnością nie byłoby zadaniem łatwym do realizacji3. Z czasem kupcy również zaczęli coraz bardziej doceniać aspekt ekonomiczny i mar­ ketingowy używanych przez nich znaków, które kojarzone przez odbiorców z określonym standardem i rodzajem świadczeń okazały się istotnym in­ strumentem w tzw. grze rynkowej, ukierunkowanej na pozyskiwanie nowej i utrzymywanie dotychczasowej klienteli. Pierwszym polskim aktem prawnym regulującym instytucję firmy po odzyskaniu niepodległości był dekret Naczelnika Państwa z dnia  lutego 1919 r. o rejestrze handlowym (Dz. Praw Nr 14, poz. 164), zastąpiony na­ stępnie w 1934 r. przepisami kodeksu handlowego, które w znacznym stopniu stanowiły naśladownictwo odpowiednich postanowień dotyczących firmy zawartych w niemieckim kodeksie handlowym z 189 r. Przepisy kodeksu handlowego w zakresie postanowień dotyczących firmy przesta­ ły obowiązywać dopiero od 21 września 2003 r. Obecnie obowiązujące przepisy prawa firmowego, uchylające postanowienia zawarte w kodeksie handlowym, zostały zamieszczone w kodeksie cywilnym. Zatem na prze­ strzeni blisko stu lat w prawie polskim uchwalone zostały trzy różne regu­ lacje prawne dotyczące instytucji firmy. W niniejszym podrozdziale, stano­ 3 J. Namitkiewicz, Firma – studium z zakresu teorji i praktyki prawa handlowego, Warszawa 191, s.  i n. 23 Rozdział I. Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy wiącym preludium do dalszych szczegółowych rozważań na temat aktual­ nego prawa firmowego, zostaną omówione i porównane wcześniejsze regulacje, które miały niemały wpływ na kształt obecnych rozwiązań praw­ nych. Ich analiza może okazać się cennym źródłem niezbędnych w niektó­ rych przypadkach porównań nowych rozwiązań prawnych z dotychcza­ sowym dorobkiem ustawodawstwa polskiego, co może ułatwić dokonanie oceny zasadności i trafności wprowadzonych niedawno licznych, często kontrowersyjnych zmian w prawie firmowym. Zgodnie z art. 23 dekretu firma była nazwą, pod którą handlujący prowadził przedsiębiorstwo. Handlującymi natomiast w rozumieniu art. 1 wskazanego aktu prawnego byli wszyscy kupcy z wyjątkiem kupców drobnych (podmioty zajmujące się handlem drobnym). W celu określenia kategorii kupców drobnych stosowano kryterium podatkowe (o uznaniu danego kupca za drobnego decydowała kategoria wykupywanego przez niego świadectwa podatkowego)4. Handlujący, o których była mowa w art. 1 dekretu, podlegali reżimowi wskazanego aktu prawnego, a zatem zobowią­ zani byli do zgłoszenia do rejestru handlowego prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Pośród danych podlegających rejestracji dekret wymieniał m.in. firmę. Zatem prawo do firmy przysługiwało jedynie pod­ miotom podlegającym obowiązkowi wpisu do rejestru, którymi byli, z wyjątkiem kupców drobnych, „handlujący jednoosobowo”, wszystkie spółki oraz handlujący niemający statusu spółki handlowej, a posiadający osobowość prawną5. Podobnym kryterium przyznania prawa do firmy posłużył się również kodeks handlowy, zastrzegając, iż tylko kupcy prowadzący przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze (kupcy rejestrowi) uprawnieni byli do używania firmy. Zgodnie bowiem z art. 26 k.h. „firma jest nazwą, pod którą kupiec rejestrowy prowadzi przedsiębiorstwo”. Zatem kupcy niere­ jestrowi (niewpisywani do rejestru) – ci, których przedsiębiorstwo zarob­ kowe nie osiągało większego rozmiaru – tak jak wcześniej kupcy drobni, nie mieli prawa do firmy. Ponadto podobnie jak w czasie obowiązywania przepisów dekretu, również pod rządami kodeksu handlowego w począt­ 4 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości wydane w porozumieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu oraz Ministrem Skarbu z dnia 22 kwietnia 1919 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 28), wydane na pod­ stawie art. 1 dekretu o rejestrze handlowym dającego upoważnienie do tego, by w drodze rozporzą­ dzenia określić osoby zajmujące się handlem drobnym, zastąpione następnie przepisami ustawy z dnia 15 lipca 1925 r. o państwowym podatku przemysłowym (Dz. U. Nr 9, poz. 550). 5 Por. A. Chełmiński, Rejestr handlowy na tle dekretu z dnia 7 lutego 1919 r., Wilno 1929, s. 6–10. 24 1. Ewolucja pojęcia firmy oraz jej ochrony w prawie polskim kowym okresie o wyznaczeniu kategorii danego kupca decydował wymiar podatku przemysłowego6. Natomiast w późniejszym czasie (od chwili wejścia w życie rozporządzenia z dnia 11 lipca 1946 r.) o tym, czy dane przedsiębiorstwo prowadzone jest w większym rozmiarze, decydował już szerszy katalog wytycznych, np. wysokość obrotu rocznego danego przed­ siębiorstwa, rodzaj prowadzonej działalności, jak też jej forma prawna8. Niezależnie jednak od realizacji wskazanych kryteriów kupcem rejestrowym była każda spółka handlowa (art. 5 § 1 k.h.), a zatem każda spółka handlo­ wa miała prawo i obowiązek używania firmy. Dodatkowo kodeks handlowy zastrzegał, iż nie uważa się za przedsiębiorstwo zarobkowe prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania wolnego zawodu (art. 2 § 2 i 3 oraz art. 3 k.h.), co wiązało się z tym, iż podmioty wykonujące wskazane rodzaje działalności nie były uznawane za kupców w rozumieniu przepisów kodek­ su handlowego (z pewnymi wyjątkami, na które wskazywał art.  i 8 k.h.). Porównując zakres podmiotowy prawa do firmy w świetle przepisów dekretu z 1919 r. i kodeksu handlowego, można stwierdzić, że prawo do firmy na podstawie obu aktów prawnych mieli jedynie przedsiębiorcy wpisywani do rejestru (kupcy rejestrowi). Jednakże krąg podmiotów upraw­ nionych do używania firmy został dość istotnie zawężony z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94). Na podstawie art. IV § 1 wspomnianego aktu prawnego uchylona została większość przepisów działu I księgi pierw­ szej kodeksu handlowego. W świetle utrzymanych w mocy postanowień kodeksu handlowego prawo do firmy przysługiwało jedynie spółkom prawa handlowego. Stan ten utrzymał się do dnia wejścia w życie przepisów o firmie zamieszczonych w kodeksie cywilnym. W ustawodawstwie polskim na przestrzeni kilkudziesięciu lat funk­ cjonowania prawa firmowego wykształciły się dwa odrębne systemy ochrony firmy. Pierwszy z nich realizowany był na podstawie przepisów początkowo dekretu, następnie kodeksu handlowego; drugi natomiast zgodnie z przepisami ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczci­ 6 Rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu, Sprawiedliwości oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 lipca 1934 r. w sprawie określenia przed­ siębiorstw prowadzonych w większym rozmiarze (Dz. U. Nr 60, poz. 515).  Rozporządzenie Ministrów Przemysłu, Aprowizacji i Handlu oraz Żeglugi i Handlu Zagra­ nicznego z dnia 11 lipca 1946 r., wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie określenia przedsiębiorstw prowadzonych w większym rozmiarze (Dz. U. Nr 36, poz. 223). 8 Por. S. Janczewski, Prawo handlowe, wekslowe…, s. 34 i n. 25 Rozdział I. Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy wej konkurencji (Dz. U. R.P. Nr 96, poz. 559 z późn. zm.), zastąpionej na­ stępnie postanowieniami ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.), która obowiązuje do dnia dzisiejszego9. W pierwszym przypadku firma chroniona była przed jej bezprawnym użyciem, jako przedmiot wyłącznego prawa podmiotowego10. Zgodnie z tym, co stanowił art. 3 k.h., pokrzywdzony mógł żądać zaniechania dalszego używania firmy w przypadku bezprawnego jej używania, co nie wykluczało dalej idących roszczeń przewidzianych w innych przepisach. Ochrona firmy na podstawie przepisów kodeksu handlowego związana była ponadto z faktem sądowej rejestracji firmy, której skutkiem było na­ bycie wyłącznego prawa do używania firmy w danej miejscowości (zgodnie z art. 35 k.h.: „Każda nowa firma powinna odróżniać się dostatecznie od firm w tej samej miejscowości, do rejestru handlowego już wpisanych lub zgłoszonych”). Zatem każdy podmiot, który w danej miejscowości bez względu na przedmiot działalności używałby firmy niedostatecznie odróż­ niającej się od firmy wcześniej zarejestrowanej lub nawet wcześniej zgło­ szonej do rejestru, naruszałby prawo do takiej firmy. W drugim natomiast przypadku, na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1926 r., firma chroniona była przed nieuczciwymi praktykami konkurentów11. Zgodnie z tym, co stanowił art. 2 ust. 1 zdanie drugie tej ustawy, oznaczenie przedsiębiorstwa (w pojęciu tym mieściła się również firma, która pod rządami kodeksu handlowego trak­ towana była zarówno jako oznaczenie kupca, jak i prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa) nie mogło być takie, aby wprowadzało w błąd odbiorców co do tożsamości z innym przedsiębiorstwem konkurencyjnym, gdziekolwiek by się ono znajdowało12. W myśl natomiast art. 2 tego prze­ pisu w przypadku wystąpienia wskazanej konfuzji należało stosować po­ 9 Ze względu jednak na to, że ostatnia z wymienionych ustaw będzie przedmiotem szczegó­ łowej analizy z perspektywy ochrony prawa do firmy w rozdz. V niniejszej pracy, w tym miejscu omówione zostaną jedynie przepisy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1926 r. 10 Zob. S. Janczewski, Prawo handlowe, wekslowe…, s. 68–69; S. Wróblewski, Komentarz do art. 1–44 kodeksu handlowego, Kraków 1935, s. 126. 11 Por. A. Kraus, F. Zoll, Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Poznań 1929, s. 49 i 138; S. Janczewski, Prawo handlowe, wekslowe…, s. 69; M. Allerhand, Kodeks handlowy. Komentarz, t. 1, Spółka jawna, spółka komandytowa, Bielsko­Biała 1992, s. 65; S. Wróblewski, Komentarz…, s. 186. 12 Zob. J. Litwin, Pseudonim kupiecki, PPH 1931, s. 213. Wypowiadając się na temat ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1926 r., autor ten zwraca uwagę na to, iż „twórca ustawy nie rozróżniał firmy od oznaczenia przedsiębiorstwa”. 26 1. Ewolucja pojęcia firmy oraz jej ochrony w prawie polskim stanowienia art. 1, który w ust. 2 określał roszczenia przysługujące upraw­ nionemu do oznaczenia przedsiębiorstwa przeciwko naruszycielowi. Ponadto, w odróżnieniu od przepisów kodeksu handlowego i dekre­ tu z 1919 r., ochrona praw do oznaczeń przedsiębiorstwa (w tym firmy) w świetle postanowień ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1926 r. nie była ograniczona terytorialnie. Na podstawie art. 2 tej ustawy upraw­ niony do firmy mógł wystąpić z powództwem przeciwko naruszycielowi działającemu na dowolnym obszarze kraju. Co więcej, w przeciwieństwie do tego, co wynikało z przepisów ko­ deksu handlowego i dekretu, w świetle postanowień wspomnianej ustawy warunkiem udzielenia ochrony było nie pierwszeństwo rejestracji firmy, ale fakt pierwszeństwa jej rzeczywistego używania w obrocie gospodar­ czym. W przypadku firmy daty rozpoczęcia jej używania i rejestracji z pew­ nością były bardzo zbliżone, chociażby ze względu na to, iż dla niektórych podmiotów rejestracja była przesłanką ich bytu prawnego. Jeżeli jednak pomimo uzyskania wpisu do rejestru kupiec nie rozpocząłby jeszcze uży­ wania swej firmy, wówczas jego firma nie mogła być chroniona na podsta­ wie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Aby można było mówić o naruszeniu prawa do wcześniejszej firmy danego przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 u.z.n.k. z 1926 r., musiały być spełnione łącznie trzy przesłanki: 1) firmy używane przez różnych przedsiębiorców były na tyle podobne, że zachodziło niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd co do tożsamości przedsiębiorstw; 2) między przedsiębiorcami występował stosunek konkurencji; 3) działanie przedsiębiorcy używającego firmy późniejszej było bez­ prawne. W myśl art. 2 u.z.n.k. „oznaczenie przedsiębiorstwa nie może być takie, aby wprowadzało w błąd”. Brzmienie tego przepisu mogło sugerować, że dla zaistnienia czynu nieuczciwej konkurencji konieczne było rzeczywiste stwierdzenie wystąpienia konfuzji wśród odbiorców. Jednakże w doktrynie przyjmowano powszechnie, iż użycie formy niedokonanej czasownika, tj. zwrotu „wprowadzało” – zamiast „wprowadziło”, pozwalało przyjąć, że do kwalifikacji czynu bezprawnego wystarczyło jedynie, aby oznaczenie mog­ ło wprowadzić w błąd; wystarczające więc było samo ryzyko konfuzji13. 13 Zob. M. Howorka, Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z objaś- nieniami, Poznań 1926, s. ; R Skubisz, Prawo do firmy i jego ochrona, PiP 1993, z. 1, s. 30. 2 Rozdział I. Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy Ponadto, mimo że omawiany przepis określał czyn nieuczciwej konkuren­ cji jedynie jako wprowadzenie odbiorców w błąd co do tożsamości przed­ siębiorstw, uznawano za czyn analogiczny niebezpieczeństwo powstawania wśród odbiorców pomyłek co do związków organizacyjnych, prawnych lub ekonomicznych łączących danych przedsiębiorców14. Zgodnie z drugą z wymienionych przesłanek naruszenia prawa do firmy – wynikającą expressis verbis z art. 2 u.z.n.k. – uznawano, iż dla zaist­ nienia niebezpieczeństwa konfuzji uzasadniającego zastosowanie wspo­ mnianego przepisu przedsiębiorcy posługujący się spornymi oznaczeniami musieli pozostawać w stosunku konkurencji, co znaczyło, iż zarówno zakres przedmiotowy, jak i terytorialny ich działalności musiał być podobny15. Pomimo iż ustawodawca nie wymieniał wprost bezprawności działania przedsiębiorstwa konkurencyjnego jako przesłanki naruszenia prawa do oznaczenia innego przedsiębiorstwa (firmy), wydaje się, że była ona logicz­ ną konsekwencją normy zawartej w art. 2 omawianej ustawy, gdyż regula­ cja ta dotyczyła sytuacji, w których osoba trzecia używała wcześniejszego oznaczenia innego przedsiębiorstwa wbrew woli uprawnionego. Natomiast uzyskanie zgody na takie działanie wyłączałoby jego bezprawność16. Prócz przedstawionych aktów prawnych, których przepisy stanowiły podstawowe źródło ochrony prawa do firmy, uprawniony do firmy mógł dochodzić majątkowej i niemajątkowej ochrony swojego prawa na podsta­ wie przepisów o czynach niedozwolonych zawartych w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz. U. Nr 82, poz. 598 z późn. zm.)1. Podejmując jednak próbę przedstawienia pełnego katalogu podstaw prawnych ochrony firmy w dotychczasowym prawie polskim, warto rów­ nież wspomnieć o możliwościach, jakie w tym względzie dawały przepisy o ochronie dóbr osobistych. Pierwszym aktem prawnym regulującym tę kwestię w bardzo wąskim zakresie był dekret z 29 sierpnia 1945 r. – Prawo osobowe (Dz. U. Nr 40, poz. 223), który obejmował ochroną jedynie nazwi­ ska i pseudonimy osób fizycznych oraz nazwy osób prawnych przed ich naruszeniem przez bezprawne działanie osoby trzeciej (art. 24). Wymienio­ 14 Por. R. Skubisz, Prawo do firmy…, s. 30. 15 Por. A Kraus, F. Zoll, Polska ustawa…, s. 140 i n.; inaczej: wyrok SN z dnia 14 grudnia 1990 r., I CRS 29/90, OSN 1992, nr –8, poz. 136 z krytyczną glosą A. Tabora i M. Modrzejewskiej, PS 1991, nr 4, s. 98 i n. 16 Zob. R. Skubisz, Prawo do firmy…, s. 30. 1 Zob. S. Janczewski, Prawo handlowe, wekslowe…, s. 69; M. Allerhand, Kodeks handlowy…, s. 65. 28 2. Funkcja i znaczenie gospodarcze firmy ne dobra osobiste chroniła również ustawa z 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311), na mocy której uchylone zostały przepisy dekretu. Oba akty prawne zapewniały wskazanym dobrom wyłącznie niemajątkową ochronę, wymieniając jedynie roszczenie o zanie­ chanie bezprawnych działań. Możliwość zastosowania wspomnianych przepisów dla ochrony firmy kupca – osoby prawnej uzasadniana była tym, że zarówno w świetle dekretu o rejestrze handlowym, jak i kodeksu hand­ lowego firmą osoby prawnej była właśnie jej nazwa. Ustawa – Przepisy ogólne prawa cywilnego została zastąpiona prze­ pisami kodeksu cywilnego z 1964 r., którego postanowienia dotyczące ochrony dóbr osobistych obowiązują do dnia dzisiejszego. Dlatego też będzie o nich mowa w dalszej części pracy18. 2. Funkcja i znaczenie gospodarcze firmy 2.1. Funkcja indywidualizująca firmy Podstawową funkcją firmy – wpisaną w tę instytucję już od samego początku jej kształtowania – jest funkcja indywidualizująca. Pozostałe znaczenia, jakie przypisuje się firmie (np. funkcja reklamowa, gwarancyjna), są jedynie pochodnymi funkcji indywidualizującej, wynikającymi z potrzeb rozwijającej się gospodarki rynkowej i wolnej konkurencji. Funkcja in­ dywidualizująca realizowana jest w dwóch płaszczyznach: wertykalnej (funkcja identyfikacyjna) i horyzontalnej (funkcja odróżniająca). Firma jako oznaczenie przedsiębiorcy pozwala zarówno na przypisanie określonych praw i obowiązków danemu przedsiębiorcy, identyfikując go tym samym w obrocie gospodarczym, jak i na odróżnienie go od innych przedsiębiorców na danym rynku. Firma przedsiębiorcy pełni zatem rolę podobną do tej, jaką przypisuje się nazwisku i imieniu osoby fizycznej. Jednakże prawo polskie w pewnym szczególnym przypadku dopusz­ cza możliwość posługiwania się cudzą firmą w obrocie gospodarczym. Sytuacja taka może występować w ramach działalności opartej na umowie franchisingowej, kiedy to franchisingobiorca prowadzi swoją działalność pod firmą franchisingodawcy19. 18 Por. uwagi na ten temat w rozdz. IV.5.1. 19 Zob. B. Fuchs, Umowy franchisingowe, Kraków 1998, s. 98. 29 Rozdział I. Pojęcie i znaczenie gospodarcze firmy Obie z wymienionych funkcji indywidualizujących firmy są ściśle ze sobą powiązane. Firma przedsiębiorcy bowiem spełnia należycie swoją funkcję identyfikacyjną względem podmiotu nią oznaczonego tylko wtedy, gdy odróżnia się dostatecznie od firm innych przedsiębiorców na danym rynku20. Tylko w takiej sytuacji możliwe jest wyeliminowanie potencjalnych pomyłek co do tożsamości przedsiębiorcy. Jednakże spełnienie tego warun­ ku nie zawsze gwarantuje dostateczną rozpoznawalność przedsiębiorcy przez uczestników obrotu, w szczególności zaś wtedy, gdy firma składa się jedynie ze słów ogólnoinformacyjnych. Należyta rozpoznawalność przed­ siębiorców identyfikowanych poprzez firmy uzależniona jest m.in. od stopnia oryginalności, pomysłowości, zwięzłości, komunikatywności samej firmy oraz skali i natężenia reklamy przyczyniającej się do rozpowszech­ nienia firmy „sygnującej” danego przedsiębiorcę21. Warto ponadto podkreślić, że w świetle znowelizowanych przepisów kodeksu cywilnego dość radykalnie zmienił się sposób pojmowania firmy, co wyraźnie wpływa na zawężenie zakresu jej funkcji indywidualizującej. Dotychczas zarówno w myśl postanowień dekretu o rejestrze handlowym, jak i kodeksu handlowego firma pełniła rolę oznaczenia kupca rejestrowe­ go oraz prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa w znaczeniu przed­ miotowym. Indywidualizowała więc zarówno podmiot, jak i przedmiot praw. Natomiast obecnie, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, firma jest oznaczeniem w zasadzie tylko przedsiębiorcy. Może ona jednak indy­ widualizować również pośrednio przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmio­ towym w sytuacji, gdy przedsiębiorca posługuje się w obrocie gospodar­ czym tylko firmą, nie używając innych oznaczeń do wyróżnienia swego przedsiębiorstwa. Niemniej jednak ustawodawca wprowadza wyraźny podział na firmę i oznaczenie przedsiębiorstwa, jako dwie odrębne katego­ rie oznaczeń odróżniających, względem których obowiązują odmienne wymogi dotyczące ich tworzenia, używania, ochrony i rozporządzania nimi w obrocie gospodarczym, o czym będzie szczegółowo mowa w padrozdzia­ le poświęconym nazwie przedsiębiorstwa. Firma jest oznaczeniem pozwalającym na identyfikację przedsiębior­ cy we wszystkich aspektach prowadzonej przez niego działalności, umoż­ liwiającym łączenie skutków prawnych czynności dokonanych przez dany 20 Dostateczna odróżnialność firmy od firm innych przedsiębiorców działających na tym samym rynku jest jednym z warunków rejestracji firmy w myśl art. 433 § 1 k.c. 21 Por. B. Sołtys, Nazwy handlowe i ich ochrona w prawie polskim, Kraków 2003, s. 81. 30
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Firma i jej ochrona
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: