Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00640 009023 11014246 na godz. na dobę w sumie
Foresight w turystyce Bariery wykorzystania i rozwoju - ebook/pdf
Foresight w turystyce Bariery wykorzystania i rozwoju - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3100-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Pierwsza polska publikacja zawierająca syntetyczny opis foresightu w sektorze usług turystycznych – począwszy od definicji i istoty, poprzez stosowane metody i uwarunkowania, aż do organizacji, realizacji i ewaluacji projektów.

Dwa pierwsze rozdziały mają charakter wprowadzający w problematykę foresightu oraz możliwości wykorzystania go w turystyce. Rozdział trzeci koncentruje się na problematyce współpracy sieciowej między podmiotami rynku turystycznego, zaś czwarty na kulturze organizacyjnej przedsiębiorstwa turystycznego oraz tworzeniu kultury myślenia o przyszłości, warunkującej realizację foresightu. Rozdział piąty dotyczy planowania strategicznego i roli interesariuszy w rozwoju przedsiębiorstw turystycznych. Dwa ostatnie rozdziały mają charakter empiryczny i zostały poświęcone badaniu małopolskich firm turystycznych – zakresu, form i intensywności ich współpracy sieciowej oraz gotowości do udziału w projekcie foresightu turystycznego w regionie.

Autor książki poruszył istotne kwestie teoretyczne, które następnie zweryfikował własnymi badaniami. Wstępnie przedstawił pojęcie foresightu i wybrane metodyki oraz wyjaśnił rolę foresightu w branży turystycznej. Zwrócił uwagę na rosnące znaczenie planowania strategicznego w przedsiębiorstwie turystycznym, innowacji w produktach turystycznych oraz współpracy w sieciach turystycznych. (...) poruszone przez niego tematy dają Czytelnikowi kompleksowy obraz o potencjale zastosowania foresightu w tej branży. Przez to książka jest inspirującym źródłem informacji dla tych, którzy inicjują procesy kreacji innowacyjnych ofert turystycznych.

Luk Palmen, Prezes InnoCo

Praca stanowi bardzo klarowną analizę niezbędności myślenia o przyszłości w sferze usług, koncentrując się szczegółowo na sektorze turystyki. (...) Wychodząc od oceny znaczenia usług w gospodarce opartej na wiedzy, poprzez zwiększające się ciągle znaczenie sektora turystyki, wprowadza umiejętnie pojęcia i metodologię foresightu, rysując od razu gotowy niemal schemat przeprowadzenia procesu foresightu dla określonego regionu czy innego podmiotu zainteresowanego tą problematyką. W tym sensie książka stanowi zarówno bardzo wnikliwą teoretyczną analizę problematyki foresightu w turystyce, jak i bardzo praktyczny opis rekomendowanego do przeprowadzenia przez autora procesu. (...) Autor świadomy najważniejszych ograniczeń, jakie niesie realizacja foresightów w Polsce, czyli problemów z włączeniem do udziału w procesie zainteresowanych, wiarygodnych i kompetentnych przedstawicieli wszystkich najważniejszych interesariuszy, empirycznie sprawdzał siłę tych ograniczeń w przypadku ewentualnej realizacji foresightu w turystyce w województwie małopolskim.

Jerzy Głuszyński, Prezes TNS Pentor

Książka kierowana jest przede wszystkim do pracowników naukowych i studentów szkół wyższych na kierunkach turystycznych, zarządzania i ekonomicznych. Zawartość merytoryczna może być cenna również dla organizatorów i uczestników projektów foresightowych: przedsiębiorców, menedżerów, przedstawicieli administracji i samorządów terytorialnych – zajmujących się kreowaniem rozwoju społeczno-gospodarczego regionów, w tym szczególnie branży turystycznej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Foresight w turystyce Moim Rodzicom Krzysztof Borodako Foresight w turystyce Bariery wykorzystania i rozwoju Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011 Wydawca: Joanna Perzyńska Redaktor merytoryczny: Joanna Perzyńska Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce:  Ireneusz Gawliński Seria: Zarządzanie Podseria: Turystyka – Rekreacja – Sport Recenzenci: Prof. zw. dr hab. Leszek Rudnicki Prof. dr hab. Anna Rogut Praca naukowa fi nansowana ze środków na naukę w latach – jako projekt badawczy  Wydawnictwo C.H. Beck  Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska  - Warszawa, tel. ()    Skład i łamanie: IGAWA Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Cyfrowe Centrum Druku, Bydgoszcz ISBN ---- ISBN e-book: ---- Spis treści Wprowadzenie ...................................................................................................................... Executive summary ............................................................................................................... Rozdział . Proces foresightu w sektorze usług ........................................................ .. Rosnąca rola usług w gospodarce opartej na wiedzy .................................... .. Zagadnienia terminologii foresightu ................................................................ .. Rozwój przedsięwzięć wykorzystujących metodykę foresightu ................. .. Proces foresightu ................................................................................................... .. Metodyka foresightu ............................................................................................. ... Analiza interesariuszy ................................................................................ ... Analiza bibliometryczna .......................................................................... ... Analiza STEEP ............................................................................................. ... Metoda grup planistycznych .................................................................... ... Obywatelska ława przysięgłych ............................................................... ... Krzyżowa analiza wpływów ..................................................................... ... Metoda budowy scenariuszy ..................................................................... Literatura zalecana ....................................................................................................... Rozdział . Foresight w sektorze usług turystycznych .......................................... .. Foresight jako potencjał rozwojowy sektora turystyki ................................ .. Aspekty innowacji w turystyce .......................................................................... .. Foresight elementem innowacji w zarządzaniu turystyką w regionie ...... .. Atrybuty i determinanty przedsięwzięć foresightu w turystyce .............. Literatura zalecana ....................................................................................................... Rozdział . Współpraca sieciowa przedsiębiorstw w turystyce .......................... .. Istota współpracy sieciowej w turystyce .......................................................... .. Komponenty sieci współpracy ............................................................................ .. Korzyści z udziału w sieci .................................................................................... .. Rodzaje współpracy sieciowej ............................................................................                            6 Spis treści .. Wymagania skutecznej współpracy w sieci ..................................................... .. Elementy analiz współpracy sieciowej .............................................................. Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział . Kultura myślenia o przyszłości w przedsiębiorstwie turystycznym ................................................................................................. .. Istota kultury organizacyjnej .............................................................................. .. Elementy kultury organizacyjnej ....................................................................... .. Kulturowe zasoby strategiczne w fi rmach turystycznych ........................... .. Myślenie o przyszłości jako wymiar kultury organizacyjnej ...................... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział . Elementy planowania strategicznego w fi rmach turystycznych ... .. Podstawowa charakterystyka planowania strategicznego ........................... .. Bariery realizacji planowania strategicznego .................................................. .. Rola interesariuszy w planowaniu strategicznym fi rm turystycznych ..... Literatura zalecana ........................................................................................................ Rozdział . Koncepcja oraz przebieg badań empirycznych .................................. .. Podejście badawcze do procesu foresightu w sektorze turystyki ............... .. Zakres, metodyka oraz przebieg wykonanych badań ................................... .. Charakterystyka badanej próby ......................................................................... ... Analiza respondentów uczestniczących w badaniu ........................... ... Analiza struktury badanych fi rm ........................................................... Rozdział . Wyniki badań fi rm turystycznych Małopolski ................................... .. Forma i intensywność współpracy sieciowej fi rm turystycznych ............. .. Proces konsultacji prowadzonych przez fi rmy turystyczne ........................ .. Planowanie rozwoju fi rm turystycznych oparte na partycypacji pracowników ........................................................................................................... Zakończenie .......................................................................................................................... Załącznik . Kwestionariusz ankietowy ...................................................................... Bibliografi a ............................................................................................................................ Spis rysunków i tabel ......................................................................................................... Słowniczek ............................................................................................................................. Stosowane skróty ................................................................................................................. Indeks ......................................................................................................................................                                Contents Introduction .......................................................................................................................... Executive summary ............................................................................................................ Chapter . Foresight Process in the Services Sector ............................................... .. Th e Growing Role of Services in a Knowledge Based Economy ................ .. Th e Issues of Foresight Terminology ................................................................ .. Th e Development of Projects Based on Foresight Methodology ............... .. Th e Foresight Process ........................................................................................... .. Th e Methodology of Foresight Projects ........................................................... ... Stakeholders Analysis ................................................................................. ... Bibliometrics Analysis ................................................................................ ... STEEP Analysis ............................................................................................ ... Planning Cells Method .............................................................................. ... Citizens Jury Method ................................................................................. ... Cross-Impact-Matrix .................................................................................. ... Scenario Building Method ......................................................................... Chapter . Th e Foresight Process in the Tourism Sector ...................................... .. Foresight as the Development Potential of the Tourism Sector ................. .. Aspects of Innovation in Tourism ..................................................................... .. Foresight as an Element of Innovation in Tourism Management in the Region ........................................................................................................... .. Attributes and Determinants of the Foresight Process in Tourism Sector ... Chapter . Networking of companies in the Tourism Sector .............................. .. Th e Essence of Networking in the Tourism Sector ....................................... .. Components of Networking ............................................................................... .. Benefi ts from Participating in Networking ..................................................... .. Types of Networking ............................................................................................. .. Requirements of Eff ective Networking ............................................................                           8 Contents .. Elements of the Social Network Analysis ........................................................ Chapter . Th e Foresight Culture in Tourism Companies ................................... .. Th e Essence of Organizational Culture ............................................................ .. Th e Elements of Organizational Culture ......................................................... .. Cultural Strategic Resources in Tourism Companies .................................. .. Foresight Culture as a Dimension of Organizational Culture.................... Chapter . Elements of Strategic Planning in Tourism Companies .................. .. Basic Characteristics of Strategic Planning .................................................... .. Barriers of Strategic Planning Implementation .............................................. .. Th e Role of Stakeholders in the Strategic Planning of Tourism Companies ............................................................................................................... Chapter . Th e Concept and Course of Empirical Research ................................ .. Th e Scientifi c Approach to the Foresight Process in the Tourism Sector ..... .. Th e Scope, Methodology and Course of the Conducted Research ........... .. Characteristics of the Examined Sample ......................................................... ... Th e Analysis of Respondents Participating in the Research ............. ... Th e Analysis of Companies Participating in the Research ............... Chapter . Th e Results of Research into Tourism Companies in the Małopolska Region ........................................................................... .. Th e Form and Intensity of the Networking of Tourism Companies ........ .. Th e Consultation Process Conducted by Tourism Companies ................. .. Planning the Development of Tourism Companies Based on Employee Participation ............................................................................................................ Summary ................................................................................................................................ Appendix . Questionnaire survey ................................................................................ References .............................................................................................................................. List of fi gure and tables ..................................................................................................... Glossary .................................................................................................................................. Abbreviations ....................................................................................................................... Index ........................................................................................................................................                            Wprowadzenie Turystyka jest jedną z największych i najszybciej rozwijających się gałęzi gospo- darki światowej [UNWTO, , s. ], o czym świadczą m.in. dane statystyczne Światowej Organizacji Turystyki Narodów Zjednoczonych (United Nations World Tourism Organization – UNWTO). Zmiany, jakie zachodzą w turystyce po II wojnie światowej, związane są z jej dynamicznym rozwojem, mierzonym wzrostem liczby przyjazdów oraz wzrostem wpływów z ruchu turystycznego. Warto zwrócić uwagę, że od ponad pół wieku zauważa się systematyczny wzrost wpływów z turystyki na świecie. I tak, podczas gdy w  r. wpływ ten wynosił jedynie  mld USD, to według danych z  r. była to kwota  mld USD [UNWTO, , s. ; UNWTO, , s. ]. Z kolei wysokość wpływów z turystyki jest silnie skorelowana z poziomem ruchu turystycznego. W latach – liczba przyjazdów rosła równie dynamicznie – w  r. stwierdzono  mln przyjazdów, a w  r. –  mln [UNWTO, , s. ; UNWTO, , s. ]. W wydanym w połowie  r. przez Komisję Europejską komunikacie do Parla- mentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów stwierdza się jednoznacznie, że „(…) turystyka jest ważnym sektorem gospodarki i wywiera znaczący pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy i zatrudnienie w Europie” [Komisja Europejska, , s. ]. Komisja Europejska zaznacza, że będzie wspierać skoordynowane podejście do inicjatyw w sektorze turystyki oraz dążyć do stworzenia warunków do podnoszenia konkurencyjności i zwiększania potencjału rozwojowego tego sektora na terenie całej Unii. Jak przyto- czono w tym dokumencie, sektor turystyki stanowi prawie , mln przedsiębiorstw, wśród których dominującą częścią są MSPT (małe i średnie przedsiębiorstwa turystyczne). Turystyka daje w krajach Unii Europejskiej zatrudnienie około , wszystkich pracujących, co w liczbach bezwzględnych stanowi około , mln miejsc pracy [Komisja Europejska, ]. Dla porównania w Polsce w grudniu  r. w całej gospodarce było zatrudnionych około , mln osób [GUS, ]. Sektor turystyki w UE wytwarza ponad  PKB i wskaźnik ten cechuje się stałym wzrostem. Według Komisji Europejskiej sektor turystyczny to trzeci pod względem znaczenia obszar 10 Wprowadzenie działalności społeczno-gospodarczej w UE – wyprzedza go tylko sektor handlu i dystrybucji oraz budownictwo. Jeżeli natomiast uwzględni się sektory powiązane z turystyką, takie jak przykładowo dystrybucja, budownictwo, transport, a ponadto sektor kultury (obejmujący działalność kulturalną i twórczą), to całkowity udział turystyki w PKB Unii Europejskiej będzie znacznie większy. Turystyka w przypadku uwzględnienia sektorów powiązanych stanowi ponad  PKB Unii Europejskiej i około  ogółu miejsc pracy. Równolegle ze zmianami w sektorze turystyki w Polsce i w całej Unii następuje sukcesywny wzrost znaczenia regionów w krajach członkowskich [Tomaszewski, , s. ; Woś, , s. , –]. Dokumenty strategiczne dotyczące państw oraz Unii wskazują, że regiony będą w przyszłości głównym poziomem zarządzania i stymu- lowania rozwoju społeczno-gospodarczego państw europejskich. Wobec rosnącej roli regionów oraz przywiązywania przez ich władze dużej wagi do wykorzystania możliwości oferowanych przez turystykę istnieje wśród decydentów regionalnych i branżowych potrzeba rozumienia i stosowania metod z zakresu analizy strategicz- nej, tworzenia wizji rozwoju oraz budowania przewagi konkurencyjnej. Określone możliwości kreowania rozwoju turystyki w perspektywie średnio- i długookresowej w regionie oferuje foresight. W pracy zaproponowano defi nicję foresightu w turystyce jako interdyscypli- narnego, partycypacyjnego, antycypacyjnego oraz ciągłego przedsięwzięcia reali- zowanego w sektorze turystyki na poziomie regionu. Polega ono na gromadzeniu wiedzy o stanie sektora i zachodzących w nim zmianach oraz prowadzeniu szerokiej debaty na temat przyszłości turystyki, także kreowaniu wspólnej wizji jej rozwoju przez kluczowych interesariuszy reprezentujących różne środowiska społeczne i gospodarcze związane z tym sektorem, z jednoczesnym budowaniem kultury myślenia o przyszłości, a następnie wspólnym działaniu w uzgodnionym – w drodze konsensusu – kierunku rozwoju turystyki. Każdy kraj, region, a także sektor czy fi rma powinien uwzględniać w procesie zarządzania problem braku wiedzy o przyszłych potencjalnych wydarzeniach. Z początkiem lat . XX wieku zaczęto (głównie w krajach europejskich, USA i Japonii) intensywnie wykorzystywać foresight – początkowo na poziomie kraju, a następnie także w regionach. Obecnie w Polsce obserwuje się coraz większe zainteresowanie foresightem. Wśród projektów foresightu opartych na metodzie delfi ckiej lub budowie scenariuszy i realizowanych w Ameryce Północnej, w Europie lub Japonii w ostatnich dwóch dekadach dominowały projekty poświęcone różnego rodzaju technologiom [zob. Popper i in., , s. ; Loveridge, , s. ; Kuwahara, , s. ; van Notten, , s. ]. Również pierwsze projekty foresightu w Polsce realizowane w latach – dotyczyły technologii m.in. odlewnictwa, przemysłu węglowego (kamiennego i brunatnego), technologii medycznych, nanotechnologii czy energetyki termojądrowej [Glińska, Kononiuk, Nazarko, ]. Tematyka projektów foresightu w ostatnich latach wciąż nie odzwierciedla rosnącej roli usług w struk- turze gospodarki. Od kilku bowiem dekad światowa i polska gospodarka ulegają ciągłej serwicyzacji [Lichniak (red.), ; Masłowski, ; Szukalski, ], czyli nieustannemu wzrostowi znaczenia usług w krajach rozwiniętych gospodarczo. Wprowadzenie 11 Wśród niespełna trzydziestu projektów foresightu zrealizowanych w Polsce [zob. Borodako, b; Glińska, Kononiuk, Nazarko, ; OPI, ] jedynie jeden był poświęcony usługom, a dokładniej, usługom publicznym w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym. W kilku innych projektach występowały jedynie elementy branż usługowych, stanowiące uzupełnienie głównego wątku badawczego. Bardzo rzadko jednak projekty foresightu w Polsce i na świecie dotyczą wyłącznie turystyki, co czyni zasadną popularyzację wiedzy i doświadczeń związanych z foresightem w polskim sektorze turystycznym. Projekty foresightu można opisać za pomocą zestawu atrybutów procesu przedstawionych szerzej w książce. Wśród najczęściej przytaczanych wymienia się [Saritas, Oner, ; Elliott, ; Stout, ; Borodako, c]: ) sieci partnerskie, ) kulturę myślenia o przyszłości, ) partycypację, ) antycypację, ) konsensus społeczny, ) długookresową perspektywę. Spośród powyższego zestawu atrybutów foresightu (związanych z jego metodyką) wykorzystano do analiz w ramach projektu badawczego pierwsze trzy, tj. sieci partnerskie, kulturę myślenia o przyszłości oraz partycypację. Trendy demografi czne, technologiczne oraz formy aktywnego wypoczyn- ku ludności występujące na rynku turystycznym oddziałują przede wszystkim na podmioty gospodarcze. Ten stan rzeczy dotyczy przedsiębiorstw z sektora HORECA, czyli hoteli, restauracji i fi rm cateringowych, ale także wielu innych branż powiązanych z turystyką – również usługowych. W związku z tym realizacja foresightu w turystyce na poziomie regionu powinna być oparta na uczestnictwie merytorycznym przedstawicieli przedsiębiorstw. Ich udział determinuje w znacz- nym stopniu zakończenie procesu z sukcesem z racji włączenia fi rm do wdrożenia wyników oraz konfrontacji wyników projektu z praktyką gospodarczą. Aby jednak móc liczyć na udział przedstawicieli biznesu turystycznego w projekcie foresightu, powinny być spełnione pewne warunki. Po pierwsze, muszą oni rozumieć istotę i zasadność realizacji projektu foresightu w turystyce. Po drugie, muszą widzieć realne korzyści płynące z zakończonego projektu foresightu dla branży turystycznej, a tym samym także dla ich własnych przedsiębiorstw (nawet jeżeli będzie to perspektywa najbliższych kilku lat). I po trzecie, udział przedstawicieli biznesu może być najbar- dziej efektywny, gdy w ich fi rmach już istnieje lub zostanie zbudowana tzw. kultura myślenia o przyszłości. Przez to pojęcie można rozumieć umiejętność wydzielenia odpowiedniej ilości czasu z działalności operacyjnej fi rmy w celu wywołania tzw. refl eksji strategicznej, dokąd zmierza rynek, a dokąd zmierza i powinno zmierzać przedsiębiorstwo turystyczne. Ukształtowanie wśród menedżerów zdolności patrze- nia perspektywicznego jest podstawą poczucia sensowności działań foresightowych. Ponadto nowoczesne spojrzenie na współpracę z dotychczasowymi konkurentami z branży (wykorzystanie koncepcji koopetycji) może być podstawą udanej i owocnej 12 Wprowadzenie komunikacji między partnerami na każdym etapie foresightu. Natomiast utrwa- lenie i nawiązanie nowych kontaktów w ramach projektu wielokrotnie przekłada się na większe zaufanie między podmiotami i większą liczbę nowych inicjatyw aktywizujących cały sektor turystyczny. Aspekt partycypacji to także chęć udzia- łu w nowych relacjach biznesowych, polegających na nawiązywaniu współpracy z różnymi podmiotami na rynku turystycznym, które mogą skutkować udziałem w inicjatywach branżowych. W kontekście szans i barier szerszego udziału fi rm w projekcie foresightu w turystyce przeprowadzono badania bezpośrednie małopolskich przedsiębiorstw turystycznych. Celem badania była analiza wybranych atrybutów foresightu (sieci partnerskie, kultura myślenia o przyszłości oraz partycypacja) zaadaptowanych na grunt zarządzania przedsiębiorstwem turystycznym. W pracy postawiono hipotezę, że małopolskie przedsiębiorstwa turystyczne nie są przygotowane do udziału w projektach foresightu w turystyce z powodu braku kultury (zwyczaju) myślenia o przyszłości, możliwości partycypacji we wspólnych inicjatywach branżowych oraz braku doświadczenia we współpracy w ramach sieci partnerskich. Na etapie przygotowań postawiono również kilka hipotez szczegółowych o następującej treści: • między fi rmami oferującymi różne usługi istnieją różnice w podejściu do kultu- • plany długoterminowe przedsiębiorstw są w niewielkim stopniu współtwo- • przedsiębiorstwa w małym zakresie uczestniczą w przedsięwzięciach branżo- • znajomość dokumentów strategicznych dotyczących turystyki w regionie lub mieście/gminie jest u przedstawicieli przedsiębiorstw turystycznych na niskim poziomie, • aktualne zwyczaje prowadzenia działalności gospodarczej skutkują słabym zainteresowaniem ewentualnym uczestnictwem w projekcie foresightu regionalnego w turystyce. ry myślenia o przyszłości oraz współpracy w sieci, rzone przez kierownictwo razem z personelem, wych w skali regionalnej i lokalnej, Głównym źródłem informacji o charakterze pierwotnym wykorzystanym w projekcie badawczym były wyniki badań ankietowych. Natomiast duże znacze- nie w przygotowaniu i przeprowadzeniu badania odegrały materiały dostępne w formie literatury fachowej, publikacji o charakterze zwartym, referatów i artykułów naukowych, czasopism specjalistycznych, materiałów i opracowań instytucji Unii Europejskiej, artykułów i publikacji prasowych oraz materiałów publikowanych z wykorzystaniem Internetu. Najważniejszymi metodami wykorzystanymi w projek- cie były studia literatury przedmiotu, metoda ankietowa oparta na kwestionariuszu internetowym, analiza sieci społecznych (social network analysis – SNA) oraz metody statystyki opisowej. Z uwagi na objętość pracy badania oparte na SNA przygotowano do publikacji w odrębnych materiałach. Szerszy opis metodyczny projektu zapre- zentowano w dalszej części pracy. Przedstawiona Czytelnikowi publikacja dotyczy uwarunkowań organizacji foresightu w turystyce z punktu widzenia funkcjonowania fi rm z tego sektora Wprowadzenie 13 będących kluczowymi interesariuszami procesu. Główne aspekty analiz dotyczyły planowania strategicznego na poziomie przedsiębiorstwa turystycznego, dając obraz elementów zarządzania strategicznego w całym sektorze. Istotnym zagadnieniem poruszonym w tej pracy jest pozyskiwanie i wykorzystywanie niezbędnych informacji w procesie zarządzania fi rmą turystyczną, a także kwestie organizacji foresightu, jego etapy oraz wybrane metody badawcze. Książka składa się z siedmiu rozdziałów, z których dwa pierwsze dotyczą bezpo- średnio problematyki foresightu ze wskazaniem jego znaczenia w sektorze usług oraz wykorzystania w turystyce. W trzech następnych rozdziałach zaprezentowano wyniki przeglądu literatury przeprowadzonego w trakcie projektu, tworząc teoretyczne tło dla zagadnień poruszanych w badaniach empirycznych. Rozdziały te dotyczą odpowiednio współpracy sieciowej między podmiotami rynku turystycznego, kultury organizacyjnej w kontekście budowy zdolności do myślenia długofalowego oraz elementów planowania strategicznego w MSPT. W dwóch ostatnich rozdzia- łach przedstawiono koncepcję i zakres badań empirycznych oraz wyniki badań ankietowych. Praca zawiera również bibliografi ę, spis rysunków i tabel, słowniczek terminów, listę skrótów znajdujących się w pracy oraz indeks. Publikacja adresowana jest przede wszystkim do pracowników instytucji badawczych związanych z naukami społecznymi oraz zajmujących się problema- tyką turystyczną. Omawiane tu zagadnienia dotyczą zarządzania strategicznego – z naciskiem na sferę przedsiębiorstw (badania empiryczne), oraz potencjalnego ich oddziaływania na branżę turystyczną (poprzez ich udział w możliwym przyszłym projekcie foresightu branżowego). Głównym przedmiotem rozważań są fi rmy turystyczne i ich obecne funkcjonowanie w świetle trzech badanych atrybutów foresightu. Informacje zawarte w książce mogą się okazać również użyteczne dla przedsta- wicieli środowiska gospodarczego oraz administracji publicznej. Zgodnie z intencją przyświecającą rozpoczęciu projektu przedstawione wyniki prac powinny stanowić cenne źródło wiedzy dla przedsiębiorców działających w sektorze turystycznym, wskazywać menedżerom tego sektora możliwości doskonalenia fi rmy przez wykorzy- stanie średniej i długiej perspektywy w kreowaniu jej rozwoju oraz zmianę zachowań organizacyjnych prowadzących do współpracy z otoczeniem. Książka będzie z całą pewnością też pomocna pracownikom administracji publicznej odpowiedzialnym za politykę rozwoju turystyki oraz innych rodzajów usług komercyjnych. Może być wykorzystana przez studentów turystyki i zarządzania jako źródło wiedzy dotyczącej planowania rozwoju przedsiębiorstw usługowych (na przykładzie turystyki) oraz wybranych zjawisk występujących współcześnie w przedsiębiorstwach turystycznych. Podziękowania Zarówno projekt badawczy poświęcony procesowi foresightu, jak również niniejsza publikacja, będąca jego efektem, powstały dzięki licznym dyskusjom prowadzonym z wieloma osobami specjalizującymi się w dziedzinie foresightu oraz udziałowi autora w projektach foresightu na poziomie regionu i kraju. W tym miejscu 14 Wprowadzenie należą się wyrazy podziękowania profesor Ewie Okoń-Horodyńskiej za przejęcie opieki naukowej w trakcie prowadzenia prac w ramach przygotowywania dysertacji doktorskiej oraz profesorowi Joanicjuszowi Nazarko za kilkuletni mentoring w trakcie pełnienia przez autora funkcji przewodniczącego Grupy Wsparcia przy Komitecie Sterującym w Narodowym Programie Foresight Polska . Charakter pracy przypuszczalnie nie byłby tak znacznie ukierunkowany na przed- siębiorstwa w sektorze usług, gdyby nie dyskusje prowadzone z Marją Toivonen (w ramach powołanej przez Komisję Europejską Grupy Roboczej FOR-RIS) dotyczące projektu foresightu sektora usług specjalistycznych w Helsinkach oraz współpraca z przedstawicielami administracji publicznej odpowiedzialnymi za projekty foresightu na poziomie centralnym i regionalnym. W przeprowadzonym projekcie badaw- czym współpraca ta zaowocowała spojrzeniem na foresight z poziomu instytucji wdrażającej jego wyniki oraz doprowadziła do nowych przemyśleń dotyczących wyzwań, jakim musi sprostać realizator foresightu, dostarczając rezultaty gotowe do bezpośredniego wdrożenia. Z całą pewnością podziękowania należą się także profesorowi Józefowi Sali, kierownikowi Katedry Turystyki Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, za stworzenie zespołowi bardzo dobrych warunków do inicjowania i prowadzenia licznych projektów badawczych na płaszczyźnie krajowej i międzynarodowej. Również pomoc merytoryczna profesor Jadwigi Berbeki podczas przygotowywania wniosku o grant oraz ciągłe wsparcie eksperckie w trakcie innych projektów badawczych okazały się bezcenne. Podziękowania kieruję także do dr Renaty Seweryn, dr Agaty Niemczyk oraz dr Katarzyny Klimek, z którymi prowadzone w zespole badania turystyki biznesowej stanowią doskonałe pole wymiany specjalistycznej wiedzy z przedstawicielami fi rm. Wyrazy podziękowania za stworzenie profesjonalnego zespołu badawczego kieruję także do pozostałych osób z Katedry – dra Leszka Strzembickiego, dra Dominika Ziarkowskiego oraz mgra Michała Rudnickiego. Realizacja całego projektu badawczego wymagała na każdym z jego etapów wiedzy i doświadczenia w tego typu przedsięwzięciach. Nieocenione okazały się wówczas wskazówki oraz dyskusje z drem Mariuszem Kuziakiem i drem Krzysztofem Kaperą z Katedry Marketingu UEK. Podziękowania kieruję także do ówczesnego prezesa Małopolskiej Organizacji Turystycznej Jana Wieczorkowskiego oraz prezesa Małopolskiej Izby Hotelarskiej „Gremium” Jacka Czepczyka za wyrażenie zgody na patronowanie projektowi. Podziękowania składam również profesor Annie Rogut oraz profesorowi Leszkowi Rudnickiemu za przygotowanie recenzji oraz cenne rady i wskazówki dotyczące udoskonalenia książki. Gorące wyrazy wdzięczności kieruję też do Jerzego Głuszyńskiego, prezesa PENTOR RI, oraz Luka Palmena, prezesa spółki InnoCo, za opinie i komentarze dotyczące treści i konstrukcji książki. Także pomoc otrzymana ze strony Sylwii Rynduch oraz Joanny Rudko przy poszukiwaniu i gromadzeniu danych teleadresowych fi rm turystycznych zaproszonych do badań wymaga podziękowania. Szczególne wyrazy wdzięczności za wyrozumiałość, cierpliwość oraz pomoc przy pisaniu tej książki składam mojej żonie Alicji oraz synom, którzy nieustannie mi przypominają, czym jest ciekawość dotycząca otaczającego nas świata. Executive summary Events of several recent years concerning for example the ”Jasmine Revolution” in the countries of North Africa being one of key tourist destinations of Europeans, as well as the volcano eruption and the associated volcanic dust or tsunami in Japan show how many social, economic and natural phenomena are still unforeseeable by man. Growing dynamics and complexity of the surrounding world also aff ects the functioning of the tourism industry prompting its representatives to look for and analyse various potential scenarios of the future developments. Also the changes occurring since the turn of the th and st century in Polish tourism demonstrate the necessity of its long-term planning and analysing the emerging signals, coming from Poland and from the world. One of the examples of sudden changes on the Polish tourism market was bankruptcy of the travel agency Orbis Travel in , which forced other companies to update their previous development strategies. Th e foresight process in the service sector Foresight in the Polish service sector still requires intensive development. Th e imple- mentation of that sort of projects should be based on a properly developed methodology and refl ect a specifi c character of particular types of services provided. An increasing share in the structure of the world economy is occupied by services which are considered to be the main attribute of highly-developed countries. Th e sector of services directly generates more and more new jobs and facilitates diver- sifi cation of foreign trade. At the same time it can be stated that services are hardly ever the subject matter of sectoral foresight projects. In the past few years the term of foresight adopted in the work has been accepted by both the Polish scientifi c environment, local government and economic communities. Contemporarily the development of foresight is connected with a new view of the scope and types of 16 Executive summary research fi elds in foresight projects, considering the specifi city of particular parts of the service sector. Th e defi nition of foresight based on classical elements was adopted in the work. According to it foresight is a process of participatory collection (from actively participating stakeholders) of knowledge concerning possible development pathways of a given branch or sector in the future. Th is process makes it possible to build mid- or long-term development visions for a given branch. A characteristic feature of the process is the necessity to take up decisions during the process leading the organisation in the agreed and widely accepted direction. Additionally a standard system of foresight stages enriched with two signifi cant actions has been proposed. Th e classical stages included: project kick-off , preliminary research, result generation, result dissemination and implementation. Th e follow- -up included the acquisition of result approval from the given sector’s companies and conducting a complete evaluation of the process (ex post above all, but also mid-term). Th e project should end with a decision based on substantive arguments on re-launching of foresight in the nearest future. In so far as the methodology of foresight projects in the service sector is not totally diff erent than in other sectors, considering the specifi city of the tourism sector the work proposes a set of foresight methods in this sector, which were also broadly discussed in the work. Th ey were the following: stakeholders analysis (scanning, mapping), bibliometric analysis, STEEP analysis, planning cells method, citizens jury method, cross-impact-matrix, and scenario building. Stakeholders are an important group of persons included in the foresight process, and among them representatives of enterprises seem to be of key importance. Th eir attitude to future planning, cooperation with the environment and culture of thinking about a company within a long-time horizon were the subject matter of empirical research in the further part of work. Foresight in the tourism sector Th e importance of tourism in the EU countries and worldwide is still growing. Th e sector’s development should be accompanied by a process of strategic planning, syste- matically implemented at the level of regions and countries, based on or using foresight. Particularly in this sector the foresight’s added value for tourism companies should be seen, especially SMTEs. On a global scale tourism generates over  of the global gross product and the level of global export reaches  . While in the EU countries tourism gives jobs to about , of the total workforce, which in absolute fi gures is about , million jobs (for comparison, in Poland in , according to the Central Statistical Offi ce (GUS), in the entire economy there were about , million working people). Th e tourism sector in the European Union generates over  GDP and this index is still growing. Executive summary 17 Tourism in Poland and worldwide is a dynamically developing industry, based more and more on modern technologies (including mostly information and commu- nications technologies) and requiring more and more specialised knowledge. Strong market segmentation, a large number of companies and a huge importance of the sector in many European regions and all over the world steadily require systematic monitoring and eff ective support of its development. For these reasons, inter alia, foresight projects started appearing in the world, devoted exclusively to tourism or mostly focused on that sector. To the question whether the tourism foresight projects diff er from other projects based on foresight methodology, one can answer that from the project management point of view there are no large disproportions diff erentiating various areas of the service sector in relation to tourism. However the specifi city of tourism forces, while implementing foresight, to carefully choose the methods which must consider its specifi city – on the one hand, large diversity and fragmentation of entities operating on the market (dominance of the small and medium-sized tourism enterprises – SMTE), on the other hand, lack of conviction that tourism can or already plays a key role in increasing competitiveness of the region and improving the living standard of its residents. Th e executors of foresight projects in tourism must satisfy very diverse needs and expectations of the tourism sector. Th en the foresight process will be perceived in economy as an undertaking providing a specifi c added value for the tourism sector. Th e needs articulated by stakeholders should be formulated in the form of project objectives. On the other hand, using foresight as a development potential of a given tourism destination is strongly connected with the level of understanding of the entire process by all key partners from the industry. Th e work shows a relationship between the foresight process in the tourism business and innovations being created in that sector. Th e level of those innovations at the tourist destination level may seem unsatisfactory, which results from many barriers discussed in the work, as well as dominance of SMTEs in this sector. A set of foresight attributes in tourism has been diff erentiated and discussed in the book, which included: the culture of thinking about the future of tourism, participation, partnership networks, anticipation, long-term perspective and a social consensus. Among those attributes, three were selected to be the axis of a research project with this book being its result. Th e subject matter analysis made it also possible to suggest three zones according to which determinants of a successful foresight project in tourism can be divided. Networking in the tourism sector Dominance of SMTEs on the tourism market forces them to acquire resources making use of their participation in networking. Benefi ts from participation are multidimensional and can contribute to the growth of competitiveness of many of those companies. One of the key results of foresight in tourism is building new networks in this sector. 18 Executive summary Th e problem of networking in the tourism sector should, above all, concern business or social-business relationships in relation to SMTEs. It is this type of enterprise that dominates on the tourism market in terms of numbers, constituting sometimes even more than  of enterprises on that market. Relatively low barriers of entering the tourism market and dominance of micro enterprises and small and medium-sized enterprises point to two key characteristics. First of all, there is a large number of businesses on a local or regional market that have to compete or cooperate because of their needs. Secondly, the dominance of companies classifi ed as SMTEs results in the fact that their resources are undoubtedly very limited, which forces them to look on the market for possibilities of relatively quick and cheap access to those resources (material resources, but also non-material). Various defi nitions presented in the work of networking point to their structural character and make it possible to diff erentiate and discuss those network components in the work. Richness of networking development in the tourism sector is dictated by various benefi ts, the most important being the provision of resources to which access is limited or their individual acquisition is very expensive from the point of view of profi tability of the planned projects. A broad range of those benefi ts includes, inter alia, the following: access to resources, economy of scale, knowledge distribu- tion, daily support for company’s operations, co-marketing, creating an image of a modern company, company development and planning its development, personal needs of membership in professional organisations (particularly the prestigious ones), creation and/or development of new tourism products in the region and promotion of destination and companies’ contribution to its development. Th e work describes several types of networking which are the most popular in worldwide literature, and indicates key elements of attitudes of entrepreneurs participating in networking which ensure eff ective and long-term cooperation. Culture of thinking about the future in the enterprise Regional foresight in tourism should have a multiplier eff ect leading to the growth of importance of long-term culture of thinking in a growing number of tourism enterpri- ses. Th is is possible due to the inclusion of companies into the process and their further impact on the environment. According to the representatives of one of the three research streams, culture is defi ned as a set of elements created outside the organisation, whose elements are then introduced into the organisation regardless of its members as external factors. According to this trend, culture perceived in this manner directly determines both the conduct of employees and management styles of the managerial staff . While the representatives of the second research trend within the theory of organisation and management treat organisational culture as an endogenous factor referring to phenomena existing in a given organisation. A substantially diff erent approach Executive summary 19 is presented by the representatives of the third trend according to which culture is no longer seen and treated deterministically. Th e organisational culture fulfi ls many tasks, which include, inter alia, the provision of the management process participants with the sense of identity, limit setting (which makes it possible to separate the organisation from the environment) and stimulation of interest in actions reaching beyond their own, private interest. Th e organisational culture cannot be formed only in a formal manner by means of regulations, rules, guidelines and other documents. While its form is created to a large extent involuntarily beyond conscious and deliberate eff orts of company owners and/or managers. Conducting foresight in tourism should signifi cantly lead to the creation of the tourism enterprise’s organisational culture, proper from the point of view of the market and society – assuming that the enterprise actively participates in the entire process. It will consist in deliberate modifi cation of values, standards and behavioural patterns connected with them, leading to new, more eff ective and acceptable forms of company’s culture in the light of long-term thinking. Long-term orientation in the company should have a character of perceiving co-dependencies of obtained results of actions whose own and business partner’s results are to be guaranteed for both parties on a longer perspective. Short-term agreements should be perceived as a catalyst to achieve satisfactory results in term of several years. Elements of strategic planning in tourism enterprises A large share of SMTEs in the foresight projects in tourism is an excellent way to in- troduce elements of strategic planning in their previous operations and at the same time a source of strategic knowledge, of key importance when establishing the priorities for the development of a given SMTE. Literature research in the area of strategic planning of tourism enterprises concerned, above all, theoretical aspects (including defi nitional) in micro and small and medium-sized tourism enterprises, barriers for using the strategic planning process in that sort of entities (together with available results of research conducted so far worldwide) and specifying the role of stakeholders in the strategic planning process. Due to a tourism market strongly dominated by SMTEs, their potential share in the foresight projects is particularly important and justifi ed in this part. During the analysis of the subject matter literature, a number of reasons has been defi ned for the lack of widespread application of strategic planning in SMTEs. Among the most popular ones are, inter alia: lack of time, lack of expertise concerning a given sector or a specifi c segment, insuffi cient knowledge about the entire planning process and unwillingness to share one s own strategic plans with employees. Th e research conducted during the present project concerned also a specifi c future orientation of tourism companies (in particular SMTEs), how the companies approach the problem of planning their own development. It can be expected that 20 Executive summary the overwhelming part is based on the sector of enterprises of tourism. Whereas to a smaller degree it is determined by results of work of R D units, social organisa- tions or institutions from the business environment connected with the transfer of modern technologies and advanced knowledge. It is particularly vivid if you compare tourism to such sectors as information and communications technologies (ICI), biotechnologies or nanotechnologies. Th erefore, in the implementation of foresight in the tourism sector it is necessary to strongly redirect attention towards tourism enterprises. Th ey create modern tourism products based on new ideas, new cultural and natural values or off er enriched or strongly modifi ed range of services. Dynamic development of tourism in the recent three decades is mostly due to the enrichment of societies and business innovative (low cost airlines) and technological innovations (e.g. platforms for the sale of tourist off ers). In this approach, properly conducted foresight at the level of tourism sector should be based above all on the potential (knowledge and experience) of tourism companies’ representatives. Concept and course of empirical research Th e approach adopted in the research project diff ered from the classical model of foresight process, as only the attributes of foresight in relation to tourism enterprises as potential process participants were subject to analysis. Th e essence of research was an analysis of the profi le of tourism enterprises from the point of view of their abilities to con- duct a solid and reliable foresight project in tourism based on their active participation. Such an approach which was adopted in the research diff ered largely from the classically understood foresight process. In the conducted research the point was not to check, or as it is sometimes given in the media, foresee the future of tourism using the foresight methodology, but pay more attention to the fi rst, preliminary stage of the process referred to as the pre-foresight. Also the development prospects of tourism as a sector in a given area was not examined, while attempts were made to answer a question concerning the conditions in the area of tourism enterprises which are taking place now and which can directly aff ect the organisation of solid and reliable foresight in tourism. Th e author’s experience acquired during the preparation and performance of the regional foresight process clearly indicates that the main barrier for the performance of a professional project is inclusion of interested, competent and reliable representatives of particular social groups. Th e ability to talk, discuss and think about the future among SMTEs is fundamental for foresight. Acquiring interest and potential participation of tourism enterprises in a foresight project can be possible by pointing to existing benefi ts that it off ers to varying degrees of diff erent companies. Th e purpose of the project was to analyse selected attributes of regional foresight on the basis of direct examination of tourism enterprises in the Małopolska Region. Th e selected attributes are: culture of future thinking, participation and partnership networks (networking).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Foresight w turystyce Bariery wykorzystania i rozwoju
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: