Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00355 010263 11215523 na godz. na dobę w sumie
Formy dialogu w gatunkach prasowych - ebook/pdf
Formy dialogu w gatunkach prasowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 304
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2133-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Monografia jest próbą opisu różnych przejawów dialogu w prasie z perspektywy genologicznej. Rozpoczynając od uwag dotyczących gatunku medialnego i dialogu w perspektywie komunikowania medialnego, autorka wprowadza czytelnika w teksty prasowe, których podstawowym wyróżnikiem jest formuła dialogu. Materiałem badawczym były współczesne teksty prasowe, zaczerpnięte z dzienników, tygodników i miesięczników. Na potrzeby analizy i uporządkowania materiału badawczego autorka podzieliła formy dialogu na formy wewnątrztekstowe (intratekstowe) i zewnątrztekstowe (intertekstowe). Próba „mapowania” miejsc dialogowych w prasie miała charakter propozycji – formy wewnątrztekstowe autorka odnalazła dzięki dialogowej strukturze (pytanie i odpowiedź), natomiast formy zewnątrztekstowe pokazywały dialog międzytekstowy i dialog z czytelnikiem. Analizy wywiadów, zdialogowanych gatunków monologowych, takich jak felieton, komentarz czy recenzja, analizy struktur wielogłosowych czy wreszcie próba przyjrzenia się dialogom dziennikarzy z czytelnikami oraz dialogom tekstowym pokazały tendencje, które w pewien sposób opisują dyskurs prasowy. Z pewnością należą do nich: interakcyjność i intertekstowość prasy, atrakcyjność, kreatywność, dialogowość i wielogłosowość tekstów, wizualność tekstów prasowych oraz indywidualizacja języka.

Książka adresowana jest do szerokiego grona badaczy współczesnych mediów, to znaczy językoznawców, medioznawców, komunikologów oraz studentów kierunków humanistycznych. Publikacja może zainteresować wszystkich, którzy zajmują się szeroko pojętą komunikacją w mediach.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Formy dialogu w gatunkach prasowych Moim Rodzicom NR 3179 Magdalena Ślawska Formy dialogu w gatunkach prasowych Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2014 Redaktor serii: Nauki Polityczne Mariusz Kolczyński Recenzent Barbara Kudra Autorka publikowanej pracy została laureatką Konkursu Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej na Najlepszą Pracę Doktorską z zakresu nauki o mediach i komunikacji społecznej „DOKTORAT ‘12”. Nagrodę zdobyła za rozprawę Formy dialogowe w gatunkach prasowych napisaną pod kierunkiem prof. dr hab. Małgorzaty Kity. Prezentowana praca naukowa powstała jako efekt projektu badawcze‑ go Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Nr 1886/B/H03/2009/36 z dnia 26.03.2009 (tzw. grantu promotorskiego). Jako Wydawnictwo dołożyliśmy wszelkich starań, aby skontaktować się z Redakcjami przywoływanych w pracy czasopism. Nie od wszyst‑ kich jednak otrzymaliśmy odpowiedź, zatem skanowane fragmenty artykułów prasowych zamieszczamy na prawie cytatu w publikacji niekomercyjnej, niskonakładowej, o charakterze naukowym. Spis treści Wstęp Rozdział I O gatunku prasowym – między paktem a przekazem Tekst a gatunek O gatunku dziennikarskim/medialnym Funkcjonalność i komunikatywność Pakt faktograficzny Przekaźnik jest przekazem Prasowość tekstu Typologia gatunków prasowych Gatunki informacyjne Gatunki publicystyczne Gatunki dialogowe i niedialogowe Rozdział II O dialogu w komunikowaniu – między nadawcą a odbiorcą Struktura dialogu Dialog a rozmowa Dialog, monolog a trilog Filozofia dialogu Dialogowa zasada tekstu Dialog w komunikacji Modele komunikacji językowej Komunikacja – interakcja – dyskurs Odbiorca – współtwórca dialogu Komunikowanie medialne/masowe Teorie komunikowania medialnego Społeczeństwo medialne Masowy odbiorca Oddziaływanie mediów Rozdział III O wywiadzie prasowym – między gatunkowym wzorcem a jego mo‑ dyfikacjami Historia wywiadu i próba typologii Wzorzec gatunkowy Wyznaczniki gatunku Dziennikarz, bohater wywiadu i czytelnik Metamorfozy gatunku Uczestnicy wywiadu Przeprowadzający wywiad 9 17 21 23 24 28 29 30 33 35 36 38 41 44 45 46 47 48 50 51 54 56 57 58 60 61 63 67 72 73 75 75 82 83 85 6 Spis treści Udzielający wywiadu „Niedialogowe” wywiady Wywiady w innej szacie gatunkowej Rozdział IV O gatunkach niedialogowych – między monologiem a (za)pisanym dialo- giem Dialog (za)pisany Dialogowane reportaże Dialogowane felietony Dialogowane komentarze Dialogowane recenzje Dialog „dla” Rozdział V O interakcyjności – między dziennikarzem a czytelnikiem Dialog intratekstowy i intertekstowy Zaproszenie do dialogu Dialogi intertekstowe – interakcyjność Ślady odbiorcy w tekście Formy adresatywne Stylizacja na język odbiorcy Teksty prasowe o charakterze interakcyjnym „Miejsca” czytelniczej obecności Czytelnik współtwórca Rozdział VI O intertekstowości – między tekstem a tekstem Intertekstualność a dialog Intertekstowość a interakcyjność Dyskurs prasowy a intertekstowość Kolażowość tekstów prasowych Intergatunkowość Intertekstowość w prasie O polemiczności Relacja: tekst – tekst Rozdział VII O wielogłosach – między głosowością a wizualnością tekstu Dialogi intratekstowe Wielogłosowość Dwugłosy i trójgłosy 92 97 102 109 112 113 124 137 141 146 149 153 156 158 160 161 167 168 171 179 183 185 188 189 190 192 193 194 199 211 213 214 217 Spis treści Strategie nadawczo -odbiorcze Kwestie gatunku w formule wielogłosu Różne punkty widzenia Wielogłosy Infografika Modyfikacje wielogłosowe Rozdział VIII O dialogu w miejscach strategicznych tekstu – między „grafiką” dialogu a wyborem miejsca w tekście „Grafika” dialogu Miejsca strategiczne i orientacyjne w tekście Dialogowane tytuły Dialogowane lidy Dialogowana rama tekstu Dialogowane śródtytuły Zakończenie Bibliografia Wykaz źródeł Indeks nazwisk Summary Zusammenfassung 7 225 227 230 236 242 243 249 251 252 254 258 262 265 267 271 288 291 297 299 Wstęp „Pracujący we współczesnych mediach dziennikarze dążą do przeła‑ mania barier stworzonych przez naturalne w tych warunkach i zgodne z istotą komunikacji medialnej zakwalifikowanie jej do jednostronnej, zhierarchizowanej i pozbawionej kontroli nad aktywnością odbioru ko‑ munikacji masowej. Zbliżenie do odbiorców polegać ma przede wszyst‑ kim na zmniejszeniu dystansu komunikacyjnego pomiędzy oboma podmiotami komunikacji medialnej, na zneutralizowaniu braku bądź ewentualnym ustanowieniu wspólnego TU i TERAZ oraz na osłabieniu negatywnych skutków masowości odbioru komunikatów medialnych. Aby to osiągnąć, dziennikarze posługują się najczęściej określonymi skryptami i scenariuszami komunikacyjnymi albo wybierają najwłaś- ciwszy dla wykreowanej przez siebie formy kontaktu styl i gatunek wypowiedzi” (Nowak, Tokarski 2007: 20). W celu zmniejszenia tego me‑ dialnego dystansu nadawczo -odbiorczego dziennikarze bardzo często wybierają formy dialogu jako podstawowe scenariusze komunikacyjne. Niniejsza praca jest próbą odpowiedzi na pytania o to, jak wyglądają ta‑ kie dialogowe skrypty i jak wybór formy dialogowej wpływa na kształt gatunków prasowych. Moim podstawowym celem była bowiem analiza różnych przejawów dialogowości z perspektywy genologicznej. Opis dialogowości w prasie może posłużyć szerszemu spojrzeniu na kwestie przemian gatunków prasowych, a te można odnieść do zja‑ wisk obecnych we współczesnej kulturze i komunikacji. Należy pod‑ kreślić, że po roku 1989 nastąpiła w mediach rewolucja komunikacyjna, a wyraźne zmiany komunikacji medialnej odcisnęły swoje piętno na gatunkach medialnych, czyniąc z nich twory rozmyte, hybrydyczne, tworzące różnorodne konstelacje i wchodzące w różnorakie interakcje1. W obszarze gatunków medialnych coraz częściej można zaobserwować 1 Medioznawcy i genolodzy zwracają uwagę na trudności w badaniu gatunków; por. np.: „Czyż w czasach manifestacyjnego zacierania granic pomiędzy wszelkimi formami wypowiedzi, pomiędzy literaturą a tekstami pozaliterackimi a przede wszystkim w cza‑ sach, gdy piśmiennictwo zdaje się składać niemal wyłącznie z form hybrydycznych, nie nazwanych i jeszcze nie rozpoznanych, genologia jest jeszcze potrzebna? Lub choćby użyteczna? – a jeśli tak to w jaki sposób?” (Bolecki, Opacki 2000: 5). „Czy mówienie o gatunkach dziennikarskich w odniesieniu do tekstów o płynnej, »zmąconej« struktu‑ rze ma sens? Zachowanie takiej czy innej konwencji gatunkowej oznaczałoby po prostu »zamrażanie« owej płynności, powrót do arbitralnie zaznaczonych granic między typami wypowiedzi – granic, które są zupełnie niezrozumiałe w dzisiejszym społecznym życiu i w kontekstach interaktywnej komunikacji” (Bauer 2009: 329). 10 Wstęp tendencje, które są w stosunku do siebie przeciwstawne, na przykład: indywidualizację, homogeniczność, intermedialność czy konwergen‑ cję gatunków medialnych. Bogusława Dobek -Ostrowska podkreśla, że przeobrażenia mediów drukowanych i ich adaptacja do nowych wa‑ runków przebiegają szybciej i sprawniej niż mediów elektronicznych. Autorka wymienia kilka wymiarów autonomizacji mediów: polityczny, ekonomiczny, społeczny, technologiczny i profesjonalny. Wymiar spo‑ łeczny polega na tym, że media stają się zależne od swojej publiczności, która wcześniej była jedynie pasywnym odbiorcą (Dobek -Ostrowska 2006: 25–26). „Media w Polsce, podobnie jak na całym świecie, wchodzą coraz wyraźniej w fazę koncentracji. Widać to zwłaszcza na przykładzie koncernów prasowych, przekształcających się w grupy multimedialne działające we wszystkich obszarach komunikowania. Przeciwnicy tego procesu obawiają się skoncentrowania władzy nad mediami w rękach właścicieli tych grup i zagrożenia dla pluralizmu opinii, ale nie brak także i takich wypowiedzi, że rozwój nowych środków komunikowa‑ nia, w tym interaktywnych, określanych jako media dialogu społeczne‑ go, daje odbiorcom prawo głosu i wyboru” (Bajka 2008: 205–206). „Pozytywną stroną mediów jest to, iż przezwyciężyły dwie bariery, z którymi do tej pory ludzkość borykała się bezskutecznie: czasu i prze‑ strzeni. To wielka rewolucja w historii życia człowieka na Ziemi. Na naszych oczach ludzkość wchodzi w trzeci etap dziejów. Pierwszy to były czasy wspólnot plemiennych, później narodowych, od początku XX wieku datuje się powstanie społeczeństwa masowego, a już z koń‑ cem tego samego stulecia, dzięki rozwojowi mediów, przekształcamy się w społeczeństwo planetarne” (Kapuściński 2005: 136). Medioznawcy podkreślają, że żyjemy w społeczeństwie medialnym (por. Goban -Klas 2005a, 2005b; Mikułowski Pomorski 2006a; Golka 2008; Michalczyk 2008)2. Tomasz Goban -Klas definiuje, że jest to społeczeństwo, w któ‑ rym międzyludzkie kontakty mają w przeważającym stopniu charak‑ ter zapośredniczony, medialny, w którym niemal wszystkie działania ludzkie są wspomagane przez techniki medialno -informacyjne, media tworzą kulturę medialną, a infrastruktura medialna jest podstawą sieci i obiegów informacyjnych (Goban -Klas 2007: 18). Dwie występujące w rozprawie kategorie, takie jak dialog i gatunek, skłoniły mnie do podejścia interdyscyplinarnego; bliska mi była idea lingwistyki zintegrowanej, językoznawstwa określanego jako „otwarte” (Furdal 1977). Rozprawa zawiera więc liczne pojęcia z zakresu geno‑ 2 Pogląd, że czasy współczesne można nazwać dobą medialną, wyrażają także języ‑ koznawcy (Bajerowa 2003: 158). Wstęp 11 logii, stylistyki językoznawczej, teorii komunikacji, medioznawstwa, lingwistycznej teorii tekstu oraz socjolingwistyki czy literaturoznaw‑ stwa. Najbliższa metodologicznie była mi perspektywa językoznawcza z wyraźnym nastawieniem genologicznym. W kontekście dialogu nie mogło zabraknąć spojrzenia z perspektywy nauki o komunikacji czy perspektywy interakcjonizmu. Wydaje mi się, że zróżnicowane perspek‑ tywy badawcze poszerzają ścieżki interpretacji. Analizy form dialogu w prasie mieściły się w nurcie badań genologii lingwistycznej3, która traktuje gatunek w sposób zintegrowany. Bliskie były mi spojrzenia Marii Wojtak (2004a)4 i Stanisława Gajdy (1993), po‑ nieważ sam gatunek, za badaczami, traktowałam jako pewien wzorzec tekstu, który ma sobie właściwe wyróżniki gatunkowe. Za autorami także uznałam, że gatunek należy analizować całościowo, z perspek‑ tywy kilku jego aspektów, takich jak aspekt strukturalny, poznawczy, stylistyczny i pragmatyczny. Analizując teksty prasowe, traktowałam je jako realizacje gatunkowe. Propozycja Bożeny Witosz (2005: 195), aby poszukiwać kategorii „koronnej” w obrębie pola gatunkowego, zaowo‑ cowała moją koncepcją, aby za taką kategorię uznać dialog, podchodząc do niego jako do ważnego atrybutu gatunków prasowych. Powstały więc antynomiczne zbiory gatunków: dialogowych i niedialogowych (monologowych). W pracy tekst prasowy potraktowałam jako twór interakcyjny. Spoglądałam na wypowiedzi prasowe przez pryzmat teorii Michaiła Bachtina (1986), który każdy tekst ujmuje w perspektywie dialogowej, ponieważ nadawca, pisząc tekst, zawsze projektuje swojego odbiorcę. Szeroko ujęłam dialog jako podstawowy sposób komunikacji i podda‑ łam go oglądowi w perspektywie komunikowania zarówno językowego (Kerbrat -Orecchioni 1980; Jakobson 1989), jak i medialnego (Kunczik, Zipfel 2000; Goban -Klas 2005). W perspektywie dialogu jako interak‑ cji przywołałam pojęcie interakcji językowej za Stanisławem Grabiasem (1994); nie mogło także zabraknąć teorii interakcjonizmu symbolicznego Ervinga Goffmana (1981). Teoria socjologiczna Goffmana przeniesiona na grunt komunikologii pozwala analizować interakcje między ludźmi w kontekście ich społecznych kontaktów (Kiełdanowicz 2001). Te dwie perspektywy: dialogu i gatunku – spotykają się we współ‑ czesnych teoriach dyskursywnych, w których tekst i gatunek (koronne obecnie pojęcia językoznawcze) traktowane są interakcyjnie (Duszak 1998: 117–125). Niniejsza praca wpisuje się w szereg studiów dotyczą‑ 3 W tym miejscu odsyłam do monografii Genologia lingwistyczna. Zarys problematyki Bożeny Witosz (2005). 4 Wiele prac Marii Wojtak daje taki obraz myślenia o gatunku, najpełniej jednak au‑ torka wykłada to w monografii Gatunki prasowe (2004a). 12 Wstęp cych badań dialogu, stylów konwersacyjnych czy interakcyjności dys‑ kursu (Kita, Grzenia red., 2003, 2004, 2006; Witosz red., 2006, 2007). Literatura dotycząca genologii jest bardzo bogata, poszczególne ga‑ tunki dziennikarskie mają już własne monografie (Maziarski 1966; Sta‑ siński 1982; Kita 1998; Rejter 2000; Wolny -Zmorzyński 2004; Magdoń 2005). Widoczna jest próba spojrzenia na gatunki z perspektywy prze‑ kazu; i tak powstały opisy gatunków radiowych (Steciąg 2006; Sta‑ chyra 2008), telewizyjnych (Godzic 2004; Sobczak 2006; Ptaszek 2007; Szkudlarek -Śmiechowicz 2010), internetowych (Wolny -Zmorzyński, Furman red. 2010)5. Do najważniejszych syntetyzujących opracowań dotyczących gatun‑ ków prasowych należą monografia Marii Wojtak Gatunki prasowe (2004) i rozprawa Kazimierza Wolnego -Zmorzyńskiego, Andrzeja Kaliszew‑ skiego, Wojciecha Furmana Gatunki dziennikarskie. Teoria – praktyka – język (2006), ciekawe rozstrzygnięcia przynosi także artykuł Zbigniewa Bauera Gatunki dziennikarskie (2008a)6. Zagadnienia dialogu w ujęciu językoznawczym7 szczegółowo omó‑ wiono w monografiach: Jacka Warchali Dialog potoczny a tekst (1991), Ur‑ szuli Żydek -Bednarczuk Struktura tekstu rozmowy potocznej (1994) i Anety Załazińskiej Niewerbalna struktura dialogu. W poszukiwaniu polskich wzor‑ ców narracyjnych i interakcyjnych zachowań komunikacyjnych (2006)8. 5 Nie brakuje rozważań o gatunku z perspektywy językowej (Litwin 1989; Bondkow‑ ska 2005), z perspektywy pewnych klas gatunkowych (Loewe 2007) czy konkretnego autora (Bauer 2001; Nowacka 2004; Worsowicz 2006a). 6 Nie można zapominać o licznych pracach dotyczących gatunków dziennikarskich z wyraźnym nastawieniem na kwestie warsztatowe (Niczyperowicz red., 1996, 2001; Ada‑ mowski red., 2002; Worsowicz 2006b; Kaczmarczyk 2006; Bortnowski 2007; Wojtak 2008; Skworz, Niziołek red., 2010). 7 Przywołałam teksty na temat dialogu o wyraźnym profilu lingwistycznym, nie bra‑ kuje jednak monografii dotyczących dialogu z innych dyscyplin naukowych. Przykła‑ dowo, w rozprawie autorstwa Małgorzaty Puchalskiej -Wasyl Nasze wewnętrzne dialogi. O dialogowości jako sposobie funkcjonowania człowieka (2006) omówiono wewnętrzne dialogi i ich rolę w różnych aspektach ludzkiego funkcjonowania: „wewnętrzne – czyli toczące się w umyśle jednostki – dialogi są nam dobrze znane. Niejednokrotnie bowiem widuje się na ulicy ludzi „mówiących do siebie” (Puchalska -Wasyl 2006: 8). Do pozycji, w których dialog ujęto z perspektywy innych dyscyplin naukowych, należą: traktująca o filozofii dialogu rozprawa Beaty Gielewskiej Dialog we współczesnej edukacji filozoficznej (2002), publikacja Marcina Brockiego Antropologia. Literatura – dialog – przekład (2008), stanowiąca zbiór rozważań o dialogu w kontekście antropologii, oraz wydawnictwo Dramatyczność i dialogowość w kulturze (Krajewska, Ulicka, Dobrowolski red., 2010), które jest „nową propozycją otwarcia dyskusji nad charakterem i zakresem znaczeniowym pojęć drama‑ tyczności i dialogowości” (2010: 9). 8 Ważne ustalenia przynoszą artykuły Kazimierza Ożoga (1991), Krystyny Daty (1991) i Aleksego Awdiejewa (1991). Wstęp 13 W pracy przedmiotem badań uczyniłam formę dialogu. Samo pojęcie forma jest szerokie, tłumaczone jako ‘zewnętrzny kształt, postać, wy‑ gląd czegoś’, ‘przejaw, odmiana, rodzaj czegoś’ lub ‘struktura, budowa’ (Dubisz red., 2008: 929). Dialog potraktowałam jako pewną strukturę zło‑ żoną z wymian (Warchala 1991) – takie formy do odnalezienia w prasie były najłatwiejsze, ponieważ miały „kształt” dialogu, widoczny już na pierwszy rzut oka9. Forma dialogu tłumaczona jako ‘przejaw’, ‘postać‘ pewnych elementów tekstowych była trudniejsza do uchwycenia. Aby poddać naukowemu oglądowi formy dialogu na łamach prasy, postanowiłam podzielić je na formy wewnątrztekstowe (intratekstowe) i zewnątrztekstowe (intertekstowe). Próba „mapowania” miejsc dialogo‑ wych w prasie ma charakter propozycji, zwłaszcza że zaproponowany podział polega na pewnym uproszczeniu – formy wewnątrztekstowe odnajduję dzięki dialogowej strukturze, natomiast formy zewnątrztek‑ stowe będą identyfikowały przejawy dialogu międzytekstowego10. Za‑ proponowany podział jest tylko próbą podzielenia rozległego materiału badawczego i pokazania, że dialog w tekście może objawiać się na różne sposoby. Jednocześnie chcę podkreślić, że zdarzały się sytuacje istnienia takich form dialogowych, które można było zaliczyć do obu grup. Materiałem badawczym były współczesne teksty prasowe (obejmu‑ jące okres od początku XXI w. do dziś), zaczerpnięte z dzienników, tygodników i miesięczników11. Analizą objęłam te teksty prasowe, w których była zastosowana formuła dialogu. Praca składa się z ośmiu rozdziałów. Rozdział pierwszy został po‑ święcony kwestiom gatunku, który traktowałam jako abstrakcyjny model, wzorzec. Krótki rys najważniejszych badań nad tą kategorią był wstępem do przedstawienia definicji gatunku dziennikarskie‑ go i wskazania specyfiki gatunków medialnych. Do podstawowych aspektów ich funkcjonowania zaliczyłam pakt faktograficzny i kwestie przekazu (medium). Odniosłam się do zagadnienia prasowości tekstu. Następnie przywołałam różnorodne próby typologizacji gatunków prasowych, uznając za podstawowy podział na gatunki informacyjne  9 Takie pojęcie formy od razu konotuje takie znaczenie, jak forma do odlewania, po‑ wielania. 10 Różnice w pojmowaniu dialogowości opisywał także Stanisław Gajda: „Tekst jako środek komunikacji zakłada przekazywanie i rozumienie, a rozumiejąca reakcja odbior‑ ców stanowi istotną siłę uczestniczącą w kształtowaniu tekstu. Orientacja autora na od‑ biorców, na dialog z nimi przysługuje więc każdemu tekstowi i prowadzi do aktywności odpowiednich środków dialogowości. Może to być tzw. dialogowość wewnętrzna, skryta lub zewnętrzna, wyrażająca się w dialogowej formie podawczej, na którą językoznawcy zwracają uwagę, pomijając pierwszą” (1988: 183). 11 Ich wykaz znajduje się na końcu pracy (zob. Wykaz źródeł). 14 Wstęp i publicystyczne. Rozdział zamknęła propozycja podziału gatunków na dialogowe i niedialogowe. W rozdziale drugim podjęłam próbę scharakteryzowania dialogu. Zwracałam uwagę na kwestie budowy, struktury dialogowej. Ujęłam też termin dialog w kontekście rozmowy i konwersacji. Przybliżyłam przede wszystkim dialogową naturę tekstu, zgodnie z Bachtinowską koncepcją dialogu, i przywołałam filozofię dialogu. Następnie, akcentu‑ jąc to, że dialog jest podstawowym sposobem komunikacji, omówiłam dialog w kontekście komunikowania. Przywołałam schematy komuni‑ kacji językowej, ale przede wszystkim dialog umieściłam w pewnym schemacie: komunikacji – interakcji – dyskursu. Przytoczyłam pojęcia komunikowanie masowe/medialne i społeczeństwo medialne oraz teorie ko‑ munikowania masowego odwołujące się głównie do kategorii nadawcy i odbiorcy. Rozdział kończy zaznaczenie najnowszych teorii, w których podkreśla się aktywność odbiorcy mediów. W kolejnych dwóch rozdziałach przeanalizowałam dialog w perspek‑ tywie genologicznej. Rozdział trzeci poświęciłam podstawowemu gatun‑ kowi dialogowemu, jakim jest wywiad prasowy. Na początku rozdziału zreferowałam podstawowe ustalenia dotyczące tej formy gatunkowej. Przybliżyłam historię wywiadu, próby jego typologii, przedstawiłam wzorzec tekstu i omówiłam podstawowe wyznaczniki gatunkowe. Na‑ stępnie, aby zbadać pole gatunkowych metamorfoz, zanalizowałam wywiady, które burzą podstawowe wyznaczniki gatunku. Wyróżniłam trzy kategorie metamorfoz: wywiady twórczo traktujące wypowiedzi interlokutorów – dotyczące kwestii dziennikarskich (osoby przeprowa‑ dzającej wywiad) i obejmujące wypowiedzi udzielających wywiadu; wywiady, w których zaburzono dialogowy charakter tekstu; wywiady nawiązujące do innych schematów gatunkowych. W rozdziale czwartym zanalizowałam dialog w gatunkach monolo‑ gowych, uznając za takie wszystkie te gatunki, w których dialog nie jest wpisany w kategorię prototypową i nie jest podstawowym jej wyznacz‑ nikiem. Przeanalizowałam dialogowane reportaże, felietony, komenta‑ rze i recenzje, w których dialog był strukturą organizującą całość tekstu. Omówiłam próby (za)pisania dialogu w tych gatunkach. Najczęściej autorzy tekstów decydowali się na ten zabieg dziennikarski, korzysta‑ jąc z gatunków mownych (rozmowa potoczna), epistolarnych, dramatu i z gatunków prasowych związanych z dialogiem (wywiad). W następnych dwóch rozdziałach omówiłam formy dialogu jako formy zewnątrztekstowe; to możliwie najszersze spojrzenie na dialog w prasie. Obecne są tu dwie perspektywy oglądu: interakcyjność i in‑ tertekstowość. Rozdział piąty jest analizą dialogu między dziennika‑ rzem a czytelnikiem. Rozpoczyna go omówienie pojęcia interakcyjności. Wstęp 15 W tym fragmencie pracy analizowałam ślady odbiorcy w tekście praso‑ wym, uznając za takie: formy adresatywne, wybrane formy gramatycz‑ ne, stylizacje na język odbiorcy, specyficzne teksty prasowe, takie jak artykuły poradnikowe, horoskopy oraz teksty – „miejsca” czytelniczej obecności (listy do redakcji, komentarze czytelników). Za przejaw in‑ terakcyjności uznałam także metatekst i paratekst. W rozdziale szóstym spojrzałam na dialog między tekstem a tekstem, czyli omówiłam kwestie intertekstowości. We wstępie do rozdziału zre‑ ferowałam pojęcie intertekstualność, odnosząc się do najważniejszych tekstów z zakresu teorii literatury i lingwistyki. Omówiłam pokrótce kwestie kolażowości tekstów prasowych i intergatunkowości. Wybrane przeze mnie przykłady intertekstowych dialogów podzieliłam na dwa typy – relacje polemiczne i krytyczne oraz relacje nawiązujące i inter‑ pretujące. Rozdział siódmy jest próbą pokazania tekstów wielogłosowych, od‑ miennych od tych prezentowanych z perspektywy gatunkowej. Wielo‑ głosy uznałam za przykład wewnętrznego dialogu w tekście prasowym. Ze względu na sposób ich prezentacji wpisałam je w strategie inforoz- rywkowe i infograficzne w prasie. Zanalizowałam teksty dwugłosowe, które uznaję za szczególny przykład wielogłosów, oraz próbowałam pokazać formy bardziej złożone. W rozdziale ósmym zanalizowałam formy dialogu z perspektywy miejsc strategicznych w tekście prasowym. Do pozycji strategicznych (w zgodzie z ustaleniami lingwistyki tekstu) zaliczyłam: ramę delimi‑ tacyjną tekstu (fragmenty inicjalne i finalne wypowiedzi), tytuły i lidy oraz elementy segmentacji tekstu. Analizując dialogowane miejsca strate‑ giczne, uznałam je za podwójnie atrakcyjne: ze względu na strategiczny charakter tych miejsc i ze względu na występowanie w nich dialogu. Pracę zamyka zakończenie, w którym formy dialogu posłużyły do szerszego spojrzenia na przemiany w prasie. Na wzrost form interak‑ cyjnych ma wpływ dynamika procesów komunikacyjnych i zmienność uwarunkowań społecznych. Jednocześnie, jak podkreśla Maria Wojtak: „gatunkom prasowym warto poświęcić nieco więcej uwagi także z tego powodu, że na ich przykładzie można pokazać, w jakim stopniu skom‑ plikowane i wielowymiarowe mogą być relacje między genologicznymi bytami” (2004b: 35). Niniejsza praca jest próbą spojrzenia na gatunek z perspektywy dia‑ logu, a jednocześnie próbą zapisu miejsc eksploracji dialogu we współ‑ czesnej prasie. Z pewnością zaprezentowane w dalszej partii tekstu ana‑ lizy i interpretacje mają charakter otwarty, trzeba bowiem pamiętać, że „rzeczywistość tekstu jest o wiele bardziej złożona od bardzo nawet dokładnego opisu jego struktur” (Wilkoń 2002: 146). 16 Wstęp Książka jest nieznacznie zmienioną wersją rozprawy doktorskiej obro‑ nionej w styczniu 2012 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego. W tym miejscu chciałabym podziękować osobom, bez któ‑ rych nie mogłaby ona powstać. Przede wszystkim serdecznie dziękuję promotorce mojej rozprawy – prof. dr hab. Małgorzacie Kicie – za na‑ ukową opiekę i nieskończoną cierpliwość. Recenzentkom – prof. dr hab. Barbarze Kudrze, prof. zw. dr hab. Marii Wojtak i dr hab. Iwonie Loewe – dziękuję za życzliwe przyjęcie mojej pracy i cenne wskazówki. Indeks nazwisk Adamowski Janusz 12 Adams Sally 69 Allan Stuart 28 Allen Woody 177 André-Larochebouvy Danielle 215 Arachid Milena 173 Awdiejew Aleksy 12, 251 Bachtin Michaił 11, 14, 20–21, 48–49, 56, 185 Bajerowa Irena 10 Bajka Zbigniew 10 Bajon Filip 143 Balbus Stanisław 22, 187, 188 Balcerzan Edward 29, 30 Balowski Mieczysław 23, 27 Baniak Józef 48 Bańko Mirosław 50, 69, 151, 218 Baran Stanley J. 64–65 Barcz Maria 101 Bartmiński Jerzy 230–231, 251 Bartoszcze Roman 58 Bauer Zbigniew 9, 12, 23, 24–25, 27–28, 29, 33, 35, 36, 37, 69, 70, 71, 72, 76, 106, 141, 146, 151, 187, 194, 200, 225, 258 Bausch Pina 257 Baylon Christian 52, 53, 55, 58, 61, 152 Bendyk Edwin 24 Benett James Gordon 37, 72 Bereżecka Monika 180–181 Bernacki Marek 45 Beryt Zdzisław 230 Bielecki Tomasz 245 Bieniasz Monika 224 Bikont Piotr 129–130 Biłas-Pleszak Ewa 187 Blumer Herbert 61 Blumler Jay G. 64 Bogołębska Barbara 151 Bojarski Piotr 190 Bolecki Włodzimierz 9 Bondkowska Magdalena 12, 129, 136 Boniecka Barbara 223, 241 Borcuch Jacek 229, 230 Borowski Marek 201 Bortnowski Stanisław 12, 124, 142, 255 Boyd Andrew 73 Braddock Richard 59 Bralczyk Jerzy 39 Briggs Asa 30 Brocki Marcin 12 Bryndal Rafał 134–136 Budzyńska-Daca Agnieszka 194 Bugajski Marian 51, 61, 62, 64 Buñuel Luis 259 Burke Peter 30 Cejrowski Wojciech 86, 88 Celińska Stanisława 102 Chruścińska Monika 226 Chudziński Edward 24, 31, 124, 136 Chyliński Marek 32, 38 Cruz Penelpoe 261 Culler Jonathan 186 Cybulski Zbigniew 98 Czaplejewicz Eugeniusz 43, 48 Czarnecka Katarzyna 172 Czermińska Małgorzata 28, 134 Czyżewski Stanisław 200 Damięcka Joanna 118, 119 Damięcka Matylda 118, 119 Damięcki Maciej 118, 119, 120 Damięcki Mateusz 118, 119 Data Krystyna 12 Davis Dennis K. 64–65 Dąbrowska Anna 172 Dąbrowska Elżbieta 185 Dąbrowska Urszula 169 DeFleur Melvin L. 53 Długosz-Kurczabowa Krystyna 215 Dobek-Ostrowska Bogusława 10, 50 Dobrowolski Piotr 12, 45 Dobrzyńska Teresa 20, 188, 253 Domańska Agata 225 Domosławski Artur 173, 192 Dostatni Tomasz 197 Dubisz Stanisław 13, 51, 215, 218, 228 Dudko Bożena 114, 207 Duszak Anna 11, 54, 152–153, 156, 189, 193, 253, 265 292 Indeks nazwisk Eco Umberto 92 Eile Marian 129 Ekiert Janusz 214 Fabjański Marcin 207 Fairclough Norman 54 Fallaci Oriana 107 Febvre Lucien 58 Ficek Ewa 168 Filip Grażyna 172, 173 Fostakowska Anna 207 Fotyga Anna 260, 262 Fras Janina 137, 258, 261 Fronczewski Piotr 118, 119 Frycz Jan 78 Fura Michał 254 Furdal Antoni 10 Furman Wojciech 12, 23, 31–32, 34, 36, 70, 72, 136, 137, 141, 216, 229 Gadacz Tadeusz 48 Gajda Stanisław 11, 13, 19, 39, 43, 151, 159, 163, 182, 188, 189, 214, 257, 268 Gałczyński Konstanty Ildefons 135 Geertz Clifford 22 Genette Gérard 187 Geremek Bronisław 190, 191 Gilowska Zyta 88 Gluza Renata 247, 254, 263 Głowiński Michał 19, 185, 186, 187, 188 Goban-Klas Tomasz 10, 11, 23, 24, 26, 27, 30, 53, 59, 61, 62, 63 Godzic Wiesław 12, 219 Goffman Erving 11, 44, 55 Goldsmith Kenneth 83–84 Golka Marian 10, 60 Gowin Jarosław 237 Górski Robert 84, 85 Grabias Stanisław 11, 54–55, 56, 61 Greeley Horace 72 Grobel Lawrence 69, 107 Grochola Katarzyna 230, 233–234, 236 Grodzka Urszula 223 Gruszczew Siergiej 205 Grzenia Jan 12, 92, 178, 188, 206, 214, 252 Gülich Elisabeth 53 Gurevitch Michael 64 Gutek Alina 225 Gwóźdź Andrzej 29 Handke Mirosław 221 Hegel Georg Wilhelm Friedrich 47 Helmick-Beavin Janet 56 Hicks Wynford 69, 71 Hofman Iwona 39 Holland Agnieszka 195 Hołownia Szymon 156, 177 Hołówko Dymitr 103 Hołuszko Ewa/Marek 115, 116, 117 Hopfinger Maryla 151, 269 Hopkins Anthony 91 Hugo-Bader Jacek 115, 117, 157, 205–206, 207, 263, 264 Izambajewa Swietłana 206 Jabłońska Urszula 245 Jachimek Tomasz 84 Jackson Don 56 Jakobson Roman 11, 51–53 Jakubiak Elżbieta 261 Janda Jędrzej 125 Janda Krystyna 125, 174–176 Janeczek Michał 207 Janowska Katarzyna 85 Jaruga-Nowacka Izabela 172 Jastrun Tomasz 156, 241 Jedliński Ryszard 124, 142 Jenkins Henry 29 Kacprzak Alicja 187 Kaczmarczyk Michał 12, 23 Kaczmarek Bożydar L.J. 50 Kaczyńska Maria 100 Kaczyński Jarosław 89, 96, 178, 256, 261 Kaliszewski Andrzej 12, 23, 24, 25, 31–32, 34, 36, 70, 72, 136, 137, 141, 216, 229 Kałkowska Anna 171 Kałużyński Zygmunt 142 Kamińska-Szmaj Irena 258 Kapuściński Ryszard 10, 28, 191, 192 Karpus Zbigniew 268 Karwatowska Małgorzata 171 Kasperski Edward 20 Katende Dorota 174 Katz Elihu 59, 64 Kawka Maciej 28, 117 Kąkolewski Krzysztof 114 Kenichi Koyama 60 Kerbrat-Orecchioni Catherine 11, 47, 52– 53, 215 Indeks nazwisk 293 Kępa-Figura Danuta 39, 189 Kiełdanowicz Marta 11, 55 Kisiel Aleksandra 225 Kita Małgorzata 12, 31, 38, 39, 45, 47, 53, 56, 69, 70, 71, 73, 74–75, 76, 82, 83, 92, 111, 112, 152, 178, 213, 215, 268, 269 Klich Bogdan 178 Klinke Łukasz 85 Kłoskowska Antonina 58 Kłoś Alex 104 Krysiak Piotr 225 Kobosko Michał 156, 157 Kochan Marek 194 Kodymowski Jędrzej 90 Kofta Krystyna 241 Kolińska-Dąbrowska Małgorzata 179 Kolumb Krzysztof 256 Kołodziejczyk Krzysztof 89 Kołtun Bartłomiej 64 Komorowski Bronisław 244 Komuda Elżbieta 223 Kondrat Marek 118, 119 Kopacz Katarzyna 242 Kortka Dariusz 137 Kot Wiesław 113, 114 Kotowski Wojciech 221 Kowalski Tadeusz 182 Kozłowski Roman 48 Krajewska Anna 12, 45 Krajski Stanisław 95 Krall Hanna 190 Krauz Maria 142 Kress Gunther 266 Kristeva Julia 47, 185 Królikowski Wiesław 90 Krzysztofek Kazimierz 60 Kublik Agnieszka 97–99 Kudra Barbara 38, 111, 267 Kulawczyk Jakub 261 Kunczik Michael 11, 58, 59, 63 Kurc Bartosz 105 Kurek Piotr 227 Kurkowska Halina 39 Kurzawski Mateusz 89 Kutz Kazimierz 259 Kuźniar Jarosław 89 Kwaśniewska Jolanta 174 Kwaśniewski Tomasz 104, 174, 263–264 Kwosek Jacek 194 Labocha Janina 28, 57 Lasswell Harold Dwight 58–59 Lejeune Philippe 28 Lem Stanisław 79 Leszczyński Adam 191 Lipińska Olga 259, 262 Lippold Friederike 245 Lisowska-Magdziarz Małgorzata 23, 26, 34 Litwin Jadwiga 12, 114, 123 Loewe Iwona 12, 24, 31, 39, 153, 157, 187, 192–193, 254, 258 Łącz Laura 118 Łukaszewicz Olgierd 118 Łojek Jerzy 30 Machalica Piotr 103 Machiavelli Niccoló 191 Macierewicz Antoni 260, 262 Magdoń Andrzej 12, 34, 72, 111, 114 Majewski Szymon 85–86, 96–97, 222, 241 Majkowska Grażyna 38, 39, 111 Makowska Grażyna 221 Makłowicz Robert 129–131 Manovich Lev 151 Marchewka Grzegorz 89 Marcinkiewicz Kazimierz 89 Marcjanik Małgorzata 161, 162, 164, 166 Markiewicz Henryk 254 Markowski Grzegorz 135 Marks Karol 47 Maroszczuk Grażyna Masłowski Władysław 160–161 Maślanka Julian 194 Matyjaszczyk Krzysztof 173 Maziarski Jacek 12, 23, 24, 25, 27, 31, 33, 34, 37, 114, 137, 227 Maziarski Wojciech 195 Mazurczyk Lech 242 Mazurek Robert 243–244, 261 McLuhan Marshall 29, 30, 33, 60 McQuail Denis 26, 57, 61, 63 Meissner Marek 135 Meller Marcin 85 Michalczyk Stanisław 10, 58, 60 Michnik Adam 95 Miczka Tadeusz 26 Mignot Xavier 52, 53, 55, 58, 61, 152 Mikołajczuk Agnieszka 231 Mikoszewska Kaja 237 294 Indeks nazwisk Mikułowski Pomorski Jerzy 10, 29, 65, 152, 181–182, 268 Milewicz Ewa 191 Miller Leszek 86 Misiewicz Magdalena 207 Mitosek Zofia 185 Mokranowska Zdzisława 129, 136 Mołek Magdalena 261 Monroe Marilyn 106 Morawski Cezary 232 Morin Edgar 62 Morozowski Andrzej 129, 131–134, 260 Morris Richard B. 72 Mosiołek-Kłosińska Katarzyna 39 Mrozowski Maciej 31, 63, 64, 269 Mucha Anna 80 Mucharski Piotr 85 Mukařovský Jan 46 Myśliński Jerzy 30 Najsztub Piotr 96 Napieralski Grzegorz 244 Nasiłowska Anna 222 Nęcki Zbigniew 152 Niczyperowicz Andrzej 12, 129, 136 Niebrzegowska-Bartmińska Stanisława 231, 251 Niemczycki Zbigniew 240 Nierenberg Bogusław 24 Niewiadomska Iwona 197 Niziołek Andrzej 12 Noelle-Neumann Elisabeth 64 Nosowska Katarzyna 91 Nowacka Beata 12, 192 Nowak Paweł 9, 171 Nowak Włodzimierz 167,190, 200, 207, 245 Nowakowska Anna 179 Nowicki Jan 129 Nowosad-Bakalarczyk Marta 231 Nurowska Maria 241 Nycz Ryszard 186, 187, 199 Nykiel Milena 137 Ogonowska Agnieszka 24, 26, 55, 64 Olbrychski Daniel 118 Olejnik Monika 97–99 Ong Walter J. 56, 57 Opacki Ireneusz 9, 22 Orliński Wojciech 138–141 Ostałowska Lidia 265 Ostrowska Wanda 80 Orłowski Witold 138–141 Ostałowska Lidia 265 Ostapski Ryszard 102 Ostaszewska Danuta 153 Ożóg Kazimierz 12, 164 Pakula Alan J. 71 Palikot Janusz 89 Paltrow Gwyneth 91 Pałuszyńska Edyta 257 Panuś Tadeusz 221 Paradowska Janina 173 Pasternak Karolina 180 Pawlicki Antoni 241 Pawlus Marta 45 Pawłowski Roman 117 Peirce Charles Sanders 47 Pepliński Wiktor 30 Piegat Wiesław 169 Piekot Tomasz 32, 35, 167–168, 266 Pietras Marek 86 Pisarek Walery 23, 24, 25–26, 30–31, 36, 37, 50, 62, 155, 164, 194, 216, 252, 255, 258, 263, 265. Pisarkowa Krystyna 46 Pitt Brad 80 Piwowski Marek 119 Plantin Christian 47, 215 Polański Kazimierz 44 Preis Kinga 196, 196 Prus Maciej 118, 119 Przybylski Ryszard K. 104 Przybytek Justyna 226 Ptaszek Grzegorz 12 Puchalska-Wasyl Małgorzata 12 Pytka Ewa 222 Pyzikowska Anna 64 Rabij Marek 194 Racewicz Joanna 99 Raczek Tomasz 142 Raible Wolfgang 53 Rapak Wacław 20 Redzisz Monika 180–181 Rejter Artur 12, 113 Reszka Paweł P. 197 Robinson Michael 242 Rogowska Barbara 106 Rott Dariusz 30 Indeks nazwisk 295 Russ-Mohl Stephan 32, 38 Rydzyk Tadeusz 95 Rzeczkowski Grzegorz 219 Sadowska Małgorzata 180 Salawa Aleksandra 229 Saloni Zygmunt 44, 47 Samsonowicz Henryk 190 Satkiewicz Halina 39 Schopenhauer Artur 194 Sekielski Tomasz 129, 131–134, 260 Sienkiewicz Piotr 60 Sieradzka-Mruk Agnieszka 159 Sijka Agnieszka 88 Silverblatt Art 64–65 Sinko Zofia 45 Sitarczyk Małgorzata 197 Skorupka Stanisław 39 Skrzynecki Piotr 129 Skudrzykowa Aldona 45, 55, 112, 267 Skwarczyńska Stefania 20, 129, 171 Skworz Andrzej 12 Sławiński Janusz 47, 185, 186 Sławkowa Ewa 137, 192 Słupek Lucyna 33 Snyder Louis 72 Sobczak Barbara 12, 73 Socha Jakub 229 Stachyra Grażyna 12 Stasiński Piotr 12, 124 Staszczyk Zygmunt 91 Staszewski Wojciech 245 Steciąg Magdalena 12, 73 Stępień Tomasz 69, 71, 73 Sujkowska-Sobisz Katarzyna 187 Sułek-Kowalska Barbara 255 Szczepański Marek S. 60 Szczepański Wiesław 222 Szczepkowska Joanna 107, 127, 136, 196, 197 Szczęsna Emilia 64 Szczurek Ewa 39 Szczygieł Mariusz 71, 207, 264 Szczypiorski Andrzej 37 Szelągowska Dorota 230, 233–234, 236 Szewczuk Adam 223 Szkudlarek-Śmiechowicz Ewa 12 Sztaba Adam 233 Szulakiewicz Marek 268 Szulczewski Michał 25, 34, 35, 36, 194 Szumny Mirosław 264 Szygalski Piotr 85 Szyłak Jerzy 104 Ślawska Magdalena 73, 104, 188, 255 Środa Magdalena 221 Świąder Barbara 84 Święcicka Małgorzata 45 Taylor Lisa 29, 188 Thompson John B. 62 Tochman Wojciech 120, 201–202 Toeplitz Krzysztof Teodor 104, 241 Toffler Alvin 160 Tokarski Ryszard 9 Tokarz Bożena 268 Tomczuk Jacek 71 Torańska Teresa 207 Trade Gabriel 61 Truściński Przemysław 104 Trzcieniecka-Schneider Irena 160 Trzynadlowski Jan 30, 32, 37, 69, 92, 171, 176 Tusk Donald 133, 256 Tyszkiewicz Beata 81 Ulicka Danuta 12, 45 Umesao Tadlo 60 Van Leeuwen Theo 266 Wachowski Andrew 207 Wachowski Laurence 207 Wajda Andrzej 97, 98, 99, 180 Wałęsa Lech 180 Warchala Jacek 12, 13, 44, 193, 216, 217, 231, 253 Warhol Andy 83 Warlikowski Krzysztof 102, 103 Warzecha Łukasz 135 Wasilewska Katarzyna 143–145 Wasilewski Jacek 143–145 Wasiljew Michaił 205 Watzlawick Paul 56 Wielgus Stanisław 119 Wildstein Bronisław 119 Wilkoń Aleksander 15, 20, 22, 34, 46, 75, 187, 188, 190, 213 Willis Andrew 29, 188 Wiśniewska Karolina 89 Witosz Bożena 11, 12, 19, 20, 21, 22, 38, 49, 54, 157, 161, 167, 268 296 Indeks nazwisk Władyka Wiesław 30 Wojewódzki Jakub 177 Wojtak Maria 11, 12, 15, 19, 21–22, 23, 24, 35, 36–37, 38, 39, 69–70, 73–74, 75, 76–77, 102, 112, 124, 127, 136–137, 146, 154, 160, 168, 171, 172, 174, 179, 189, 190, 192, 193, 214, 227, 233, 268, 269 Wolańska Ewa 253 Wolny-Zmorzyński Kazimierz 12, 23, 24, 25, 28, 31–32, 34, 36, 37, 70, 72, 113, 123–124, 136, 137, 41, 216, 229 Wołoszański Bogusław 119 Wołyniec Krzysztof 89 Worsowicz Monika 12, 34, 37, 70, 193, 194, 196, 197, 216 Wójcik Marcin 84, 85 Wyka Kazimierz 207, 208 Wyspiański Stanisław 207, 208 Wyszyńska Małgorzata 113 Young Brigham 72 Zagórski Filip 172 Zalewski Igor 243–244 Załazińska Aneta 12, 46 Zamachowski Zbigniew 240 Zapasiewicz Zbigniew 118, 119 Zaśko-Zielińska Monika 20, 27 Zawadzki Konrad 30 Zielewska Beata 48 Ziobro Zbigniew 86 Ziółkowski Marek 54 Zipfel Astrid 11, 58, 59, 63 Zwiefka-Chwałek Agnieszka 178 Żeromski Stefan 142 Żmigrodzka Bożena 171 Żukowska Zofia 190 Żuławski Andrzej 77 Żydek-Bednarczuk Urszula 12, 31, 38, 39, 44, 45, 46, 51, 53, 54, 73, 151, 188, 216, 252, 253, 255 Żyłko Bogusław 20, 49 Magdalena Ślawska Dialogue forms in the press genres Summary Monography is an attempt to describe various aspects of dialogue in the press from the genological perspective. The two main categories presented in this thesis, i.e. the dialogue and the genre, were the reason to make it an interdisciplinary work. Consequently, the thesis includes a number of terms from the domains of genology, communications, media studies, linguistic theory of the text as well as sociolinguistics or literature. The lingu‑ istic perspective focusing on genology was the closest theory to the topic of this thesis in terms of methodology. The thesis references a series of studies related to dialogue, conversational styles or interactivity of discourse. The analyses of dialogue forms in the press are set in the stream of linguistic genology which presents the genre in an integrated manner. Analyzed press texts were treated as genre-based texts. I treated a dialog as an important discriminant of press genres and I created two antonymous classes of genre: dialogue and non-dialogue (monologue) genre. In the thesis press texts were treated as interactive constructs, because the sender wri‑ ting the text always projects his/her recipient. Dialogue was perceived as a basic means of communications and presented from the prospect of linguistic communication as well as media intercommunication. To analyze dialogue forms, as presented in the press, they were divided into intrate‑ xtual and extratextual (including intertextual) forms. An attempt to “map” locations of dialogues in the press was presented as a kind of proposal, especially that the suggested division consists in a certain simplification – the intratextual forms are derived from the structure of a dialogue (a question and an answer), whereas extratextual forms will present the intertextual dialogue and the dialogue with the reader. The research material for this thesis included contemporary press texts (starting from the early 21st century up until now) taken from dailies, weeklies and monthlies. The thesis consists of eight chapters. First chapter is devoted to genre issues, explana‑ tion of the definition of journalistic genre and indication of the specificity of media genres. The basic aspects of their functioning include the factographic pact and the aspect of the message (media). The chapter presents the issue of “press character” of a text. Chapter two attempts to characterize the notion of dialogue. It focuses on the aspects of dialogue structure. It also includes the dialogue in the context of discourse and conver‑ sation. The chapter presents in details the dialogue nature of text and refers to the philo‑ sophy of dialogue. Then, it discusses the dialogue in the context of communications. The next two chapters analyze the dialogue from the genological perspective. Chapter three is devoted to the basic dialogue genre, i.e. the press interview. I analyzed metamor‑ phoses of interviews, which deny the basic determinants of the genre. Chapter four analyzes the dialogue in monologue genres, i.e. any genres, where the dialog is not a model or prototype of the genre. It analyzes dialogue reports, feuille‑ tons, comments and reviews, where dialogue formed a structure organizing the text as a whole. 298 Summary The next two chapters discuss forms of dialogue as extratextual forms, i.e. the wi‑ dest possible view on dialogue in the press. Those are the two perspective opinions: interactivity and intertextuality. Chapter five analyses the dialogue between a journalist and a reader. Chapter six discusses the dialogue between two texts, i.e. it presents the aspects of intertextuality. Chapter seven forms an attempt to show polyphonic texts, different from those pre‑ sented from the generic perspective. Chapter eight analyses the forms of dialogue from the perspective of strategic locations in the press text. The dialogue forms has been used to get broader view on transformation of the press. The described phenomena, explicitly underlined in the dialogue forms, can be trends, which somehow depict the press discourse. These certainly include: interactivity and intertextuality of the press, attractiveness, creativity, dialogicity and polyphony of texts, visuality (graphization of press texts) and individualization of language. Magdalena Ślawska Die Dialogformen in Pressegattungen Zusammenfassung Die vorliegende Monografie ist ein Versuch, verschiedene Dialogformen in der Pres‑ se aus genologischer Sicht zu untersuchen. Die hier auftretenden Kategorien – Dialog und Gattung – haben die Verfasserin dazu bewegt, eine interdisziplinäre Untersuchung durchzuführen. Die Abhandlung beinhaltet also viele Begriffe aus dem Bereich der Ge‑ nologie, der Kommunikationstheorie, der Medienwissenschaft, der linguistischen Theorie des Textes, der Soziolinguistik und der Literaturwissenschaft. Für ihre Zwecke fand die Verfasserin eine genologisch orientierte sprachwissenschaftliche Methode am besten. Ihre Monografie passt in eine ganze Reihe von Forschungen über Dialog, Gesprächsstile oder Interaktivität des Diskurses hinein. Die in der Presse vorkommenden Dialogformen wurden hinsichtlich der linguistischen Genologie analysiert, die diese Gattung als integriert betrachtet. Die Verfasserin unter‑ suchte ausgewählte Pressetexte als verschiedene Gattungen vertretende Formen. Da sie den Dialog für ein wichtiges Charakteristikum der Pressegattungen hielt, unterschied sie zwei widersprüchliche Mengen: dialogische und nicht dialogische (monologische) Gattungen. Ein Pressetext wurde in der Abhandlung als eine interaktive Struktur betrachtet, weil der Sender bei Erstellung des Textes immer seinen potentiellen Rezipienten in Rücksicht nimmt. Der Dialog als eine grundlegende Kommunikationsform wurde hier unter dem sprachlichen und medialen Aspekt untersucht. Für analytische Zwecke wurden die in den Zeitungen erscheinenden Dialogformen in innertextuelle und intertextuelle Formen geteilt. Die Verfasserin schlägt nämlich eine Abbildung von Dialogstellen in der Presse vor, zumal eine solche Einteilung eine gewisse Vereinfachung ist: innertextuelle Formen werden zwar dank der Dialogstruktur (Frage und Antwort) gefunden und auf intertextuelle Formen deuten ein intertextueller Dialog und ein Dialog mit dem Leser hin. Als Forschungsmaterial dienten gegenwärtige (vom Anfang des 21. Jahrhunderts bis zum heutigen Tage entstandene) und den Tageszeitungen, Wochenblättern und Monats‑ zeitschriften entnommene Pressetexte. Die Monografie besteht aus acht Kapiteln. Das erste von ihnen ist der Gattung selbst gewidmet. Die Verfasserin definiert die journalistische Gattung und nennt, ihrer Meinung nach, charakteristische Merkmale der medialen Textgattungen: den faktografischen Pakt und die mit der Übermittlung verbundenen Fragen (Medium). Außerdem bezieht sie ihre Stellung zur Anpassung des Textes für den Zeitungsbedarf. Im zweiten Kapitel wird es versucht, den Dialog zu charakterisieren. Die Verfasserin schenkt die Aufmerksamkeit der Struktur des Dialogs, der von ihr im Zusammenhang mit dem Gespräch und der Konversation betrachtet wird. Hier erörtert sie auch die di‑ alogische Natur des Textes, die Philosophie des Dialogs und den Dialog als ein Kom‑ munikationsmittel. 300 Zusammenfassung In den zwei nächsten Kapiteln wird der Dialog aus genologischer Sicht analysiert. Das dritte Kapitel stellt die grundlegende dialogische Gattung, nämlich ein Zeitungsinterview dar; die Verfasserin untersucht verschiedene Gattungsmetamorphosen des Interviews, in deren Folge die bisherigen Hauptmerkmale der Gattung verändert werden. Im vierten Kapitel dagegen wird der Dialog hinsichtlich der monologischen Gattungen betrachtet. Für eine monologische Gattung werden dabei alle solche Gattungen gehalten, in denen der Dialog ins Gattungsmuster nicht hineinpasst. Analysiert werden hier dialogische Re‑ portagen, Feuilletons, Kommentare und Rezensionen, in denen der Dialog eine textkon‑ stituierende Struktur war. In weiteren Kapiteln bespricht die Verfasserin die Dialogformen als intertextuelle For‑ men, was ihr ermöglicht, den Dialog in der Presse hinsichtlich der Interaktivität und Intertextualität in ganzer Bandbreite zu betrachten. Das fünfte Kapitel ist eine Analyse des von einem Journalisten geführten Dialogs mit dem Leser und das sechste handelt von den Wechselbeziehungen zwischen zwei verschiedenen Texten. Das siebte Kapitel präsentiert mehrstimmige, von der Gattungsstruktur abweichende Texte und in dem achten Kapitel werden die Dialogformen in Bezug auf strategische Stellen in einem Zeitungstext untersucht. Die Dialogformen halfen der Verfasserin, den in dem Pressebereich stattfindenden Wandel ganzheitlich zu betrachten. Sie stellen zwar die Tendenzen dar, welche den in der Presse geführten Diskurs in gewisser Weise schildern. Dazu gehören sicherlich: In‑ teraktivität und Intertextualität der Presse, Attraktivität, Kreativität, dialogischer und mehrstimmiger Charakter der Texte, Visualität (Grafik der Zeitungstexte) und Individu‑ alisierung der Sprache. Redakcja Barbara Konopka Projekt okładki Anna Krasnodębska-Okręglicka Redakcja techniczna Małgorzata Pleśniar Korekta Danuta Stencel Łamanie Alicja Załęcka Copyright © 2014 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208‑6336 ISBN 978‑266‑2292‑6 (wersja drukowana) ISBN 978‑83‑8012‑133‑1 (wersja elektoroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 19,0. Ark. wyd. 20,5. Papier Sora Matt Plus 90 g, vol. 1.2 Cena 46 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88 -100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Formy dialogu w gatunkach prasowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: