Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00069 004576 13085687 na godz. na dobę w sumie
Fundacje kościelne w prawie polskim i niemieckim - ebook/pdf
Fundacje kościelne w prawie polskim i niemieckim - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 246
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8629-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Ustawa o fundacjach z 6.4.1984 r. umożliwiła na nowo, po prawie trzydziestu dwóch latach od wydania przez Radę Ministrów dekretu o zniesieniu fundacji, tworzenie tychże osób prawnych na gruncie prawa polskiego. Ponadto, na podstawie art. 58 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej z 17.5.1989 r. oraz późniejszych ustaw regulujących sytuację prawną poszczególnych kościołów w Polsce, przywrócona została również możliwość tworzenia fundacji kościelnych. Publikacja całościowo ujmuje problematykę fundacji zakładanych na gruncie prawa polskiego i prawa niemieckiego. Charakteryzowane są wpierw zagadnienia dotyczące fundacji w ogólności, a dopiero na tej podstawie podejmowane są kwestie odnoszące się stricte do fundacji kościelnych. Analizowane zagadnienia dotyczą: tworzenia fundacji, modyfikacji ich struktury prawnej, nadzoru nad działalnością fundacji i zakończenia ich bytu prawnego. W publikacji wielokrotnie zostały podjęte próby rozstrzygnięcia istniejących na gruncie doktrynalnym i orzeczniczym kwestii spornych, które mają istotne znaczenie w stosowaniu prawa i zarządzaniu fundacjami, dotyczące chociażby strony formalnej i treści aktu fundacyjnego oraz statutu, zmiany celu fundacji, składu zarządu, odpowiedzialności członków tego organu za zobowiązania fundacji, przebiegu postępowania likwidacyjnego oraz możliwości ogłoszenia upadłości fundacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych Przybliżenie pojęcia fundacji wymaga wskazania i scharakteryzowania konstytutywnych elementów ich konstrukcji prawnej. Można je wyodrębnić poprzez analizę funkcjonujących w doktrynie oraz orzecznictwie, opartych na wykładni przepisów prawa fundacyjnego definicji. W pierwszej kolejno- ści przedstawione zostaną w niniejszym rozdziale ujęcia definicyjne fundacji w ogólności, a następnie dla pogłębienia zrozumienia ich istoty, scharaktery- zowane zostaną poszczególne elementy konstytutywne każdej fundacji, czyli cel, majątek i niekorporacyjna struktura organizacyjna. Analiza tych zagadnień pozwoli na wskazanie w dalszej kolejności ustawowych kryteriów wyróżnienia fundacji kościelnych oraz skonstruowanie definicji tego typu fundacji. Roz- dział zakończony zostanie sformułowaniem wniosków o charakterze prawno- porównawczym. § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim Funkcjonujące na gruncie prawa polskiego pojęcie fundacji odnosi się do jej formy samodzielnej, co jest uzasadnione tym, że taka właśnie forma stanowi ustawowy model tej instytucji prawnej. Identyczne podejście zostanie przyjęte również w niniejszej publikacji, co oznacza, że najpierw scharakteryzowane zostaną przykładowe definicje fundacji samodzielnych funkcjonujące w dok- trynie i orzecznictwie prawa polskiego, a następnie konstytutywne elementy ich konstrukcji prawnej. Podstawowym elementem odróżniającym fundacje samodzielne od niesamodzielnych jest brak odrębnej podmiotowości praw- nej tych drugich. Zagadnienie to zostanie przybliżone w rozdziale drugim. Po- zostałe różnice pomiędzy formą samodzielną i niesamodzielną każdorazowo będą wskazywane w trakcie rozważań odnoszących się do szczegółowych re- gulacji prawnych. 1 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych I. Definicyjne ujęcia fundacji Ustawodawstwo polskie nie zawiera legalnej definicji fundacji. Propozy- cje w tym zakresie można odnaleźć w doktrynie i orzecznictwie, gdzie wspo- mniana definicja jest konstruowana w oparciu o analizę przepisów FundU. Według H. Ciocha fundacje należałoby określać jako „jednostki organizacyjne typu zakładowego, wyposażone w przymiot osobowości prawnej, utworzone z inicjatywy osób fizycznych bądź osób prawnych do realizacji w sposób trwały i na podstawie wpływów uzyskiwanych z przekazanego im majątku, wskaza- nych w akcie fundacyjnym celów użyteczności publicznej”1. Inne ujęcie pro- ponuje A. Wasilewski, zdaniem którego „mianem fundacji określa się zwy- kle pewien majątek, przeznaczony stosownie do woli fundatora (założyciela) na określony cel i trwale z nim związany oraz mający zazwyczaj osobowość prawną”2. Można zauważyć, że proponowane przez cytowanych autorów de- finicje odnoszą się do tych samych elementów fundacji, to znaczy jej celu, majątku oraz osobowości prawnej. Każdy z nich akcentuje jednak inny z wy- mienionych elementów: H. Cioch osobowość prawną, a A. Wasilewski mająt- kowy charakter fundacji. To rozróżnienie może stanowić podstawę do stwo- rzenia podziału spotykanych w literaturze przedmiotu i orzecznictwie defini- cji. W pierwszej grupie znalazłyby się definicje akcentujące osobowość prawną fundacji, proponowane między innymi przez P. Suskiego, B. Niemirkę oraz R. Jachmana3. Drugą z wymienionych grup tworzyłyby te, które akcentują pod- stawowe znaczenie majątku fundacji, między innymi definicja przyjęta przez SN w uzasadnieniu uchw. z 7.7.1993 r. i uchw. SN(7) z 13.3.2002 r. oraz NSA w wyr. z 21.12.2001 r.4, a w literaturze definicja zaproponowana przez J. Brola5. 1 H. Cioch, Fundacje w ujęciu prawa polskiego na tle porównawczym, Lublin 2000, s. 23. 2 A. Wasilewski, Prawna problematyka fundacji (Zagadnienia podstawowe), PiP 1984, z. 9, 3 Fundacja „to osoba prawna, typu zakładowego, powstająca w wyniku oświadczenia woli fun- datora [...], na podstawie którego przekazano majątek trwały na realizację określonego przez fun- datora trwałego celu społecznego”; P. Suski, Stowarzyszenia i fundacje, Warszawa 2008, s. 336−337; „Fundacja jest osobą prawną typu zakładowego, której substratem jest określony majątek. Fun- dacja powstaje z woli fundatora, który przeznacza pewien majątek na realizację celu społecznego (publicznego)”; B. Niemirka, Statut fundacji, Warszawa 1998, s. 1; „Fundacja jest to powołana do życia wolą założycieli osoba prawna, która w oparciu o majątek, pod nadzorem sądu rejestrowego, w sposób określony w statucie, realizuje cele społeczne lub gospodarczo użyteczne określone w ak- cie fundacyjnym”; R. Jachman, Fundacje, Łódź 1994, s. 8. 4 „Fundacja jest formalnie spersonifikowanym majątkiem, o którego przeznaczeniu (i spo- sobie wykorzystania) decyduje wola fundatora, wyrażona w statucie”; uchw. SN z 7.7.1993 r., III CZP 88/93, OSNC 1994, Nr 1, poz. 14, s. 74; „Fundacja jest to [...] majątek wyposażony w oso- s. 26. 2 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim Sposób definiowania przyjęty w ramach drugiej grupy, odnoszący się do teorii majątku celowego A. Brinza6, przewartościowuje majątek fundacji, czy- niąc go jej najistotniejszym elementem. Jest to ujęcie niewłaściwe, ponieważ nawet pobieżna analiza art. 1 oraz art. 3 ust. 2 FundU nakazuje przyjąć, że ma- jątek powinien pełnić jedynie służebną rolę względem celu fundacji i stano- wić instrument w procesie jego realizacji7. Nie powołuje się fundacji dla roz- dysponowania majątku, ale dla realizacji konkretnego celu i to on pełni funk- cję centralną w odniesieniu do fundacji, stanowiąc zarazem o jej tożsamości8. Akcentowanie osobowości prawnej fundacji, jak to ma miejsce w przypadku definicji zaliczonych do pierwszej z wymienionych grup, lepiej oddaje istotę fundacji. Takie położenie akcentu wskazuje bowiem na to, że jest ona, tak jak każda inna osoba prawna na gruncie prawa polskiego, powoływana dla re- alizacji konkretnego celu, a co za tym idzie cel ten nabiera właściwego sobie nadrzędnego charakteru. Mankamentem tego typu definicji jest to, że odno- sić można je tylko i wyłącznie do fundacji posiadających osobowość prawną. Szczególnie współcześnie, kiedy w doktrynie wskazuje się na możliwość two- rzenia również na gruncie prawa polskiego fundacji niesamodzielnych9, na- leżałoby dokonać przekształcenia tychże definicji tak, aby mogły nabrać wy- miaru bardziej uniwersalnego. W celu zrealizowania tego postulatu można do- konać modyfikacji przytoczonej powyżej definicji H. Ciocha i zaproponować określenie fundacji jako instytucji o charakterze niekorporacyjnym, które zo- stają utworzone z inicjatywy osób fizycznych bądź osób prawnych do realizacji w sposób trwały i na podstawie wpływów uzyskiwanych z powierzonego im majątku, wskazanych w akcie fundacyjnym celów użyteczności publicznej10. bowość prawną i przeznaczony do realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospo- litej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych”; uchw. SN(7) z 13.3.2002 r., III ZP 21/01, OSNP 2002, Nr 12, poz. 280; fundacja „stanowi [...] swoistą wyodrębnioną prawnie masę majątkową, która jako osoba prawna powołana jest do życia przez tak zwany akt fundacyjny, stanowiący oświadczenie woli osoby fizycznej wyrażone w formie aktu notarialnego”; wyr. NSA z 21.12.2001 r., II SA 786/00, MoP 2002, Nr 6, s. 244. 5 Za fundację uznaje on „majątek wydzielony przez fundatora (założyciela fundacji) na mocy aktu fundacyjnego i przeznaczony na realizację celu społecznie użytecznego”; J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), Bydgoszcz 1992, s. 6. 6 J. Krukowski, Wstęp do nauki o państwie i prawie, Lublin 2002, s. 94; K.A. Dadańska, Dzia- łanie osoby prawnej, Warszawa 2006, s. 7. 7 Por. A. Kidyba, Ustawa o fundacjach. Prawo o stowarzyszeniach, Warszawa 1997, s. 14. 8 L. Stecki, Fundacja, cz. I, Toruń 1996, s. 177. 9 H. Cioch, Prawo fundacyjne, Kraków 2005, s. 41. 10 Przegląd proponowanych rozwiązań odnaleźć można w: P. Suski, Sowarzyszenia i fundacje, Warszawa 2008, s. 344–345. 3 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych Dokładniejsza analiza zaproponowanej definicji wymaga scharakteryzowania poszczególnych elementów konstytutywnych fundacji, czyli jej celu, majątku oraz struktury organizacyjnej. II. Cel fundacji Ustawodawca polski sformułował w odniesieniu do potencjalnych celów fundacji kryterium pozytywne w postaci wymogu, by były one zgodne z pod- stawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej oraz posiadały charakter spo- łecznie lub gospodarczo użyteczny11. Przytoczone określenia ustawowe stano- wią klauzule generalne, które w praktyce mogą nabrać bardzo szerokiego i nie zawsze jednakowego znaczenia, a ich interpretacja bez wątpienia będzie uza- leżniona od aktualnego kontekstu geopolitycznego i społecznego12. Zgodność z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej przejawia się przede wszystkim w niesprzeczności z aktualnie obowiązującym porządkiem praw- nym13. Nie wyczerpuje to jednak treści charakteryzowanej klauzuli generalnej. Szeroka możliwość interpretacji nakazuje przyjąć, zdaniem J. Brola, że możliwa jest również sytuacja, w której cel fundacji będzie wprawdzie zgodny z pra- wem, ale sprzeczny między innymi z interesami politycznymi, gospodarczymi, społecznymi oraz narodowościowymi państwa polskiego14. P. Suski, analizu- jąc ustawodawstwo oraz orzecznictwo polskie wskazuje, że interesy te w kon- kretnych przypadkach mogą odnosić się do niepodległości, nienaruszalności terytorium, obronności, bezpieczeństwa państwa i obywateli, porządku pu- blicznego, stosunków międzynarodowych lub gospodarczych państwa15. Osta- tecznie jednak ocena tego, czy cel nie godzi w podstawowe interesy Rzeczypo- spolitej Polskiej, należeć będzie do sądu rejestrowego16. Podmioty zakładające fundację korzystają z należnej im autonomii prywatnoprawnej oraz wolno- ści gwarantowanej przez art. 12 Konst, a zatem wprowadzanie jakichkolwiek ograniczeń w tym względzie jest zabezpieczone szczególnym rygorem praw- 11 Art. 1 FundU. 12 B. Niemirka, Statut fundacji, s. 43–44. 13 Tamże, s. 44. 14 J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), Bydgoszcz 1992, s. 16. 15 P. Suski, Sowarzyszenia i fundacje, s. 365–366. 16 A. Ogonowski, A. Gibalska, Fundacje. Stowarzyszenia. Zasady funkcjonowania i opodatko- wania, Kraków 2009, s. 12. 4 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim nym17. Sąd rejestrowy nie jest uprawniony do stawiania wymogu pozytywnego w postaci zgodności celów fundacji z podstawowymi interesami Rzeczypospo- litej Polskiej. „Zgodność”, o której mowa w art. 1 FundU powinna być inter- pretowana jako „niesprzeczność” z podstawowymi interesami Rzeczypospoli- tej Polskiej18. W przeciwnym przypadku państwo otrzymałoby możliwość zbyt dalekiej ingerencji w sferę prywatnoprawną, zwłaszcza w odniesieniu do fun- dacji „światopoglądowych”. Znacznie większe trudności interpretacyjne stwarza wymóg ustawowy na- kazujący, by cele fundacji były społecznie lub gospodarczo użyteczne19. Spo- łeczna użyteczność celu oznacza, że powinien on być realizowany w interesie społeczeństwa20. Społeczeństwo jednak nie powinno być rozumiane jako ogół tworzących je jednostek. Taka interpretacja zakładałaby bowiem, że cel, który służy tylko określonej grupie nie jest społecznie użyteczny, a zatem na przykład nie miałyby prawa bytu fundacje wspierające studentów określonej uczelni, grupy osób cierpiących na szczególny typ schorzenia, czy też osoby bezro- botne itp.21. Pomocne w wyjaśnieniu znaczenia charakteryzowanej klauzuli może okazać się odwołanie do idei, które legły u podstaw dopuszczenia przez poszczególne państwa możliwości tworzenia fundacji. Realizacja określonych celów społecznych jest przede wszystkim prerogatywą administracji państwo- wej i samorządowej, które jednak z różnych przyczyn, najczęściej wynikających z braku odpowiednich środków budżetowych, nie są w stanie zapewnić pełnej realizacji wszystkich stawianych przed nimi zadań. Taka sytuacja bardzo czę- sto skłaniała ustawodawców poszczególnych państw do stwarzania prawnych możliwości powoływania instytucji prawa prywatnego, które mogłyby wspo- móc administrację poszczególnych szczebli w realizacji celów społecznie uży- tecznych, poprzez zaangażowanie środków majątkowych pozostających w sek- torze prywatnym22. Za cele społecznie użyteczne można byłoby uznać te, które korelują, niekoniecznie w sposób bezpośredni, z zadaniami administracji pań- stwowej i samorządowej. Przy takiej interpretacji uzasadnione wydaje się rów- 17 L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2005, s. 104–108; P. Su- ski, Sowarzyszenia i fundacje, s. 366. 18 P. Suski, Sowarzyszenia i fundacje, s. 366. 19 Art. 1 FundU. 20 R. Trzaskowski, Działalność statutowa a działalność gospodarcza fundacji – prawo i prak- tyka, Warszawa 2003, s. 19. 21 Por. tamże, s. 20–21. 22 A. Wasilewski, Prawna problematyka fundacji (Zagadnienia podstawowe), PiP 1984, z. 9, s. 28–31. 5 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych nież używanie w odniesieniu do celów fundacji pojęcia „użyteczności publicz- nej”23. Trafność tego ujęcia zdaje się potwierdzać również przykładowy katalog celów zawarty w art. 1 FundU24. Kolejne problemy interpretacyjne pojawiają się przy próbie określenia za- kresu znaczeniowego pojęcia „cel gospodarczo użyteczny” oraz interpretacji użytego przez ustawodawcę w art. 1 FundU spójnika „lub” stanowiącego przy- bliżony równoważnik funktora alternatywy nierozłącznej25. Zgodnie z zasa- dami logiki należałoby uznać, że fundacja może realizować cele społecznie użyteczne i zarazem cele gospodarczo użyteczne, jak również wyłącznie cele społecznie albo gospodarczo użyteczne26. Taka interpretacja zakłada zatem, że możliwe jest istnienie na gruncie prawa polskiego fundacji o celach jedynie gospodarczo użytecznych. Zważywszy na to, że takie cele nie muszą być zara- zem społecznie użyteczne, jej przyjęcie prowadzić będzie, co słusznie zauważa H. Cioch, do powstawania tzw. „pseudofundacji o pierwiastku patologii”27. Do realizacji tego typu celów powołane są przecież inne osoby, których tworzenie jest dopuszczane na gruncie prawa polskiego, a mianowicie spółki, przedsię- biorstwa, spółdzielnie oraz fundusze28. Cele gospodarczo użyteczne powinny występować tylko i wyłącznie w funkcji subsydiarnej, jako środek do realizacji celów społecznie użytecz- nych29. Potwierdzenie zasadności tego stanowiska można, zdaniem autora, od- naleźć już w samych przepisach ustawowych. W art. 5 ust. 5 zd. 1 FundU 23 H. Cioch, Art. 1, w: UstFundKom, s. 18. 24 R. Trzaskowski, Działalność statutowa a działalność gospodarcza fundacji – prawo i prak- tyka, Warszawa 2003, s. 34. 25 Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1997, s. 87. 26 Taka interpretacja wynika z zastosowania matrycy funktora dwuargumentowego alterna- tywy nierozłącznej, zgodnie z którą warunkiem wystarczającym jej prawdziwości „jest prawdzi- wość choćby jednego argumentu zdaniowego (prawdziwość obu zdań składowych nie jest ko- nieczna)”; Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1997, s. 79. 27 H. Cioch, Prawo fundacyjne, 2005, s. 29. Podobnie: A. Kidyba, Ustawa o fundacjach. Prawo o stowarzyszeniach, s. 16. 28 R. Jachman, Fundacje, Łódź 1994, s. 11; H. Cioch, Fundacje w ujęciu prawa polskiego, s. 58. 29 W odniesieniu do tej zasady L. Drożdżewicz przeprowadził krytykę omawianej regulacji art. 1 FundU. Jego zdaniem w sformułowaniu tego artykułu „dochodzi do pomieszania celów ze środkami, tj. do sytuacji, w której środek staje się celem i odwrotnie, dlatego słuszny wydaje się pogląd, że działalność gospodarcza fundacji nie może być wyłącznym celem fundacji, gdyż reali- zacja celów wyłącznie gospodarczych jest sprzeczna z istotą fundacji”; tenże, Powstanie fundacji, Nowy Przegląd Notarialny 2004, Nr 2, s. 32. B. Niemirka oraz L. Drożdżewicz wskazują, że również sąd rejestrowy przyjmuje taki sam pogląd przejawiający się w odmawianiu rejestracji fundacji, której jedynym celem stała się działalność zarobkowa; L. Drożdżewicz, Powstanie fundacji, Nowy Przegląd Notarialny 2004, Nr 2, s. 32; B. Niemirka, Statut fundacji, s. 46. 6 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim znajduje się stwierdzenie, że „fundacja może prowadzić działalność gospodar- czą w rozmiarach służących realizacji jej celów”. Na podstawie analizy tego przepisu nasuwa się wniosek, że ustawodawca zakłada, iż podstawowymi ce- lami fundacji są cele o charakterze nieekonomicznym – idealnym. Dla ich re- alizacji może zostać podjęta działalność gospodarcza, czyli mogą być realizo- wane przez fundację również cele o charakterze użyteczności gospodarczej. Gdyby przyjąć możliwość nadania wspomnianym celom charakteru autono- micznego, co można byłoby wnioskować na podstawie wykładni gramatycz- nej art. 1 FundU, to zacytowany powyżej przepis art. 5 ust. 5 zd. 1 FundU byłby przepisem zbędnym, ponieważ wówczas nie potrzeba byłoby precyzo- wać funkcji, jaką ma spełniać działalność gospodarcza podejmowana przez fundacje30. Poruszana w niniejszej publikacji problematyka nakazuje odniesienie się do możliwości tworzenia fundacji o celach kościelnych i religijnych. W dok- trynie można spotkać dwa przeciwstawne stanowiska dotyczące tej problema- tyki – dopuszczające31 i negujące taką możliwość32. Przedstawiciele pierwszego z wymienionych uznają cele kościelne i religijne za społecznie użyteczne, czyli mieszczące się w dyspozycji art. 1 FundU, natomiast autorzy reprezentujący drugi nurt, pozbawiają wspomniane cele tego przymiotu33. Za słuszne uznać należy pierwsze ze wspomnianych stanowisk. Po pierwsze dlatego, że cele „czy- sto” kościelne i religijne są zbieżne z aktami zewnętrznymi, chronionymi prze- pisami konstytucyjnymi w ramach ochrony wolności sumienia i religii. Przepis art. 53 Konst, normujący to zagadnienie, zalicza do tych aktów takie działania jak: uzewnętrznianie „indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie”34, jak również uprawnienia do posiadania „świą- tyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują”35. Ponadto cy- 30 Por. L. Drożdżewicz, Powstanie fundacji, Nowy Przegląd Notarialny 2004, Nr 2, s. 31; Por. także: K. Kruczalak, Niektóre zagadnienia polskiego prawa fundacyjnego, w: M. Bączyk (red.), Księga pamiątkowa ku czci profesora Leopolda Steckiego, Toruń 1997, s. 154–155. 31 Między innymi: H. Cioch, Prawo fundacyjne, 2005, s. 165; G. Radecki, Fundacje zakładane przez osoby prawne Kościoła katolickiego w Polsce, Katowice 2009, s. 55. 32 Między innymi: D. Bugajna-Sporczyk, Ustanowienie fundacji, s. 29 oraz B. Niemirka, Statut 33 G. Radecki, Fundacje zakładane przez kościelne osoby prawne (zagadnienia wybrane), fundacji, s. 46. Rej. 2004, Nr 11, s. 136. 34 Art. 53 ust. 2 Konst. 35 Tamże. 7 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych towany przepis gwarantuje rodzicom prawo do wychowania religijnego i mo- ralnego dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami36, a kościołom i związkom wyznaniowym o uregulowanej sytuacji prawnej uprawnienie do nauczania re- ligii w szkołach37. Fakt, że wspomniane gwarancje wolności sumienia znala- zły się w Konstytucji, wskazuje na to, iż podejmowane przez obywateli dzia- łania nawet o charakterze „czysto” kultycznym, zostały uznane za godne za- pewnienia im ochrony prawnej na najwyższym poziomie. Uprawnione jest zatem wnioskowanie, że państwo polskie uznało je za społecznie użyteczne, a co za tym idzie fundację, której działalność będzie ukierunkowana na wspie- ranie i realizację wspomnianych działań oraz zachowań, należy uznać za reali- zującą cele społecznie użyteczne38. G. Radecki wskazuje, że możliwość ustana- wiania wspomnianych fundacji znajduje również swoje uzasadnienie w art. 17 ust. 1 pkt 4 PDOPrU, zgodnie z którym wolne od podatku są między innymi dochody z działalności kościelnych osób prawnych przeznaczane na cele kultu religijnego, co oznacza, iż cele te mogą być również realizowane przez fun- dacje zakładane z inicjatywy kościelnych osób prawnych39. Z przepisu tego nie wynika jednak, czy jest możliwe, aby wspomniane cele były jedynymi re- alizowanymi przez fundacje kościelne. Możliwość taką należy wyprowadzać z orzecznictwa NSA, który w wyrokach dotyczących spraw podatkowych kil- kakrotnie kwalifikował do celów społecznie użytecznych również działalność dobroczynną i w zakresie kultu religijnego40. III. Majątek fundacji W doktrynie polskiego prawa fundacyjnego można spotkać się z poglądem, że majątek jest najistotniejszym elementem fundacji. Autorzy reprezentujący to stanowisko nawiązują do koncepcji majątku celowego A. Brinza41 i uzasad- 36 Art. 53 ust. 3 Konst. 37 Art. 53 ust. 4 Konst; Więcej na temat konstytucyjnych gwarancji wolności sumienia i religii zob.: A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2006, s. 64–67 oraz 81−119; J. Krukowski, Kościół i Państwo – podstawy relacji prawnych, Lublin 2000, s. 292–296. 38 Por. G. Radecki, Fundacje zakładane przez osoby prawne Kościoła katolickiego w Polsce, 39 Tamże, s. 54–55; zob. także: J. Głuchowski, Polskie prawo podatkowe, Warszawa 2004, s. 435. 40 Wyr. NSA: z 19.3.1992 r., SA/Po 1902/91, ONSA 1993, Nr 1, poz. 18; z 21.5.1993 r., SA/Po 246/93, POP 1994, Nr 4, poz. 73; z 10.11.1993 r., SA/Po 1527/93, POP 1995, Nr 3, poz. 47. 41 Zob. A. Wasilewski, Prawna problematyka fundacji (Zagadnienia podstawowe), PiP 1984, z. 9, s. 32; T. Elmerych, Z. Groyecka, Fundacje (według stanu prawnego na 1.1.1990 r.), Bydgoszcz 1990, s. 18; J. Strzępka, Art. 3, w: PfK, s. 29; D. Bugajna-Sporczyk, Ustanowienie fundacji, s. 32–33; s. 54. 8 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim niając je, wskazują na treść art. 15 ust. 1 FundU, zgodnie z którym fundacja podlega likwidacji między innymi w przypadku: „wyczerpania środków finan- sowych i majątku fundacji”42. Twierdzą oni, że tak jednoznaczny przepis na- kazujący likwidację fundacji, wskazuje na uprzywilejowaną rolę majątku fun- dacji względem jej celu, w stosunku do którego niemożliwość jego realizacji nie została w podobny sposób uregulowana. Autor niniejszej publikacji prezentuje pogląd przeciwny, przyznający pierwszorzędną rolę celowi fundacji. Taka interpretacja wynika z natury samej fundacji, określonej w art. 1 FundU, ponieważ fundacja jest powoływana dla realizacji konkretnego celu, a nie dla rozdysponowania majątku, jaki funda- tor zamierza przeznaczyć na jego realizację. Na służebny charakter majątku względem celu wskazuje art. 3 ust. 2 FundU, zgodnie z którym fundator po- winien wskazać składniki majątkowe przeznaczone na realizację określonego celu. Odwoływanie się przez autorów reprezentujących wskazane wcześniej stanowisko, do art. 15 ust. 1 FundU również nie przesądza o słuszności repre- zentowanego przez nich poglądu. Ratio legis likwidacji fundacji w przypadku wyczerpania środków majątkowych i majątku upatrywać należy, zdaniem au- tora, w powstającej wskutek tego niemożności realizacji celu fundacji. Warto wskazać w tym miejscu również, że pierwszym z powodów likwidacji fundacji wymienionych w cytowanym artykule jest osiągnięcie celu, dla którego funda- cja została ustanowiona, niezależnie od tego, jaki majątek pozostał jej jeszcze do dyspozycji. Struktura majątku fundacji oraz funkcje poszczególnych jego części nie są jasne i w odniesieniu do nich istnieje wiele kontrowersji w doktrynie. Ich roz- strzygnięcie utrudnił sam ustawodawca, używając w FundU różnej termino- logii na jego oznaczenie. W art. 3 ust. 2 i 3 FundU użyte zostało określenie „składniki majątkowe” przeznaczone na realizację celu fundacji, a w art. 5 ust. 1 oraz 15 ust. 1 FundU „majątek” fundacji. Ponadto w ustawie używa się również w art. 5 ust. 5 FundU pojęcia „środków majątkowych” przeznaczonych na dzia- łalność gospodarczą, a w art. 5 ust. 4 oraz art. 15 ust. 4 FundU „środków mająt- kowych” pozostałych po likwidacji fundacji. Zdaniem części autorów wszyst- kie pojęcia są tożsame i należy je traktować jako majątek w wąskim rozumie- A. Kidyba, Fundacje i stowarzyszenia. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1995, s. 23; zob. także: J. Krukowski, Wstęp do nauki o państwie i prawie, s. 94; K.A. Dadańska, Działanie osoby prawnej, Warszawa 2006, s. 7. 42 J. Strzępka, Art. 3, w: PfK, s. 29. 9 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych niu tworzony jedynie przez aktywa fundacji43. Naturalną konsekwencją takiego ujęcia jest postulat, aby katalog środków majątkowych zawarty w art. 3 ust. 3 FundU traktować jedynie jako egzemplaryczny44. Według tych autorów mają- tek fundacji mogą tworzyć wszystkie zbywalne przedmioty i prawa majątkowe, niezależnie od tego na jaką jego część się składają45. Inni autorzy nie uznają użytych w FundU pojęć: „składniki majątkowe” przeznaczone na realizację ce- lów fundacji oraz „majątek” za tożsame i stoją na stanowisku, że w ten sposób ustawodawca dokonał rozróżnienia pomiędzy kapitałem początkowym fun- dacji, a całością majątku tworzonego również w trakcie jej działalności46. Niezależnie od przedstawionych powyżej kontrowersji majątek fundacji w wąskim rozumieniu nie stanowi struktury jednolitej i należy wyróżnić w jego ramach majątek początkowy47, majątek nabyty w trakcie działalności fundacji oraz majątek wydzielony na rzecz prowadzenia działalności gospodarczej. Ma- jątek początkowy nazywany jest również w literaturze „kapitałem fundacyj- nym”48, „funduszem założycielskim”49, „kapitałem założycielskim”50 oraz „ma- jątkiem założycielskim”51. Stanowią go składniki majątkowe przekazane fun- dacji przez fundatora na rzecz realizacji jej celu52. W odniesieniu do jego składu 43 Przykładowo: E. Mazur, Fundacja, Pal. 1991, Nr 5–7, s. 49; P. Suski, Sowarzyszenia i fun- dacje, s. 414; B. Niemirka, Statut fundacji, s. 53–54. 44 K. Kełpińska, Dokumentowanie fundacji w akcie notarialnym, Rej. 1993, Nr 6, s. 65; L. Droż- dżewicz, Powstanie fundacji, Nowy Przegląd Notarialny 2004, Nr 2, s. 32. 45 H. Cioch, Fundacje w ujęciu prawa polskiego, s. 81; L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 162; J. Strzępka, Art. 3, w: PfK, s. 26; A. Ogonowski, A. Gibalska, Fundacje. Stowarzyszenia. Zasady funkcjonowania i opodatkowania, Kraków 2009, s. 12. 46 J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), s. 19; D. Bugajna-Sporczyk, Ustanowienie fundacji, s. 34–35. 47 Termin używany m.in. przez H. Ciocha; tenże, Art. 3, w: UstFundKom, s. 32. 48 J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), s. 18. 49 H. Izdebski, Fundacje i stowarzyszenia: teksty i objaśnienia ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień prowadzenia działalności gospodarczej, Warszawa 1996, s. 57; B. Niemirka, Statut fun- dacji, s. 54–55. 50 J. Zaporowska, J. Mazurkiewicz, Kapitał założycielski fundacji, cz. I, MoP 1998, Nr 6, s. 223; J. Herbst, Modele fundacji w Polsce – Raport z badań panelowych przeprowadzonych w ramach cyklu seminariów „Rola i modele fundacji w Polsce i Europie”, w: M. Arczewska (red.), Rola i mo- dele fundacji w Polsce i w Europie, Warszawa 2009, s. 157; P. Stec, Modele fundacji w Polsce – propozycje reformy, w: M. Arczewska (red.), Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie, War- szawa 2009, s. 197. 51 T. Schimanek, Jaki model fundacji w Polsce? Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów doty- czące niezależności działania fundacji, zarządzania i finansów, w: M. Arczewska (red.), Rola i mo- dele fundacji w Polsce i w Europie, Warszawa 2009, s. 223. 52 Art. 3 ust. 2 FundU; J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), s. 18–19. 10 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim należy, zdaniem autora, podzielić wskazany powyżej pogląd, że mogą go two- rzyć wszystkie zbywalne przedmioty i prawa majątkowe bez ograniczeń, jakie mogłyby wynikać ze ścisłej interpretacji art. 3 ust. 3 FundU. Ponadto w od- niesieniu do funkcji majątku początkowego dopuścić należy, na gruncie obo- wiązujących przepisów prawnych, zarówno możliwość jego całkowitego roz- dysponowania, jak również nadania mu charakteru tzw. „funduszu żelaznego” i zabezpieczenia nakazem utrzymania w stanie niepomniejszonym w trakcie całej działalności fundacji53. Przyjęcie jednego albo drugiego rozwiązania po- winno być uzależnione przede wszystkim od charakteru celów i typu funda- cji. Dowolność w tym względzie jest ograniczana jedynie przez wymóg utrzy- mania majątku fundacji w odpowiedniej wielkości, niezbędnej dla realizacji nadanych jej celów54. Fundacja, uczestnicząc w obrocie prawnym, może naby- wać prawa o charakterze materialnym i to one stanowią kolejny element jej majątku55. Jeżeli fundacja zaciągnie zobowiązania, to wówczas wskazany ma- jątek stanie się majątkiem w szerokim tego słowa znaczeniu56. Może on zostać powiększony również o czynsze, odsetki itp. oraz przychody innego rodzaju w postaci darowizn, dotacji, przekazania mienia, zbiórek publicznych, nawią- zek i świadczeń pieniężnych57, jeżeli możliwość taką przewiduje statut fun- dacji58. Odrębną kategorię w ramach majątku fundacji stanowią środki prze- znaczone na działalność gospodarczą. Muszą one zostać określone w posta- nowieniach statutu w wysokości nie mniejszej niż tysiąc złotych59. Istotne jest 53 P. Stec, Modele fundacji w Polsce – propozycje reformy, w: M. Arczewska (red.), Rola i mo- dele fundacji w Polsce i w Europie, Warszawa 2009, s. 200; T. Schimanek rozważając omawianą problematykę posługuje się terminem „kapitał wieczysty”. Podkreślić należy również, że wspo- mniany majątek (kapitał) nie zawsze musi być tożsamy z majątkiem początkowym. Może tworzyć go także inny, wyodrębniony z majątku fundacji, fundusz. Rozwiązanie takie znane jest prawu polskiemu czasu zaborów i okresu międzywojennego; tenże, Jaki model fundacji w Polsce? Naj- ważniejsze wnioski z paneli ekspertów dotyczące niezależności działania fundacji, zarządzania i fi- nansów, w: M. Arczewska (red.), Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie, Warszawa 2009, s. 223–227; H. Cioch, Fundacje w ujęciu prawa polskiego, s. 81; L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 168. 54 H. Cioch, Prawo fundacyjne, 2005, s. 61–62. 55 D. Bugajna-Sporczyk, Ustanowienie fundacji, s. 35. 56 A. Kawałko, H. Witczak, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2006, s. 49. 57 R. Jachman, Fundacje, Łódź 1994,, s. 11; P. Suski, Sowarzyszenia i fundacje, s. 415–418 oraz 420–422. 58 Art. 5 ust. FundU; A. Ogonowski, A. Gibalska, Fundacje. Stowarzyszenia. Zasady funkcjo- nowania i opodatkowania, Kraków 2009, s. 11; J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), s. 24. 59 Art. 5 ust. 5 FundU; A. Kidyba, Art. 5, w: UstFundKom, s. 129–132. 11 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych również, aby w trakcie działalności fundacji pozostawały one wyodrębnione, przynajmniej w wymiarze ewidencyjnym. Szczególnego znaczenia w odniesieniu do fundacji nabiera problema- tyka środków, które powinny być przeznaczane na jej działalność statutową, czyli takich, które są wydatkowane na zapewnienie funkcjonowania fundacji w aspekcie formalnym (instytucjonalnym), a zatem na utrzymanie budynków, biur, świadczenia na rzecz pracowników itp. oraz na zapewnienie jej funkcjo- nowania w aspekcie materialnym, sprowadzającym się do realizacji celów fun- dacji sensu stricto. Co do zasady, wszystkie przychody z majątku fundacji oraz prowadzonej przez nią działalności gospodarczej60, powinny zostać zużytko- wane na działalność statutową61, podobnie jak wszystkie inne składniki ma- jątku, które nie stanowią źródła przychodu fundacji i nie są wykorzystywane na działalność statutową w aspekcie formalnym. W kontekście prowadzonych rozważań, należy się również zastanowić nad możliwością tworzenia rezerw, czy też oszczędności na rzecz realizacji celów wymagających większych nakła- dów albo inwestycji, których nie można pokryć z dochodów uzyskiwanych z bieżącej działalności fundacji. Wydaje się, że nic nie stoi na przeszkodzie, podobnie jak w przypadku tworzenia „kapitału żelaznego” pokrywającego się z kapitałem fundacyjnym albo stanowiącego odrębny fundusz, aby postano- wienia takie znalazły się w statucie62. IV. Organizacja fundacji Fundacja, w odróżnieniu od korporacyjnych osób prawnych, nie posiada w swojej strukturze prawnej elementu personalnego w postaci wspólników czy też członków. Do występowania w obrocie prawnym niezbędne jest jednak posiadanie przez nią odpowiednich organów, utworzonych z osób fizycznych lub prawnych, których działania będą traktowane jako działania własne fun- 60 Albo przynajmniej ich część jak twierdzi H. Cioch. Stanowisko autora, jak się wydaje, na- leży interpretować w taki sposób, że część zysków z prowadzenia działalności gospodarczej, co jest zrozumiałe, jest przeznaczona na rzecz utrzymania i rozwoju tej działalności; tenże, Prawo fundacyjne, 2005, s. 62. 61 Art. 5 ust. 5 zd. 1 FundU; A. Kidyba, Art. 5, w: UstFundKom, s. 119; T. Schimanek, Jaki model fundacji w Polsce? Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów dotyczące niezależności dzia- łania fundacji, zarządzania i finansów, w: M. Arczewska (red.), Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie, Warszawa 2009, s. 224; L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 164. 62 T. Schimanek, Jaki model fundacji w Polsce? Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów doty- czące niezależności działania fundacji, zarządzania i finansów, w: M. Arczewska (red.), Rola i mo- dele fundacji w Polsce i w Europie, Warszawa 2009, s. 212. 12 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim dacji63. Fundacja może zostać wyposażona w organy obligatoryjne oraz fakul- tatywne. Pierwsze muszą zostać utworzone, co stanowi warunek sine qua non uzyskania przez nią osobowości prawnej, natomiast utworzenie drugich po- zostaje w gestii fundatora i jest jego autonomiczną decyzją64. W prawie pol- skim jedynym organem obligatoryjnym fundacji jest zarząd, co wynika wprost z dyspozycji art. 5 ust. 1 FundU. Zgodnie z tym przepisem, fundator jest zobo- wiązany określić w statucie jego skład i organizację, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków. W doktrynie nie ma zgody co do tego, czy powinien on być organem kolegialnym, czy też nie. Za pierwszym rozwiązaniem przemawia wykładnia lingwistyczna wspomnianego przepisu, a mianowicie wskazanie na to, że ustawodawca używa w odniesieniu do jego składu liczby mnogiej65. Możliwość ustanowienia zarządu jednoosobo- wego uzasadnia się natomiast tym, że termin „zarząd” nie implikuje kolegial- ności, tak jak to ma miejsce w przypadku innych osób prawnych, na przykład spółek kapitałowych66. Podobnie interpretowane jest w tym przypadku poję- cie „uchwała” użyte przez ustawodawcę w art. 13 FundU, ponieważ w polskim prawie również oświadczenie woli złożone przez jedną osobę, bywa jego desy- gnatem67. Zdaniem autora zasadna jest druga z zaprezentowanych interpreta- cji, która znalazła również potwierdzenie w wyr. SA w Poznaniu z 18.7.2013 r. wydanym w sprawie I ACa 541/13, zgodnie z którym kwestia zarządu, jako or- ganu kolegialnego albo jednoosobowego, powinna zostać uregulowana w sta- tucie68. Dla bezpieczeństwa obrotu prawnego bez większego znaczenia pozo- staje, czy zarząd ma jednego, czy też więcej członków. Istotne jest jedynie to, 63 Art. 38 KC. Na temat charakteru i koncepcji organów osoby prawnej patrz: K.A. Dadańska, Działanie osoby prawnej, Warszawa 2006, s. 25–38. 64 L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 221; A. Kidyba, Ustawa o fundacjach. Prawo o stowarzyszeniach, s. 34–35. 65 Art. 5 ust. 1 FundU oraz art. 13 zd. 1 FundU – gdzie mowa jest o uchwale zarządu, którą zdaniem SN należy zawsze interpretować jako wyraz woli organu kolegialnego; uchw. SN z 8.12.1992 r., I CRN 182/92, OSNC 1993, Nr 7–8, poz. 139; B. Niemirka, Statut fundacji, s. 70−71; Pogląd o obligatoryjnej kolegialności zarządu prezentują również: J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), s. 26; I. Janson, Statut fundacji, w: D. Bugajna-Sporczyk., I. Janson, PkdUf, s. 49; A. Ogonowski, A. Gibalska, Fundacje. Stowarzyszenia. Zasady funkcjonowania i opodatkowania, Kraków 2009, s. 13; H. Cioch, Status polskich fundacji w świetle judykatury, Rej. 2000, Nr 5, s. 26−27. 66 Art. 201 § 1 oraz art. 368 § 2 KSH; A. Kidyba, Art. 5, w: UstFundKom, s. 69. 67 A. Kidyba, Art. 5, w: UstFundKom, s. 69. 68 Wyr. SA w Poznaniu z 18.7.2013 r., I ACa 541/13, Legalis. 13 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych aby fundacja posiadała organ powołany do kierowania jej działalnością i re- prezentowania jej na zewnątrz69. W przypadku złożonej struktury organizacyjnej fundacji, obok zarządu jako organu obligatoryjnego, mogą zostać utworzone również inne organy fa- kultatywne. Zadania tych ostatnich sprowadzić można do pełnienia funkcji: wykonawczych, kontrolno-nadzorczych i opiniująco-doradczych70. Pierwsze z wymienionych polegają na współdziałaniu z zarządem w procesie prowadze- nia spraw oraz reprezentowania fundacji71. Funkcje kontrolno-nadzorcze z ra- cji tego, że nadzór nad fundacjami jest realizowany przez organy państwowe, ograniczają się do kontroli i nadzoru wewnętrznego72. Szczególnymi preroga- tywami kontrolnymi w tym przypadku mogą stać się między innymi: upraw- nienie do uzyskiwania informacji dotyczących działalności fundacji i do ba- dania tejże działalności w wymiarze finansowym oraz programowym (czyli w aspekcie realizacji celów). Do uprawnień nadzorczych omawianych orga- nów zaliczyć z kolei należałoby uprawnienie do powoływania, odwoływania, zawieszania członków zarządu oraz innych organów73, a także do udzielania zarządowi absolutorium74. Organy te najczęściej określane są mianem: „rady nadzorczej” albo „komisji rewizyjnej”75. Możliwe jest ustanowienie w struk- turze fundacji również organów o charakterze opiniująco-doradczym. Człon- ków tych organów powinna cechować specjalistyczna wiedza i umiejętności76. Ich rola sprowadzałaby się do pomocy świadczonej organom wykonawczym w zarządzaniu fundacją, zarówno w bieżących sprawach jak i podejmowaniu działań długoterminowych. Organy te przyjmują najczęściej nazwy: „rada spo- łeczna”, „rada programowa” albo „rada naukowa”77. W kontekście powyższych rozważań podkreślić należy, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby statut przewidywał możliwość ustanawiania członkami poszczególnych organów także fundatorów lub destynariuszy. Postanowie- nia statutu mogą również przewidywać istnienie organów, których członkami 69 Art. 10 FundU. 70 Terminów „kontrolno-nadzorcze” oraz „opiniująco-doradcze” używa B. Niemirka; tenże, Statut fundacji, s. 77–78. 71 Tamże, Statut fundacji, s. 75. 72 H. Cioch, Prawo fundacyjne, 2005, s. 98. 73 J. Strzępka, Art. 5, w: PfK, s. 47. 74 A. Kidyba, Art. 5, w: UstFundKom, s. 99. 75 Tamże, s. 99–100; J. Strzępka, Art. 5, w: PfK, s. 46–47. 76 Por. Ch. Mecking, Sposób zarządzania fundacją, s. 100. 77 I. Janson, Statut fundacji, s. 51–52; T. Elmerych, Z. Groyecka, Fundacje (według stanu praw- nego na 1.1.1990 r.), Bydgoszcz 1990, s. 25–26; B. Niemirka, Statut fundacji, s. 77. 14 § 1. Pojęcie fundacji kościelnych w prawie polskim będą tylko i wyłącznie wspomniane osoby78. W literaturze przedmiotu można jednak spotkać pogląd niedopuszczający możliwości udziału fundatora w skła- dzie zarządu. W założeniu miałoby to pozwolić na wyeliminowanie niebezpie- czeństwa wykorzystywania fundacji do celów osobistych, czy też familijnych79. Poglądowi temu należy odmówić słuszności. Fundator zobowiązany jest jedy- nie do tego, aby w statucie znalazły się odpowiednie postanowienia, dotyczące składu i organizacji zarządu, sposobu jego powoływania oraz określenia obo- wiązków i uprawnień tego organu oraz jego członków80. Poza tym jedynym ograniczeniem, może on w całkowicie dowolny sposób ukształtować treść po- stanowień statutu w charakteryzowanej materii i na ich podstawie zagwaranto- wać również sobie samemu, czy też innym fundatorom prawo do bycia człon- kiem zarządu81. Postanowienia statutu są badane przez sąd w postępowaniu rejestrowym w aspekcie ich zgodności z prawem82, co z założenia ma również stanowić zabezpieczenie przed możliwymi nadużyciami ze strony fundatora. Jeżeli w praktyce ujawniłyby się niezgodne z prawem próby faktycznego od- działywania na fundację w kierunku istotnej i nieuprawnionej zmiany jej ce- lów, podejmowania działań nastawionych na czerpanie przez fundatora korzy- ści z działalności fundacji itp., wówczas ich eliminowaniem i korektą powinny zajmować się organy sprawujące nadzór nad fundacją83. Przygotowując postanowienia statutu dotyczące sfery organizacyjnej fun- dacji należy dokładnie określić kompetencje oraz sposób działania poszczegól- nych organów i wszystkie kwestie związane z ich składem osobowym (człon- kostwo, kadencyjność itp.), a także, co jest szczególnie ważne, wskazać sposoby rozstrzygania wewnętrznych sporów kompetencyjnych84. Fundator, w zakre- sie kształtowania struktury organizacyjnej fundacji, posiada bardzo dużą swo- bodę i jedynym ograniczeniem w tej materii jest ustawowy wymóg ustanowie- nia zarządu85. Należy jednak podkreślić, że tworzenie wskazanej struktury po- winna cechować racjonalność i co najważniejsze proporcjonalność stopnia jej rozbudowania do zakresu i charakteru działań fundacji wyznaczanych przez 78 L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 223–225, 247, 264–267; I. Janson, Statut fundacji, s. 50. 79 J. Brol, Fundacje (po zmianach ustawodawczych), s. 26. 80 Art. 5 ust. 1 FundU. 81 L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 223–224. 82 Art. 9 ust. 1 zd. 2 FundU. 83 L. Stecki, Fundacja, cz. I, s. 224–226. 84 H. Cioch, Organy i organizacja fundacji w aspekcie prawnoporównawczym, NP 1998, Nr 5−6, s. 69. 85 Art. 5 ust. 1 FundU. 15 Rozdział I. Pojęcie fundacji kościelnych jej cele. Wypaczenia w tym względzie najczęściej będą prowadziły do niemoż- liwości należytej realizacji celów fundacji w przypadku zbyt słabo rozbudo- wanej struktury organizacyjnej albo do marnotrawienia środków finansowych w przypadku jej przerostu. W tym miejscu przywołać należy pogląd, reprezen- towany w doktrynie przez H. Ciocha, że przy tworzeniu struktury organizacyj- nej fundacji należy unikać zbyt daleko idącej analogii do struktur korporacyj- nych osób prawnych, które oparte są na trójpodziale kompetencji na: uchwa- łodawcze, wykonawcze i kontrolne. Ze względu na prawny charakter fundacji oraz na to, że z założenia jest ona powołana do realizacji woli fundatora, wyra- żonej w akcie fundacyjnym i statucie, nie należy dopuszczać do ustanawiania w jej strukturze organów o kompetencjach uchwałodawczych uprawnionych do przeprowadzania w sposób autonomiczny daleko idących zmian istotnych elementów fundacji, czyli jej celu, majątku i organizacji86. Fundacje nie posia- dają bowiem członków i nie działają w ich interesie. V. Kryteria wyróżnienia fundacji kościelnych W doktrynie polskiego prawa fundacyjnego można spotkać się z dwoma sposobami konstruowania pojęcia fundacji kościelnych87. Pierwszy polega na uznaniu za podstawę ich wyróżnienia kryteriów zarówno o charakterze podmiotowym jak i przedmiotowym. Zgodnie z nim, za fundację kościelną na- leżałoby uznawać taką fundację, która została utworzona przez kościelną osobę prawną (kryterium podmiotowe) oraz realizuje przynajmniej w przeważającej mierze, cele o charakterze kościelnym (religijnym)88. Drugi z wymienionych sposobów polega na określaniu istoty wspomnianych fundacji jedynie na pod- stawie kryterium podmiotowego i nakazuje uznawać za fundację kościelną taką fundację, która została utworzona przez kościelną osobę prawną, nieza- leżnie od tego, jaki rodzaj celów miałaby ona realizować89. Pierwsza z przyto- czonych definicji posiada charakter uniwersalny, ponieważ odnosi się do ogól- nego modelu fundacji kościelnych, natomiast druga ukazuje w sposób ade- kwatny istotę tychże fundacji w prawie polskim. 86 H. Cioch, Prawo fundacyjne, 2005, s. 96–97. 87 Por. G. Radecki, Fundacje zakładane przez osoby prawne Kościoła katolickiego w Polsce, 88 H. Cioch, Istota fundacji kościelnych, w: A. Dębiński, W. Bar, P. Stanisz (red.), Divina et Humana. Księga jubileuszowa w 65. rocznicę urodzin księdza profesora Henryka Misztala, Lu- blin 2001, s. 63–64 oraz 67–68; L. Stecki, Fundacja, cz. III, s. 185–188. 89 I. Janson, Działalność fundacji, w: PkdUf, Warszawa 1994, s. 149. s. 36–37. 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Fundacje kościelne w prawie polskim i niemieckim
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: