Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00055 008308 10493682 na godz. na dobę w sumie
Funkcje komunikacji niewerbalnej w interakcji mówcy i tłumacza - ebook/pdf
Funkcje komunikacji niewerbalnej w interakcji mówcy i tłumacza - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 161
Wydawca: UNIVERSITAS Język publikacji: polski
ISBN: 97883-242-1576-8 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> praktyczna edukacja, samodoskonalenie, motywacja
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jest to pierwsza polska książka poświęcona roli gestu w tłumaczeniu ustnym. (...) z pewnością zaciekawi szerokie kręgi odbiorców i przyda się lingwistom, tłumaczom, neofilologom, badaczom gestów, psychologom, studentom filologii obcych oraz wszystkim innym, zainteresowanym rolą środków niewerbalnych w procesie komunikacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

l a c e o p s a t i s r e v n u i l . p m o c . i s a t i s r e v n u w w w . Amelia Kiełbawska Funkcje komunikacji niewerbalnej w interakcji mówcy i tłumacza Studium Amelii Kiełbawskiej zarysowuje główne pro- blemy komunikacji niewerbalnej w tłumaczeniu ustnym w sposób rzetelny i lapidarny. Dzięki analizie kilku- dziesięciu przykładów pokazuje wagę bezpośredniego kontaktu mówcy i tłumacza. Praca, wpisując się w myśl kognitywną i translatologiczną, uzasadnia potrzebę „wy- puszczenia tłumacza z kabiny”. Dużą wartość ma załą- czenie płyty CD z analizowanymi nagraniami filmo- wymi, dzięki której czytelnik sam może śledzić i wery- fikować prowadzone badania. Niniejsza książka z pewnością zaciekawi szerokie kręgi odbiorców i przyda się lingwistom, tłumaczom, neo- filologom, badaczom gestów, psychologom, studentom filologii obcych oraz wszystkim innym, zainteresowa- nym rolą środków niewerbalnych w procesie komunika- cji. W dobie intensywnych kontaktów międzynarodo- wych może okazać się szczególnie cenna i pomocna. Amelia Kiełbawska (ur. 1984) – absolwentka Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, studiowała też na Uniwersytecie Jagiellońskim. Doktorantka w Zakładzie Językoznawstwa Stosowanego w Instytucie Filologii Polskiej UWr. Laureatka Stypendium Prezydenta Wrocławia i Olim- piady Literatury i Języka Polskiego. Zajmuje się badaniami z zakresu językoznawstwa kognitywnego, semantyki, komu- nikacji niewerbalnej i semiotyki wizualnej. a z c a m u ł t i y c w ó m i j c k a r e t n i w j e n l a b r e w e i n i j c a k i n u m o k e j c k n u F a k s w a b ł e i K a i l e m A ISBN 97883-242-1692-5 www.universitas.com.pl 9 788324 216925 T A V z ł z 0 0 , 0 4 universitas l a c e o p s a t i s r e v n u i l . p m o c . i s a t i s r e v n u w w w . SPIS TREŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Część I. PROBLEMY TEORII I METODOLOGII I. Funkcje komunikacji niewerbalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 1. Defi nicja komunikacji niewerbalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. Funkcje językowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 3. Typologie gestów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 4. Język a gesty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 5. Język i gest a procesy myślowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 II. Tłumaczenie ustne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 1. Istota tłumaczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 2. Rodzaje tłumaczenia ustnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3. Tłumaczenie ustne jako sytuacja komunikacyjna . . . . . . . 41 III. Komunikacja niewerbalna w tłumaczeniu . . . . . . . . . . . . . . . 49 1. Wartości płynące ze współobecności uczestników tłumaczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2. Mowa ciała w tłumaczeniu – udział kodów i płaszczyzn . . 52 3. Dotychczasowe badania nad KNW w przekładzie ustnym . 54 kielbawska-funkcje.indd 5 kielbawska-funkcje.indd 5 2012-02-27 16:49:10 2012-02-27 16:49:10 Część II. ANALIZA MATERIAŁU BADAWCZEGO I. Prezentacja materiału badawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 1. Sytuacja komunikacyjna na tle teorii tłumaczenia . . . . . . . 75 2. Główne językowe i niewerbalne aspekty badanego źródła . 76 3. Kody komunikacji niewerbalnej w analizowanej sytuacji . . 80 II. Funkcje mowy ciała w interakcji mówca – tłumacz . . . . . . . . 82 1. Płaszczyzna interpersonalna – niewerbalne środki relacji osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 1.1. Adaptacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 1.2. Wzajemne porozumienie, gotowość do tłumaczenia . 88 1.3. Rozumienie i gotowość do tłumaczenia ze strony tłumacza z jednoczesną prośbą o kontrolowanie przekładu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 1.4. Akceptacja ze strony mówcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 1.5. Kontrola przekładu i instruowanie tłumacza przez mówcę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 1.6. Precyzowanie przez mówcę pojedynczych, niezrozumianych przez tłumacza pojęć . . . . . . . . . . 107 1.7. Przerwanie rozpoczętego tłumaczenia . . . . . . . . . . . 113 1.8. Zaniechanie tury tłumacza, prośba o powtórzenie . . 117 2. Płaszczyzna narracyjna – niewerbalne formy przekładu treści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 2.1. Przekład pełny – trójkanałowy (J -P -K na J -P -K) . . . . . 124 2.1.1. Podobna konceptualizacja . . . . . . . . . . . . . . . 124 2.1.2. Odmienna konceptualizacja . . . . . . . . . . . . . . 128 2.2. Przekład niepełny (J -P -G -M na J -P lub J -P -M) . . . . . 133 2.3. Przekład intersemiotyczny (J -P -K na J) . . . . . . . . . . . 138 Wnioski i postulaty badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Spis ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Płyta CD (nagrania fi lmowe) kielbawska-funkcje.indd 6 kielbawska-funkcje.indd 6 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 WSTĘP WSTĘP Badania nad ruchowo -cielesną ekspresją człowieka i jej semantyką od dawna prowadzili specjaliści z rozmaitych dziedzin. Ludzkim zachowaniem niewerbalnym zajmowali się antyczni fi lozofowie, średniowieczni badacze, artyści epoki odrodzenia. Do najbardziej znanych należą Kwintylian czy Leonardo da Vinci. W czasach re- nesansu, gdy jeden człowiek był ekspertem w kilku dyscyplinach, zaczął się bujny rozwój takich badań. Ówcześni uczeni umiej- scawiali je jednak w specyfi cznych swym czasom kontekstach (rozwijając podane przykłady: Kwintylian – w retoryce, da Vinci – w sztuce). Późniejsza oświeceniowa refl eksja zracjonalizowała myśl humanistyczną, która straciła tym samym zainteresowanie mową ciała i zostawiła jej badanie znawcom przyrody i medycy- ny. Począwszy od wieku XIX, gdy nauka o człowieku wzięła głę- boki oddech i wraz z postępem technicznym możliwe stały się nowe badania nad ludzką naturą, nastąpiła ponowna integracja nauk. Refl eksja nad niewerbalnymi aspektami ludzkiego porozu- miewania się przekroczyła próg nauk ścisłych i na nowo weszła w obręb humanistyki. Od tego czasu można mówić o początku profesjonalnych badań nad komunikacją niewerbalną. Do klasyki należą dziś XIX -wieczne obserwacje i wnioski Karola Darwina na temat ludzkiej ekspresji. Ludzkim gestom – pierwotnie pozostającym głównie w kręgu zainteresowań bio- logów i antropologów – poświęcili uwagę również badacze zajmu- jący się duszą i umysłem. Nie tylko więc metody empiryczne, ale Wstęp 7 kielbawska-funkcje.indd 7 kielbawska-funkcje.indd 7 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 i rozumowa refl eksja dotykała kwestii gestu i ruchu w ludzkim porozumiewaniu się. Tak jest do dzisiaj: zjawisku cielesnej eks- presji przyglądają się uczeni z różnorodnych dziedzin. Obecnie również coraz bardziej aktualne staje się przekonanie o konieczności łączenia perspektyw badawczych. Interdyscypli- narny paradygmat kognitywizmu spełnia, jak sądzę, to zadanie. Tak zwany „człowiek renesansu” byłby dziś niezwykle pożąda- nym specjalistą w interesującej nas dziedzinie. Odpowiadał- by ideałowi, gdyby w równie wysokim stopniu posiadał wiedzę i umiejętności z takich dyscyplin, jak: psychologia, językoznaw- stwo, semiotyka, komunikacja międzyludzka, traduktologia, ana- tomia, fi zjologia i neurologia, teoria informacji, fi lozofi a, wiedza o sztuce, kulturoznawstwo, socjologia, antropologia, etnologia, archeologia, literaturoznawstwo. Kognitywizm otwiera perspek- tywę badawczą w wymienionych dziedzinach i daje im użyteczne narzędzia. Oceniam go zatem jako właściwy paradygmat badaw- czy dla mojej książki, podejmującej zagadnienie „mowa ciała w tłumaczeniu”, znajdujące się na granicy trzech domen: języ- koznawstwa, psychologii i translatoryki. Niniejsza książka wpisuje się tym samym w nurt badań nad rolą komunikacji niewerbalnej w komunikacji międzykulturowej. Przedmiot zainteresowania stanowi tłumaczenie ustne z języka angielskiego na język polski, w bogatej oprawie ekspresji, apelu i symbolizowania cielesnego. Dwie zasadnicze części książki sta- nowią: „Część I. Problemy teorii i metodologii” oraz „Część II. Analiza materiału badawczego”. Trzon książki, czyli część analityczna, to egzemplifi kacja ka- tegorii przekładowych. Porozumienie mówcy i tłumacza rozwa- żane jest na poziomie interpersonalnym i narracyjnym. Pierwszy z nich udokumentowano analizą przykładów różnych typów in- terakcji: • adaptacja, • wzajemne porozumienie, gotowość do tłumaczenia, 8 Wstęp kielbawska-funkcje.indd 8 kielbawska-funkcje.indd 8 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 • rozumienie i gotowość ze strony tłumacza z jednoczesną prośbą o kontrolowanie przekładu, • akceptacja ze strony mówcy, • kontrola przekładu i instruowanie tłumacza przez mówcę, • precyzowanie przez mówcę pojedynczych, niezrozumianych przez tłumacza pojęć, • przerwanie rozpoczętego tłumaczenia, • zaniechanie tury tłumacza i prośba o powtórzenie. Zrozumienie interpersonalne znajdzie tu bogaty wyraz dzię- ki bezpośredniej relacji werbalno -niewerbalnej, w jakiej znajdu- ją się tłumacz i mówca. Poziom narracyjny, będący drugą stroną medalu rozumienia, omówiony zostanie przez opis przekładu nazwanego tutaj „pełnym”, „niepełnym” i – za Jakobsonem – „intersemiotycznym”. Zwrócę w nim szczególną uwagę na ka- nały niewerbalne, którymi posługują się uczestnicy tłumaczenia w nadawaniu pierwotnym i wtórnym, a następnie rozpatrzę re- lację gestów mówcy i tłumacza w przekładzie pełnym, dociekając podobieństw i różnic konceptualizacyjnych u Polki i Amery- kanki. Wstęp 9 kielbawska-funkcje.indd 9 kielbawska-funkcje.indd 9 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 kielbawska-funkcje.indd 10 kielbawska-funkcje.indd 10 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 Część I PROBLEMY TEORII I METODOLOGII kielbawska-funkcje.indd 11 kielbawska-funkcje.indd 11 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 I. FUNKCJE KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ 1. Defi nicja komunikacji niewerbalnej Komunikacja niewerbalna określana jest również jako: mowa cia- ła, język ciała, body language, ekspresja cielesna, kinezyka etc. Pod każdą z tych nazw kryje się nieco inne ujęcie zagadnienia, ale utrwaliło się zamienne ich używanie. Chociaż wielu badaczy zajmowało się tą dziedziną skrupulatnie i fachowo, niewielu szu- kało jej precyzyjnej defi nicji1. Typowym tego przykładem może być wydany w latach 80. minionego wieku jeden z licznych popu- larnonaukowych poradników psychologicznych Erharda Thiela Mowa ciała – z obiecującym marketingowym podtytułem Zdra- dzi więcej niż tysiąc słów. Symptomatyczne, że we wstępnym rozdziale „Mowa ciała – co to właściwie jest?” autor nie podaje odpowiedzi na postawione pytanie. Owszem, wymienia kilka po- wszechnie znanych prawd na temat zastosowania mowy ciała, okrężną drogą omawia jej cele, lecz defi nicji nie formułuje. Po- pularno - czy nawet quasi -naukowa książka jest oczywiście zwol- niona z obowiązku naukowej ścisłości. Profesjonalna literatura o komunikacji niewerbalnej też czę- sto nie określa jednak swego przedmiotu. Może wynika to z pro- 1 Problemy defi nicyjne omawia Jolanta Antas (2001). 12 Część I PROBLEMY TEORII I METODOLOGII kielbawska-funkcje.indd 12 kielbawska-funkcje.indd 12 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 stego założenia, że komunikacja niewerbalna defi niuje się per se. „Mowa ciała to po prostu to, co przekazuje ciało” – powiedzieli- byśmy bez dłuższego zastanawiania się nad defi nicją. Po chwili dodalibyśmy prawdopodobnie dla uzupełnienia: „w ludzkim po- rozumiewaniu się”. Taka defi nicja na pewnym etapie wystarcza. Zdroworozsądkowe podejście i ogólnoludzka intuicja to wartości, do których jeszcze nieraz będę się tutaj odwoływać; sam przed- miot badań jest bowiem niezaprzeczalnie ludzki (w potocznym i niepotocznym rozumieniu tego słowa) oraz intersubiektywny: jest nim ekspresja ludzkiego ciała w procesie komunikacji. Nie sądzę, by defi nicje naukowe dokonywały tutaj przełomu lub niespodziewanych odkryć, są jednak precyzyjniejsze. W cza- sach bogatej literatury przedmiotu warto ich poszukać, co po- może w dalszych rozważaniach. Niektórzy badacze zajmują się tylko wybranym aspektem KNW2, głównie gestykulacją i mimi- ką, uznając je za najbardziej znaczące. Spotyka się to naturalnie z żywą reakcją tych, którzy uznają ważność innych zachowań niewerbalnych. Przytoczmy jeden z takich głosów: „Ogranicze- nia takie [u McNeilla czy Bavelas] co prawda pozwalają uzyskać pewną przejrzystość metodologiczną, ale jednak sztucznie wyklu- czają z analizy inne istotne zachowania niewerbalne, które mogą występować w wypowiedzi i znacznie modyfi kować jej znaczenie. Do takich zachowań należą na przykład ruchy głowy” (Załaziń- ska 2006: 84). Defi niowanie przedmiotu badań KNW oscyluje zatem pomiędzy ujęciem wąskim (tym samym precyzyjnym), ograniczającym przedmiot a ujęciem wierniejszym wobec przed- miotu, poszerzającym go (co utrudnia życie badaczom). Pojemną defi nicję mowy ciała daje m.in. antropologia. Jest to „wszelkie, zamierzone i niezamierzone, pozasłowne przekazywanie infor- macji” (Brocki 2001: 95). W perspektywie antropologicznej nie trzeba dodawać „przez człowieka”, poza kontekstem cytowanej 2 Skrót KNW stosuję zamiennie z pełną nazwą badanej dziedziny: komu- nikacja niewerbalna. I. Funkcje komunikacji niewerbalnej 13 kielbawska-funkcje.indd 13 kielbawska-funkcje.indd 13 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 książki wypada to jednak zrobić. Takie pojęcie KNW jest szeroko akceptowane, również cytowane przez językoznawców (zob. Za- łazińska 2002: 111). Autor najnowszego kompendium wiedzy o komunikacji nie- werbalnej wydanego w Polsce (Leathers 2007) także próbuje sfor- mułować poszukiwaną tu defi nicję. Zakreśla jej obszar od ujęcia wąskiego tj. KNW jako intencjonalnych sygnałów ciała aż po szerokie: „istnieje naturalna tendencja do tworzenia defi nicji [KNW], która byłaby na tyle pojemna, że obejmowałaby właści- wie wszystko, włączając zapachy ciała, fl agi i muzykę” (tamże: 25). O ile pierwsze rozumienie Leathers poddaje dogłębnej kry- tyce, o tyle drugą defi nicję pozostawia bez komentarza. Nie wia- domo, co miałoby znaczyć enigmatyczne „właściwie wszystko” z kilkoma przykładami na potwierdzenie. To znaczy: co łączy te rodzaje znaków? Po pierwsze, są one znakami odbieranymi przez zmysły. Po drugie, co wnioskujemy z pierwszego, mają charakter materialny. W szerokim rozumieniu „mowa ciała” byłaby zatem „mową” wszelkiego rodzaju materii. Słowo „mowa” jest tu uży- te metaforycznie; dosłowniejszym odpowiednikiem byłaby „ko- munikacja”. Analogicznie można użyć przenośnie słowa „ciało” – podobnie jak w powiedzeniu „Słowo stało się ciałem” (dale- kie od swej biblijnej genezy i stąd metaforyczne) – jako szeroko rozumianej „materii”. Badania nad mową ciała zwykły jednak skupiać się na mowie tej „materii”, która związana jest z komu- nikacją interpersonalną, mianowicie – na mowie ciała. Ponieważ w książce tej przyjmuję również podejście antropo- centryczne (typowe dla całej komunikologii), przez komunikację niewerbalną rozumiem wszystkie istotne dla komunikacji mię- dzyludzkiej sygnały generowane i percypowane sensorycznie przez porozumiewające się osoby. Innymi słowy, kryterium wyróżnie- nia środków komunikacji niewerbalnej jest tworzywo elementów znaczących: ludzkie ciało. Ze zbioru „właściwie wszystko” Le- athersa wyłączyłabym więc np. fl agi, ale już nie zapachy ciała czy 14 Część I PROBLEMY TEORII I METODOLOGII kielbawska-funkcje.indd 14 kielbawska-funkcje.indd 14 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11 część dźwięków3. Defi nicję precyzuję dla uniknięcia nieporozu- mień. Terminów podanych na początku tego podrozdziału będę używać wymiennie, podobnie jak synonimicznych wyrażeń: „za- chowania”, „środki”, „wyrazy” („wyrażenia”), „znaki”, „sygnały” wraz z towarzyszącymi im określeniami: „niewerbalne”, „poza- werbalne” „kinezyczno -parajęzykowe”, „cielesne”. Nieco archa- iczne, lecz interesujące są również „ruchy wyrazowe” (Darwin 1988, tłum. Z. Majlert i K. Zaćwilichowska). Najczęściej wystar- czy jednak powiedzieć, jak to się powszechnie przyjmuje: „gesty” lub mówić o znacznie pojemniejszych terminologicznie „niewer- balizmach” (Sikorski 2005: 15 i inni). Warta uwagi jest także wymieniona na początku rozdziału „ki- nezyka”. Rozumiana jako ruchowo -cielesna warstwa komunika- cji, wraz z parajęzykiem, odpowiada ona temu, co tutaj określam „komunikacją niewerbalną”. Defi nicja komunikacji niewerbalnej, przyjęta dla potrzeb tej książki, jest modyfi kacją cytowanej defi nicji Brockiego. Po uwzględnieniu powyższych uwag formułuję ją następująco: „wszelkie, zamierzone i niezamierzone, pozasłowne przekazywa- nie informacji między uczestnikami komunikacji”. Wychodząc od takiego rozumienia mowy ciała można ją w sposób klarowny opisać i analizować. 3 Do mowy ciała należy akcent, intonacja, cechy głosu; ogólnie rzecz bio- rąc: parajęzyk (prozodia). I. Funkcje komunikacji niewerbalnej 15 kielbawska-funkcje.indd 15 kielbawska-funkcje.indd 15 2012-02-27 16:49:11 2012-02-27 16:49:11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Funkcje komunikacji niewerbalnej w interakcji mówcy i tłumacza
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: