Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00255 005123 15196230 na godz. na dobę w sumie
Geografia. Repetytorium. Geografia fizyczna - ebook/pdf
Geografia. Repetytorium. Geografia fizyczna - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 202
Wydawca: Literat Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7898-305-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dla dzieci i młodzieży >> młodzieżowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-42%), audiobook).

Repetytorium zawiera gruntowne powtórzenie do egzaminu dojrzałości z geografii, ale służy również jako pomoc lekcyjna, powtórzenie przed pracą klasową czy sprawdzianem. Informacje w tej książce są zgodne pod względem treści ze standardami wymagań egzaminacyjnych. W poszczególnych rozdziałach znajdują się treści z zakresu podstawowego i rozszerzonego, następnie przedstawiono zadania przekrojowe z zakresu geografii fizycznej wraz z modelem odpowiedzi oraz fragmenty arkuszy egzaminacyjnych (poziom podstawowy i rozszerzony) wraz z mapą barwną, kluczem i schematem oceniania. Książka przeznaczona jest dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych; jednak nie tylko dla tych, którzy wybrali geografię na egzaminie dojrzałości. Jest to również kompendium wiedzy dla pozostałych uczniów, osób szczególnie zainteresowanych geografią, gimnazjalistów oraz studentów kierunków przyrodniczych. Zagadnienia z zakresu geografii fizycznej zawarte w repetytorium należą do fundamentalnych dla geografii, pozwalają bowiem zrozumieć przestrzenne zróżnicowanie wszelkich procesów kształtujących Ziemię, a także wyjaśniają wpływ życia i działalności człowieka na poszczególne jej sfery. Geografia fizyczna jest bazą do zrozumienia szeregu zagadnień z zakresu geografii społeczno-gospodarczej, regionalnej i geografii Polski.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Geografia jako nauka 1. GEOGRAFIA JAKO NAUKA Geografia (z gr. Geo – ziemia, grapho – piszę) – nauka o powłoce ziemskiej (tzw. epi- geosferze) i jej przestrzennym zróżnicowaniu zarówno pod względem przyrodniczym, jak i społeczno-gospodarczym oraz związkach, jakie zachodzą pomiędzy poszczegól- nymi elementami środowiska geograficznego a działalnością człowieka. Obecnie pojęcie to jest zastępowane określeniem nauki geograficzne, co wynika z róż- norodności zarówno tematyki, jak i stosowanych metod badawczych, a także ustawicz- nego poszerzania zainteresowań geografii. Nauki geograficzne, obok nauk geologicznych i geodezyjnych, wchodzą w skład sys- temu nauk o Ziemi. Obszarami zainteresowań współczesnej geografii są przenikające się wzajemnie ele- menty składowe epigeosfery, czyli: • atmosfera (powłoka gazowa); • hydrosfera (powłoka wodna); • kriosfera (powłoka lodowa); • litosfera (powłoka skalna); • pedosfera (powłoka glebowa); • biosfera (powłoka organiczna); • antroposfera (sfera życia i działalności człowieka). Ze względu na przedmiot zainteresowań nauki geograficzne dzielimy na: • Geografię fizyczną (pojęcie wprowadzone już w III w p.n.e. przez Eratostenesa i zna- cząco zmodyfikowane na przełomie XVIII i XIX wieku przez Humboldta): o geologię (nauka o skałach i budowie wnętrza Ziemi); o geomorfologię (nauka o formach ukształtowania powierzchni Ziemi); o hydrologię (nauka o wodach): – potamologię (nauka o rzekach); – limnologię (nauka o jeziorach); – kriologię (nauka o pokrywie lodowej); – oceanologię (nauka o oceanach); o meteorologię (nauka o pogodzie); o klimatologię (nauka o klimacie); o pedologię (nauka o glebach); o biogeografię (nauka o szacie roślinnej i świecie zwierząt); • Geografię społeczno-ekonomiczną, zwaną też gospodarczą: o geografię ludności (demografia); o geografię osadnictwa; o geografię rolnictwa; 7 GEOGRAFIA FIZYCZNA o geografię przemysłu; o geografię komunikacji: – geografię transportu; – geografię łączności; o geografię polityczną; o geografię handlu; o geografię turystyki; o geografię wyborczą (elektoralną). Wszystkie wyżej wymienione nauki wspiera kartografia (nauka o mapach). Ze względu na rozległość przestrzeni badań geografię dzielimy na: • ogólną – zajmującą się wykrywaniem prawidłowości, które rządzą środowiskiem w ujęciu globalnym; • regionalną – badającą poszczególne regiony geograficzne i obejmującą treści za- równo geografii fizycznej, jak i społeczno-ekonomicznej. Jednym z podstawowych pojęć w geografii jest środowisko geograficzne, na które składa się ogół naturalnych i antropogenicznych (powstałych na skutek działalności człowieka) warunków stwarzających podstawę gospodarczej działalności człowieka na danej przestrzeni. 2. ŹRÓDŁA INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ 2.1. Metody bezpośrednie i pośrednie zbierania informacji o Ziemi Zasadniczą metodę zbierania informacji o środowisku geograficznym stanowią ba- dania terenowe, należące do grupy metod bezpośrednich. Są one wykorzystywane zarówno przez geografów fizycznych (np. w hydrologii – badanie przepływów rzek, w geologii – badanie utworów geologicznych, w meteorologii – pomiar temperatury powietrza etc.), jak i społeczno-ekonomicznych (np. w badaniu form osadnictwa czy też procesów gospodarczych). W geografii społeczno-ekonomicznej dużą rolę w wyciąganiu wniosków, uogólnień i porównań oprócz badań terenowych odgrywa przeprowadzanie ankiet wśród ludności zamieszkującej obszar badań (ostatni Narodowy Spis Powszechny w Polsce odbył się w V/VI 2002 roku). Metody pośrednie opierają się natomiast zazwyczaj o już istnie- jące informacje geograficzne, które występują w postaci map, opisów czy też danych statystycznych. Podstawowym źródłem informacji w geografii jest mapa, stanowiąca obraz na płasz- czyźnie przedstawiający powierzchnię Ziemi lub jej fragment. Mapa posiada swoją ska- lę (występuje w określonym pomniejszeniu) i odwzorowanie kartograficzne, a informa- cje na mapie zapisane są przy użyciu umownych znaków graficznych (wyjaśnionych w legendzie mapy). 8 Geografia jako nauka Równie ważnym źródłem informacji są różnego typu dane zawarte w opracowaniach statystycznych. Do opracowań tych zaliczyć należy: Roczniki Statystyczne Rzeczpo- spolitej Polskiej, Roczniki Statystyczne dla poszczególnych województw, Przeglądy Międzynarodowe, Raporty o Stanie Środowiska czy Roczniki Demograficzne. Istnieje także dostęp do danych GUS-u (Głównego Urzędu Statystycznego) na stronie www.stat.gov.pl. 2.2. Nowoczesne metody zbierania informacji o Ziemi Do wyznaczania współrzędnych geograficznych i wysokości bezwzględnej coraz czę- ściej wykorzystuje się Globalny System Lokalizacji (GPS), który na podstawie sy- gnałów odbieranych z systemu satelitów pozwala na określenie pozycji, współrzędnych geograficznych, a także wysokości nad poziomem morza, z dokładnością do kilku me- trów. Natomiast GIS (System Informacji Geograficznej) pozwala na szybkie uzyskanie informacji poprzez powiązanie mapy z opisową bazą danych. Jest to połączenie infor- macji o geograficznym położeniu obiektów z danymi, które charakteryzują je w sposób opisowy. Do podstawowych zadań GIS-u należą: gromadzenie danych i ich przetwa- rzanie, przechowywanie, analizowanie i ostateczna prezentacja danych w postaci map cyfrowych (numerycznych). Wraz z postępem techniki coraz większe znaczenie zyskują pośrednie metody pozy- skiwania informacji o Ziemi. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują, umożliwiają- ce zarejestrowanie rozległego obszaru, zdjęcia lotnicze i obrazy satelitarne. Technika wykonywania zdjęć jednocześnie w różnych zakresach widma promieniowania elek- tromagnetycznego pozwala na badanie wielu parametrów z zakresu zarówno geografii fizycznej (np. zanieczyszczenie wód, stan szaty roślinnej), jak i społeczno-ekonomicz- nej (np. układ sieci drogowej, skupiska ludności). Ponadto możliwe jest pozyskiwanie informacji właściwie z każdego, nawet najbardziej niedostępnego dla człowieka, miej- sca na Ziemi. Z reguły jednak tego typu badania należy poddać weryfikacji terenowej, co dowodzi faktu, iż bezpośrednie i pośrednie metody pozyskiwania informacji geograficznych uzupełniają się wzajemnie. Nowoczesne metody zbierania informacji, takie jak fotografia lotnicza oraz satelitarna, GPS, pozwalają człowiekowi na uzyskanie coraz większej ilości bardziej precyzyjnych informacji o otaczającym go świecie i tworzenie baz danych, w których te informacje są przechowywane. Zastosowanie obrazów lotniczych i satelitarnych umożliwia dokładne tworzenie map użytkowania terenu, obszarów leśnych, analizowanie zagrożeń cyklonami, suszą czy powodzią. System GPS ma natomiast szerokie zastosowanie w nawigacji (komunikacja lądowa, lotnicza, kosmiczna). GIS pozwala na tworzenie własnych map tematycznych, z wykorzystaniem bazy da- nych, i ciągłą ich aktualizację. Łatwo i szybko można przygotować za jego pomocą 9 GEOGRAFIA FIZYCZNA dynamiczny obraz kartograficzny środowiska geograficznego wybranego terenu. Sys- tem ten służy także do zarządzania różnymi systemami i podsystemami, podejmowania decyzji i tworzenia modeli przestrzennych. 2.3. Kartograficzne metody ilościowe i jakościowe prezentacji informacji geograficznej Wyniki badań bezpośrednich i pośrednich są najczęściej przedstawiane w postaci opi- sów (najstarsza i najbardziej tradycyjna forma prezentacji), tabel (jako zbiorów danych statystycznych), wykresów i diagramów (graficzna forma prezentacji danych) oraz map dostępnych w postaci drukowanej (analogowej) lub elektronicznej (cyfrowej). Wszystkie spośród wyżej wymienionych form prezentacji mogą być wykorzystywane do przedstawiania informacji o środowisku przyrodniczym, jak i zagadnień społeczno- -gospodarczych. W geografii najbardziej charakterystyczną formą prezentacji wyników badań jest mapa, na której można przedstawić zarówno ilościowe, jak i jakościowe cechy bada- nych zjawisk. Metody ilościowe: • Kartogram – ma postać mapy, na której na poszczególne jednostki terytorialne (np. województwa, powiaty), różniące się od siebie wielkością liczbową danego zjawiska, został naniesiony odpowiedni kolor lub szraf (kreskowanie). Ciemniej- sza barwa lub gęstszy szraf wskazują zazwyczaj wartości wyższe. Kartogramy służą m.in. do przedstawiania gęstości zaludnienia w obrębie jednostek admini- stracyjnych; • Kartodiagram – jest diagramem zlokalizowanym przestrzennie, czyli naniesio- nym na mapę. Może mieć postać prostą (przedstawiającą jedno zjawisko), złożo- ną (przedstawiającą kilka zjawisk) lub strukturalną (obrazującą strukturę danego zjawiska); a. b. c. zjawisko A zjawisko B zjawisko C Rys. 1. Rodzaje kartodiagramów: a) prosty; b) złożony; c) sumaryczny strukturalny 10 Źródła informacji geograficznej • Metoda interpolacji izarytm (izolinii); • Metoda kropkowa – polega na umieszczeniu kropki w miejscu występowania zjawiska i nadaniu jej odpowiedniej wartości liczbowej (np. 1 kropka odpowiada 1 000 osób zamieszkujących dany obszar), np. mapa gęstości zaludnienia. Metody jakościowe: o punktowych: • Metoda sygnaturowa – polega na oznaczeniu na mapie pozycji obiektów obserwo- wanych w rzeczywistości przy użyciu znaków umownych: – figur geometrycznych (kwadraty, koła, trójkąty); – obrazków nawiązujących kształtem do cech przedmiotów rzeczywistych (np. samolot dla zobrazowania lotniska); – liter umieszczonych na obszarze występowania zjawiska, np. Zn – złoża rud cynku; o liniowych – obrazujących zjawiska występujące liniowo, takie jak np. sieć ko munikacyjna; • Metoda zasięgów – jest metodą powierzchniową, polegającą na zakreśleniu na mapie konturu obszaru występowania danego zjawiska, np. zasięg zlodowaceń, zasięg występowania gatunków drzew; • Metoda powierzchniowa – stanowi rozwinięcie metody zasięgów. Polega na uka- zaniu na mapie występowania zjawisk o charakterze powierzchniowym, np. wy- stępowanie określonego rodzaju gleb, typu klimatu. 2.4. Metoda interpolacji izarytm. Profil terenu Metoda interpolacji izarytm (izolinii) służy do przedstawiania zjawisk występują- cych w sposób ciągły (np. temperatura powietrza, ukształtowanie terenu). Izarytmy są liniami na mapie łączącymi punkty o jednakowych wartościach liczbo- wych danego zjawiska. Otrzymuje się je podczas interpolacji polegającej na wyznacze- niu wartości pośrednich na podstawie wartości posiadanych, pochodzących z pomiarów terenowych. Głównymi etapami interpolacji są: • naniesienie na mapę punktów z wartościami znanymi i po- łączenie punktów w siatkę możliwie równobocznych trój kątów; 30 35 15 15 20 25 28 11 40 42 19 • wyznaczenie wartości pośred- nich; • połączenie punktów o jedna- kowych wartościach w celu stworzenia izolinii. Rys. 2. Interpolacja izarytm 15 20 25 30 31 35 40 11 GEOGRAFIA FIZYCZNA Rodzaje izolinii: • izohipsy (poziomice) – linie łączące punkty o jednakowej wysokości [m n.p.m.] tworzą mapę poziomicową, dzięki której można w łatwy sposób uzyskać profil terenu, czyli linię krzywą, będącą obrazem fizycznego ukształtowania powierzchni Ziemi na płaszczyźnie pionowej; MAPA 0 20 40 40 20 20 40 60 60 40 20 A 0 B [m n.p.m.] 60 40 20 0 A Rys. 3. Profil terenu PROFIL B • • • • izotermy – linie łączące punkty o jednakowej temperaturze powietrza; izohiety – linie łączące punkty o jednakowych opadach atmosferycznych; izobary – linie łączące punkty o jednakowym ciśnieniu atmosferycznym; izobaty – linie łączące punkty o jednakowej głębokości. 3. MAPA JAKO ŹRÓDŁO INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ 3.1. Cechy i składniki mapy Mapa jest zgeneralizowanym (uogólnionym) obrazem powierzchni Ziemi lub jej czę- ści, wykonanym na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficzne- go, przy użyciu umownych znaków graficznych. Do podstawowych cech mapy, wpływających na jej szerokie zastosowanie, należą: • wymierność – umożliwiająca dokonywanie na mapie różnego rodzaju pomiarów oraz określenie położenia geograficznego w zależności od typu zastosowanego od- wzorowania kartograficznego; 12 • czytelność – łatwość interpretacji uzyskana w wyniku redukcji informacji przy przejściu ze skali większej do mniejszej. Do głównych elementów mapy należą: Mapa • podstawa matematyczna, którą tworzą: o osnowa geodezyjna; o odwzorowanie kartograficzne; o skala mapy; • treść geograficzna przedstawiona przy użyciu znaków umownych; • legenda w postaci objaśnienia zastosowanych znaków umownych wraz z treścią pozaramkową (np. wydawca, rok wydania). 3.2. Skala mapy. Generalizacja kartograficzna Skala – stosunek odległości na mapie do odległości w terenie. Ma ona postać ułamka, zatem im jej mianownik jest mniejszy, tym skala jest większa (skala 1:50 000 jest większa niż skala 1:100 000). Rodzaje skal: • liczbowa – np. 1:1 000 000 (czyt. jeden do miliona); • mianowana – np. 1 cm – 10 km (czyt. jeden centymetr na mapie odpowiada dzie- sięciu kilometrom w terenie); • podziałka liniowa – mająca postać podzielonego na równe części odcinka. Mapa w większej skali zawiera więcej informacji niż mapa w skali mniejszej. Dlatego przy przejściu ze skali większej (1:50 000) do mniejszej (1:100 000) konieczne jest zge- neralizowanie (uogólnienie) treści poprzez pomijanie szczegółów, w celu zachowania czytelności mapy. 3.3. Rodzaje odwzorowań kartograficznych Każda mapa jest wykonana według pewnych zasad, wynikających z zastosowanego odwzorowania kartograficznego. Odwzorowaniem kartograficznym nazywamy sposób rzutowania siatki geograficznej na płaszczyznę poziomą. W ten sposób siatka geograficzna, będąca układem południ- ków i równoleżników na Ziemi lub na globusie, zostaje przekształcona w siatkę karto- graficzną. Obrazy poszczególnych siatek kartograficznych różnią się od siebie, dlatego też można je podzielić w następujący sposób: • ze względu na zastosowaną powierzchnię odwzorowania: o azymutalne (płaszczyznowe), które otrzymuje się przez rzutowanie siatki geograficznej na płaszczyznę (dla obszarów okołobiegunowych); 13 GEOGRAFIA FIZYCZNA o stożkowe, które powstają przez rzutowanie siatki geograficznej na poboczni- o walcowe – powstające przez rzutowanie siatki geograficznej na pobocznicę cę stożka (dla obszarów średnich szerokości geograficznych); walca (dla obszarów okołozwrotnikowych). a. b. c. Rys. 4. Rodzaje odwzorowań kartograficznych ze względu na rodzaj powierzchni odwzorowania: a) azymutalne = płaszczyznowe; b) walcowe; c) stożkowe 14 • ze względu na położenie punktu lub linii styczności na powierzchni Ziemi: Mapa czyzna jest styczna do kuli w biegunie; o normalne, gdzie osie stożka i walca pokrywają się z osią ziemską, a płasz- o poprzeczne, gdzie osie stożka i walca są zgodne z płaszczyzną równika, zaś o ukośne, gdzie osie stożka i walca oraz punkt styczności płaszczyzny do kuli płaszczyzna jest styczna do kuli na równiku; znajdują się w położeniu pośrednim między równikiem a biegunem. normalne poprzeczne ukośne A e n l a t u m y z a B e w o k ż o t s C e w o c l a w N S N S N S N S N S N S N S N S N S Rys. 5. Rodzaje odwzorowań kartograficznych ze względu na położenie punktu lub linii stycz- ności 15 GEOGRAFIA FIZYCZNA • ze względu na źródło rzutu: o centralne, w którym źródło rzutu znajduje się w środku kuli; o stereograficzne, w którym źródło rzutu znajduje się w przeciwległym bie- o ortograficzne, w którym źródło rzutu znajduje się w nieskończoności, przez gunie; co promienie rzutujące są prostopadłe do płaszczyzny. Podczas rzutowania siatki geograficznej na płaszczyznę nie można uzyskać obrazu zachowującego jednocześnie wierność odległości, powierzchni i kątów. Możliwe jest jedynie rzeczywiste oddanie jednego z tych elementów przy jednoczesnym zniekształ- ceniu pozostałych. Im dalej od punktu lub linii styczności, tym zniekształcenia te są większe. Stąd wynika kolejny podział siatek kartograficznych: • ze względu na rodzaj zniekształceń: o wiernoodległościowe; o wiernokątne (np. Mercatora); o wiernopowierzchniowe (np. Mollweidego); o umowne (niezachowujące wierności odległości, kątów i powierzchni, lecz często stosowane ze względu na swą poglądowość). 3.4. Rodzaje map Istnieje wiele rodzajów map w zależności od ich przeznaczenia i potrzeb poszczegól- nych użytkowników. Ze względu na skalę wyróżniamy mapy: • wielkoskalowe (topograficzne) – powyżej 1:200 000; są to mapy szczegóło- we, zazwyczaj wiernokątne o niewielkich zniekształceniach odległości i po- wierzchni; dokładne określenie położenia jest możliwe dzięki wzbogaceniu tego typu map w siatkę topograficzną; • średnioskalowe – w skalach od 1:1 000 000 do 1:200 000, powstające po zgene- ralizowaniu treści map topograficznych; • małoskalowe (przeglądowe) – w skali poniżej 1:1 000 000, stosowane w celu ukazania dużych obszarów (np. państw, kontynentów). Ze względu na ukazane treści mapy dzielą się na: • ogólnogeograficzne – przedstawiające naturalne i antropogeniczne elementy tere- nu, takie jak np. rzeźba powierzchni, układ jednostek osadniczych, sieć komunika- cyjna, granice państw i jednostek administracyjnych; • tematyczne – przedstawiające wybrane zagadnienia, które mogą być zaczerpnięte z map ogólnogeograficznych: o przyrodniczo-geograficzne: geologiczne, klimatyczne, hydrologiczne etc.; o społeczno-gospodarcze: urbanistyczne, komunikacyjne etc.; o mapy ukazujące związki środowiska przyrodniczego z działalnością gospo- darczą człowieka. 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Geografia. Repetytorium. Geografia fizyczna
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: