Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00519 009918 17908196 na godz. na dobę w sumie
GIMP. Ćwiczenia praktyczne. Wydanie II - książka
GIMP. Ćwiczenia praktyczne. Wydanie II - książka
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Helion Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-7896-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> grafika komputerowa >> gimp
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Rysuj i retuszuj w GIMP-ie!

GIMP to wspaniały, darmowy program do tworzenia grafiki rastrowej oraz jej obróbki. W wielu sytuacjach potrafi zastąpić drogiego Photoshopa, współpracuje z różnymi systemami operacyjnymi i obsługuje wszystkie najważniejsze formaty plików graficznych. Daje użytkownikom możliwość kadrowania, klonowania, zmiany tła, kolorystyki, nasycenia barw, pracy z warstwami, zaznaczania, wyostrzania, konwersji zdjęć z kolorowych na czarno-białe, tworzenia własnej grafiki i tekstu... czyli wszystko to, co zapewnić powinien przyzwoity program do retuszowania fotografii oraz komponowania własnych obrazów.

Jeśli chcesz wykorzystać atuty GIMP-a, pora poznać jego interfejs i nauczyć się go używać. Najłatwiej zrobić to za pomocą praktycznych ćwiczeń, których mnóstwo znajdziesz w tej książce. Dowiesz się stąd, jak zainstalować i skonfigurować program, stosować narzędzia selekcji i pracować na warstwach. Odkryjesz, jak można zrobić szkic na podstawie zdjęcia, używać aerografu do malowania skopiowanymi obrazami i wstawiać oraz modyfikować ścieżki. Poznasz sposoby odbijania, obracania i skalowania obrazu, wielowymiarowej korekcji jego kolorystyki, poprawiania ostrości i usuwania zabrudzeń. Każde ćwiczenie zajmie Ci dosłownie parę minut. A efekt? Murowany!

Wypróbuj GIMP-a i doceń go!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Redaktor prowadzący: Ewelina Burska Projekt okładki: Maciej Pasek Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: helion@helion.pl WWW: http://helion.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://helion.pl/user/opinie?cwgim2 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Materiały do książki można znaleźć pod adresem: ftp://ftp.helion.pl/przyklady/cwgim2.zip ISBN: 978-83-246-7896-9 Copyright © Helion 2013 Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis tre(cid:258)ci Rozdzia(cid:239) 1. Podstawy pracy w GIMP-ie Instalacja GIMP-a Informacja o (cid:202)wiczeniach Interfejs programu Konfigurowanie zawarto(cid:258)ci przybornika Sterowanie widokiem obrazu Wielokrotne widoki obrazu Tworzenie nowego obrazu Formaty plików graficznych i zapisywanie obrazu Kolory Palety kolorów Dodawanie okien dialogowych w przyborniku Odczyt po(cid:239)o(cid:285)enia kursora Prowadnice i siatka Praca w trybie jednego okna Rozdzia(cid:239) 2. Selekcja Wizualne przedstawienie selekcji Narz(cid:218)dzia selekcji Przekszta(cid:239)canie selekcji Suma, ró(cid:285)nica i cz(cid:218)(cid:258)(cid:202) wspólna zaznacze(cid:241) Zapisywanie i przywracanie selekcji Opcje narz(cid:218)dzi do zaznaczania Precyzyjne wykonywanie zaznacze(cid:241) Rozdzia(cid:239) 3. Warstwy Kolejno(cid:258)(cid:202) warstw Wymiary warstw Tworzenie nowych warstw 5 5 5 6 9 12 19 20 25 25 28 29 34 35 37 43 43 46 62 72 77 81 86 91 93 96 100 Kup książkęPoleć książkę 4 GIMP • (cid:109)wiczenia praktyczne Oderwane zaznaczenia Widoczno(cid:258)(cid:202) i krycie Kana(cid:239) alfa Blokada pikseli i przezroczysto(cid:258)ci Tryb Rozdzielanie i (cid:239)(cid:200)czenie warstw Konwersja warstwy na zaznaczenie Warstwa i selekcja Tekst Grupowanie warstw Rozdzia(cid:239) 4. Narz(cid:218)dzia do rysowania Opcje narz(cid:218)dzi do rysowania Malowanie szybkiej maski Gradienty i maskowanie warstw Rozdzia(cid:239) 5. (cid:165)cie(cid:285)ki Dodawanie i usuwanie wierzcho(cid:239)ków oraz kraw(cid:218)dzi Wyginanie (cid:258)cie(cid:285)ek Rozdzia(cid:239) 6. Przekszta(cid:239)cenia Grupowanie warstw Rozdzia(cid:239) 7. Korekta fotografii Modyfikacja kolorystyki ca(cid:239)ej fotografii Modyfikacja fragmentów zdj(cid:218)(cid:202) Usuwanie plam Korekta perspektywy Filtry po(cid:239)ówkowe 107 113 115 117 119 124 128 131 132 134 139 143 150 154 165 169 175 185 202 207 208 219 222 224 225 Kup książkęPoleć książkę Rozdzia(cid:239) 3. • Warstwy 119 Po w(cid:239)(cid:200)czeniu opcji Blokuje kana(cid:239) alfa zablokowane zostaj(cid:200) przezroczy- ste piksele warstwy. Malowa(cid:202) mo(cid:285)emy wy(cid:239)(cid:200)cznie po pikselach, które nie s(cid:200) przezroczyste. (cid:109) W I C Z E N I E 3.13 Wp(cid:239)yw blokowania pikseli oraz przezroczysto(cid:258)ci na wype(cid:239)nianie warstwy kolorem Sprawd(cid:283) wp(cid:239)yw blokowania pikseli oraz blokowania przezroczysto- (cid:258)ci na dzia(cid:239)anie operacji wype(cid:239)niania kolorem pierwszoplanowym. Wykorzystaj obraz z rysunku 3.28. Rozwi(cid:200)zanie Otwórz obraz cw-03-13-start/swinki.xcf, a nast(cid:218)pnie: (cid:84) Wy(cid:239)(cid:200)cz widoczno(cid:258)(cid:202) wszystkich warstw oprócz warstwy przedstawiaj(cid:200)cej profil (cid:258)winki. (cid:84) Wybierz warstw(cid:218) przedstawiaj(cid:200)c(cid:200) profil (cid:258)winki jako aktywn(cid:200). (cid:84) W(cid:239)(cid:200)cz przycisk Blokada pikseli dla aktywnej warstwy. (cid:84) Spróbuj wype(cid:239)ni(cid:202) warstw(cid:218) kolorem pierwszoplanowym — obraz nie ulegnie zmianie. Nast(cid:218)pnie: (cid:84) Wy(cid:239)(cid:200)cz przycisk Blokada pikseli i w(cid:239)(cid:200)cz przycisk Blokuje kana(cid:239) alfa. Operacje te wykonaj dla tej samej warstwy co poprzednio. (cid:84) Wype(cid:239)nij warstw(cid:218) kolorem pierwszoplanowym (skrót Ctrl+,). (cid:84) Otrzymasz obraz przedstawiony na rysunku 3.32. Tryb W wykonywanych dotychczas (cid:202)wiczeniach warstwy le(cid:285)(cid:200)ce wy(cid:285)ej przys(cid:239)ania(cid:239)y to, co znajdowa(cid:239)o si(cid:218) pod nimi. Wykorzystuj(cid:200)c kana(cid:239) alfa oraz suwak Krycie, regulowali(cid:258)my stopie(cid:241) przys(cid:239)aniania. (cid:146)(cid:200)czenie warstw mo(cid:285)e przebiega(cid:202) w znacznie bardziej skomplikowany sposób. Kup książkęPoleć książkę 120 GIMP • (cid:109)wiczenia praktyczne Rysunek 3.32. Wynik wykonania (cid:202)wiczenia 3.13 O tym, jak piksele warstwy modyfikuj(cid:200) wygl(cid:200)d obrazu, decyduje bowiem parametr Tryb, który mo(cid:285)e przyjmowa(cid:202) warto(cid:258)ci widoczne na rysunku 3.33. W zale(cid:285)no(cid:258)ci od wybranego trybu krycia wp(cid:239)yw warstwy na wygl(cid:200)d warstw znajduj(cid:200)cych si(cid:218) poni(cid:285)ej b(cid:218)dzie inny. Na przyk(cid:239)ad parametr Mi(cid:218)kkie (cid:258)wiat(cid:239)o daje efekt delikatnego roz(cid:258)wietlenia zdj(cid:218)cia, je(cid:258)li za(cid:258) Tryb ustawisz na Kolor, to warstwa b(cid:218)dzie modyfikowa(cid:239)a kolorystyk(cid:218) warstw ni(cid:285)szych. (cid:109) W I C Z E N I E 3.14 Badanie trybu krycia warstw Sprawd(cid:283) dzia(cid:239)anie wszystkich mo(cid:285)liwych warto(cid:258)ci parametru Tryb. Wykorzystaj do tego obraz cw-03-14-start/las.xcf. Obraz testowy zawiera zdj(cid:218)cie lasu oraz warstw(cid:218), na której znajduje si(cid:218) kilka rozmytych pro- stok(cid:200)tów w ró(cid:285)nych kolorach. Rysunek 3.34 przedstawia wygl(cid:200)d obrazu po ustaleniu trybu Przesiewanie i krycia 80. Kup książkęPoleć książkę Rozdzia(cid:239) 3. • Warstwy 121 Rysunek 3.33. Warto(cid:258)ci parametru Tryb Rysunek 3.34. Wynik ustalenia trybu przesiewanie i krycia 80 Kup książkęPoleć książkę 122 GIMP • (cid:109)wiczenia praktyczne Rozwi(cid:200)zanie Otwórz obraz cw-03-14-start/las.xcf i przejd(cid:283) do okna warstw. Wybierz warstw(cid:218) o nazwie test i ustal jej tryb na drug(cid:200) dost(cid:218)pn(cid:200) warto(cid:258)(cid:202): Przenikanie. Przyjrzyj si(cid:218) uwa(cid:285)nie zmianom, które zasz(cid:239)y w obrazie. Spróbuj tak(cid:285)e suwakiem Krycie zmniejszy(cid:202) stopie(cid:241) widoczno(cid:258)ci war- stwy test. W identyczny sposób przeanalizuj dzia(cid:239)anie pozosta(cid:239)ych trybów krycia: (cid:84) Zwyk(cid:239)y, (cid:84) Przenikanie, (cid:84) Tylko ja(cid:258)niejsze, (cid:84) Przesiewanie, (cid:84) Rozja(cid:258)nianie, (cid:84) Suma, (cid:84) Tylko ciemniejsze, (cid:84) Mno(cid:285)enie (cid:84) itd. (cid:109) W I C Z E N I E 3.15 Modyfikacja kolorystyki zdj(cid:218)cia Wykorzystuj(cid:200)c tryb krycia warstwy, zmodyfikuj zdj(cid:218)cie li(cid:258)ci tak, by mia(cid:239)o monochromatyczne (cid:285)ó(cid:239)te zabarwienie. Rozwi(cid:200)zanie Otwórz obraz cw-03-15-start/liscie.jpg i przejd(cid:283) do okna warstw. Dodaj do obrazu now(cid:200) warstw(cid:218) i wype(cid:239)nij j(cid:200) kolorem (cid:285)ó(cid:239)tym. Zmie(cid:241) tryb krycia warstwy (cid:285)ó(cid:239)tej na Kolor. Otrzymasz obraz przedstawiony na rysunku 3.35. (cid:109) W I C Z E N I E 3.16 Selektywne do(cid:258)wietlanie i przyciemnianie zdj(cid:218)cia Wykorzystuj(cid:200)c tryb krycia warstwy, rozja(cid:258)nij ciemne partie na zdj(cid:218)- ciu Doliny Pi(cid:218)ciu Stawów. Zdj(cid:218)cie poddawane przekszta(cid:239)ceniu jest widoczne na rysunku 3.36. Kup książkęPoleć książkę Rozdzia(cid:239) 3. • Warstwy 123 Rysunek 3.35. Tryb Kolor powoduje nadanie fotografii jednolitej barwy, która wype(cid:239)nia najwy(cid:285)sz(cid:200) warstw(cid:218) Rysunek 3.36. Zdj(cid:218)cie, w którym nale(cid:285)y rozja(cid:258)ni(cid:202) ciemne partie Rozwi(cid:200)zanie Otwórz zdj(cid:218)cie cw-03-16-start/dolina-pieciu-stawow.jpg, przejd(cid:283) do okna warstw i wykonaj duplikat warstwy t(cid:239)o. Now(cid:200) warstw(cid:218) przekszta(cid:239)(cid:202) kolejno filtrami: Kup książkęPoleć książkę 124 GIMP • (cid:109)wiczenia praktyczne (cid:84) Kolory/Jasno(cid:258)(cid:202) i kontrast — oba parametry, tj. jasno(cid:258)(cid:202) i kontrast, ustaw na 70; (cid:84) Kolory/Desaturacja z opcj(cid:200) jaskrawo(cid:258)(cid:202); (cid:84) Kolory/Progowanie z parametrem 150; (cid:84) Filtry/Rozmycie/Rozmycie Gaussa z parametrem 50; (cid:84) Kolory/Inwersja. Otrzymasz obraz widoczny na rysunku 3.37. Obraz ten zawiera jasne plamy w obszarach, które na zdj(cid:218)ciu 3.36 s(cid:200) zbyt ciemne. Rysunek 3.37. Bia(cid:239)e obszary to fragmenty, które na oryginalnym zdj(cid:218)ciu nale(cid:285)y do(cid:258)wietli(cid:202) Na zako(cid:241)czenie zmie(cid:241) tryb warstwy z rysunku 3.37 na Mi(cid:218)kkie (cid:258)wiat(cid:239)o. Otrzymasz obraz taki jak na rysunku 3.38. W obrazie tym najciem- niejsze partie zdj(cid:218)cia z rysunku 3.36 zosta(cid:239)y roz(cid:258)wietlone. Je(cid:258)li chcesz otrzyma(cid:202) bardziej delikatny i mniej zauwa(cid:285)alny efekt, to zmniejsz sto- pie(cid:241) krycia warstwy z rysunku 3.37 do 75. Rozdzielanie i (cid:239)(cid:200)czenie warstw Warstwy obrazu mo(cid:285)emy (cid:239)(cid:200)czy(cid:202) i rozdziela(cid:202). Operacja (cid:239)(cid:200)czenia prze- kszta(cid:239)ca dowoln(cid:200) liczb(cid:218) warstw w pojedyncz(cid:200) warstw(cid:218). W wyniku operacji rozdzielania z jednej warstwy tworzymy dwie warstwy. Ope- Kup książkęPoleć książkę Rozdzia(cid:239) 3. • Warstwy 125 Rysunek 3.38. Zdj(cid:218)cie z rysunku 3.36 po do(cid:258)wietleniu obrazem z rysunku 3.37 racja (cid:239)(cid:200)czenia jest dost(cid:218)pna w menu jako Obraz/Sp(cid:239)aszcz obraz oraz Obraz/Po(cid:239)(cid:200)cz widoczne warstwy (skrót Ctrl+M). Operacj(cid:218) rozdzielania jednej warstwy na dwie warstwy wykonujemy, wykorzystuj(cid:200)c operacje Wytnij i Wklej lub operacj(cid:218) odrywania zaznaczenia. Nale(cid:285)y pami(cid:218)ta(cid:202), (cid:285)e (cid:239)(cid:200)czenie warstw jest operacj(cid:200) destrukcyjn(cid:200): cz(cid:218)(cid:258)(cid:202) pikseli obrazu zostaje bezpowrotnie utracona. Dlatego przed wyko- naniem (cid:239)(cid:200)czenia warto utworzy(cid:202) duplikaty (cid:239)(cid:200)czonych warstw i pozo- stawi(cid:202) je w obrazie, wy(cid:239)(cid:200)czaj(cid:200)c ich widoczno(cid:258)(cid:202). (cid:109) W I C Z E N I E 3.17 Rozdzielanie warstwy Rysunek 3.39 przedstawia zdj(cid:218)cie nurkowanie.jpg. Na zdj(cid:218)ciu tym znajduje si(cid:218) jedna warstwa. Przekszta(cid:239)(cid:202) zdj(cid:218)cie tak, by maska do nur- kowania znajdowa(cid:239)a si(cid:218) na jednej warstwie, a woda — na drugiej. Zadanie wykonaj, stosuj(cid:200)c operacje Wytnij i Wklej. Rozwi(cid:200)zanie Otwórz zdj(cid:218)cie cw-03-17-start/nurkowanie.jpg i wykorzystuj(cid:200)c narz(cid:218)- dzie do odr(cid:218)cznego zaznaczania obszarów oraz odejmowania zazna- cze(cid:241), wykonaj selekcj(cid:218), która obejmie mask(cid:218) i b(cid:218)dzie mia(cid:239)a wyci(cid:218)te dziury przy pasku. Selekcja, któr(cid:200) nale(cid:285)y utworzy(cid:202), jest widoczna na rysunku 3.40. Kup książkęPoleć książkę 126 GIMP • (cid:109)wiczenia praktyczne Rysunek 3.39. Zdj(cid:218)cie, na którym wykonamy operacj(cid:218) rozdzielania warstwy Rysunek 3.40. Selekcja z wyci(cid:218)tymi dziurami przy pasku Otrzymane zaznaczenie zmi(cid:218)kcz o 5 pikseli. Nast(cid:218)pnie dodaj kana(cid:239) alfa dla warstwy t(cid:239)o, po czym wykonaj operacje: Edycja/Wytnij i Edy- cja/Wklej. Wyci(cid:218)t(cid:200) mask(cid:218) umie(cid:258)(cid:202) na nowej warstwie. W ten sposób warstwa t(cid:239)o zosta(cid:239)a przekszta(cid:239)cona w dwie osobne warstwy. Jedna z nich zawiera wod(cid:218), a druga — mask(cid:218). Je(cid:258)li (cid:202)wiczenie wykonasz, pomijaj(cid:200)c dodawanie kana(cid:239)u alfa dla warstwy t(cid:239)o, to po wykonaniu operacji Wytnij w tle pojawi si(cid:218) bia(cid:239)a maska. Dzieje si(cid:218) tak dlatego, (cid:285)e wycinanie fragmentu warstwy, która nie zawiera kana(cid:239)u alfa, powo- duje wype(cid:239)nienie wycinanego fragmentu kolorem t(cid:239)a. Przekonali(cid:258)my si(cid:218) o tym w (cid:202)wiczeniu 3.8 (rysunek 3.21). Kup książkęPoleć książkę Rozdzia(cid:239) 3. • Warstwy 127 Posta(cid:202) warstwy t(cid:239)a po wyci(cid:218)ciu maski jest widoczna na rysunku 3.41. Rysunek 3.41. Warstwa t(cid:239)a po wykonaniu operacji Edycja/Wytnij (cid:109)wiczenia 3.8 oraz 3.17 demonstruj(cid:200) wykonanie identycznej operacji, która polega na przeniesieniu cz(cid:218)(cid:258)ci pikseli warstwy na now(cid:200) warstw(cid:218). Jak widzisz, zadanie to mo(cid:285)esz wykona(cid:202), wykorzystuj(cid:200)c zarówno odrywanie zaznacze(cid:241), jak i operacje kopiowania i wklejania. (cid:109) W I C Z E N I E 3.18 (cid:146)(cid:200)czenie warstw Wykonaj jednowarstwowy obraz przedstawiony na rysunku 3.42. Do zdj(cid:218)cia woda.jpg wklej dziewi(cid:218)(cid:202) kopii maski wyci(cid:218)tej w poprzednim (cid:202)wiczeniu. Rozwi(cid:200)zanie Otwórz pliki cw-03-18-start/maska.xcf oraz zdj(cid:218)cie cw-03-18-start/woda. jpg. W obrazie maska.xcf wykonaj operacj(cid:218) Edycja/Kopiuj. Skopio- wan(cid:200) mask(cid:218) wklej do zdj(cid:218)cia woda.jpg. Wklejony obiekt umie(cid:258)(cid:202) na nowej warstwie. Wykonaj osiem kopii wklejonej maski. Dziewi(cid:218)(cid:202) masek roz(cid:239)ó(cid:285) tak jak na rysunku 3.42. Nast(cid:218)pnie po(cid:239)(cid:200)cz wszystkie war- stwy otrzymanego obrazu. W tym celu wykonaj operacj(cid:218) Obraz/Po(cid:239)(cid:200)cz widoczne warstwy (skrót Ctrl+M). Kup książkęPoleć książkę 128 GIMP • (cid:109)wiczenia praktyczne Rysunek 3.42. Obraz z (cid:202)wiczenia 3.18 Otrzymany w ten sposób obraz jest jednowarstwowy. Nie mo(cid:285)esz w nim przesuwa(cid:202) masek. Co wi(cid:218)cej, obraz zawarty pod maskami zosta(cid:239) bezpowrotnie utracony. Nawet je(cid:258)li maski wytniesz i umie(cid:258)cisz na nowych warstwach, to pozostan(cid:200) pod nimi dziury. Pikseli, które zosta(cid:239)y utracone, nie da si(cid:218) odzyska(cid:202) inaczej ni(cid:285) operacj(cid:200) Edycja/Cofnij. Je(cid:258)li obraz wykonany w programie GIMP wyeksportujesz do jednego z formatów: JPG, BMP lub PNG, wówczas podczas zapisywania warstwy obrazu zostan(cid:200) po(cid:239)(cid:200)czone. Formaty JPG, BMP oraz PNG s(cid:200) jednowarstwowe. Konwersja warstwy na zaznaczenie Operacje Kopiuj i Wklej konwertuj(cid:200) zaznaczenie na warstw(cid:218). Wykonu- j(cid:200)c (cid:202)wiczenie 3.17, najpierw zaznaczyli(cid:258)my fragment zdj(cid:218)cia, a nast(cid:218)p- nie zaznaczenie przekszta(cid:239)cili(cid:258)my w warstw(cid:218), na której zosta(cid:239) umiesz- czony przedmiot obj(cid:218)ty zaznaczeniem. Bardzo przydatna jest operacja odwrotna, przekszta(cid:239)caj(cid:200)ca obraz zawarty na warstwie w zaznacze- nie. Jest to przekszta(cid:239)cenie kana(cid:239)u alfa warstwy w selekcj(cid:218). Operacj(cid:218) t(cid:218) znajdziesz w menu Warstwa/Przezroczysto(cid:258)(cid:202)/Kana(cid:239) alfa na zazna- czenie. Dzi(cid:218)ki niej masz dost(cid:218)p do kszta(cid:239)tu wyznaczonego przez nie- przezroczyste piksele warstwy. Kup książkęPoleć książkę
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

GIMP. Ćwiczenia praktyczne. Wydanie II
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: