Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00637 008289 10500703 na godz. na dobę w sumie
Fotografia cyfrowa. Przewodnik - książka
Fotografia cyfrowa. Przewodnik - książka
Autor: Liczba stron: 240
Wydawca: Helion Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0356-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> fotografia cyfrowa >> techniki fotografowania
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Kompendium dla początkujących amatorów fotografii cyfrowej

Od kilku lat fotografia cyfrowa rozwija się niezwykle dynamicznie. Proste aparaty o dużych i nieporęcznych obudowach zostały zastąpione wygodnymi w obsłudze urządzeniami mającymi ogromne możliwości. Jednak nawet najdoskonalszy aparat nie zrobi zdjęcia sam -- musi wykonać je użytkownik. Aby w pełni wykorzystać możliwości aparatu, należy je poznać.

Książka 'Fotografia cyfrowa. Przewodnik' to poradnik dla tych, którzy rozpoczynają przygodę z fotografią cyfrową. Zawiera najważniejsze informacje o budowie i działaniu cyfrowego aparatu fotograficznego. Przedstawia zasady kompozycji obrazu, doboru parametrów ekspozycji i wykorzystywania oświetlenia. Dzięki niej nauczysz się wykonywać piękne fotografie w różnych miejscach oraz dowiesz się, jak korygować mniej udane zdjęcia za pomocą programów Photoshop i Photoshop Elements.

Wejdź w magiczny świat fotografii cyfrowej.



Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

IDZ DO IDZ DO PRZYK£ADOWY ROZDZIA£ PRZYK£ADOWY ROZDZIA£ SPIS TREŒCI SPIS TREŒCI KATALOG KSI¥¯EK KATALOG KSI¥¯EK KATALOG ONLINE KATALOG ONLINE ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG TWÓJ KOSZYK TWÓJ KOSZYK Fotografia cyfrowa. Przewodnik Autor: Harold Davis T³umaczenie: Piotr Cieœlak ISBN: 83-246-0356-5 Tytu³ orygina³u: Digital Photography Digital Field Guide Format: B5, stron: 240 DODAJ DO KOSZYKA DODAJ DO KOSZYKA Kompendium dla pocz¹tkuj¹cych amatorów fotografii cyfrowej CENNIK I INFORMACJE CENNIK I INFORMACJE ZAMÓW INFORMACJE ZAMÓW INFORMACJE O NOWOŒCIACH O NOWOŒCIACH ZAMÓW CENNIK ZAMÓW CENNIK CZYTELNIA CZYTELNIA FRAGMENTY KSI¥¯EK ONLINE FRAGMENTY KSI¥¯EK ONLINE (cid:129) Poznaj swój aparat (cid:129) Skorzystaj z rad eksperta i zrób doskona³e zdjêcia (cid:129) Wykorzystaj mo¿liwoœci cyfrowej ciemni Od kilku lat fotografia cyfrowa rozwija siê niezwykle dynamicznie. Proste aparaty o du¿ych i nieporêcznych obudowach zosta³y zast¹pione wygodnymi w obs³udze urz¹dzeniami maj¹cymi ogromne mo¿liwoœci. Jednak nawet najdoskonalszy aparat nie zrobi zdjêcia sam — musi wykonaæ je u¿ytkownik. Aby w pe³ni wykorzystaæ mo¿liwoœci aparatu, nale¿y je poznaæ. Ksi¹¿ka „Fotografia cyfrowa. Przewodnik” to poradnik dla tych, którzy rozpoczynaj¹ przygodê z fotografi¹ cyfrow¹. Zawiera najwa¿niejsze informacje o budowie i dzia³aniu cyfrowego aparatu fotograficznego. Przedstawia zasady kompozycji obrazu, doboru parametrów ekspozycji i wykorzystywania oœwietlenia. Dziêki niej nauczysz siê wykonywaæ piêkne fotografie w ró¿nych miejscach oraz dowiesz siê, jak korygowaæ mniej udane zdjêcia za pomoc¹ programów Photoshop i Photoshop Elements. (cid:129) Elementy aparatu fotograficznego (cid:129) Tryby fotografowania (cid:129) Przygotowanie sprzêtu do pracy (cid:129) Dobór parametrów ekspozycji (cid:129) Akcesoria i obiektywy do aparatów fotograficznych (cid:129) Wykonywanie zdjêæ w ró¿nych warunkach (cid:129) Korekcja zdjêæ cyfrowych (cid:129) Publikowanie zdjêæ WejdŸ w magiczny œwiat fotografii cyfrowej Wydawnictwo Helion ul. Chopina 6 44-100 Gliwice tel. (32)230-98-63 e-mail: helion@helion.pl Spis treści O autorze Podziękowania Wstęp Kompendium wiedzy: Twoja pierwsza cyfrowa fotografia 21 Wybór trybu fotografowania Ręczne i automatyczne nastawianie ostrości Podgląd głębi ostrości Wybór formatu zdjęcia Fotografowanie Przeglądanie zdjęć Drukowanie zdjęć Część I: Obsługa cyfrowego aparatu fotograficznego 27 Rozdział 1: Budowa i funkcje aparatu 29 Różne aparaty — różne możliwości Budowa typowego aparatu kompaktowego Budowa typowej lustrzanki cyfrowej Obiektywy zmiennoogniskowe Głębia ostrości 3 7 17 23 24 24 24 25 25 25 29 30 32 33 37 Rola parametru ISO Tryby fotografowania Ekspozycja automatyczna Ekspozycja półautomatyczna Ekspozycja ręczna Automatyka ostrości Rozdział 2: Przygotowanie i konfiguracja 49 Jak zadbać o akumulatory w plenerze? Konfiguracja aparatu Jasność wyświetlacza LCD Konfiguracja automatycznego nastawiania ostrości Wybór formatu zdjęć Jakość zdjęcia Karty pamięci Zabezpieczanie aparatu Pozwolenie na wykorzystanie zdjęcia Jakie zdjęcia można, a jakich nie należy robić? Jakie zdjęcia wymagają specjalnego upoważnienia? Jakie informacje powinno zawierać upoważnienie? W jaki sposób uzyskać upoważnienie? 40 42 42 44 44 46 49 52 53 54 55 56 58 59 61 61 61 61 62 Część II: Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym 63 Rozdział 4: Oświetlenie 91 Rozdział 3: Podstawy fotografii 65 Obserwacja światła Źródło i kierunek światła Oświetlenie z przodu Oświetlenie z boku Oświetlenie z tyłu Rodzaj, intensywność i kolor światła Zmiany oświetlenia Cienie Światło rozproszone Światło słoneczne Żarówki i jarzeniówki Lampa błyskowa 91 92 93 93 95 97 99 100 101 102 103 104 Właściwa ekspozycja zdjęcia Trzy składniki ekspozycji Rola parametru ISO Znaczenie przysłony obiektywu Zmiana trybu działania przysłony Jak wybrać przysłonę? Czas otwarcia migawki Tryby preselekcji czasu naświetlania Równoważne warianty ekspozycji Kalibracja balansu bieli Doskonała makrofotografia Funkcja makro Precyzyjne ostrzenie Zasady poprawnej kompozycji ujęcia Podsumowanie 65 71 71 72 73 74 74 79 80 81 84 86 87 87 90 Rozdział 5: Akcesoria i filtry fotograficzne 107 Rozdział 6: Przepisy na wspaniałe ujęcia 121 Fotografie abstrakcyjne 121 122 Inspiracja Ćwiczenia w fotografii abstrakcyjnej 123 Wskazówki dotyczące fotografii abstrakcyjnej Sport i szybka akcja Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu akcji Wskazówki dotyczące fotografii akcji Fotografowanie zwierząt i dzikiej przyrody Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu zwierząt i dzikiej przyrody Wskazówki dotyczące fotografowania zwierząt i dzikiej przyrody Architektura Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu architektury Wskazówki dotyczące fotografowania architektury Miejskie krajobrazy Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu miejskich scenerii 124 125 125 127 128 129 129 131 132 133 133 135 136 137 137 138 142 143 143 145 146 Chmury Wskazówki dotyczące fotografowania miejskich scenerii 139 139 139 Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu chmur 141 Wskazówki dotyczące fotografowania chmur Kwiaty Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu kwiatów Wskazówki dotyczące fotografowania kwiatów Obiektywy Filtry optyczne Dopasowanie filtrów Rodzaje filtrów Filtry ochronne Filtr polaryzacyjny najlepszym przyjacielem fotografa Soczewki makro Filtry korekcji koloru Filtry artystyczne i efektowe Statywy 107 112 113 113 114 115 115 116 117 118 Pejzaże Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu pejzaży Wskazówki dotyczące fotografowania pejzaży Makrofotografia Inspiracja Ćwiczenia w makrofotografii Wskazówki dotyczące makrofotografii Góry Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu gór Wskazówki dotyczące fotografowania gór Fotografowanie nocą Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu nocą Wskazówki dotyczące fotografowania nocą Zdjęcia panoramiczne Inspiracja Ćwiczenia w tworzeniu zdjęć panoramicznych Wskazówki dotyczące tworzenia zdjęć panoramicznych Ludzie: dzieci małe i duże Dzieci małe… Inspiracja 147 147 150 151 152 153 155 156 157 157 159 160 161 161 162 163 163 164 165 166 166 166 167 Ćwiczenia w fotografowaniu małych dzieci Wskazówki dotyczące fotografowania małych dzieci …i duże Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu trochę starszych dzieci Wskazówki dotyczące fotografowania trochę starszych dzieci Domowe zwierzątka Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu domowych ulubieńców Wskazówki dotyczące fotografowania domowych zwierzątek Martwa natura Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu martwej natury Wskazówki dotyczące fotografowania martwej natury Wschody i zachody słońca Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu wschodów i zachodów słońca Wskazówki dotyczące fotografowania wschodów i zachodów słońca Fotografowanie wody Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu wody Wskazówki dotyczące fotografowania wody Pogoda i zjawiska atmosferyczne Inspiracja Ćwiczenia w fotografowaniu pogody i zjawisk atmosferycznych Wskazówki dotyczące fotografowania pogody 167 168 169 170 171 172 172 172 173 174 175 176 178 179 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 Rozdział 7: Edycja i publikacja prac 191 Część III: Dodatki 219 Przydatne informacje 221 Kilka słów o cyfrowej ciemni Programy Photoshop Elements i Photoshop Filtry w cyfrowej ciemni Filtr fotograficzny Filtr Shadow/Highlight (Cień/Światło) Filtr Ink Outlines (Kontury tuszu) Filtr Unsharp Mask (Maska wyostrzająca) Filtr Wind (Wiatr) Filtr Liquify (Deformacja) Usuwanie efektu czerwonych oczu Retusz Korygowanie kontrastu, jasności i koloru Zakresy tonalne: światła i cienie Fotomontaże Przygotowanie zdjęć do opublikowania w internecie Publikowanie zdjęć w internecie Wysyłanie zdjęć pocztą elektroniczną Drukowanie zdjęć Odbitki z cyfrowych fotografii Drukowanie na drukarce fotograficznej Zaawansowane drukarki do zdjęć Laboratoria fotograficzne Tworzenie pokazu slajdów PowerPoint Windows XP 191 196 198 199 200 201 202 203 203 205 205 205 205 206 208 210 212 213 213 213 213 214 215 216 217 Strona WWW towarzysząca tej książce Producenci aparatów cyfrowych Akcesoria Pokrowce Filtry Statywy Oprogramowanie Strony internetowe Popularne serwisy świadczące usługi fotograficzne w internecie Publikowanie zdjęć w internecie O fotografii Książki o fotografii Strony internetowe Słowniczek 221 221 222 222 222 222 222 222 223 223 224 224 224 225 Skorowidz 231 33R O Z D Z I A Ł ✦ ✦ ✦ ✦ W tym rozdziale: Właściwa ekspozycja zdjęcia Trzy składniki ekspozycji Rola parametru ISO Znaczenie przysłony obiektywu Równoważne warianty ekspozycji Kalibracja balansu bieli Doskonała makrofotografia Zasady poprawnej kompozycji ujęcia Podsumowanie ✦ ✦ ✦ ✦ Podstawy fotografii Aparaty fotograficzne to wspaniałe urządzenia! Niewielkie, lecz wydajne komputery, które kryją się w obudowie każdego aparatu, w większości przypadków doskonale radzą sobie z ustawianiem właściwej ekspozycji i ostrości. Niestety jedynie (a może aż?) w „większości przy- padków” — zdarzają się bowiem sytuacje, w których automatyka aparatu zupełnie sobie nie radzi. Takie sytuacje należy umieć przewidywać, by można było w razie potrzeby przejąć stery i samodzielnie wybrać poprawne ustawienia. (Tak, to nic trudnego — przy odrobinie wprawy będziesz potrafił zrobić to znacznie lepiej, niż aparat)! Poprawna ocena sytuacji wymaga jednak zrozumienia podstawowych prawideł fotografii. Tylko wówczas będziesz mógł nie tylko z góry prze- widzieć, kiedy aparat może mieć problemy z dobraniem właściwych parametrów, lecz również będziesz miał możliwość samodzielnego skory- gowania wyliczonych automatycznie wartości. Nie obawiaj się, wszystkie niezbędne informacje zdobędziesz w tym rozdziale. Oprócz poprawiania błędów aparatu, jest jeszcze przynajmniej jeden powód, dla którego warto zapoznać się z podstawowymi zasadami foto- grafii: otóż, dobra fotografia to coś więcej niż wycelowanie i pstryknięcie. Jeśli chcesz szlifować swój talent i umiejętności, to powinieneś już na samym początku zadbać o zdobycie choćby podstawowej wiedzy! Właściwa ekspozycja zdjęcia Poprawna ekspozycja ujęcia to najpoważniejsze wyzwanie, przed jakim stoi „cyfrowy” fotograf. Jeśli zdjęcie nie zostanie dobrze naświetlone, to nie ma żadnego znaczenia, że jego temat jest niecodzienny, a samo ujęcie zagadnienia — nietypowe i nowatorskie. Równie dobrze mógłbyś w ogóle go nie zrobić. Na pierwszy rzut oka zagadnienia związane z ekspozycją zdjęcia nie wydają się szczególnie skomplikowane. Przecież od razu widać, czy zdję- cie jest naświetlone poprawnie, czy też niedoświetlone (zbyt ciemne) albo prześwietlone (za jasne). 66 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym I rzeczywiście: jeśli fotografowana scena charak- teryzuje się umiarkowaną rozpiętością tonalną, co oznacza, że poszczególne fragmenty ujęcia nie różnią się znacznie jasnością, jeśli oświetlenie kadru jest jednorodne i spójne, a fotografowany obiekt — nie- ruchomy (rysunek 3.1), to ustawienie właściwych parametrów naświetlania nie jest rzeczą trudną. (Warto przy okazji wspomnieć, że do popularyzacji zagadnień, związanych z poprawnym wyborem para- metrów ekspozycji, przyczynił się jeden z najsłynniej- szych fotografików, znakomity Ansel Adams). Uważny czytelnik dostrzegł jednak w poprzednim akapicie solidną dawkę słówka „jeśli”. W rzeczywi- stości nie wszystkie sceny (a wśród nich również wiele takich, które szczególnie skłaniają do fotogra- fowania) spełniają wymienione wcześniej kryteria. Zazwyczaj mamy do czynienia z ujęciami, które: Rysunek 3.1. Statyczna, przeciętnie jasna i niezbyt zróżnicowana scena, taka jak ujęcie kwitnącego drzewa w japońskim ogrodzie, pokazane na rysunku, jest bardzo łatwa do sfotografowania 1. Charakteryzują się dużą rozpiętością tonalną (rysunek 3.2). 2. Są nierównomiernie oświetlone (rysunek 3.3). 3. Przedstawiają obiekty w ruchu (rysunek 3.4). Zdjęcie, pokazane na rysunku 3.3, jest interesujące, pomimo nierównomier- nego naświetlenia. Parametry ekspozycji tego ujęcia zostały dobrane pod kątem dobrze oświetlonego krajobrazu za oknem, przez co sama okiennica i detale okna pozostały w głębokim cieniu. W takich przypadkach przydają się podstawowe informacje dotyczące zasad prawidłowego naświet- lania, które umożliwią Ci uzyskanie najlepszego efektu, niezależnie od panujących warunków. Oczywiście, posługiwanie się automatyką naświetla- nia aparatu to nic złego, warto jednak zdawać sobie sprawę z mechanizmów rządzących wyborem właś- ciwych parametrów ekspozycji, choćby po to, by przekonać się, czy wartości obliczone automatycznie przez aparat pozwolą uzyskać zamierzony efekt. Jeden ze sposobów na otrzymanie poprawnie naświetlonego zdjęcia polega na wykonaniu kilku wariantów zdjęć tej samej sceny, a ściślej mówiąc — na sfotografowaniu jej przy różnych usta- wieniach (najczęściej różnych wartościach przy- słony). Technika ta nosi angielską nazwę bracketing i w niektórych aparatach cyfrowych może być zastosowana automatycznie. Zróżnicowanie poszczególnych warian- tów może przekraczać jedną liczbę przy- słony w górę lub w dół. Nie zawsze należy też zmieniać przysłony o pełną liczbę, niektóre modele aparatów umożliwiają różnicowanie ujęć o wartości ułamkowe — najczęściej o połowę liczby. W niektórych sytuacjach, automatyczne różnico- wanie wartości przysłony może ułatwić zrobie- nie poprawnego zdjęcia. Należy jednak pamiętać o pewnych niedogodnościach tego rozwiązania: 1. Automatycznie zwiększa się liczba zapisywa- nych zdjęć, a to oznacza, że karta pamięci aparatu zapełni się znacznie szybciej. Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 67 Rysunek 3.2. Ta fotografia przedstawia pnącze o wdzięcznej nazwie glicynia. Ze względu na spore różnice w oświetleniu w obrębie kadru była ona dość trudna do poprawnego naświetlenia 2. Posortowanie i uporządkowanie nagroma- dzonych fotografii może potem sprawiać kłopoty. 3. Co najważniejsze, w niektórych sytuacjach po prostu nie da się zastosować omawianej techniki, choćby dlatego, że fotografowany obiekt jest w ciągłym ruchu. Posługując się tą techniką, trudno też mówić o spontanicz- ności czy zabawie płynącej z fotografowania, a są to przecież bardzo istotne aspekty, które również mogą przekładać się na este- tykę i ekspresję zdjęcia. Wiele problemów związanych z niewłaś- ciwą ekspozycją czy zakresem tonalnym zdjęcia można rozwiązać w „cyfrowej ciemni”, czyli przy użyciu programów do edycji fotografii, takich jak Photoshop Elements lub Photoshop. Więcej infor- macji na ten temat znajdziesz w roz- dziale 7. Właściwa ekspozycja bywa także do pewnego stopnia rzeczą względną, a co za tym idzie, trudno oczekiwać w tym względzie idealnych wskazówek od algorytmów rządzących automatyką naświetla- nia aparatu czy też w pełni polegać na wartościach wyliczonych na podstawie wskazań światłomierza. Poprawne naświetlenie oznacza bowiem, że ciemne i jasne fragmenty sceny będą prezentować się na zdjęciu tak, jak tego oczekiwałeś. Oznacza to, że dużą rolę w ustawieniu właściwych parame- trów ekspozycji gra własna interpretacja sceny, a każde ujęcie można przedstawić na wiele różnych sposobów. Jednocześnie, dostępny zakres warto- ści tonalnych jest w pewien sposób ograniczony, co w niektórych przypadkach musi prowadzić do kompromisów. Na przykład, jeśli fotografujesz scenę w lesie, nad strumieniem i chcesz popraw- nie naświetlić złociste, jesienne liście i odblaski światła na wodzie, to zazwyczaj inne fragmenty zdjęcia pozostaną w cieniu, dokładnie tak, jak na 68 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym rysunku 3.5. Taki efekt można osiągnąć stosun- kowo łatwo nawet przy użyciu ustawień automa- tycznych: wystarczy wycelować w obiekt, który chcesz naświetlić poprawnie (w tym przypadku strumyk), wcisnąć do połowy spust migawki, wyka- drować scenę i ją sfotografować. Tę metodę świetnie ilustruje zdjęcie słynnego nowojorskiego drapacza chmur, pokazane na rysunku 3.6. Jeśli zdecydowałbym się naświetlić ją w taki sposób, by cały kadr był w miarę czytelny, to uzyskana w ten sposób fotografia byłaby mało interesująca. Znacznie lepszy sposób polegał na ustawieniu takich parametrów, by znajdująca się na drugim planie sylweta budynku Chryslera była oświetlona poprawnie, zaś tworzące naturalne ramy kadru budynki na pierwszym planie były bardzo ciemne. Jeśli miałbym wówczas pod ręką światłomierz punktowy, to z łatwością określiłbym parame- try naświetlania odpowiednie do takiej sytuacji. Niestety, miałem przy sobie tylko aparat, lecz wie- działem, że zamierzony efekt wymagał będzie nie- doświetlenia zdjęcia. Wykonałem więc najpierw pomiar automatyczny przy użyciu światłomierza aparatu, a następnie, posługując się wyliczonymi automatycznie wartościami jako punktem wyjścia, przełączyłem aparat w tryb ręczny i wykonałem kilka coraz ciemniejszych ujęć. Na koniec wybra- łem jedno — moim zdaniem najlepsze. Rysunek 3.3. To było prawdziwe wyzwanie, jeśli chodzi o poprawne naświetlenie zdjęcia: pierwszy plan, czyli okno, jest bowiem bardzo ciemne w porównaniu do drugiego planu, czyli widoku za oknem Naświetlaj na światła, a nie na cienie Doświadczeni fotograficy wiedzą, że często warto jest naświetlić zdjęcie w taki sposób, by nie prze- świetlić najjaśniejszych fragmentów sceny, choćby za cenę niedoświetlenia najciemniejszych obiektów. Takie rozwiązanie sprawdza się szczególnie dobrze w przypadku fotografii cyfrowej, ponieważ znacz- nie łatwiej jest rozjaśnić niektóre fragmenty zdjęcia przy użyciu takich programów, jak Photoshop czy Photoshop Elements, niż przyciemnić te, które zostały prześwietlone. Ponadto, zdjęcia zapisane w formacie RAW umożliwiają przeprowadzenie wstępnych poprawek i korekcji w znacznie większym zakresie, niż można tego dokonać w przypadku zwykłych fotografii. Jedno takie zdjęcie daje niemal takie same możliwości eksperymentowania, jak kilka ujęć o celowo zróżnicowanej ekspozycji. Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 69 Rysunek 3.4. Szybko poruszające się obiekty, takie jak karuzela pokazana na tym zdjęciu, wymagają wielu kompromisów, jeśli chodzi o parametry naświetlania Rysunek 3.5. Jeśli chcesz uzyskać na zdjęciu efekt w postaci światła migoczącego na powierzchni wody i prześwitującego przez jesienne liście, to jednocześnie wiele fragmentów fotografii zostanie ukrytych w cieniu 70 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Mechanizmy automatycznego nastawiania ekspo- zycji niemal na pewno nie wyliczyłyby ustawień takich, jakich użyłem do zrobienia zdjęcia na rysunku 3.6. Ustawienia te spowodowały bowiem pominięcie pewnych fragmentów kadru — cał- kowite ich zaciemnienie. Ta świadoma decyzja umożliwiła uzyskanie ciekawej fotografii i jed- nocześnie zilustrowała znaczenie, jakie może mieć samodzielny dobór właściwych ustawień naświetlania podczas fotografowania w plenerze. Niekiedy wręcz nie można opierać się wyłącznie na automatyce aparatu. Z drugiej strony, niekiedy należy również prze- świetlić pewne fragmenty zdjęcia, by to, na czym nam najbardziej zależy, zostało poprawnie naświet- lone. Na przykład, zdjęcie na rysunku 3.7 przed- stawia pąk kwiatu zaklęty w lodowej skorupce; najwyraźniej sprawił to spóźniony wiosenny przymrozek. Gdybym zdecydował się naświetlić zdjęcie w taki sposób, że niebo w tle miałoby nor- malny, szaroniebieski kolor, to roślina na fotografii (czyli główny motyw sceny) byłaby zdecydowanie zbyt ciemna. Rysunek 3.6. Choć niektóre fragmenty tego zdjęcia skryte są w głębokim cieniu, to cała kompozycja sprawia bardzo dobre wrażenie Rysunek 3.7. To zdjęcie jest interesujące, pomimo niemal zupełnie prześwietlonego tła Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 71 Trzy składniki ekspozycji Trzy czynniki, które wpływają na ekspozycję zdję- cia to: Prawdopodobnie będzie to najmniejsza wartość obsługiwana przez Twój aparat. Zakres dostępnych wartości jest jednak znacznie większy i w zależności od modelu urządzenia może sięgać nawet 3200. 1. czułość przetwornika optoelektronicznego aparatu (ISO); 2. przysłona obiektywu; 3. czas otwarcia migawki aparatu. Oczywiście, każde ujęcie wymaga po- prawnego oświetlenia fotografowanego obiektu. Parametr ISO (International Standards Organization) odnosi się do czułości przetwornika optycznego aparatu. W tradycyjnych aparatach fotograficznych parametr ISO oznaczał czułość błony filmowej (niekiedy czułość była też oznaczana skrótami ASA lub DIN). Apertura to wielkość otworu przysłony, czyli dia- fragmy obiektywu aparatu. Pełne otwarcie przysłony następuje wówczas, gdy ustawimy najmniejszą możliwą liczbę przysłony dla danego obiektywu. Czas otwarcia migawki określa, jak długo otwarta będzie migawka aparatu podczas naświetlania. Zazwyczaj mierzy się go w ułamkach sekundy. Ogólnie rzecz biorąc, na ekspozycję ujęcia składa się suma wszystkich wymienionych składników: parametru ISO, wielkości przysłony i czasu naświet- lania. Niebagatelny wpływ na końcowy efekt ma również oświetlenie fotografowanej sceny i Twój pomysł na jej przedstawienie na fotografii. Jeśli wolisz zdać się na automatykę aparatu, to sposób przedstawienia ujęcia będzie zależał wyłącznie od bezdusznych algorytmów urządzenia, a nie od Twojej pomysłowości. Im wyższa wartość parametru ISO, tym lepiej będzie radzić sobie Twój aparat w złych warun- kach oświetleniowych. Ceną za zwiększoną czu- łość jest jednak zwiększenie podatności matrycy światłoczułej na zmiany niewynikające z naświetle- nia (lub, jak mówią technologowie, zmiana wskaź- nika określającego odstęp sygnału od szumu), czyli, mówiąc ludzkim językiem — szum cyfrowy. Im wyższa wartość ISO, tym więcej będzie niepra- widłowo naświetlonych pikseli na zdjęciu. Natura tego szumu sprawia, że w skali makro ma on praktycznie rozkład losowy, a jego intensyw- ność rośnie wraz ze wzrostem parametru ISO. Warto zatem minimalizować wartość ISO, aby móc robić zdjęcia o najwyższej możliwej jakości. Szczególnie w warunkach plenerowych, duża ilość szumu cyfrowego może zepsuć najpiękniejszą nawet fotografię. Ponadto, w plenerze wysokie wartości ISO zazwyczaj nie są konieczne. Z dru- giej strony, zwiększenie tego parametru może stanowić ostatnią deskę ratunku w okolicznoś- ciach, w których nie możesz skorzystać z flesza, a panujące warunki oświetleniowe nie sprzyjają fotografowaniu. Parametr ISO w aparatach cyfrowych może przyj- mować jedynie określone wartości z pewnego zakresu; oznacza to, że nie możesz podać dowol- nej wielkości, lecz wybrać jedną z dostępnych, określonych przez producenta aparatu. Każda kolejna wartość teoretycznie powinna powodo- wać dwukrotnie zwiększenie czułości matrycy. Oto typowa skala wartości ISO, od najmniejszej do największej czułości: 50, 100, 200, 400, 800 i 1600. Rola parametru ISO Jeśli włączysz tryb automatycznego naświetlania i nie wprowadzisz żadnych zmian w ustawieniach aparatu, to najprawdopodobniej wartość para- metru ISO zostanie określona na 100 lub 200. Jeśli Twój aparat oferuje zakres wartości od 50 do 1600, to powinieneś, przynajmniej teoretycznie, móc wybrać jedną z podanych tutaj czułości. Wiele aparatów wyposażonych jest w funkcję automa- tycznej regulacji wartości parametru ISO, w zależ- ności od panujących warunków oświetleniowych. 72 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Praktyka dowodzi, że w zdecydowanej większości przypadków w zupełności wystarcza wybór jednej z dwóch wartości ISO: 100 lub 200. Zmianę bieżącej wartości parametru ISO na inną, sąsiadującą, można trak- tować jak zwiększenie lub zmniejszenie przysłony o jedną liczbę (lub podwojenie albo dwukrotne skrócenie czasu naświet- lania). Więcej informacji na ten temat znajdziesz w podrozdziale zatytułowa- nym „Znaczenie przysłony obiektywu”. Wiemy już zatem, że zwiększenie wartości para- metru ISO umożliwia fotografowanie przy słab- szym oświetleniu, a ceną jaką za to płacimy, jest zwiększenie ilości szumu cyfrowego w obrazie. Skoro tak, to na ile widoczny jest spadek jakości przy wyższej czułości matrycy? Wpływ szumu na jakość obrazu zależy od bardzo wielu czynników, począwszy od konstrukcji apa- ratu, na typie i wielkości matrycy skończywszy. Olbrzymią rolę odgrywa tutaj również czynnik losowy, którego nie można w precyzyjny sposób przewidzieć. Nawet dwa zdjęcia, wykonane tym samym aparatem i przy tych samych ustawieniach ISO, mogą różnić się jakością, rozumianą jako ilość szumu cyfrowego. Niepoprawnie zarejestrowane piksele najczęściej są białe, niebieskie, purpurowe bądź żółte, lecz mogą być równie dobrze zupełnie innego koloru. Jeśli błędny piksel pojawia się na więk- szości zdjęć w tym samym miejscu lub za każdym razem, gdy fotografujesz z długim czasem naświetlania, może to oznaczać, że matryca Twojego aparatu zawiera tzw. martwy piksel (nazywany też „wypalonym”). W takim przypadku należy oddać aparat do autoryzowanego serwisu, szczególnie jeśli nadal jest on objęty gwarancją. Większe przekłamania obrazu pojawiają się na zdjęciach zrobionych przy słabym oświetleniu, ponieważ oprogramowanie aparatu znacznie lepiej radzi sobie z filtrowaniem zjawiska szumu cyfro- wego w sytuacji, gdy warunki fotografowania są dobre, a do aparatu trafia większa ilość światła (wówczas procesor obrazu dysponuje większą ilością informacji, z której może „odsiać” niepożą- dane przekłamania). Zjawisko szumu cyfrowego jest w pewnej mierze losowe i zależy od wielu czynników, takich jak typ i model aparatu, jakość matrycy światłoczu- łej i rodzaj fotografowanej sceny. Można jednak z powodzeniem przyjąć założenie, że przy czuło- ści rzędu ISO 100 nie więcej niż jedna dziesiąta promila wszystkich pikseli obrazu zostanie prze- kłamana. Po zwiększeniu wartości parametru ISO do 1600 ilość niepoprawnie zarejestrowanych pikseli gwałtownie wzrasta i może sięgać nawet 5 wszystkich pikseli zdjęcia. Przy 5 zaszumieniu fotografia staje się po prostu siedliskiem szumu cyfrowego i rudno potraktować ją jako udaną. Warto zatem pamiętać, że zwiększenie wartości parametru ISO oznacza, iż nie należy spodziewać się idealnych fotografii. Trzeba też pamiętać o tym, by po zmianie tego parametru w jakiejś awaryjnej sytuacji przywrócić jego pierwotną, niską wartość. Znaczenie przysłony obiektywu Liczba przysłony obiektywu decyduje o tym, jak dużą średnicę ma otwór, przez który światło wpada do aparatu. Średnica tego otworu regulowana jest przez specjalny mechanizm w obiektywie, zwany diafragmą (lub niekiedy przysłoną tęczówkową). Jeśli przysłona jest „szeroko otwarta”, to znaczy, że mechanizm ten został ustawiony w taki sposób, by do aparatu trafiła jak największa ilość światła. Jeśli przysłona jest „zamknięta”, to znaczy, że została ustawiona tak, by do aparatu trafiła mini- malna ilość światła niezbędna do zrobienia prawid- łowego zdjęcia w danych warunkach. Podobnie jak parametr ISO, stopień otwarcia przy- słony mierzy się przy użyciu specjalnej skali, skła- dającej się z szeregu wartości, zwanych liczbami przysłony (f-stop). Im mniejsza jest liczba przysłony, tym większa będzie średnica otworu, przez który wpada światło. Minimalna liczba przysłony (czyli taka, która zapewnia największą średnicę otworu) może wynosić na przykład f/2,8, zaś maksymalna, czyli przepuszczająca najmniej światła — na przy- kład f/32. Każda kolejna liczba przysłony powoduje zmniej- szenie ekspozycji o połowę w porównaniu do liczby poprzedniej. Pełna skala pomiędzy f/2,8 a f/32 zawiera następujące wartości: f/2,8; f/4; f/5,6; f/8; f/11; f/16; f/22 oraz f/32. Ponieważ każda liczba przysłony zmniejsza o po- łowę ilość światła wpadającego do obiektywu, to przysłona f/8 przepuszcza ośmiokrotnie mniej światła niż f/2,8 (ponieważ na skali dzielą je trzy kolejne liczby). Zmiana przysłony na f/32 sprawia, że do aparatu trafia zaledwie 1/64 ilości światła, które wpada przy przysłonie ustawionej na f/2,8. Jeśli potraktujesz liczby przysłony jak ułamki (którymi są one w rzeczywisto- ści), to łatwiej będzie Ci zapamiętać, że mniejsza liczba przysłony oznacza więk- szą średnicę otworu i zarazem większą ilość światła wpadającego do aparatu. W odróżnieniu od zmian parametru ISO, zmniej- szanie lub zwiększania przysłony nie ma wpływu na jakość obrazu. Zakładając, że zdjęcie jest prawid- łowo naświetlone (naświetlone zgodnie z Twoimi oczekiwaniami), to jedyna różnica dzieląca kolejne liczby przysłony polega na zmianie głębi ostrości fotografii. Więcej informacji o głębi ostrości znaj- dziesz w rozdziale 1. Jeśli zwiększysz liczbę przysłony, aby uzyskać więk- szą głębię ostrości zdjęcia, to zabieg ten należy skompensować przy użyciu innego parametru w taki sposób, by zdjęcie mimo wszystko zostało dobrze naświetlone. Jeżeli wolałbyś uniknąć zmiany wartości parametru ISO z obawy przed ewentualną utratą jakości obrazu, to tym „innym parametrem” może być jedynie czas naświetlania. Trudno jednak znacznie wydłużyć czas naświetla- nia w przypadku poruszających się obiektów. Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 73 Zmiana przysłony ma zatem bezpośredni wpływ na głębię ostrości zdjęcia i pośredni na sposób, w jaki na zdjęciu ukazany zostanie ruch obiektów (ponieważ korekcję przysłony należy skompen- sować odpowiednią zmianą czasu naświetlania). Biorąc pod uwagę rodzaj fotografowanej sceny, powinieneś zatem samodzielnie podjąć decyzje dotyczące głębi ostrości i ewentualnego czasu naświetlania lub włączyć jeden z półautomatycz- nych trybów działania aparatu. Zmiana trybu działania przysłony Zmianie przysłony może — a czasem wręcz powi- nien — towarzyszyć wybór innego czasu naświet- lania. Znaczenie czasu naświetlania zostanie szczegółowo omówione w dalszej części rozdziału. Zdecydowana większość aparatów cyfrowych oferuje tryb preselekcji przysłony (zwany też prio- rytetem przysłony). Po włączeniu tego trybu zada- niem użytkownika jest wybór odpowiedniej liczby przysłony, podczas gdy aparat zajmie się resztą, czyli ustaleniem właściwego czasu naświetlania. (Istnieje też analogiczny tryb o odwrotnym dzia- łaniu, w którym użytkownik wybiera czas naświet- lania, zaś aparat automatycznie dobiera do niego poprawną wartość przysłony. Taki tryb nosi nazwę preselekcji czasu otwarcia migawki). Nazwy wymienionych trybów różnią się w paratach pochodzących od różnych producentów, choć sposób ich działania jest zawsze taki sam. Sprawdź w instrukcji obsługi Twojego aparatu, czy oferuje on tryby preselekcji i jak brzmią ich nazwy. Niektóre modele aparatów oferują także inne tryby związane z wyborem przysłony. Oprócz trybu pre- selekcji przysłony, który polega na automatycznym dopasowaniu odpowiedniego czasu naświetlania przez aparat oraz trybów manualnych, w których całe zadanie ustawienia właściwych parametrów ekspozycji spada na użytkownika, dostępny jest też tryb programowalny. W trybie tym aparat 74 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym wyświetla kilka możliwych kombinacji liczby przy- słony i czasu naświetlania, które umożliwią pra- widłową ekspozycję ujęcia. Wartości wyliczonych w tym trybie można zazwyczaj użyć do automa- tycznego różnicowania ekspozycji (bracketing); zagadnienie to omówię w dalszej części rozdziału. Tryb ten można wykorzystać również do celo- wego niedoświetlenia bądź prześwietlenia zdjęcia o zadaną wartość, nie przejmując się wyliczaniem i ustawieniem właściwych liczb przysłony. Prawie wszystkie aparaty cyfrowe wyposa- żone są w tryb całkowicie automatyczny, który zwalnia użytkownika z dokony- wania jakichkolwiek wyborów. W takim trybie nie można wprowadzać żadnych poprawek w ustawieniach obliczonych przez aparat. Właściwa ekspozycja to taka, którą za poprawną uzna fotograf, a nie aparat. Ujęcia niedoświetlone lub prześwietlone z punktu widzenia aparatu stanowią jedynie efekt pewnych założeń zaprogra- mowanych w modelu działania proce- sora obrazu tego urządzenia i oczywiście nie uwzględniają walorów artystycznych fotografii. Oznacza to, że najlepsze według Ciebie zdjęcie dla aparatu może być zupełnie niepoprawne technicznie. Jak wybrać przysłonę? Konsekwencje wybrania określonej liczby przy- słony są dwojakie, a mianowicie: 1. Zmiana głębi ostrości, czyli sposób odwzo- rowania obiektów znajdujących się w pewnej odległości od miejsca ostrzenia. 2. Wybór odpowiedniego czasu naświetlania, który ma wpływ na to, w jaki sposób przed- stawione będą na zdjęciu obiekty porusza- jące się oraz na to, jaki wpływ na jakość zdjęcia będzie miała stabilność aparatu. Podstawowym elementem każdego obiektywu są soczewki ułożone w odpowiedni sposób. Większość obiektywów przy pewnych wartościach przysłony spisuje się lepiej — a ściślej rzecz biorąc, ładniej „rysuje” obraz i kolory — niż przy innych. Co więcej, pomimo supernowoczesnych procesów technolo- gicznych, w jakich powstają współczesne soczewki, każda z nich jest jednak w pewnym sensie niepo- wtarzalna, nawet jeśli są one oznaczone w ten sam sposób i pochodzą od jednego producenta. W materiałach reklamowych producenta aparatu czy obiektywu nie znajdziesz informacji o tym, przy jakich wartościach przysłony będzie on spisy- wał się najlepiej. Jedyny sposób na to, by się o tym przekonać, polega na zrobieniu mnóstwa zdjęć i na uważnym śledzeniu ich jakości w odniesieniu do liczby przysłony, przy jakiej zostały wykonane. Z czasem na pewno uda Ci się dostrzec pewne różnice i dzięki temu poznać wady i zalety obiek- tywu w Twoim aparacie. Najlepszą jakość zdjęć uzyskuje się zazwyczaj przy przysłonach o średniej wartości dla danego obiektywu, najczęściej są to przysłony f/5,6, f/8 i f/11, jednak różnica jakości pomiędzy „najlep- szą” i „najgorszą” liczbą przysłony może być bar- dzo niewielka, dlatego raczej warto skupić się na innych czynnikach, które mają większy wpływ na wybór odpowiedniej przysłony — na przykład głębi ostrości czy odwzorowaniu ruchu. Czas otwarcia migawki Zakres dostępnych czasów naświetlania jest ściśle uzależniony od modelu aparatu. Proste aparaty kompaktowe wyposażone w wizjer LCD, takie jak Canon PowerShot czy Nikon COOLPIX, oferują zazwyczaj czasy naświetlania od 1/4 (najdłuż- szy) do 1/2000 sekundy (najkrótszy). Lustrzanki cyfrowe, takie jak Nikon D70, oferują znacznie szerszy zakres czasów naświetlania, od 30 sekund (najdłuższy) do 1/8000 sekundy (najkrótszy). Większość aparatów cyfrowych umożliwia także fotografowanie przy nieograniczonym czasie naświetlania, co oznacza, że możesz trzymać migawkę otwartą tak długo, jak długo będziesz uważał za konieczne. Może to być nawet kilka godzin, choć zdjęcia tego typu nie trafiają się często. Po pierwsze, rzadko jest taka potrzeba, a po drugie, już kilkuminutowy czas naświetlania wymaga olbrzymiej cierpliwości. Posługując się nieograniczonym czasem naświet- lania, można jednak sfotografować obiekty, które są nawet bardzo słabo oświetlone. Na przykład, nocne zdjęcie łyżwiarzy na lodowisku, zrobione w świetle księżyca (rysunku 3.8), wymagało czasu naświetlania wynoszącego około 15 sekund. Jeśli chcesz, aby jak największa część zdjęcia była ostra, to powinieneś wybrać największą możliwą liczbę przysłony, na przykład f/16 lub nawet większą. W takim przypadku ujęcie będzie wymagało bardzo długiego czasu naświetlania. Długi czas naświetlania zwiększa jednak ryzyko poruszenia aparatem pod- czas fotografowania, a poruszone zdjęcie wygląda fatalnie: jest nieostre i rozmyte. Warto zatem dobrze przemyśleć kwestię zwiększania przysłony aparatu, ponieważ troszczenie się o dużą głębię ostrości, jeśli w grę wchodzi możliwość zrobienia rozmytego zdjęcia, można porównać do przejmo- wania się chmarą komarów, podczas gdy tuż przed Tobą stoi rozjuszony niedźwiedź. Zdjęcia o dużej głębi ostrości, na których zarówno pierwszy plan, Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 75 jak i odległe obiekty w tle są ostre i wyraźne, zazwy- czaj wymagają zastosowania statywu — tak jak w przypadku fotografii pokazanej na rysunku 3.9. Ryzyko poruszenia aparatem występuje zawsze, gdy fotografujesz z czasem naświetlania rzędu 1/125 sekundy lub dłuższym, zaś przy 1/30 sekundy jest niemal pewne. Dopuszczalny czas naświetlania pod- czas fotografowania „z ręki” zależy od umiejętności fotografa i od pozycji, jaką musi on przyjąć podczas robienia zdję- cia. Jeśli będziesz zmuszony trzymać ręce wysoko nad głową, to niewątpliwie będą one drżeć znacznie bardziej, niż wówczas, gdy możesz przykucnąć lub się o coś oprzeć. Im dłuższa ogniskowa obiektywu, tym większym problemem stają się ewentu- alne wstrząsy i poruszenia, a co za tym idzie — tym krótszy powinieneś dobrać czas naświetlania. Rysunek 3.8. Nawet bardzo niewielka ilość światła wystarcza do zrobienia zdjęcia, jednak czas naświetlania ujęcia bardzo się wówczas wydłuża 76 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Rysunek 3.9. Na tym zdjęciu zarówno pierwszy plan, jak i tło ujęcia są stosunkowo ostre. Zdjęcie zrobione zostało przy użyciu statywu; przysłona wynosiła f/22 Podczas fotografowania w plenerze można osiąg- nąć wspaniały efekt „zatrzymanego w kadrze” ruchu. Szczególnie interesujące efekty można uzy- skać fotografując wodę, lecz równie dobrze można eksperymentować ze zdjęciami drzew, trawy, chmur i innych ciekawych obiektów. Obserwując płynącą wodę, dostrzegasz mnóstwo drobnych zdarzeń, nieustanny migotliwy blask i ruch. Jednak na zdjęciu zrobionym przy długim czasie naświet- lania, jak to, które zostało pokazane na rysunku 3.10, woda zastyga w bezruchu niczym abstrak- cyjna rzeźba. Celem tego wywodu jest zwrócenie uwagi na zależność pomiędzy czasem naświetlania a przy- słoną — w niektórych przypadkach, tak jak na fotografii z rysunku 3.10, warto wybrać bardzo dużą liczbę przysłony, by można było zrobić zdję- cie przy dłuższym czasie otwarcia migawki. Efekt ten najłatwiej jest uzyskać postę- pując niejako „od drugiej strony”. Po włą- czeniu trybu preselekcji czasu otwarcia migawki należy wybrać żądany (długi) czas naświetlania, a aparat sam auto- matycznie dobierze odpowiednio dużą liczbę przysłony. Podsumowując te rozważania, należy podkre- ślić, że zmiana przysłony może być podykto- wana chęcią zapewnienia najlepszych warunków działania obiektywu, zmianą głębi ostrości lub czasu naświetlania (otwarcia migawki). Niewielka apertura (czyli duża liczba przysłony) umożliwia zwiększenie czasu naświetlania zawsze wtedy, gdy będziesz tego potrzebował. Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 77 Możesz też zdecydować się na pewien kompromis, polegający na takim sfotografowaniu sceny, aby „zatrzymać” poruszający się obiekt jedynie częś- ciowo, tak jak na zdjęciu pokazanym na rysunku 3.11, gdzie spadająca kaskada wody nie zastygła w bezruchu, lecz wygląda bardzo naturalnie, prak- tycznie tak, jak widzielibyśmy ją gołym okiem, przystanąwszy na szlaku w Columbia Gorge. Jak widać, woda jest częściowo rozmyta, lecz jedno- cześnie nie sprawia wrażenia jednolitej, spójnej rzeźby, tak jak na poprzednim zdjęciu, zrobionym przy znacznie dłuższym czasie naświetlania. Zdjęcie pokazane na rysunku 3.11 było naświet- lane przez 1/125 sekundy i ten czas w zupełności wystarczył, by przedstawić płynącą wodę w zamie- rzony sposób. Przy czasie naświetlania wynoszącym 1/125 sekundy, należało ustawić przysłonę f/8. Aby uzyskać efekt częściowego „zatrzy- mania” ruchu, zazwyczaj wystarczy ustawić czas naświetlania rzędu 1/60 lub 1/125 sekundy. W tabeli 3.1 znajdziesz poglądowe zestawienie wpływu różnych czasów naświetlania na wygląd poruszających się obiektów na fotografii. Fotografia bywa nazywana sztuką „zatrzymaną w kadrze”, zaś cała tajemnica właściwego uchwy- cenia poruszających się obiektów polega na dobra- niu odpowiedniej kombinacji przysłony i czasu naświetlania. Te dwa elementy to podstawowe narzędzie pracy fotografika, który w niepowta- rzalny, artystyczny sposób chce ukazać i zinterpre- tować rozgrywającą się na jego oczach scenę. Rysunek 3.10. Płynąca woda na zdjęciu zrobionym przy długim czasie naświetlania zastygła i przypomina miękką, lejącą tkaninę Analogicznie, jeśli będziesz chciał „zamrozić” na zdjęciu szybko poruszający się obiekt lub zapo- biec ewentualnemu poruszeniu aparatem podczas fotografowania bez statywu, to powinieneś mak- symalnie skrócić czas otwarcia migawki. Bardzo często będzie wymagało to jednoczesnego zmniej- szenia przysłony, na przykład do f/2,8. W trybie preselekcji czasu otwarcia migawki możesz wybrać żądany czas naświetlania, a aparat automatycznie dobierze wówczas odpowiednią przy- słonę. Czas naświetlania rzędu 1/500 lub 1/1000 sekundy pozwala „zatrzymać” nawet bardzo szybko poruszające się obiekty. 78 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Rysunek 3.11. Dzięki dobraniu umiarkowanego czasu naświetlania — niezbyt długiego i niezbyt krótkiego — ten wodospad wygląda na zdjęciu niemal tak samo, jak widziany gołym okiem Wpływ czasu naświetlania na wygląd poruszających się obiektów Tabela 3.1. Zakres czasu naświetlania (w ułamkach sekundy) 1/500 – 1/1000 1/30 – 1/125 Dłuższy niż 1/30 (długi czas naświetlania) Dłuższy niż 1/2 (długi czas naświetlania) Wygląd poruszających się obiektów na zdjęciu Niemal każdy, nawet bardzo szybki ruch zostaje „zatrzymany” Umożliwia zachowanie naturalnej równowagi pomiędzy „zatrzymaniem” a nieznacznym rozmyciem poruszającego się obiektu Zdjęcie należy robić przy użyciu statywu; fotografowanie z ręki na pewno spowoduje rozmycie fotografii Poruszające się obiekty „zastygają”, tworząc rozmyte, miękkie smugi (im dłuższy czas naświetlania, tym bardziej widoczny będzie ten efekt) Tryby preselekcji czasu naświetlania Oprócz trybów, w których nadrzędną rolę pełni przysłona, większość aparatów cyfrowych oferuje tryb preselekcji czasu otwarcia migawki czy — jak mówią niektórzy — tryb automatyki przysłony. W trybie tym użytkownik powinien wybrać żądany czas naświetlania, zaś aparat automatycznie dobie- Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 79 rze do niego właściwą liczbę przysłony — taką, by zdjęcie było poprawnie naświetlone. Na przykład, by otrzymać zdjęcie pokazane na rysunku 3.12, na którym płynące na powierzchni wody liście zostały rozmyte, niektóre zaś, tkwiące nieruchomo, są wyraźne i ostre, należało zamon- tować aparat na statywie i naświetlać ujęcie przez 1/4 sekundy. Rysunek 3.12. To zdjęcie zostało zrobione przy przysłonie wynoszącej f/22, zaś jego czas naświetlania wynosił 1/4 sekundy. Dzięki temu płynące liście zostawiły na powierzchni wody półprzejrzyste ślady 80 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Równoważne warianty ekspozycji Zapewne domyślasz się już, że przy zadanej war- tości parametru ISO zawsze istnieje wiele różnych wariantów „poprawnego” naświetlenia każdego ujęcia. Każdy z tych wariantów polega na dopa- sowaniu liczby przysłony i odpowiedniego czasu otwarcia migawki. „Poprawna ekspozycja” — to znaczy taka, którą zamierzasz uzyskać: wszystko zależy bowiem od tego, co i w jaki sposób chcesz wyrazić na fotografii. Jeśli pozo- stawisz aparat w trybie automatycznym, w którym wystarczy wycelować i pstryk- nąć fotkę, to ta „poprawna” ekspozycja obliczana jest automatycznie, zgodnie z pewnym modelowym rozwiązaniem zaprogramowanym przez producenta aparatu. Jeśli zdecydujesz się na samo- dzielne ustawienie wszystkich parame- trów zdjęcia (na przykład po to, by dobrze naświetlić jakiś fragment sceny kosztem niedoświetlenia innego), to właśnie ta niepełna ekspozycja będzie poprawna — zakładając oczywiście, że uda Ci się dzięki temu uzyskać odpowiedni efekt. Wybierając dowolny z wariantów poprawnej eks- pozycji, otrzymasz dobrze naświetlone zdjęcie. Różnice pomiędzy tymi wariantami polegają na wpływie przysłony i czasu naświetlania na różne aspekty fotografii, takie jak głębia ostrości czy ukazanie ruchu. Zapewne pamiętasz, że liczba przysłony może mieć również wpływ na jakość obrazu ze względu na właściwości konstrukcyjne obiektywu. Fotograf, który zaryzykuje przejęcie sterów od automatycznego pilota aparatu będzie miał moż- liwość samodzielnego wybrania jednego z warian- tów ekspozycji. Takiego wariantu, który w jak najwierniejszy sposób pozwoli zrealizować jego pomysł na przedstawienie fotografowanej sceny. Posłużę się tutaj pewnym przykładem. Przypuśćmy, że fotografujesz w plenerze w sło- neczny, jasny dzień. Standardowe wartości przy- słony i czasu naświetlania w takie dni to zazwyczaj około f/8 i 1/250 sekundy. W tabelach 3.2 oraz 3.3 znajdziesz różne poprawne warianty parame- trów naświetlania, pozwalające dostosować eks- pozycję zdjęcia do rodzaju fotografowanej sceny — na przykład po to, by odpowiednio zobrazować poruszające się obiekty lub, by uzyskać odpowied- nią głębię ostrości. Wszystkie te warianty są odpo- wiednikami podanych przed chwilą ustawień. Różnice pomiędzy fotografiami, zrobionymi przy użyciu sąsiadujących par ustawień, nie są zbyt znaczące. Na przykład, zdjęcie zrobione w 1/125 sekundy i przy przysłonie f/11 oraz fotografia naświetlana 1/250 sekundy przy przysłonie f/8 byłyby bardzo podobne do zdjęcia zrobionego w 1/500 sekundy i przy przysłonie f/5,6 (choć jednocześnie trzeba podkreślić, że przysłona f/11 pozwala na uzyskanie znacznie większej głębi ostrości niż przysłona f/5,6, zaś czas naświetlania rzędu 1/500 sekundy eliminuje ryzyko poruszenia aparatem znacznie skuteczniej, niż czas wynoszący 1/125 sekundy). Równoważne warianty ekspozycji (krótki czas naświetlania) Czas naświetlania (w ułamkach sekundy) Liczba przysłony Tabela 3.2. 1/250 1/500 1/1000 1/2000 f/8 f/5,6 f/4 f/2,8 Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 81 Równoważne warianty ekspozycji (duża przysłona) Tabela 3.3. Liczba przysłony Czas naświetlania (w ułamkach sekundy) f/8 f/11 f/16 f/22 f/32 1/250 1/125 1/60 1/30 1/15 Jeżeli porównamy skrajne wartości z obydwu tabel, to różnica płynąca z wybrania odpowiednich parametrów naświetlania będzie od razu rzucała się w oczy. Przy 1/2000 sekundy i przysłonie f/2,8 głębia ostrości jest niesamowicie płytka, zaś każdy, nawet najszybszy ruch będzie zatrzymany z lase- rową ostrością. Z drugiej strony, czas naświetlania rzędu 1/15 sekundy i przysłona f/32 zapewnią Ci bajeczną wręcz głębię ostrości, jednak do takiej fotografii musisz przygotować solidny statyw, by uniknąć niepożądanego poruszenia aparatem. Kalibracja balansu bieli Balans bieli to wspaniałe narzędzie umożliwia- jące uzyskanie właściwej kolorystyki cyfrowych fotografii. Tradycyjna fotografia nie oferuje tak wygodnego w użyciu narzędzia, którego możliwo- ści można byłoby porównać z funkcjami korekcji balansu bieli w aparatach cyfrowych. Kolor światła mierzony jest w stopniach Kelwina. Im mniejsza jest wartość opisująca kolor światła w tej skali, tym cieplejsze (bardziej czerwone) jest światło. Wyższe wartości oznaczają barwy chłod- niejsze (bardziej niebieskie). W tabeli 3.4 zebrane zostały wartości temperatur światła w stopniach Kelwina dla różnych warunków otoczenia, w ja- kim może znaleźć się fotograf. W zamierzchłej epoce fotografii tradycyjnej przy- datność kliszy do fotografowania w określonym świetle oznaczało się na opakowaniu. I tak, błona filmowa przeznaczona do fotografowania w dzień oznaczona była wartością 5000°K. Jeśli na kliszy, której odwzorowanie kolorów było optymalne dla określonego oświetlenia, zrobiono zdjęcia w zupełnie innych warunkach, to kolory- styka otrzymanych fotografii znacznie odbiegała od oczekiwań fotografa. Na przykład, zdjęcie zro- bione w pomieszczeniu oświetlonym tradycyjnymi żarówkami (3000°K) na kliszy przeznaczonej do fotografowania w dzień (5000°K) byłoby poma- rańczowe, zdjęcie na tej samej kliszy, lecz zrobione w cieniu (10000°K), byłoby niebieskie, zaś ana- logiczna fotografia przy oświetleniu jarzeniowym (20000°K) byłaby całkiem zielona. Lampy jarzeniowe i fluorescencyjne cha- rakteryzują się bardzo dużą rozpiętością temperatur, sięgającą od 10000°K do 20000°K, choć zazwyczaj ich kolor mie- ści się bliżej dolnej granicy tego zakresu. Funkcje korekcji balansu bieli umożliwiają takie skompensowanie temperatury oświetlenia, by kolorystyka zdjęcia jak najwierniej oddawała naturalne barwy sfotografowanej sceny. Prócz oczywistego zastosowania funkcji służących do korygowania balansu bieli, czyli neutralizowania niepożądanych przebarwień, możesz przy ich użyciu celowo zmienić kolorystykę fotografii, aby uzyskać nietypowy, artystyczny efekt. 82 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Temperatura oświetlenia w typowych sytuacjach (w stopniach Kelwina) Tabela 3.4. Warunki oświetleniowe Progowa intensywność postrzegania światła Wschodzące słońce Światło świecy Oświetlenie żarowe Światło dzienne Lampa błyskowa Pochmurny dzień Zacienione miejsce w dzień (może być zaskakująco „chłodne”) Oświetlenie jarzeniowe i fluorescencyjne (temperatury mogą być bardzo różne, nawet w przypadku jednego źródła światła) Temperatura w stopniach Kelwina ~750°K 1800°K 1800°K 3000°K 5000 – 5500°K 5400°K ~6000°K nawet do 10000°K 10000 – 20000°K Niebo na północy (na Północnym Kole Podbiegunowym, w dniu równonocy, mniej więcej o godzinie 0:00, aparat skierowany na północ) 28000°K i więcej Większość aparatów cyfrowych wyposażona jest w trzy tryby regulacji balansu bieli: 1. automatyczny; 2. pozwalający na wybór jednej z gotowych wartości; 3. całkowicie ręczny. W trybie automatycznym aparat stara się zana- lizować oświetlenie otoczenia i na podstawie otrzymanych wyników dobrać właściwe ustawie- nie balansu bieli. W trybie umożliwiającym wybór jednej z warto- ści użytkownik powinien samodzielnie oszacować rodzaj oświetlenia i wybrać jedną z dostępnych opcji, umożliwiającą skorygowanie jego tempera- tury. Jeśli wiesz, że jakaś sesja zdjęciowa odbędzie się na przykład w pomieszczeniu oświetlonym zwy- kłymi żarówkami, to zamiast polegać na zawodnej niekiedy automatyce aparatu, powinieneś samo- dzielnie wybrać odpowiednią opcję. Zazwyczaj opcje te noszą następujące nazwy: ✦ Incandescent (oświetlenie żarowe), ✦ Fluorescent (oświetlenie jarzeniowe), ✦ Direct sunlight (bezpośrednia operacja sło- neczna), ✦ Flash (lampa błyskowa), ✦ Cloudy (pochmurny dzień), ✦ Shade (w cieniu). Ręczny tryb ustawiania balansu bieli polega na wycelowaniu wizjerem aparatu w obiekt o natu- ralnym kolorze (najczęściej biały lub szary arkusz papieru) i dokonaniu odpowiednich ustawień przy użyciu opcji i poleceń dostępnych w menu apa- ratu. Należy to zrobić w tych samych warun- kach, w których za chwilę będziesz fotografował. Szczegółowe informacje na ten temat znajdziesz w instrukcji obsługi Twojego aparatu. Niektóre aparaty cyfrowe umożliwiają zapamiętywanie i odtwarzanie usta- wień balansu bieli. Niektóre pozwalają również na wczytanie tych ustawień na podstawie dowolnej fotografii zrobionej wcześniej tym samym aparatem. Przypuśćmy, że w połowie lata wyruszyłeś na wyprawę na Alaskę, gdzieś poza granice Północnego Koła Podbiegunowego. Kolor światła dziennego w tym rejonie sprawia, że zdjęcie zrobione przy Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 83 standardowych ustawieniach balansu bieli będzie niebieskozielone. Oczywiście, takie zdjęcia mają swój klimat i możesz robić je w ten sposób celowo, aby udowodnić, że dusza podróżnika pognała Cię na ryzykowną wyprawę na koniec świata. Jeśli chciałbyś jednak oddać na zdjęciu naturalną kolo- rystykę otoczenia, tak jak na fotografii pokazanej na rysunku 3.13, to powinieneś najpierw ręcznie skonfigurować balans bieli w taki sposób, by skom- pensować niepożądane przebarwienia. Rysunek 3.13. Naturalna kolorystyka polarnego krajobrazu otaczającego górę Moosejaw Mountain na Alasce została zachowana dzięki ręcznej kalibracji balansu bieli w aparacie 84 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Doskonała makrofotografia Fotografowanie obiektów w dużym zbliżeniu, czyli makrofotografia, może wymagać specjalnych fil- trów powiększających, zamontowanych na obiek- tywie aparatu lub zwykłego obiektywu typu zoom, w który wyposażona jest większość cyfrówek. Niezależnie od tego, jakim sprzętem będziesz się posługiwał, dobra makrofotografia wymaga pew- nych specjalnych przygotowań. Jak sama nazwa wskazuje, zdjęcia w dużym zbli- żeniu wykonuje się w bardzo niewielkiej odle- głości od fotografowanego przedmiotu. Z bliska zaś doskonale widać nawet najdrobniejsze wady. Nawet jeśli podczas ustawiania ujęcia umkną one Twojej uwadze, to już na monitorze komputera będzie je widać jak na dłoni — tym lepiej, im sil- niejsze było powiększenie. Na przykład, fotografia pokazana na rysunku 3.14 sprawia dobre wrażenie: w atrakcyjny sposób pokazuje gąszcz kolorowych kwiatów, skropio- nych wiosennym deszczem. Niestety, pierwszy rzut oka na to samo zdjęcie na ekranie ujawnia smutną prawdę: wśród ładnych, rozwiniętych kwiatów jest też kilka uschniętych pąków i innych „mankamentów” rośliny. Jeśli zamia- rem fotografa jest pokazanie uschniętych pąków, to oczywiście nie ma nic złego w ich eksponowaniu, lecz najczęściej tacy niepożądani intruzi pojawiają się w kadrze bez wiedzy fotografującego. Wniosek narzuca się sam: każde zdjęcie tego typu należy bardzo uważnie przeanalizować. Rzadko kiedy udaje się zrobić tak dobrą makrofotografię, by nie wymagała ona pewnych poprawek. Na przykład, fotografując scenę pokazaną na rysunku 3.15., zde- cydowałem się odrobinę poprawić ułożenie zawi- niętego liścia. Zrobiłem to w taki sposób, by ukryć naturalne wady większego listka, który był głównym przedmiotem mojego zainteresowania. Oczywiście, pewne niedoskonałości listka nadal widać, lecz nie rzucają się one w oczy aż tak, jak wówczas, gdybym nie ingerował w naturalny wygląd sceny. Rysunek 3.14. Wśród kępy kolorowych kwiatów daje się dostrzec kilka brzydkich, uschniętych pąków Rozdział 3 ✦ Podstawy fotografii 85 Rysunek 3.15. Czasami warto pomóc naturze i samodzielnie przygotować ciekawą scenę do makrofotografii Im większe zbliżenie, tym mniejsza będzie głębia ostrości. Oznacza to, że zasięg ostrzenia aparatu jest coraz płytszy, a równoległe ustawienie płasz- czyzny matrycy światłoczułej do fotografowanego obiektu jest tutaj nieporównanie bardziej istotne niż podczas fotografowania pejzaży. Jaki może mieć efekt drobne pochylenie aparatu podczas foto- grafowania Matterhornu? Nie ma najmniejszych szans, by ktokolwiek mógł dostrzec efekt takiego pochylenia na zdjęciu. Taka sama zmiana ustawienia w przypadku makrofotografii ma jednak kluczowe znaczenie dla ostrości zdjęcia. Najlepszym sposobem na uniknięcie problemów z ostrością zdjęcia podczas fotografowania bardzo bliskich obiektów (poza zmniejszeniem otworu przy- słony, umożliwiającym zwiększenie głębi ostrości zdję- cia) jest wybranie jednego, najważniejszego obiektu sceny i ułożenie aparatu w taki sposób, by jego kor- pus był równoległy do płaszczyzny tego obiektu. Na przykład, liście geranium na rysunku 3.16 rosną pod najróżniejszymi kątami. Najważniejszym obiektem na zdjęciu jest jednak liść znajdujący się w samym środku kadru, a zatem aparat ustawiony został w taki sposób, by płaszczyzna elementu światłoczułego była równoległa do płaszczyzny wyznaczonej przez położenie tego właśnie listka. Jednym z najważniejszych elementów dobrej makro- fotografii jest oświetlenie głównego motywu zdjęcia. Ostre, jaskrawe światło, z jakim często mamy do czynienia w jasny, bezchmurny dzień, może wydawać się idealne do typowych fotografii w plenerze, jednak dla tego typu zdjęć bywa wręcz zabójcze. Gra świa- teł i cieni jest bowiem na makrofotografiach szcze- gólnie istotna i zdarza się, że uzyskane w pełnym słońcu kontrasty na zdjęciu okażą się zdecydowanie zbyt silne. Do wypraw w krainę makrofotografii znacznie lepiej nadają się dni pochmurne i mgliste, gdy przytłumione słońce ma akurat tyle energii, by jasne i wyraziste kolory stały się pastelowe i miękkie. Nie wahaj się zatem i szczelnie otulając się prze- ciwdeszczowym płaszczem, spróbuj zrobić kilka ciekawych zdjęć w owe ponure dni — albo wybierz się na wrzosowisko! 86 Część II ✦ Sztuka fotografowania aparatem cyfrowym Rysunek 3.16. Aparat został ustawiony w taki sposób, by jego korpus był równoległy do liścia znajdującego się pośrodku kadru Funkcja makro Wiele aparatów cyfrowych oferuje funkcje lub spe- cjalne tryby przeznaczone do zdjęć typu makro lub dużych zbliżeń fotografowanych przedmiotów. Na przykład w Nikonie D70 znajdziesz tryb Close- up, który automatycznie konfiguruje ekspozycję i ostrość w taki sposób, by podkreślić rolę głów- nego motywu zdjęcia znajdującego się na środku kadru. Jeśli zamierzasz zrobić zdjęcie typu makro, które nie spełnia warunków opisa- nych w tym rozdziale — na przykład jego główny motyw nie znajduje się na środku kadru, lecz jest asymetrycznie przesu- nięty do krawędzi ujęcia — to powinieneś raczej unikać trybów automatycznych, takich jak Close-up w aparacie D70. W innych aparatach działanie trybu Macro lub Close-up nieco się różni — na przykład w apara- tach z serii PowerShot firmy Canon tryb makro powoduje skrócenie odległości ostrzenia. W wielu aparatach, między innymi we wspomnia- nych modelach firmy Canon, fotograf od razu wie, kiedy powinien skorzystać z trybu makro: po prostu w jednym ze standardowych trybów, przy pewnej odległości od soczewki obiektywu, funk- cja automatycznego ustawiania ostrości przestaje radzić sobie z ustaleniem odpowiedniej odległo- ści ostrzenia. Włączenie funkcji Macro pozwala z łatwością obejść tę niedogodność. Jeśli po wykonaniu zdjęć w trybie makro chcesz wrócić do fotografowania obiek- tów w zwykły sposób, to koniecznie wyłącz tę funkcję. Tryb makro w aparatach Canon PowerShot (które nie oferują możliwości wymiany obiektywów) umożliwia fotografowanie obiektów z tak niewielkiej odległości, że przedmiot wielkości wizytówki zajmuje całą powierzchnię kadru. Precyzyjne ostrzenie Fotografując obiekty z niewielkiej odległości, na pewno zwróciłeś uwagę na niepoprawne zacho- wanie automatyki ostrości aparatu: często gubi się ona i nie potrafi ustawić prawidłowej odległo- ści ostrzenia, szczególnie wówczas, gdy próbu- jesz sfotografować błyszczące, odbijające światło obiekty wykonane ze szkła lub polerowanego metalu. W zależności od jakości wyświetlacza LCD w Twoim aparacie, błędy w ustawieniu ostrości można wyłapać jeszcze przed zrobieniem zdjęcia. Na pewno dostrzeżesz je po skopiowaniu fotografii do komputera i obejrzeniu jej na ekranie, lecz wów- czas zazwyczaj jest już za późno na poprawki. Problemy z ustawieniem ostrości najłatwiej można wychwycić wówczas, gdy aparat zamontowany na statywie podczas fotografowania nieustannie zmienia długość obiektywu lub dobiegają z niego ciche odgłosy mechanizmu automatycznego nasta-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Fotografia cyfrowa. Przewodnik
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: