Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00060 005870 11250746 na godz. na dobę w sumie
Generał Brygady Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechowicz (1894-1985) - ebook/pdf
Generał Brygady Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechowicz (1894-1985) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1026-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biografie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jest to pierwsza pełna biografia gen. Boruty-Spiechowicza.

Pisząc biografię generała Boruty-Spiechowicza, autor kierował się przede wszystkim chęcią wydobycia z cienia człowieka, który mimo bezsprzecznych zasług i osiągnięć, niesłusznie stawiany był do 'drugiego szeregu'. To z kolei groziło tym, że w stosunkowo krótkim czasie mógł zostać skazany na zapomnienie. Faktycznie, mało kto dziś kojarzy jego nazwisko z okresem formowania Armii Polskiej w ZSSR w 1941 r. bądź ze strukturami Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Z reguły bowiem wymienia się generałów tej miary co Władysław Anders, Stanisław Maczek, Stanisław Kopański lub Zygmunt Bohusz-Szyszko.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wojciech Grobelski GENER AŁ BRYGADY LUDWIK MIECZYSŁ AW BORUTA-SPIECHOWICZ (1894–1985) Seria Podpułkownik Straży Granicznej dr Wojciech Grobelski (ur. 1960) jest absolwentem Technikum Leśnego w Rzepinie oraz Wyższej Szkoły Ofi cerskiej Wojsk Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie. Ukończył także studia magisterskie na Uniwersytecie Wrocławskim na kierunku nauki polityczne. Pełnił służbę w jednostkach Śląskiego i Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Po rozwiązaniu 8. Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża pełni służbę w Straży Granicznej. Obecnie jest wykładowcą historii w Centralnym Ośrodku Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego w Koszalinie. Jest autorem lub współautorem, takich prac, jak: Historia i tradycje pol- skich formacji granicznych, Koszalin 2007; Historia garnizonu w Koszalinie. Cz. I. Od średniowiecza do 1945 roku, Koszalin 2008; Bitwa o Monte Cassino 1944, Leszno 2004. Publikował także artykuły naukowe m.in. w takich czasopismach, jak: „Biuletyn COSSG”, „Grot. Zeszyty Historyczne”, „Mars”, „Zeszyty Naukowe Politechniki Koszalińskiej”. „Generał Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechowicz należy niewątpliwie do postaci otoczonych wielką estymą i legendą; był ostatnim generałem ››krajowym‹‹ przedwo- jennego mianowania, zaangażowanym w sprawy obywatelskie [...]. Bywał noszony – i to dosłownie – na rękach, ale egotyzm nie przewrócił mu w głowie. Sam o sobie zwykł był mawiać z wyraźną satysfakcją i dumą: bił się o Niepodległą Polskę ze wszyst- kimi trzema jej zaborcami. Był uparty i twardy – jak przystało na ››podhalańczyka‹‹ i to przez całe życie, zarówno w więzieniu sowieckim, na Wyspach Brytyjskich, a zwłaszcza w komunistycznej Polsce. [...] W czasie II wojny światowej był dowódcą bez bojowej satysfakcji; nie awansował i nie otrzymał żadnego odznaczenia, choć sprawdzał się w powierzonych zadaniach organizatorskich i szkoleniowych”. (z recenzji prof. Wiesława Jana Wysockiego) „...warto zwrócić uwagę na niezwykle szeroką bazę źródłową. Autor zgromadził bardzo obszerny materiał w postaci dokumentów archiwalnych, wspomnień i relacji. Wykonał gruntowaną kwerendę chyba we wszystkich archiwach polskich w kraju i w Londynie, przechowujących w swoich zbiorach materiały dotyczące postaci Boruty-Spiechowicza”. (z recenzji prof. Janusza Zuziaka) Cena 49,00 zł Cena 49,00 zł W W W o o o j j j c c c i i i e e e c c c h h h G G G r r r o o o b b b e e e l l l s s s k k k i i i B O R U T A - S P I E C H O W G G E E N N E E R R A A Ł Ł B B R R Y Y G G A A D D Y Y I C Z ( 1 8 9 4 – 1 9 8 5 ) L U D W I K M I E C Z Y S Ł A W ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== BORUTA_CALA_OKLEJKA.indd 1 5.5.2010 10:26:00 GENER AŁ BRYGADY LUDWIK MIECZYSŁ AW BORUTA-SPIECHOWICZ (1894–1985) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== w serii: Piotr Potomski Generał broni Stanisław Władysław Maczek (1892–1994) Stanisław Kamiński Generał dywizji Bronisław Bolesław Duch (1896–1980) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wojciech Grobelski GENER AŁ BRYGADY LUDWIK MIECZYSŁ AW BORUTA-SPIECHOWICZ (1894–1985) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci Wiesław J. Wysocki Janusz Zuziak Projekt okładki i stron tytułowych Jakub Rakusa-Suszczewski Redaktor prowadza˛cy Szymon Morawski Redaktor Krystyna Chojnacka Redakcja techniczna Zofia Kosin´ska Korekta Graz˙yna Pachnik Skład i łamanie LogoScript Ilustracje na okładce Mieczysław Boruta-Spiechowicz jako dowo´dca 22. Dywizji Piechoty Go´rskiej w Przemys´lu – 1936 r. (zbiory autora) Publikacja ukazała sie˛ dzie˛ki wsparciu Miasta Szczecin # Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010 Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy S´wiat 4 http:// www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dział Handlowy WUW: tel. (0 48 22) 55-31-333; e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Ksie˛garnia internetowa: http://www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie I ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treœci Wste˛p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział I. Lata młodzien´cze i udział w walkach o niepodległos´c´ 1914–1920 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dziecin´stwo i okres wczesnej młodos´ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konspiracja niepodległos´ciowa i słuz˙ba w Legionach . . . . . . . . . . . . . . . . . W szeregach II Korpusu Polskiego na Wschodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W obronie Lwowa i kreso´w południowo-wschodnich . . . . . . . . . . . . . . . W „Błe˛kitnej Armii” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Na frontach wojny polsko-bolszewickiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. W słuz˙bie II Rzeczypospolitej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia w Szkole Sztabu Generalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Słuz˙ba w latach 1921–1926 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Udział w wydarzeniach majowych 1926 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Na stanowiskach sztabowych w latach 1926–1934 . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dowo´dztwo nad 22. Dywizja˛ Piechoty Go´rskiej (1934–1939) . . . . . . . . . . Grupa Operacyjna „Bielsko”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział III. Kampania wrzes´niowa i konspiracja antysowiecka 1939–1941 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Działania Grupy Operacyjnej „BIELSKO” („BORUTA”) w wojnie obronnej 1939 r. Na lewym skrzydle Armii „Krako´w” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W odwrocie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dramat nad Dunajcem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W składzie Armii „Małopolska” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Powro´t do Armii „Krako´w” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dramat 21. DPG. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pod rozkazami gen. Piskora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Na przedpolach Tomaszowa Lubelskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Epilog. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W konspiracji lwowskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W wie˛zieniach NKWD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 17 23 31 37 59 69 77 77 81 88 95 102 118 125 125 125 131 134 139 144 149 151 152 154 157 170 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treœci Rozdział IV. Armia Polska w ZSSR i Polskie Siły Zbrojne na Za- chodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pierwsze dni wolnos´ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wilen´ska Dywizja Piechoty (1941–1942) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Słuz˙ba w Wojsku Polskim na Bliskim Wschodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W Siłach Zbrojnych na Zachodzie (1942–1945). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dowodzenie I Korpusem w Szkocji Na „przymusowym” urlopie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ponownie w I Korpusie Pancerno-Motorowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Na froncie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Sprawa generało´w”. Trudna decyzja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział V. W Polsce Ludowej (1945–1985) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Powro´t do kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Słuz˙ba w ludowym Wojsku Polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W podszczecin´skim Skolwinie (lata 1946–1964) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Obiekt” z ulicy Inwalidzkiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rolnik, pszczelarz i... wro´g Pokoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Powro´t do z˙ycia społecznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zno´w za pługiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pod Tatrami (lata 1964–1985) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ws´ro´d go´rali. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W słuz˙bie dla „Starej Wiary” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Druga obrona Lwowa” (lata 1968–1975) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W „peerelowskiej” rzeczywistos´ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W imie˛ sprawiedliwos´ci i prawdy historycznej Pro Fide et Patria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . „Z˙eby Polska była Polska˛...” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ostatnie lata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ostatnia droga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 188 196 232 236 236 246 251 255 258 266 272 272 278 292 292 303 316 328 333 333 335 342 355 363 376 386 397 407 Zakon´czenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 Bibliografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 Wykaz skro´to´w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 Spis ilustracji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Indeks oso´b i nazw geograficznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WstŒp Generał Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechowicz w historii polskiego ore˛z˙a znalazł miejsce szczego´lne. Kojarzony jest jako zasłuz˙ony dowo´dca Wojska Polskiego i ostatni generał z przedwojennego mianowania, z˙yja˛cy w kraju przez cała˛ niemal epoke˛ istnienia PRL. Zmarł w se˛dziwym wieku w prze- dedniu zmian ustrojowych, doz˙ywszy 91 lat. Był nie tylko z˙ołnierzem dwo´ch wojen s´wiatowych, ale ro´wniez˙ i s´wiadkiem licznych wydarzen´ historycz- nych, na oczach kto´rego dokonywały sie˛ przeobraz˙enia naszych narodowych dziejo´w. Pisza˛c biografie˛ generała Boruty-Spiechowicza, autor kierował sie˛ przede wszystkim che˛cia˛ wydobycia z cienia człowieka, kto´ry mimo bezsprzecznych zasług i osia˛gnie˛c´, niesłusznie stawiany był w „drugim szeregu”. To z kolei groziło tym, z˙e w stosunkowo kro´tkim czasie mo´gł zostac´ skazany na za- pomnienie. Faktycznie, mało kto dzis´ kojarzy jego nazwisko z okresem for- mowania Armii Polskiej w ZSSR w 1941 r. ba˛dz´ ze strukturami Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Z reguły bowiem wymienia sie˛ generało´w tej miary, co Władysław Anders, Stanisław Maczek, Stanisław Kopan´ski lub Zygmunt Bohusz-Szyszko. A jednak pamie˛tac´ nalez˙y o tym, z˙e bohaterowie spod Monte Cassino z 5. Kresowej Dywizji Piechoty, zanim dotarli do ziemi włoskiej, najpierw znajdowali sie˛ pod komenda˛ gen. Spiechowicza, kto´ry wycia˛gna˛ł ich z so- wieckich łagro´w. Podobnie pancerniacy gen. Maczka, zanim zacze˛li odnosic´ zwycie˛stwa we Francji, Belgii, Holandii czy w Niemczech, najpierw sposobili sie˛ do walki pod okiem gen. Boruty w szeregach 1. Korpusu w Szkocji. Z tych mie˛dzy innymi powodo´w warto zachowac´ wspomnienie o człowieku, kto´- rego przez˙ycia i dokonania zadziwiaja˛ bogactwem i niezwykłos´cia˛. Historia nie poska˛piła mu jednak wielu rozgoryczen´. Lakonicznie wspo- minano o nim w peerelowskich leksykonach wiedzy, a w Małej Encyklopedii Wojskowej w ogo´le nie znajdziemy jego nazwiska. Przemilczano go celowo z kilku powodo´w: był nie tylko generałem z „sanacyjna˛” przedwojenna˛ no- minacja˛, ale ro´wniez˙ obron´ca˛ Lwowa z lat 1918–1919 i wspo´łtwo´rca˛ kon- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 WstŒp spiracji antysowieckiej po kle˛sce wrzes´niowej. Szczego´lnie ten ostatni fakt był bardzo draz˙liwy i niewygodny, ze wzgle˛du na szkodliwos´c´, jaka˛ mo´gł spo- wodowac´ w o´wczesnych stosunkach polsko-sowieckich. Dzis´, bez z˙adnych tajemnic moz˙na przypomniec´ te˛ wybitna˛ postac´, kto´ra znalazła trwałe miejsce nie tylko w historii polskiej wojskowos´ci, ale ro´wniez˙ w najnowszych dziejach naszego narodu. O ile dos´c´ pobiez˙nie znany jest jego udział w walkach legionowych i w ob- ronie Lwowa w 1918 roku1, a takz˙e przebieg kariery w armii II Rzeczy- pospolitej2, kampania wrzes´niowa 1939 roku czy tez˙ słuz˙ba w PSZ na Zacho- dzie, o tyle niekto´re epizody z jego z˙ycia wymagaja˛ dokładnego odtworzenia. Warto zwro´cic´ uwage˛ na działalnos´c´ przy tworzeniu konspiracji we Lwo- wie w 1939 r., aresztowanie i pobyt w sowieckich wie˛zieniach, a takz˙e tło konfliktu z gen. Andersem oraz przyczyny powrotu do kraju w roku 1945. Niezbyt wiele wiadomo ro´wniez˙ o jego kro´tkiej, szes´ciomiesie˛cznej słuz˙bie w ludowym Wojsku Polskim i tzw. okresie szczecin´skim, obejmuja˛cym lata 1946–1956, tj. do czasu „paz´dziernikowej odwilz˙y”. W ogo´le nieznane sa˛wa˛t- ki z jego z˙ycia prywatnego – zaro´wno te sprzed wojny, jak i z czaso´w po´z´niejszych. Opro´cz dos´c´ wybio´rczych, kilkudziesie˛ciostronicowych wspo- mnien´ opracowanych na pocza˛tku lat siedemdziesia˛tych w formie maszyno- pisu, Boruta niestety nie pozostawił po sobie z˙adnych pamie˛tniko´w3. Te- matem tabu przez wiele lat była takz˙e sprawa inwigilowania go przez peere- lowskie słuz˙by specjalne, zaro´wno wojskowe jak i pan´stwowe. Dotychczasowy stan badan´ nad postacia˛ Mieczysława Boruty-Spiechowi- cza, niestety nie jest imponuja˛cy. Niepełne, a czasami zaledwie s´ladowe, opracowania pos´wie˛cone Generałowi, nie sa˛ w stanie przedstawic´ jego do- kładnej charakterystyki osobowej. Nikt do tej pory powaz˙nie sie˛ nim nie zajmował. Pierwsza˛ i jak dota˛d jedyna˛ pro´ba˛ podejmuja˛ca˛ interesuja˛cy nas temat, była praca magisterska Janusza Noska pt. Zarys biografii wojskowej gen. bryg. Mieczysława Boruty-Spiechowicza 1894–19854, obroniona w roku 1992 na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Jakkolwiek napisana dos´c´ rze- telnie, nie wyczerpuje jednak w całos´ci tematu, bowiem autor celowo skupił 1 Gen. M. Boruta-Spiechowicz w okresie mie˛dzywojennym opublikował dwa opracowania: Działania pod Raran´cza˛ oraz Obrona Lwowa. Zawierały one jednak tylko fragmenty jego wspo- mnien´ (zob. przyp. 25 i 26). 2 Encyklopedja Wojskowa, red. O. Laskowski, t. 1, Warszawa 1931, s. 391–392. 3 CBW, Rps 1/97, t. 2. M. Boruta-Spiechowicz, Szlaki bojowe, mps. 4 J. Nosek, Zarys biografii wojskowej gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza 1894–1985, Lublin 1992. Pozycja ta została naste˛pnie wydana w 1997 r. w niewielkim nakładzie pod zmie- nionym tytułem: Generał Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechwowicz, (za zgoda˛ J. Noska) przez Rade˛ Kombatanto´w i Oso´b Represjonowanych Wojewo´dztwa Szczecin´skiego przy okazji nadania imienia Generała – Domowi Kombatanta w Szczecinie przy ul. Kruczej (przyp. W.G.). W dwa lata po´z´niej ukazała sie˛ drukiem pt. „Boruta”. Zarys biografii wojskowej gen. Mieczysława Boruty- Spiechowicza 1894–1985, Zakopane 1999. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WstŒp 9 sie˛ gło´wnie na przedstawieniu słuz˙by wojskowej Generała, pomijaja˛c całko- wicie wa˛tki z jego z˙ycia prywatnego. Nie było to zreszta˛ przedmiotem jego pracy, wie˛c słowa krytyki sa˛ w tym miejscu zbyteczne. Z kolei dr Tadeusz Krawczak w wydanej w 2004 r. publikacji pt. PRO FIDE ET PATRIA Generał Mieczysław Boruta-Spiechowicz, opro´cz kilkudziesie˛ciostro- nicowej biografii Generała, zamies´cił takz˙e odpisy niekto´rych dokumento´w i relacji z odbytych spotkan´ z Boruta˛ oraz nigdy wczes´niej niedrukowane wspomnienia jego autorstwa pt. Szlaki bojowe. Całos´c´ jednak ma charakter dos´c´ skromny i ogle˛dny. Z tych m.in. powodo´w wskazane jest drobiazgowe zgłe˛bienie biografii gen. Boruty i wyeksponowanie tych problemo´w, kto´re z ro´z˙nych przyczyn nigdy nie zostały opublikowane lub rozpowszechnione. Wnikliwa kwerenda przeprowadzona przez autora pozwala wysnuc´ jednoznaczne stwierdzenie, z˙e najbardziej wiarygodnymi materiałami sa˛ dokumenty archiwalne. Dzie˛ki nim, charakterystyka osobowa gen. Boruty została przedstawiona w sposo´b moz˙liwie pełny i przejrzysty. Podstawe˛ z´ro´dłowa˛ opracowania stanowia˛ materiały zgromadzone w ar- chiwach oraz placo´wkach naukowych w kraju i za granica˛. Szczego´lnie cenne okazały sie˛ zasoby nieistnieja˛cego juz˙ Wojskowego Instytutu Historycznego5 oraz Centralnego Archiwum Wojskowego w Rembertowie. W CAW s´lady po generale Borucie odnalez´c´ moz˙na w jego Teczce Personalnej oraz w zbiorach dokumento´w Kapituły Orderu Virtuti Militari, Orderu Odrodzenia Polski, Ko- mitetu Krzyz˙a i Medalu Niepodległos´ci, jak ro´wniez˙ w zespołach akt polskich formacji na Zachodzie ba˛dz´ w relacjach dotycza˛cych kampanii wrzes´niowej. Cze˛s´c´ materiało´w z´ro´dłowych odszukac´ moz˙na takz˙e w Archiwum Akt Nowych (zespo´ł akt i dokumento´w dotycza˛cych gen. Mieczysława Boruty- -Spiechowicza) oraz – szcza˛tkowo – w Muzeum Niepodległos´ci w Warszawie. Wiele niezwykle cennych z´ro´deł zgromadzonych jest natomiast w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Warszawie. W roku 1998 syn Generała, Mieczysław Boruta-Spiechowicz jr, przekazał tam – licza˛ca˛8 teczek – spus´cizne˛ po swoim Ojcu. Zaskakuje natomiast fakt, z˙e w Muzeum Tatrzan´skim w Zakopanem, niewiele pozostało pamia˛tek po wybitnym obywatelu tego miasta. Rewelacja˛ okazały sie˛ zasoby Oddziału Instytutu Pamie˛ci Narodowej w Szczecinie. Na podstawie zachowanych materiało´w Informacji Wojskowej oraz Urze˛du Bezpieczen´stwa dokładnie moz˙na odtworzyc´ skrze˛tnie skrywane do niedawna szczego´ły agenturalnego rozpracowania Generała. Podobnie kompletne zespoły akt znalez´c´ moz˙na za granica˛. Placo´wki nau- kowe w Londynie: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego wraz ze zbiorami Studium Polski Podziemnej oraz Instytut Jo´zefa Piłsudskiego zadzi- 5 Wojskowy Instytut Historyczny został rozwia˛zany z dniem 1 stycznia 2002 r. Jego zbiory archiwalne przeniesiono do kontynuuja˛cego tradycje WIH, Wojskowego Biura Badan´ Historycz- nych w Warszawie (przyp. W.G.). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 WstŒp wiaja˛ bogactwem zgromadzonych tam dokumento´w, stanowia˛cych cenny materiał z´ro´dłowy dla historyko´w. Wykorzystane kolekcje: gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza, gen. Władysława Andersa, rtm. Włodzimierza Sumow- skiego, kpt. Stanisława Michułki oraz akta: Armii Polskiej w ZSRR, 1. Kor- pusu Pancerno-Motorowego w Szkocji, jak ro´wniez˙ dokumenty: Armii Pol- skiej na Wschodzie oraz Kancelarii Naczelnego Wodza, pozwoliły dokładnie przedstawic´ burzliwe losy naszego bohatera w czasie wojennej tułaczki. Uzupełnieniem archiwalio´w sa˛ zebrane i opublikowane dokumenty z´ro´d- łowe. Szczego´lnie przydatne pod tym wzgle˛dem okazały sie˛ zbiory doku- mento´w opracowane pod redakcja˛ prof. Bogusława Polaka, dotycza˛ce walk o Lwo´w i Małopolske˛ Wschodnia˛6. Okres mie˛dzywojenny dokumentuja˛m.in. wydawnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych7, zas´ tłem do kampanii wrzes´niowej jest m.in. Wojna Obronna Polski 19398. Nie moz˙na w tym miejscu pomina˛c´ wydanego w Londynie, wielotomo- wego opracowania Polskie Siły Zbrojne w latach II wojny s´wiatowej9, zawiera- ja˛cego chronologie˛ wydarzen´ podczas walk we wrzes´niu 1939 r. Dobrze sie˛ ro´wniez˙ stało, z˙e w ostatnich latach otwarte zostały skrywane dota˛d archiwa w Rosji i na Ukrainie. Dzie˛ki temu wiele dokumento´w opa- trzonych klauzula˛ „chranit’ wieczna”, zostało ujawnionych i udoste˛pnionych historykom. Jeszcze kilka lat temu, prawdopodobnie nikt nie spodziewał sie˛, z˙e wydobyte zostana˛ na s´wiatło dzienne protoko´ły z przesłuchan´ NKWD generało´w: Andersa, Januszajtisa czy Boruty-Spiechowicza10. Ten arcycieka- wy materiał pozwoli obecnie dokładniej przyjrzec´ sie˛ niezwykle trudnej działalnos´ci konspiracyjnej prowadzonej pod okupacja˛ sowiecka˛, a ro´wniez˙ i roli, jaka˛ odegrał w niej nasz bohater. Jej uzupełnieniem moga˛byc´ ro´wniez˙ wydane w Londynie, znane wczes´niej zbiory dokumento´w o Armii Krajowej11. Dzie˛ki archiwom rosyjskim moz˙emy ro´wniez˙ zapoznac´ sie˛ z materiałami z pocza˛tkowego okresu formowania Armii Polskiej na terenie ZSSR12. 6 B. Polak, Walka o polska˛ granice˛ wschodnia˛ 1918–1921. Wybo´r z´ro´deł, Koszalin 1993. Tegoz˙ autora: Walki o Lwo´w i Małopolske˛ Wschodnia˛ 1918–1919. Wybo´r materiało´w z´ro´dłowych, Koszalin 2000. 7 Spis oficero´w słuz˙a˛cych czynnie w dn. 1.6.21. wyd. MSWojsk., Warszawa dn. 24 wrzes´nia 1921. Takz˙e: Rocznik Oficerski 1932. wyd. MSWojsk., Biuro Personalne, Warszawa 1932. 8 Wojna Obronna Polski. Wybo´r z´ro´deł, Warszawa 1968. 9 Polskie Siły Zbrojne w latach II wojny s´wiatowej, t. 1–3, Londyn 1950–1975. 10 Polskie podziemie na terenie Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w l. 1939–1941, t. 2, Moskwa, Warszawa 2001. Takz˙e: Polska i Ukraina w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku. Polskie Podziemie 1939–1941: Lwo´w, Kołomyja, Stryj, Złoczo´w, t. 1, Warszawa, Kijo´w 1998, 11 Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945, t. 1 i 4, Londyn 1970–1989. 12 Katyn´. Dokumenty zbrodni. Losy ocalałych. Lipiec 1940–marzec 1943, t. 3. Warszawa 2001. Takz˙e: Polscy jen´cy wojenni w ZSRR 1939–1941. Z archiwo´w sowieckich, przeł. i oprac. W. Materski, t. 1, Warszawa 1992. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WstŒp 11 Szcza˛tkowa˛ wiedze˛ o interesuja˛cej nas postaci daja˛ tez˙ rozmaite pamie˛t- niki. Tu – na szcze˛s´cie – nieco miejsca pos´wie˛cił swojemu dawnemu do- wo´dcy, generał broni Jo´zef Kuropieska w autobiograficznych memuarach pt. Wspomnienia oficera sztabu 1934–193913. Sylwetke˛ gen. Boruty przedstawił ro´wniez˙ gen. Władysław Anders we wspomnieniach zatytułowanych Bez ostatniego rozdziału14, oraz Klemens Rudnicki w ksia˛z˙ce Na polskim szlaku15, czy wreszcie – dos´c´ obszernie – Zygmunt Berling w swoich Wspomnieniach. Z łagro´w do Andersa16. Wykorzystane zostały ponadto Listy z Rosji do generała Sikorskiego autorstwa Stanisława Kota17. O Borucie pisał tez˙ były osobisty sekretarz Bolesława Bieruta, Stanisław Łukasiewicz18. Z jego ksia˛z˙ki dowiedziec´ sie˛ moz˙na m.in. o pierwszych mie- sia˛cach pobytu Generała w kraju, po powrocie z Wielkiej Brytanii. Swoje zakopian´skie spotkanie z generałem Boruta˛ w 1985 r. dokładnie opisał takz˙e Lech Wałe˛sa w ksia˛z˙ce pt. Droga nadziei19. Jest ono o tyle wiarygodne, z˙e sporza˛dzone zostało na podstawie zapisu z tas´my magnetofonowej. Pionierskim natomiast moz˙na nazwac´ opracowanie Wacława Subotkina Z Warszawy przez Anglie˛ do Szczecina20. Nigdy nieopublikowane, lecz zło- z˙one w formie maszynopisu w Bibliotece Jagiellon´skiej w Krakowie, podej- muje opro´cz własnych przez˙yc´ autora, ro´wniez˙ i inne wa˛tki. Znalez´c´ moz˙na w nich m.in. okres tworzenia 5. DP w ZSSR, przyczyny konfliktu Boruty z Andersem, oraz działalnos´c´ społeczna˛ Generała w Szczecinie po roku 1956. Przy zbieraniu materiało´w, opro´cz wspomnianych z´ro´deł, autor wyko- rzystał jednoczes´nie nieznane dota˛d wspomnienia ba˛dz´ relacje ludzi niegdys´ blisko zwia˛zanych z generałem Boruta˛-Spiechowiczem. Uzupełnieniem opra- cowania sa˛zatem wypowiedzi gen. Jo´zefa Kuropieski, gen. Wojciecha Jaruzel- skiego, płk. Jo´zefa Romana, Wacława Subotkina, generałowej Marty Abraha- mowej czy wreszcie płk. Ignacego Sanaka – oficera ordynansowego gen. Bo- ruty z wrzes´nia 1939 r. Ten ostatni przekazał ponadto autorowi wiele oso- bistych pamia˛tek, w tym kilka cennych zdje˛c´ swojego dowo´dcy. Warto ro´wniez˙ wspomniec´ o audycji radiowej nagranej w ostatnich mie- sia˛cach z˙ycia Boruty, przez dwo´ch dziennikarzy Polskiego Radia, Ireneu- sza Kasprzysiaka i Jerzego Skrobota. Wspomnienia Generała w formie wy- wiadu, opatrzone tytułem Do kon´ca wierny Niepodległej, wyemitowane zostały nie tylko na antenie radiowej, ale ro´wniez˙ wydrukowane w „Z˙yciu Lite- 13 J. Kuropieska, Wspomnienia oficera sztabu 1934–1939, Krako´w 1984. 14 W. Anders, Bez ostatniego rozdziału, Wspomnienia z lat 1939–1946, Londyn 1949. 15 K. Rudnicki, Na polskim szlaku, Wrocław 1990. 16 Z. Berling, Wspomnienia, t. 1: Z łagro´w do Andersa, Warszawa 1990. 17 S. Kot, Listy do gen. Sikorskiego, Londyn 1956. 18 S. Łukasiewicz, Byłem sekretarzem Bieruta, Krako´w 1987. 19 L. Wałe˛sa, Droga nadziei, Krako´w 1989, s. 322. 20 W. Subotkin, Z Warszawy przez Anglie˛ do Szczecina, cz. 2, mps, Szczecin 1971. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 WstŒp rackim”21. Co prawda stało sie˛ to juz˙ po s´mierci Generała, ale wypada dodac´, z˙e o´w materiał był po´z´niej kilkakrotnie wznawiany. Podczas gromadzenia materiało´w, nieoceniona˛ pomoca˛ słuz˙yła autorowi rodzina generała Boruty, w tym przede wszystkim: syn – inz˙. Mieczysław Boruta-Spiechowicz junior (zm. w roku 2006 w Warszawie), z˙ona – Nora Spiechowiczowa, (zm. w paz´dzierniku 2007 r. w Anglii) oraz co´rka i zie˛c´ – pan´stwo Irena i Konstanty Chmielewscy (oboje zmarli w Szczecinie: 2000 i 1998 r.). Ro´wniez˙ pewne relacje o swoim sławnym dziadku przekazały wnuki: Anna Chmielewska-Głowacka i Krzysztof Mowczko. Takz˙e pierwszy zie˛c´ Generała, Witold Mowczko (zm. w paz´dzierniku 2007 r. w Szczecinie) potwierdził wiele fakto´w z z˙ycia swego tes´cia, podobnie jak spokrewniona z pierwsza˛ z˙ona˛ gen. Boruty, pani Irena Rawczyn´ska-Englert. Jednakz˙e – co trzeba przyznac´ – do informacji ze strony rodziny autor podchodził z duz˙ym krytycyzmem. Szczego´lne uznanie nalez˙y sie˛ o. Eustachemu Rakoczemu–ZP, kapelanowi Z˙ołnierzy Niepodległos´ci, kto´ry nie tylko słuz˙ył własnymi wspomnieniami, ale ro´wniez˙ udoste˛pnił cze˛s´c´ materiało´w ze swojej kolekcji i „duchowo” wspierał autora w czasie kilkuletniej pracy. Istotny wkład wnies´li ro´wniez˙: Janusz Nosek – two´rca pierwszego opracowania biograficznego o Borucie i Jerzy Giza – wnuk byłego dowo´dcy 3. pułku strzelco´w podhalan´skich płk./gen. Jo´zefa Gizy oraz dr Tadeusz Krawczak – dyrektor Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Nie moz˙na nie wspomniec´ o wielkim zainteresowaniu, jakie towarzyszyło autorowi podczas zbierania materiało´w na Podhalu. Relacje mieszkan´co´w Zakopanego, w tym m.in.: Kamy i Marii Brzeczek, pan´stwa Janiny i Sewe- ryna Kisielewskich oraz Kazimiery i Władysława Gajewskich wydatnie wzbo- gaciły tres´c´ niniejszego opracowania. Wielka˛ zasługa˛ mecenasa Gajewskiego było przekazanie autorowi 3 teczek z autentycznymi dokumentami, dotycza˛- cymi rozmaitych spraw Generała z lat 1958–1985. Dzie˛ki temu moz˙liwe było pełne wykorzystanie tych nieujawnionych dota˛d materiało´w. Podobnie było w Przemys´lu, gdzie pan Jo´zef Rybczyn´ski, włas´ciciel willi „Zofjo´wka” przy ul. Z˙eromskiego 19, w kto´rej przed wojna˛ zamieszkiwał generał Boruta – pasjonat biografii swego „dawnego lokatora” zechciał przekazac´ do wyko- rzystania wiele zdje˛c´ i dokumento´w ze swego domowego archiwum. Pisemnym potwierdzeniem osobistych kontakto´w Boruty z o´wczesnym metropolita˛ krakowskim, kardynałem Karolem Wojtyła˛, jest przesłany do autora list ze Stolicy Apostolskiej z dnia 7 maja 2002 r.22 Przy pisaniu niniejszego opracowania, pomocne były ro´wniez˙ opubliko- wane wczes´niej syntezy, monografie i artykuły dotycza˛ce epizodo´w z dzie- 21 I. Kasprzysiak, J. Skorobot, Do kon´ca wierny Niepodległej, „Z˙ycie Literackie”, nr 46, Krako´w 13.11.1988 r., s. 8. 22 List z dn. 7.05.2002 r. w imieniu Jana Pawła II podpisał asesor Mons. Pedro Lo´pez Quintana (w zbiorach autora). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WstŒp 13 jo´w Polski, z kto´rymi w jakis´ sposo´b splatały sie˛ losy Boruty-Spiechowicza. Sa˛ one swoistym tłem do opisywanych wydarzen´. Ws´ro´d wielu z´ro´deł wymienic´ nalez˙y przede wszystkim opracowania dotycza˛ce walk niepodległos´ciowych w latach 1914–1918 autorstwa Wacława Lipin´skiego23, Henryka Bagin´skie- go24, czy tez˙ wspo´łczesna˛– o fundamentalnym niemal znaczeniu – publikacje˛ pod red. Piotra Staweckiego Zarys dziejo´w wojskowos´ci polskiej w latach 1864– –193925. Na szcze˛s´cie ws´ro´d wydanych ongis´ drukiem materiało´w sa˛ ro´wniez˙ i te, kto´rych autorem osobis´cie był Boruta-Spiechowicz. Jeszcze przed wojna˛opra- cował on bowiem Działania pod Raran´cza˛26, oraz opisał swo´j udział w wal- kach o Lwo´w27. Dzie˛ki temu moz˙liwe było dokładne poznanie jego roli w czasie wspomnianych wydarzen´. Natomiast tłem do wojennych przez˙yc´ Generała jest monografia Włady- sława Steblika pt. Armia „Krako´w” 193928. Ta rzetelna publikacja, wzbogacona dodatkowo szkicami działan´ operacyjnych, pozwala nam wnikliwie przes´le- dzic´ udział Grupy gen. Boruty w kampanii wrzes´niowej. Jej uzupełnieniem sa˛opracowania Ludwika Głowackiego Działania wojenne na Lubelszczyz´nie w roku 193929oraz Ryszarda Daleckiego Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 193930. Sporo informacji nt. konspiracji niepodległos´ciowej we Lwowie daja˛ nam opracowania Jerzego We˛gierskiego pt. Lwo´w pod okupa- cja˛ sowiecka˛ 1939–194131, oraz Stanisława Pempla ZWZ-AK we Lwowie32, w kto´rych kilkakrotnie wspomniano m.in. o działalnos´ci gen. Boruty w stru- kturach POWW. Przy opisywaniu po´z´niejszego okresu, autor skorzystał ro´w- niez˙ z dorobku Piotra Z˙aronia, zajmuja˛cego sie˛ losami rodako´w deportowa- nych w gła˛b ZSSR oraz problematyka˛ formowania armii gen. Andersa33. Jednakz˙e w przedstawionych powyz˙ej publikacjach i opracowaniach, oso- ba gen. Boruty wymieniana jest w sposo´b zaledwie s´ladowy i pozbawiona 23 W. Lipin´ski, Walka zbrojna o niepodległos´c´ Polski w latach 1905–1918, Warszawa 1935. 24 H. Bagin´ski, U podstaw organizacji Wojska Polskiego 1908–1914, Warszawa 1935. Tegoz˙ autora: Wojsko Polskie na Wschodzie 1914–1920, wyd. II, Warszawa 1990. 25 P. Stawecki, Zarys dziejo´w wojskowos´ci polskiej w latach 1864–1939, Warszawa 1990. 26 M. Boruta-Spiechowicz, Działania pod Raran´cza˛ w: Raran´cza. Zbio´r opracowan´ na 15-lecie czynu zbrojnego, Warszawa 1933. 27 M. Boruta-Spiechowicz, Obrona Lwowa w: Obrona Lwowa 1–22 listopada 1918. Relacje uczest- niko´w ze wste˛pnym słowem gen. Juliana Stachiewicza, z przedmowa˛ gen. Bolesława Popowicza i prof. Stanisława Zakrzewskiego, t. 1, Lwo´w 1933. 28 W. Steblik, Armia „Krako´w” 1939, Warszawa 1975. 29 L. Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyz´nie w 1939 r., Lublin 1976. 30 R. Dalecki, Armia „Karpaty” w wojnie obronnej 1939, Rzeszo´w 1989. 31 J. We˛gierski, Lwo´w pod okupacja˛ sowiecka˛ 1939–1941, Warszawa 1991. 32 S. Pempel, ZWZ-AK we Lwowie, Warszawa 1990. 33 P. Z˙aron´, Ludnos´c´ polska w Zwia˛zku Radzieckim w czasie II wojny s´wiatowej, Warszawa 1990; takz˙e: Armia Polska w ZSRR i na Bliskim i S´rodkowym Wschodzie, Warszawa 1981; takz˙e: Kierunek wschodni w strategii wojskowo-politycznej gen. Wł. Sikorskiego 1940–1943, Warszawa 1988. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 WstŒp cienia jakiejkolwiek charakterystyki osobowej. Suche biogramy autorstwa Ta- deusza Kryski-Karskiego i Stanisława Z˙urakowskiego34, czy tez˙ Grzegorza Mazura i Jerzego We˛gierskiego35 ba˛dz´ Zbigniewa Mierzwin´skiego36, nie wno- sza˛ nic nowego opro´cz informacji o znaczeniu encyklopedycznym. Nie moz˙na ro´wniez˙ bezkrytycznie powoływac´ sie˛ na rozmaite artykuły prasowe pos´wie˛cone Borucie, bowiem wartos´c´ tego materiału jest zro´z˙nico- wana. Niekto´re z nich, np. Ogrodnik ze Skolwina37 autorstwa Bogusława Twar- dochleba zamieszczony w „Kurierze Szczecin´skim” w dn. 9 XI 2001 r. pełne sa˛ pomyłek i przeinaczen´. Podobnie jak artykuł Ryszarda Jedwabnego zamie- szczony w „Szczecin´skim Przegla˛dzie Aktualnos´ci Kulturalnych”, bardziej oparty jest na relacjach, aniz˙eli na archiwaliach ba˛dz´ materiałach z´ro´d- łowych38. Z powyz˙szych rozwaz˙an´ jednoznacznie wynika, iz˙ biografia gen. Boruty- -Spiechowicza nie doczekała sie˛ jeszcze pełnego opracowania. Z tego m.in. wzgle˛du, biora˛c pod uwage˛ bogactwo dokonanych przez niego czyno´w, istnieje potrzeba dokładnego przedstawienia Czytelnikowi tej wyja˛tkowej postaci. Konstrukcja pracy odpowiada poszczego´lnym okresom z˙ycia i działalnos´ci generała Boruty i składa sie˛ z pie˛ciu – opracowanych chronologicznie – rozdziało´w. Rozdział pierwszy Lata młodzien´cze i udział w walkach o niepodległos´c´ 1914– –1920 pos´wie˛cony jest atmosferze w jakiej wyrastał młody Spiechowicz, osierocony przez ojca i wychowywany od 7 roku z˙ycia przez matke˛. Uwzgle˛dniono w nim atmosfere˛ domu rodzinnego, okres nauki szkolnej, działalnos´c´ niepodległos´ciowa˛ w harcerstwie i Polskich Druz˙ynach Strzelec- kich, pobyt w Belgii, a takz˙e słuz˙be˛ wojskowa˛– w Legionach Polskich w czasie I wojny s´wiatowej oraz w Wojsku Polskim do czasu zakon´czenia wojny polsko-sowieckiej wła˛cznie. W rozdziale drugim W słuz˙bie II Rzeczypospolitej przedstawiono zawodowa˛ słuz˙be˛ wojskowa˛ Mieczysława Boruty-Spiechowicza w okresie mie˛dzywo- jennym, z uwzgle˛dnieniem naste˛puja˛cych okreso´w: studia w Szkole Sztabu Generalnego, słuz˙ba w latach 1921–1926, udział w wypadkach majowych 1926 r., słuz˙ba na stanowiskach sztabowych w latach 1926–1932, dowo´dztwo nad 22. Dywizja˛ Piechoty Go´rskiej w Przemys´lu oraz tworzenie Grupy Ope- 34 T. Kryska-Karski, S. Z˙urakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Londyn 1976. 35 G. Mazur, J. We˛gierski, Konspiracja lwowska. Słownik biograficzny 1939–1945, Krako´w, Katowice 1997, s. 34. 36 Z. Mierzwin´ski, Generałowie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1990. 37 B. Twardochleb, Ogrodnik ze Skolwina. Generał Boruta, „Kurier Szczecin´ski” z 9.11.2001 r., s. 12. 38 R. Jedwabny, Pionierzy Szczecina – Generał Mieczysław Boruta-Spiechowicz. „SzPAK” (Szcze- cin´ski Przegla˛d Aktualnos´ci Kulturalnych), nr 45, Szczecin, wrzesien´ 1998, s. 27. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WstŒp 15 racyjnej „Bielsko” w ostatnich miesia˛cach poprzedzaja˛cych wybuch II wojny s´wiatowej. Rozdział trzeci Kampania wrzes´niowa i konspiracja antysowiecka – omawia udział w kampanii wrzes´niowej i walke˛ z hitlerowskim najazdem, wspo´ł- tworzenie konspiracji antysowieckiej we Lwowie oraz aresztowanie i pobyt w wie˛zieniach NKWD. Słuz˙be˛ w Armii Polskiej na terenie ZSSR oraz w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie na stanowisku dowo´dcy 1. Korpusu Pancerno-Motorowego zawiera rozdział IV. Poruszono tu takz˙e finał sprawy honorowej załoz˙onej w Sa˛dzie Honorowym dla Generało´w przeciwko gen. Andersowi oraz przy- czyny podje˛cia decyzji powrotu do Polski po zakon´czeniu wojny. Rozdział pia˛ty W Polsce Ludowej (1945–1985) ukazuje kro´tki epizod słuz˙by gen. Boruty w ludowym Wojsku Polskim, odejs´cie do rezerwy i 18-letni pobyt w gospodarstwie rolnym w Skolwinie. Wyeksponowano jednoczes´nie jego działalnos´c´ społeczna˛ w Szczecinie po tzw. Polskim Paz´dzierniku, osiedlenie sie˛ w Zakopanem i zaangaz˙owanie w działalnos´c´ patriotyczno-niepodległos´- ciowa˛. Ukazana została m.in. jego rola w obronie cmentarza Orla˛t Lwo- wskich, w tworzeniu struktur Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, w rodza˛cym sie˛ NSZZ „Solidarnos´c´” oraz kombatancka aktywnos´c´ do ostat- nich chwil jego z˙ycia. Przedstawiono ro´wniez˙ w formie post scriptum, fakty zwia˛zane ze wspo´łczesnym upamie˛tnieniem postaci Generała. W zakon´czeniu dokonano syntezy wniosko´w wynikaja˛cych z poszczego´l- nych rozdziało´w. Autor serdecznie dzie˛kuje licznym osobom, kto´re w rozmaity sposo´b przyczyniły sie˛ do powstania niniejszego opracowania. Niekto´rzy z nich: dr med. Zofia Skeczkowska, Zygmunt We˛cławik, Władysław Kaszycki i płk w st. spocz. Jan Sadowski niestety przedwczes´nie odeszli. Niespodziewana s´mierc´ zabrała ro´wniez˙ ks. biskupa-seniora Ignacego Jez˙a, mecenasa Włady- sława Gajewskiego, Henryka Josta, Wacława Subotkina oraz Waldemara Siwin´skiego. Opro´cz oso´b wymienionych na poprzednich stronach, swo´j licza˛cy sie˛ wkład w przedstawiona˛ biografie˛ generała Boruty-Spiechowicza maja˛ po- nadto: mieszkan´cy Zakopanego – Maria Biernacik, Lesław Dall, Jerzy Da- rowski, Jadwiga Kaszycka, Stanisław Kojer, Władysława Strama, s. Helena Borek, ks. Henryk Drozdek, ks. Stanisław Olszo´wka, ks. Stanisław Szyszka. Z Przemys´la – kpt. SG Elz˙bieta Pikor, hm. Stanisław Krakowski, Ludomir Lewkowicz, Jan Stec´. Z Rzeszowa: ks. Władysław Bełza, gen. bryg. Mirosław Rozmus, kpt. Artur Surmacz oraz Graz˙yna Talarkowska. Z Bielska-Białej – ks. Franciszek Ma˛kinia i Zbigniew Stadnicki. Z Warszawy – Agata Czarnecka, Maria Filipecka, Magdalena Lewnau, Danuta Łomaczewska, płk rez. Tadeusz Krza˛stek. Ze Lwowa – Maria Kwasin´ska, Jadwiga Pan´kowska, Kazimierz Da˛- browski. Z Londynu – Małgorzata Rossi oraz Jan Tarczyn´ski. Ze Szczecina – ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 WstŒp ks. dr Jan Mazur, Alina Głowacka, Aleksandra Z˙urawska, prof. Tadeusz Mieczkowski, Antoni Rogowski, dr Paweł Skubisz, dr Marcin Stefaniak, dr Krzysztof Szczur. Z Piły – mgr Marek Fijałkowski. Z Koszalina – Halina Bogucka, Dorota Ga˛siorowska, dr Andrzej Rossa, mjr rez. Jerzy Szydełko, Anna Zakrzewska-Lalik, Edyta Wnuk, Rafał Mar- ciniak, Tadeusz Zawadzki oraz liczne grono członko´w i sympatyko´w kosza- lin´skiego Oddziału Towarzystwa Miłos´niko´w Lwowa i Kreso´w Południowo- -Wschodnich, jak ro´wniez˙ druhny i druhowie z 22. Koszalin´skiej Druz˙yny Harcerskiej im. gen. Mieczysława Boruty-Spiechowicza: Ola Chojnacka, Agata Kruss, Patrycja Peters, Klaudia Rosin´ska, Kasia i Małgosia Grobelskie, Michał Krzemin´ski, Paweł Michałko oraz phm. Paweł Polkowski. Wyja˛tkowa˛ wdzie˛cznos´c´ kieruje˛ pod adresem mojej z˙ony Barbary za cier- pliwos´c´, wyrozumiałos´c´ oraz duchowe wsparcie okazywane w czasie kil- kuletniej kwerendy. Szczego´lne wyrazy podzie˛kowania składam Panu prof. dr. hab. Bogusławo- wi Polakowi za wszechstronna˛ i nieoceniona˛ pomoc okazana˛ podczas pisania ksia˛z˙ki. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== R O Z D Z I A £ I Lata m‡odzieæcze i udzia‡ w walkach o niepodleg‡oœæ 1914–1920 Dzieciæstwo i okres wczesnej m‡odoœci U schyłku XIX wieku Rzeszo´w był typowym galicyjskim prowincjonal- nym miastem, połoz˙onym w niedalekim sa˛siedztwie twierdzy przemyskiej. O ile znaczenie tego drugiego os´rodka – ze zrozumiałych wzgle˛do´w – zdo- minowane było wojskowym charakterem garnizonu, o tyle Rzeszo´w nie wyro´z˙niał sie˛ niczym szczego´lnym ws´ro´d innych podobnych miast w dawnej c.k. monarchii. Pozbawiony wie˛kszego przemysłu i os´rodko´w kultury, przy- pominał raczej senna˛, powiatowa˛mies´cine˛, w kto´rej rytm z˙ycia mieszkan´co´w regulowany był codziennos´cia˛ ich zwykłych spraw1. 20 lutego 1894 roku, w rodzinie Stanisława Spiechowicza, robotnika ma- sarskiego rodem spod Jasła, pracuja˛cego w jednej z rzeszowskich jatek, przy- szło na s´wiat kolejne dziecko, chłopczyk. Poro´d odebrała akuszerka, Karolina Kratohowil2. Dwa dni po´z´niej, 22 lutego 1894 roku, w rzeszowskiej farze p.w. S´w. Wojciecha i Stanisława, odbył sie˛ chrzest nowo narodzonego potomka, kto´remu nadano imiona Ludwik, Mieczysław. Rodzicami chrzestnymi przyszłego generała zostali – jak moz˙na przypu- szczac´ – zapewne bliscy znajomi Spiechowiczo´w. Trzymali go zatem przy chrzcielnicy: Ludwik Jaszczak, z zawodu piekarz (młynarz) i Maria Dobro- wolska, kobieta o trudnym dzis´ do ustalenia pochodzeniu i profesji3. Gwoli s´cisłos´ci nalez˙y dodac´, z˙e rodzina Spiechowiczo´w była bardzo liczna, gdyz˙ Ludwik był z kolei... pie˛tnastym dzieckiem. W jakis´ czas po nim, uro- dziło sie˛ jeszcze jedno, niestety niez˙ywe4. Matka, Aniela z Zatorskich, była kobieta˛ prosta˛, bez wykształcenia5, kto´ra przede wszystkim zajmowała sie˛ 1 Zob. F. Kotula, Tamten Rzeszo´w, Rzeszo´w 1995. 2 Parafia p.w. S´w. Wojciecha i Stanisława w Rzeszowie, Ksie˛ga Chrzto´w, t. 48, poz. 30, 1894. 3 Ibidem. 4 CBW, Rps 1/97, t.1, D-415/96. Generał Boruta-Spiechowicz pisze o sobie, s. 1. 5 Relacja Nory Spiechowiczowej, wywiad nagrany dn. 19.06.1999 r. (w zbiorach autora). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 R O Z D Z I A £ I Il. 1. Rzeszo´w z pocza˛tku XX w. – widok na fare˛ pw. S´w. Wojciecha i Stanisława, w kto´rej ochrzczono Mieczysława Spiechowicza (zbiory autora) domem i wychowywaniem potomstwa. Mimo wielu niedostatko´w, starała sie˛ dbac´ jak najlepiej o dzieci i cze˛sto chwytała sie˛ rozmaitej pracy fizycznej. Wypada bowiem dopowiedziec´, z˙e bieda u Spiechowiczo´w była niesamowita i nic nie wskazywało na polepszenie tych warunko´w. Na domiar złego, matka od dawna z˙yła w konflikcie ze swoja˛ rodzina˛. Ojciec nigdy nie wybaczył jej, z˙e wyszła za ma˛z˙ za niezbyt maje˛tnego pracownika rzez´ni, kto´ry – bywało – niekiedy zagla˛dał do kieliszka6. Dodac´ trzeba, z˙e do dnia dzisiejszego zachowało sie˛ bardzo niewiele informacji o przodkach małego Ludwika. Wiadomo tylko tyle, z˙e rodzicami ojca byli: Andrzej i Agnieszka z domu We˛z˙ykowska – pochodza˛ca z Krakowa, zas´ matki: Karol i Jo´zefa z domu Hendel7. Z licznego rodzen´stwa Spiechowiczo´w, jedynie pie˛cioro potomstwa doz˙yło wieku młodzien´czego: dwie siostry – Aniela i Helena, oraz trzech braci – Jan, Marian i Ludwik. Tego ostatniego zwykło sie˛ jednak nazywac´ drugim imie- niem – Mieczysław8, i od tej pory w wie˛kszos´ci dokumento´w, po´z´niejszy generał uz˙ywał włas´nie tego imienia. 6 List N. Spiechowiczowej do autora, z dn. 31.05.1998 r. (w zbiorach autora). 7 Parafia p.w. S´w. Wojciecha i Stanisława w Rzeszowie, Ksie˛ga Chrzto´w... op. cit. 8 Relacja Mieczysława Boruty-Spiechowicza jr. z dn. 14.07.1989 r. (w zbiorach autora). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dzieciæstwo i okres wczesnej m‡odoœci 19 Nie wiadomo dokładnie jak długo Spiechowiczowie zamieszkiwali w Rze- szowie. Prawdopodobnie jednak wkro´tce po urodzeniu Mieczysława, cała˛ rodzina˛przenies´li sie˛ w poszukiwaniu pracy, najpierw do Krakowa (byc´ moz˙e sa˛dzili, z˙e znajda˛ tam wsparcie u pp. We˛z˙ykowskich?), a naste˛pnie do War- szawy. Tam ojciec zacza˛ł pracowac´ jako rzez´nik w jatkach znajduja˛cych sie˛ na Placu S´w. Aleksandra, a po´z´niej w rzez´ni w Wilanowie. Cała rodzina za- mieszkiwała wo´wczas w Warszawie przy ulicy Mokotowskiej 579. Warunki lokalowe były tam niezwykle cie˛z˙kie. Dos´c´ powiedziec´, z˙e owe lokum było po prostu tzw. stro´z˙o´wka˛, w kto´rej chłopcy – z braku miejsca – musieli cała˛ tro´jka˛ spac´ w kuchni10. Aby zarobic´ na utrzymanie, wszystkie dzieci podje˛ły prace˛ zarobkowa˛. Jan został s´lusarzem w fabryce Gostyn´skiego, Marian – giserem w zakładach „Rau-Lillpopp”, a Helena zacze˛ła pracowac´ w kwiaciarni u Rabendla przy ul. Tre˛backiej11. Jedynie nie bardzo wiadomo czym trudniła sie˛ Aniela – byc´ moz˙e po prostu pomagała matce? Takz˙e i mały Miecio starał sie˛ byc´ ro´wniez˙ poz˙yteczny w utrzymaniu ro- dziny. Bywało, z˙e po zamknie˛ciu kwiaciarni, brał od swej siostry niesprzedane jeszcze kwiaty i robia˛c z nich wia˛zanki, biegał po Alejach Ujazdowskich, sta- raja˛c sie˛ sprzedawac´ je spaceruja˛cym parom12. Opro´cz tego, musiał niejedno- krotnie wstawac´ wczes´nie rano, by zrobic´ na targu zakupy dla swojej matki13. Był dzieckiem warszawskiej ulicy. W swoich po´z´niejszych wypowiedziach zwykł podkres´lac´, z˙e jego charakter i osobowos´c´ wykształciła bieda. Latem najcze˛s´ciej chodził boso, a w słotne i chłodne jesienne dni... ro´wniez˙ boso14. Niekiedy dla zabawy wskakiwał do kursuja˛cych doroz˙ek tzw. parokonek, ale czasami miał nadzieje˛, z˙e w powozie uda mu sie˛ sprzedac´ jakiejs´ zako- chanej parze bukiecik kwiato´w za 5 kopiejek, przygotowany przez siostre˛. Tego typu praktyki były surowo zabronione i kto´regos´ razu mały Miecio wyskakuja˛c z doroz˙ki, wpadł prosto w obje˛cia... carskiego policjanta. Po la- tach powiedział: „Trzech rzeczy sie˛ wo´wczas bałem: ojca, bijał mnie pasem. Wołałem: 5Tatusiu tylko nie po nogach4. Były bowiem gołe. Cyrkułu – widziałem nieraz policjanto´w, kiedy prowadzili opieraja˛cych sie˛ pijako´w i złodziei. Pluskiew, kto´re me˛czyły mnie i braci nocami”15. Nieszcze˛s´cia jednak nie omine˛ły rodziny. W 1903 r. zmarł ojciec, a w jakis´ czas po´z´niej otruła sie˛ jedna z sio´str – Aniela16. Trudne dziecin´stwo sprawiło, 9 CBW, Rps 1/97, t.2. M. Boruta-Spiechowicz, Szlaki bojowe, mps, s. 3. 10 List N. Spiechowiczowej do autora, z dn. 31.05.1998 r. (w zbiorach autora). 11 CBW, Rps 1/97, t. 1, D-415/96. Gen. Boruta-Spiechowicz pisze... op. cit., s. 7. 12 Ibidem, s. 1. 13 List N. Spiechowiczowej... op. cit. 14 CBW, Rps 1/97, t. 1, D-415/96. Gen. Boruta-Spiechowicz pisze..., op. cit., s. 7. 15 Ibidem, s. 7–8. 16 Ibidem, s. 1. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 R O Z D Z I A £ I z˙e Mieczysław miał powaz˙ne problemy z nauka˛. Pocza˛tkowo ucze˛szczał do trzyklasowej szkoły powszechnej, a od roku 1905 dokształcał sie˛ na tzw. kom- pletach i w Szkole Sztuk Pie˛knych na Placu Teatralnym. Tam jego nauczy- cielami byli m.in. prof. Miłosz Kotarbin´ski i prof. Jan Kauzik. W szkole tej Mieczysław ujawnił drzemia˛cy w nim talent plastyczny, a jedna z jego prac – głowa Milona – narysowana we˛glem, została nawet wysłana do Petersburga, gdzie otrzymała wyro´z˙nienie17. Niebawem jednak Mieczysław przenio´sł sie˛ do prywatnego gimnazjum pani Cichin´skiej przy ulicy Miodowej, a stamta˛d do Gimnazjum Realno- -Filologicznego Jana Kreczmara przy ulicy S´niadeckich. Mimo odkrytego ta- lentu do rysowania nigdy juz˙ nie powro´cił. Z sentymentem natomiast wspo- minał zawsze swoich nauczycieli gimnazjalnych, w tym szczego´lnie pania˛ Kopalin´ska˛ od je˛zyka polskiego18. Byc´ moz˙e ta włas´nie osoba miała niepo- s´ledni wpływ na kształtowanie jego osobowos´ci. Pochodza˛cy z typowo robotniczej rodziny Mieczysław dos´c´ wczes´nie zwia˛- zał sie˛ takz˙e z działalnos´cia˛ lewicowo-niepodległos´ciowa˛. Wzorem dla niego byli obydwaj starsi bracia, a on sam tak wspominał swoje pierwsze „dos´wiad- czenia bojowe”: „W 1904 i 1905 r., sprzedaja˛c gazety, sprzedawałem ro´wniez˙ ksia˛z˙eczki pies´ni polskich, a ida˛c w pochodzie demonstracyjnym w towa- rzystwie moich braci (...) s´piewalis´my Czerwony Sztandar i Na barykady. Maszeruja˛c Nowym S´wiatem, Krakowskim Przedmies´ciem na Plac Teatralny, oni – jak inni – z kijami, ja – z zapasem kamieni. Pierwsza krwawa rozprawa. Urodzeni w niewoli, zapragne˛lis´my byc´ wolnymi”19. Niezwykle waz˙ny wpływ na jego wychowanie, miała takz˙e atmosfera panuja˛ca w Gimnazjum Kreczmara. Po latach Boruta sam przyznał, z˙e szkoła ta miała swoisty lewicowo-niepodległos´ciowy charakter. O bohaterstwie i pa- triotyzmie mo´wiło sie˛ tam niemal na wszystkich lekcjach, zas´ grono peda- gogiczne samo umieje˛tnie kreowało te wartos´ci ws´ro´d swoich ucznio´w20. W okresie pobytu w Gimnazjum J. Kreczmara, młody Mieczysław zafa- scynował sie˛ takz˙e działalnos´cia˛ w skautingu. Niebawem nawia˛zał kontakt z organizacja˛ harcerska˛ i został członkiem tajnej I Druz˙yny Skautowej im. Romualda Traugutta. W tym s´rodowisku Mieczysław rozpocza˛ł spełniac´ swoje młodzien´cze marzenia o niepodległos´ci. Tam tez˙ ujawnił sie˛ jego talent organizacyjny oraz niewa˛tpliwe cechy przywo´dcze. Niebawem został nawet instruktorem skautowym21. Jednak samo harcerstwo juz˙ mu nie wystarczało, zas´ sentyment do wojska był tak silny, z˙e ro´wnolegle podja˛ł działalnos´c´ w Pol- 17 Ibidem. 18 Ibidem, s. 9. 19 Ibidem, s. 1. 20 CBW, Rps 1/97, t. 2. M. Boruta-Spiechowicz, Szlaki bojowe..., op. cit., s. 3. 21 G. Mazur, J. We˛gierski, Konspiracja lwowska – Słownik biograficzny 1939–1945, Krako´w, Katowice 1997, s. 34. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Dzieciæstwo i okres wczesnej m‡odoœci 21 skich Druz˙ynach Strzeleckich oraz w Organizacji Młodziez˙y Niepodległos´- ciowej22. W tym czasie uległa zmianie sytuacja rodzinna Spiechowiczo´w. W War- szawie pozostała jedynie Helena wraz z Mieczysławem, aby opiekowac´ sie˛ matka˛, natomiast obydwaj bracia – Jan i Marian, zrezygnowali z pracy w fa- brykach i przenies´li sie˛ do Grodna, gdzie pierwszy zatrudnił sie˛ w kine- matografii, natomiast drugi został szoferem23. Niebawem jednak o młodego Mieczysława upomniało sie˛ wojsko, tyle z˙e... austriackie. Bez znaczenia był fakt, z˙e zamieszkiwał w Warszawie. Urodził sie˛ na terenie Galicji, wie˛c w dalszym cia˛gu był poddanym monarchii C.K. Mimo z˙e od pewnego czasu fascynowało go wojsko, jednak nie zamierzał zakładac´ munduru zaborczej armii. Inna˛ przyczyna˛ uchylania sie˛ od „po´js´cia w ka- masze” był fakt, z˙e z powodu trudnego dziecin´stwa – nie z własnej winy – był nieco opo´z´niony w nauce. Groziło mu wie˛c ro´wnoczes´nie i powołanie do armii C.K. i przerwanie nauki jeszcze przed zdaniem matury w klasie o´smej. Gora˛czkowo rozpatrywał swoja˛ sytuacje˛ i wreszcie skorzystał z pomysłu jednego ze swych szkolnych kolego´w, niejakiego Gołe˛biowskiego. Postanowił wyjechac´ za granice˛ i podja˛c´ nauke˛ na jakiejkolwiek wyz˙szej uczelni. Osta- tecznie zdecydował sie˛ na Belgie˛ i – jak sie˛ okazało – nie był to wybo´r przypadkowy. Belgia była bowiem wo´wczas bardzo popularnym os´rodkiem emigracyjnym dla młodziez˙y z Kongreso´wki. Kolejnym waz˙nym argumen- tem przy podje˛ciu tej decyzji był fakt, z˙e na wie˛kszos´ci belgijskich uczelni honorowano polskie s´wiadectwa z zaboru rosyjskiego, a ponadto bardzo przychylnie traktowano tam przybyszo´w z kraju nad Wisła˛. Dzie˛ki pomocy finansowej udzielonej przez braci oraz znajomych, gło´wnie pan´stwa Winnickich i Landy, juz˙ w paz´dzierniku 1913 r. Spiechowicz wraz z Gołe˛biowskim, znalez´li sie˛ w Brukseli24. Tu Mieczysław pocza˛tkowo uczył sie˛ je˛zyka francuskiego, a w styczniu 1914 r. zapisał sie˛ na kurs wste˛pny Akademii Handlowej w Antwerpii. Nauka na tej uczelni była na szcze˛s´cie bezpłatna. Zreszta˛, kształciła ona studento´w na jednym tylko kierunku – handlowym i aby byc´ przyje˛tym, wystarczyło pomys´lnie zdac´ egzamin wste˛pny. Ponadto – co było bardzo waz˙ne – Akademia zapewniała takz˙e swoim absolwentom prace˛ po studiach, pod warunkiem okres´lenia kraju, do kto´rego miało sie˛ zamiar wyjechac´. Młody student wybrał egzotyczne Kongo Belgijskie25. Jak sam wspominał, w tym czasie przyszło mu borykac´ sie˛ z wieloma problemami, gło´wnie finansowymi. Niewielkie kwoty przysyłali mu bracia, czasami przyjaciele. Bywało jednak, z˙e przez cały miesia˛c jego podstawowym 22 Ibidem. 23 M. Boruta-Spiechowicz, Rps z dn. 19.08.1968 r., s. 16 (w zbiorach K. Brzeczki). 24 CBW, Rps 1/97, t. 2. M. Boruta-Spiechowicz, Szlaki bojowe..., op. cit., s. 3. 25 Ibidem, s. 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 R O Z D Z I A £ I Il. 2. Mieczysław Spiechowicz jako student Akademii Handlowej w Antwerpii – 1914 r. (zbiory s´p. Mieczysława Boruty-Spiechowicza jr) posiłkiem była herbata i chleb26. Mimo tych trudnos´ci uczył sie˛ dos´c´ dobrze, zas´ w czasie wolnym uprawiał modne wtedy ws´ro´d młodziez˙y dyscypliny sportowe: boks, szermierke˛ i zapasy w stylu zwanym walka˛ francuska˛27. W ten sposo´b starał sie˛ oszukac´ gło´d, a jednoczes´nie wyrabiał u siebie odpor- nos´c´ na pie˛trza˛ce sie˛ niewygody i trudnos´ci. Zdawac´ by sie˛ mogło, z˙e nic nie przeszkodzi mu w dalszej edukacji i w kon´- cu zostanie handlowcem... 26 I. Kasprzysiak, J. Skorobot, Do kon´ca wierny niepodległej, „Z˙ycie Literackie”, Krako´w, nr 46, 13.11.1988 r., s. 8. 27 Ibidem. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Konspiracja niepodleg‡oœciowa i s‡u¿ba w Legionach 23 Konspiracja niepodleg‡oœciowa i s‡u¿ba w Legionach Mimo pobytu na obczyz´nie, Spiechowicz nie zaprzestał działalnos´ci nie- podległos´ciowej, kto´ra˛ rozpocza˛ł jeszcze w zaborze rosyjskim. Okazja ku temu była zreszta˛ wyja˛tkowa, bowiem mniej wie˛cej w tym samym okresie, na terenie Belgii, zacze˛ły tworzyc´ sie˛ emigracyjne struktury Polskich Druz˙yn Strzeleckich. Ich gło´wnym organizatorem stał sie˛ Aleksander Łuczyn´ski, kto´ry wyko- rzystuja˛c liczne skupiska polskiej młodziez˙y, doprowadził do utworzenia „okre˛gu” w Zachodniej Europie. Trzeba przyznac´, z˙e warunki działalnos´ci PDS na obczyz´nie były nieporo´wnywalnie lepsze niz˙ w Kongreso´wce. Orga- nizacja ta mogła bowiem funkcjonowac´ niemal legalnie, a tamtejsze władze przez palce patrzyły na poczynania „polskich strzelco´w”. Spiechowicz bez zastanowienia wsta˛pił do organizacji, do kto´rej nalez˙ał wczes´niej w Warszawie. Po latach be˛dzie wspominał, z˙e poza nauka˛ w Aka- demii, w czasie wolnym całkowicie pochłonie˛ty był działalnos´cia˛ w PDS i c´wiczeniami28. O jego zaangaz˙owaniu s´wiadczy fakt, z˙e włas´nie podczas pobytu w Belgii ukon´czył kurs podoficerski organizowany przez Polskie Druz˙yny Strzeleckie i uzyskał stopien´ kaprala29. Kro´tko po wybuchu I wojny s´wiatowej, Spiechowicz został aresztowany przez policje˛ belgijska˛. Pretekst ku temu był jednoznaczny: urodzony w Galicji był austriackim poddanym, a ta z kolei uwikłana została w wojne˛ w przy- mierzu z Niemcami. „To było pierwsze moje wie˛zienie” – powie po´z´niej po niemal siedemdziesie˛ciu latach30. Przez trzy dni siedział w twierdzy, w jednej celi razem z Niemcami31, po czym wszyscy zostali odesłani na zachodnia˛ granice˛ Niemiec. Stamta˛d dotarł do Kolonii, gdzie otrzymał od niemieckich władz wojskowych tzw. Offener Befehl – i z tym dokumentem w kieszeni, w dniu 10 sierpnia 1914 r. przyjechał do Krakowa. Zamiast do wojska au- striackiego, zameldował sie˛ na Dolnych Młynach w punkcie werbunkowym do Druz˙yn Strzeleckich. Niestety spo´z´nił sie˛ o cztery dni na wymarsz I Kad- rowej z Oleandro´w, wie˛c wcielony został do innych tworza˛cych sie˛ formacji legionowych. Po kro´tkim okresie szkolenia, Mieczysław Spiechowicz, juz˙ jako starszy z˙ołnierz, otrzymał swo´j pierwszy wojskowy przydział. Znalazł sie˛ w 1. plu- tonie 1. kompanii, I batalionu 2. pułku piechoty. Pułkiem dowodził płk Zyg- munt Zielin´ski – oficer austriacki polskiego pochodzenia, zas´ dowo´dcami bataliono´w zostali: I – kpt. Marian Z˙egota-Januszajtis, II – Kazimierz Fabry- cy, III – Szcze˛sny Rucin´ski, a IV – Bolesław Roja. 28 Ibidem. 29 CBW, Rps 1/97, t. 2. M. Boruta-Spiechowicz, Szlaki bojowe..., op. cit., s. 4. 30 F. Penczek, Generał, „Tygodnik Powszechny” nr 45, 1985. 31 I. Kasprzysiak, J. Skrobot, op. cit., s. 8. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 R O Z D Z I A £ I Gdy 1. pułk walczył juz˙ na froncie na ziemi sandomierskiej, m.in. pod Konarami, 2. pułk znajdował sie˛ jeszcze w stadium organizowania. Była to typowa jednostka ochotnicza, kto´rej oficero´w i podoficero´w przygotowywały wczes´niej powstałe organizacje wojskowe, a z˙ołnierze rekrutowali sie˛ z pa- triotycznej młodziez˙y szkolnej, rzemies´lniczej i wiejskiej32. 30 wrzes´nia 1914 r. pułk załadowano w Krakowie na eszelony kolejowe, i w godzinach nocnych, przez Sucha˛ i Zwardon´, ruszył na We˛gry33. Przed Spiechowiczem otwierała sie˛ bojowa karta, kto´ra˛ rozpocza˛c´ miał juz˙ w stop- niu kaprala, bowiem zweryfikowano jego kwalifikacje zdobyte na kursie podoficerskim w Antwerpii34. Obja˛ł jednoczes´nie swoje pierwsze stanowisko w wojskowej hierarchii – został dowo´dca˛ sekcji. Prawdopodobnie w tym włas´nie okresie wybrał sobie pseudonim „Boruta”. Od tego czasu, przydomek ten na stałe zwia˛z˙e sie˛ z nazwiskiem. 5 paz´dziernika 1914 r., 2. pułk piechoty dotarł transportem kolejowym na obszar po´łnocno-wschodnich We˛gier i wyładowany został w miejscowos´ci Nagy-Banya. Tam, na terenie Rusi Zakarpackiej, legionis´ci rzuceni zostali przeciwko 2. Dywizji Kozackiej działaja˛cej na obszarze komitatu Marmaros- -Sziget. Przy minimalnych stratach własnych, słabo wyszkolona piechota stoczyła kolejno zwycie˛skie potyczki pod Kracsfalu, Marmaros-Sziget, Bocsko´ i Vissovolgy. 2. pp ruszył na po´łnoc, w rejon Ko¨nigsfeld – Brustura, gdzie wraz z 3. pp otrzymał rozkaz przygotowania sie˛ do ofensywy na Nadwo´rne˛ i Sta- nisławo´w. Oddziały pieszo przekroczyły po tzw. Drodze Legiono´w trudno doste˛pne dla taboro´w Gorgany, a naste˛pnie przez Przełe˛cz Pantyrska˛, weszły na teren Galicji Wschodniej, znacza˛c swo´j szlak bojami pod Zielona˛, Rafaj- łowa˛, Pasieczna˛ i Pniowem. 24 paz´dziernika, 2. pułk s´miałym uderzeniem zaja˛ł Nadwo´rne˛. Wsławił sie˛ wo´wczas I batalion dowodzony przez kpt. Mariana Z˙egote˛-Januszajtisa, pod rozkazami kto´rego walczył m.in. kapral Boruta. Na dalszej drodze stał Mo- łotko´w. Tam, przeciwko os´miu polskim batalionom (2. i 3. pp) i wspo´łdzia- łaja˛cym z nimi dwo´m batalionom austro-we˛gierskiego pospolitego ruszenia, wyposaz˙onym zaledwie w 14 dział, Rosjanie rzucili 16 bataliono´w piechoty z 32 karabinami maszynowymi i 48 działami oraz silny oddział jazdy35. Bitwa pod Mołotkowem rozpocze˛ła sie˛ 29 paz´dziernika. Poległo w niej około 200 legionisto´w, 480 odniosło rany a 200 zagine˛ło36. Po bitwie, wy- 32 J. Sitko, Zarys historii wojennej 2. pułku piechoty Legiono´w, Warszawa 1928, s. 5. 33 H. Lewartowski, B. Pochmarski, J.A. Teslar, Szlakiem bojowym Legiono´w. Kro´tki zarys organizacyii dziejo´w 2. Brygady Legiono´w Polskich w Karpatach, Galicyi i na Bukowinie, Lwo´w 1915, s. 67. 34 CAW, sygn. 8325. Teczka Personalna. Dokumenty personalne i ewidencyjno-kwalifika- cyjne gen. M. Boruty-Spiechowicza. 35 M. Klimecki, W. Klimczak, Legiony Polskie, Warszawa 1990, s. 18. 36 Ibidem. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Konspiracja niepodleg‡oœciowa i s‡u¿ba w Legionach 25 krwawiony 2. pp (bez IV baonu) wycofany został do Ko¨nigsfeld na odpo- czynek. Tam tez˙ kapral Boruta nabierał sił po przebytych bojach. 26 listopada 1914 r. przeprowadzono reorganizacje˛ formacji legionowych walcza˛cych w Karpatach Wschodnich i utworzono z nich dwa zgrupowania taktyczne. Jednym dowodził generał Karol Trzaska-Durski, natomiast drugim – major Jo´zef Haller. W nowych strukturach, 2. pułk piechoty (bez IV batalionu – przydzielonego mjr. Hallerowi) wszedł w skład grupy gen. Trzaski-Durskiego i uczestniczył w dalszych działaniach bojowych na Huculszczyz´nie37. Po cie˛z˙kich walkach pod Briaza˛, Mołdawa˛, Łopusznem, S´niatyniem, Niz˙- nowem, Tłumaczem, Korolo´wka˛ i Bartnikami, zdziesia˛tkowany 2. pułk pie- choty, w połowie marca 1915 r. odszedł na zasłuz˙ony odpoczynek do Koło- myi. Ze skoncentrowanych tam oddziało´w utworzono II Brygade˛, zwana˛ takz˙e Karpacka˛ lub – okres´lana˛ bardziej zaszczytnym mianem – „Z˙elazna˛”. Na jej czele stana˛ł pułkownik Ferdynand Kuttner. W skład nowo utworzonej brygady weszły teraz 2. i 3. pułki piechoty, dywizjon kawalerii, dywizjon artylerii oraz pododdziały techniczne i zaopatrzenia. Zaszła ro´wniez˙ zmiana na stanowisku dowo´dcy 2. pp. Po pułkowniku Zielin´skim, obowia˛zki przeja˛ł Marian Z˙egota-Januszajtis, s´wiez˙o mianowany podpułkownikiem. Od połowy kwietnia 1915 r., II Brygada zacze˛ła przybywac´ na pogranicze bukowin´sko-besarabskie. Prowadza˛c działania zaczepne – podwładni ppłk. Januszajtisa zdobyli Mamajowce i Zadoboro´wke˛, docieraja˛c w pos´cigu za Ro- sjanami do miejscowos´ci Rokitna38. W tym czasie czyny bojowe i odwaga Boruty zostały nalez˙ycie docenione. Rozkazem Komendy Legiono´w L. 126 z dnia 26 maja 1915 r. mianowany został na pierwszy stopien´ oficerski, tj. chora˛z˙ego. A w kilka dni po´z´niej, 2 czerwca – przyznano mu srebrny medal walecznos´ci39. Zajmuja˛c ze swym plutonem pozycje pod Rokitna˛, chora˛z˙y Spiechowicz otrzymał zadanie zabezpieczenia lewego skrzydła ugrupowania. Bo´j rozpo- cza˛ł sie˛ 13 czerwca o s´wicie. Jako pierwsza ruszyła kawaleria w sile szwad- ronu rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wa˛sowicza. Mało brakowało, a ułani zo- staliby ostrzelani przez karabiny maszynowe Boruty, kto´ry nie był uprze- dzony o pojawieniu sie˛ na tym odcinku własnej kawalerii. Tylko przypadek zrza˛dził, z˙e nie doszło do tragedii. Krwawa˛łaz´nie˛ urza˛dzili jednak ułanom Rosjanie. Na 62 uczestniko´w szar- z˙y poległo pie˛tnastu, a dwudziestu pie˛ciu odniosło rany. Mimowolnym s´wiad- kiem tego wydarzenia był chor. Spiechowicz, kto´ry przez lornetke˛ – nie- dawno otrzymany atrybut oficerskiej godnos´ci w armii C.K. – obserwował przebieg szarz˙y i masakre˛ polskich ułano´w40. 37 Ksie˛ga Chwały Piechoty, red. B. Prugar-Ketling, Warszawa 1937–1939, s. 465. 38 S. Wyrzecki, 2 Pułk Piechoty Legiono´w, Pruszko´w 1992, s. 13. 39 CAW, sygn. 8325. Teczka Personalna. Pos´wiadczenie słuz˙by. 40 I. Kasprzysiak, J. Skrobot, op. cit., s. 8. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 26 R O Z D Z I A £ I W pos´cigu za nieprzyjacielem pułk doszedł do Rokitnej, ska˛d skierowany został do Raran´czy, gdzie wyro´z˙nił sie˛ w twardych walkach obronnych. Spiechowicza opus´ciło wo´wczas na moment z˙ołnierskie szcze˛s´cie. Kula karabinowa strzaskała mu łokiec´ lewej re˛ki. Rana okazała sie˛ na tyle groz´na, z˙e 17 czerwca musiał opus´cic´ szeregi i odesłany został do szpitala wojskowego w Krakowie41. Z tego okresu zachowała sie˛ fotografia przedstawiaja˛ca Borute˛ z re˛ka˛ na temblaku.Prawdopodobnie wykonał ja˛ na pamia˛tke˛ jakis´ krakow- ski fotograf. Okres leczenia i rekonwalescencji trwał do kon´ca paz´dziernika 1915 r. W tym czasie ustały takz˙e walki na froncie pod Raran´cza˛. Rozkazem Komendy Grupy L. 235 z dnia 31 grudnia 1915 r., chora˛z˙y Bo- ruta-Spiechowicz mianowany został podporucznikiem, „za dzielne zachowa- nie sie˛ przed nieprzyjacielem”42. Była to nominacja w pełni zasłuz˙ona, bo- wiem w czasie dotychczasowych walk na bojowym szlaku 2. pp, Boruta dał sie˛ poznac´ jako bardzo odwaz˙ny z˙ołnierz, a jego determinacja i pos´wie˛cenie nie mogły pozostac´ niezauwaz˙one. Jednak sławe˛ przyniosły mu dopiero po´z´- niejsze wydarzenia frontowe: „niczego sie˛ w z˙yciu nie bałem. Nigdy tej odwagi nie marnowałem na darmo. Zawsze to był jakis´ cel. A juz˙ pod bokiem z˙ołnierza (...) czy to były boje, czy inne (potyczki – przypis W.G.) z˙aden z˙ołnierz nie mo´gł powiedziec´, z˙e ja nie skocze˛ wczes´niej niz˙ on do boju na bagnety”43. Tymczasem zaszła zmiana na stanowisku dowo´dcy II Brygady i od 14 lipca 1916 r. funkcje˛ te˛ obja˛ł pułkownik Jo´zef Haller44. 4 sierpnia 1916 r., 2. pp stoczył walke˛ pod Rudka˛ Miryn´ska˛. Bojem tym zakon´czył swo´j pobyt na Wołyniu i chwalebna˛ działalnos´c´ pod sztandarami
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Generał Brygady Ludwik Mieczysław Boruta-Spiechowicz (1894-1985)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: