Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00112 005898 13638049 na godz. na dobę w sumie
Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu - ebook/pdf
Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 284
Wydawca: CeDeWu Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7941-113-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W warunkach współczesnej gospodarki światowej mniej lub bardziej sprawne funkcjonowanie rynków finansowych to zagadnienie (raczej swoisty splot wielu różnorodnych i skomplikowanych zagadnień) o fundamentalnym znaczeniu. Co więcej, właściwie z dnia na dzień można mówić o wzroście znaczenia teoretycznych badań i praktycznych aspektów ze wspomnianego zakresu. Dotyczy to zwłaszcza okresów załamań koniunktury gospodarczej.

Współcześnie jesteśmy świadkami kolejnego, globalnego kryzysu gospodarczego zapoczątkowanego - podobnie jak tzw. wielki kryzys na przełomie lat 20. i 30 XX wieku - w Stanach Zjednoczonych i mającym swe źródła - co warto podkreślić - w różnorodnych zakłóceniach w szeroko rozumianym systemie finansowym tego kraju. Wiadomo zarazem, że te zakłócenia stały się bardzo szybko negatywnym impulsem dla rozwoju gospodarczego w tymże kraju, to zaś z kolei oddziaływało i oddziałuje nadal negatywnie na rozwój systemów finansowych i całych gospodarek narodowych wielu innych krajów świata, w tym także gospodarki narodowej Polski.

Głównym celem niniejszej publikacji przekazywanej szanownym Czytelnikom jest przedstawienie podstawowych zagadnień dotyczących współczesnych rynków finansowych (w dużej Mierze całkowicie umiędzynarodowionych i dlatego też nazywanych często globalnymi). Na jej zawartość składa się treść osiemnastu artykułów, które podzielono na trzy zasadnicze części i których autorami są pracownicy z wielu ośrodków naukowo-badawczych z całej Polski. Tytuły poszczególnych części brzmią następująco „Rynki finansowe w wzrost gospodarczy', „Architektura finansowa współczesnej gospodarki światowej' oraz „Funkcjonowanie rynków finansowych w okresie współczesnego kryzysu'. Wyjście z tego kryzysu jest niezbędne i możliwe. Warto jednakże zapoznać się z jego istotą by potem formułować odpowiednie wskazówki dla polityków gospodarczych, różnego zresztą szczebla.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

okl PR 2009 t2 glob rynki fin po korekcie bez grzbietu:PR 2009-06-18 10:11 Strona 1 W wa run kach współ cze snej go spo dar ki świa to wej mniej lub bar - dziej spraw ne funk cjo no wa nie ryn ków fi nan so wych to za gad nie nie (ra czej swo isty splot wie lu ró żno rod nych i skom pli ko wa nych za gad - nień) o fun da men tal nym zna cze niu. Co wię cej, mo żna mó wić o wzro ście – wła ści wie z dnia na dzień – zna cze nia teo re tycz nych ba dań i prak tycz nych aspek tów ze wspo mnia ne go za kre su. Do ty czy to zwłasz cza okre sów za ła mań ko niunk tu ry go spo dar czej. Współ cze śnie je ste śmy świad ka mi ko lej ne go, glo bal ne go kry zy - su go spo dar cze go za po cząt ko wa ne go – po dob nie jak tzw. wiel ki kry zys na prze ło mie lat 20. i 30. XX wie ku – w Sta nach Zjed no czo - nych i ma ją ce go swe źró dła – co war to pod kre ślić – w ró żno rod nych za kłó ce niach w sze ro ko ro zu mia nym sys te mie fi nan so wym te go kra ju. Wia do mo za ra zem, że te za kłó ce nia sta ły się bar dzo szyb - ko ne ga tyw nym im pul sem dla roz wo ju go spo dar cze go w ty mże kra ju, to zaś z ko lei od dzia ły wa ło i od dzia łu je na dal ne ga tyw nie na roz wój sys te mów fi nan so wych, a ta kże ca łych go spo da rek na - ro do wych wie lu in nych kra jów świa ta, w tym rów nież go spo dar ki na ro do wej Pol ski. Głów nym ce lem ni niej szej pu bli ka cji jest przed sta wie nie pod sta - wo wych za gad nień do ty czą cych współ cze snych ryn ków fi nan so wych (w du żej mie rze cał ko wi cie umię dzy na ro do wio nych i dla te go też na zy wa nych czę sto glo bal ny mi). Ksią żkę po dzie lo no na trzy za sad - ni cze czę ści – „Ryn ki fi nan so we a wzrost go spo dar czy”, „Ar chi tek - tu ra fi nan so wa we współ cze snej go spo dar ce świa to wej” oraz „Funk cjo no wa nie ryn ków fi nan so wych w okre sie współ cze sne go kry zy su”. Wyj ście z te go kry zy su jest nie zbęd ne i mo żli we. War to jed na kże za po znać się z je go isto tą by po tem for mu ło wać od po - wied nie wska zów ki dla po li ty ków go spo dar czych ró żne go szcze bla. K S I Ę G A R N I A I N T E R N E TO WA w w w. 4 b o o k s . p l I n f o l i n i a + 4 8 ( 2 2 ) 3 9 6 1 5 0 0 Z a m ó w i e n i a t e l e f o n i c z n e + 4 8 ( 2 2 ) 3 9 6 1 5 0 1 CENA 55 zł I S B N 9 7 8 - 8 3 - 7 5 5 6 - 2 0 3 - 3 E A N 9 7 8 8 3 7 5 5 6 2 0 3 3 Recenzja: Prof. Giuseppe Calzoni – Universita degli Studi di Perugia Prof. Marian Żukowski – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydanie publikacji dofi nansowane przez Katedrę Polityki Ekonomicznej i Bankowości, Katedrę Biznesu i Finansów Międzynarodowych, Katedrę Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych i Integracji Regionalnej Wydziału Ekonomicznego Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Puła- skiego, ze środków Alior Bank SA oraz ING Bank Śląski SA. © Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie w ja kim kol wiek ce lu oraz po sta ci bez pi sem nej zgo dy au to rów i wy daw cy. Wy daw nic two Ce De Wu oraz au torzy do ło ży li wszel kich sta rań, aby tre ści za war te w ni niej szej pu- bli ka cji by ły kom plet ne i rze tel ne. Nie bio rą jed nak od po wie dzial no ści za ich wy ko rzy sta nie ani za zwią za ne z tym ewen tu al ne na ru sze nie praw au tor skich oraz za skut ki dzia łań wy ni kłe z wy ko- rzy sta nia in for ma cji za war tych w książ ce. Zdjęcie (grafi ka) udostępnione dzięki iStockPhoto.com Projekt okładki: Agnieszka Natalia Bury DTP: CeDeWu Sp. z o.o. Wydanie I papierowe, Warszawa 2009 ISBN 978-83-7556-203-3 Wydanie I elektroniczne, Warszawa 2014 ISBN 978-83-7941-113-9 Wy daw ca: CeDeWu Sp. z o.o. 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47/49 e-mail: cedewu@cedewu.pl Redakcja wydawnictwa: (4822) 374 90 20 lub 22 Fax: (4822) 827 38 89 Księgarnia Ekonomiczna 00-680 Warszawa, ul. Żurawia 47 Tel.: (4822) 396 15 00...01 Fax: (4822) 827 38 89 Ekonomiczna Księgarnia Internetowa www.cedewu.pl www.4books.pl Made in Poland 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 3 Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Część I Rynki finansowe a wzrost gospodarczy 1. Rozwój rynków finansowych a wzrost gospodarczy; przypadek Polski – Sławomir I. Bukowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Rozwój rynków finansowych a wzrost gospodarczy – przegląd aspektów teoretycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.2. Przegląd metod i wyników wybranych badań empirycznych. . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.3. Wyniki badań empirycznych nad związkiem między rozwojem rynków finansowych a wzrostem gospodarczym w Polsce w latach 1994-2007. . . . . . . . 19 1.3.1. Dane statystyczne i wskaźniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.3.2. Metoda badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1.3.3. Prezentacja wyników badań. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 2. Finanse codzienności a wzrost gospdoarczy – Jan K. Solarz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 2.1. Wykluczenie w dostępie do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym. . . . 35 2.2. Międzynarodowe organizacje na rzecz edukacji finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 www.cedewu.pl 3 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 4 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu 3. Identyfikacja impulsów prowzrostowych na jednolitym rynku wewnętrznym – Katarzyna Żukrowska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.1. Pojęcie zrównoważonego wzrostu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3.2. Źródła podniesionej dynamiki wzrostu na jednolitym rynku w ostatnich 10 latach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3.3. Dziedziny liberalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3.4. Regiony objęte liberalizacją. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3.5. Regionalizm czy liberalizacja, a może protekcjonizm? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4. Wybrane aspekty wpływu kapitału zagranicznego na wzrost gospodarczy – Aneta Kosztowniak. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 4.1. Przesłanki przepływów kapitału w ujęciu teorii neoklasycznej . . . . . . . . . . . . . . 67 4.2. Ograniczenie finansowe jako bariera funkcjonowania gospodarki narodowej we współczesnej literaturze ekonomicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 4.3. Rola kapitału zagranicznego w kraju importującym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4.4. Teorie zagranicznych inwestycji bezpośrednich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 4.5. Model niewystarczającej akumulacji kapitału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 5. Wpływ liberalizacji przepływów kapitału w formie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) na przyspieszenie wzrostu gospodarczego – Izabela Młynarzewska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 5.1. Liberalizacja przepływów kapitału w formie BIZ w sferze formalnej . . . . . . . . . 83 5.2. Liberalizacja przepływów kapitału w formie BIZ w sferze realnej . . . . . . . . . . . 84 5.3. Procesy wzrostu gospodarczego w krajach członkowskich Unii Europejskiej w latach 1980-2006. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 5.4. Wpływ napływu i odpływu kapitału w formie BIZ na poziom rozwoju gospodarczego Irlandii, Grecji, Hiszpanii i Portugalii w latach 1980-2006. . . . . 89 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 4 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 5 Spis treści 6. Wpływ uczestnictwa w strefie euro na wzrost gospodarczy krajów członkowskich – Katarzyna Kalinowska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 6.1. Teoria optymalnych obszarów walutowych i paradygmat neoklasyczny – implikacje dla wspólnotowej polityki stabilizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 6.2. Wpływ integracji monetarnej na wzrost gospodarczy państw UGiW . . . . . . . . . 102 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Architektura finansowa we współczesnej gospodarce światowej Część II 7. Architektura finansowa globalnej współpracy na rzecz rozwoju – wyzwania milenijne – Eliza Frejtag-Mika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 7.1. Koncepcja Deklaracji Milenijnej (Millenium Devolopment Goals – MDGs) . . . . 118 7.2. Oficjalna Pomoc Rozwojowa (ODA) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 7.2.1. Biorcy i dawcy pomocy rządowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 7.2.2. Projekty bilateralne i multilateralne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 7.2.3. Redukcja i umorzenie zadłużenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 7.3. Pomoc pozarządowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 7.3.1. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 7.3.2. Migracje i przekazy pieniężne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 7.3.3. Nowe formy pozyskiwania funduszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 7.4. Problemy finansowania rozwoju w dokumentach końcowych konferencji międzynarodowych ONZ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 7.4.1. Mobilizacja narodowych zasobów finansowych na cele rozwoju . . . . . 129 7.4.2. Mobilizacja zasobów zewnętrznych na cele rozwoju – bezpośrednie inwestycje zagraniczne i inne zasoby prywatne . . . . . 130 7.4.3. Handel międzynarodowy jako siła napędowa rozwoju. . . . . . . . . . . . . 131 7.4.4. Aktywizacja międzynarodowej i technicznej współpracy finansowej w celu rozwoju. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 7.4.5. Zadłużenie zewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 7.4.6. Sprawy systemowe – podniesienie harmonizacji i sprawności funkcjonowania międzynarodowego systemu walutowego, finansowego i handlowego w celu rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 7.4.7. Inne nowe zadania i dojrzewające problemy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 www.cedewu.pl 5 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 6 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu 8. Nowa architektura finansowa? – Marzena Walasik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 8.1. Początki obecnego kryzysu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 8.2. Struktura finansów międzynarodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 9. Wybrane procesy kształtujące współczesny system finansowy – Barbara Olbrych . . 149 9.1. System finansowy i jego znaczenie dla rozwoju gospodarczego . . . . . . . . . . . . 149 9.2. Uwarunkowania procesu globalizacji finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 9.3. Proces liberalizacji przepływów kapitałowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 9.4. Postęp technologiczny a system finansowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 10. Nowa rola rynku finansowego w gospodarce światowej – Małgorzata Mikita . . . 163 10.1. Pojęcie systemu finansowego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 10.2. Rola systemu finansowego w gospodarce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 10.3. System finansowy przełomu XX i XXI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 10.3.1. Liberalizacja finansowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 10.3.2. Globalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 10.3.3. Postęp technologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 10.3.4. Wpływ liberalizacji, globalizacji, integracji i postępu technologicznego na system finansowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 10.4. Nowa rola systemu finansowego w gospodarce światowej . . . . . . . . . . . . . . . 170 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 11. Rola Międzynarodowego Funduszu Walutowego w procesie liberalizacji przepływów kapitałowych – Małgorzata Janicka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 11.1. Powstanie MFW, system z Bretton Woods a liberalizacja przepływu kapitału . . . 176 11.2. MFW w systemie wielodewizowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 11.3. OECD i Kodeks Liberalizacji Przepływów Kapitałowych . . . . . . . . . . . . . . . . 180 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 6 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 7 Spis treści 12. Zmiany kursu złotego a rozmiary polskiego handlu zagranicznego w latach 1995-2008 – Piotr Misztal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 12.1. Wpływ zmian kursowych na bilans handlowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 12.2. Analiza wpływu zmian efektywnego kursu złotego na dynamikę handlu zagranicznego Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Funkcjonowanie rynków finansowych w okresie współczesnego kryzysu Część III 13. Zmiany koniunktury gospodarczej a tendencje rozwoju sektorów i działów gospodarki polskiej w latach 1998-2008 – Eugeniusz Kwiatkowski, Leszek Kucharski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 13.1. Zmiany koniunktury gospodarczej w latach 1998-2008 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 13.2. Zmiany koniunktury gospodarczej a tendencje wielkości ekonomicznych w przekroju sektorów, sekcji i działów gospodarki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 14. Modele rozwoju Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie jako elementu europejskiego systemu finansowego – Sławomir Antkiewicz . . . . . . . . . . . . . . . 217 14.1. Giełda Papierów Wartościowych na jednolitym wspólnotowym rynku finansowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 14.2. Rok 2007 jako apogeum rozwoju polskiego rynku kapitałowego . . . . . . . . . . . 218 14.3. Proces prywatyzacji giełdy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 14.4. Agenda Warsaw City 2010 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 14.5. Stan prywatyzacji w 2009 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 14.6. Giełdy ponadnarodowe jako elementy europejskiego systemu finansowego . . . . 224 14.7. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie a Euronext – próba współpracy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 www.cedewu.pl 7 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 8 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu 15. Teoretyczne podstawy kształtowania się stóp procentowych na rynkach finansowych w warunkach globalizacji – Grażyna Olszewska . . . . . . . . . . . . . . 233 15.1. Kształtowanie się stóp procentowych na rynkach finansowych i ich funkcje . . . 233 15.2. Dług publiczny a stopy procentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 15.3. Rynek walutowy a stopy procentowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 16. Finansowanie działalności przedsiębiorstw kapitałem własnym i obcym – Anna Wolak-Tuzimek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 16.1. Cechy kapitału własnego i obcego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 16.2. Źródła kapitałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 16.3. Wady i zalety kapitału własnego i obcego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 17. Emerging Markets jako kraje goszczące dla BIZ – u progu kryzysu – Grażyna Kozuń-Cieślak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 17.1. Wpływ kryzysu na alokację BIZ – wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 17.2. „Rynki wschodzące” według Standard Poor s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 17.3. BIZ w krajach „rynków wschodzących” (stan na koniec 2007 roku) . . . . . . . . 261 17.4. Atrakcyjność inwestycyjna „rynków wschodzących” w ocenie UNCTAD . . . . . 263 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Załącznik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 18. Emisja akcji na NewConnect jako źródło finansowania innowacyjnych przedsięwzięć technologicznych w małych i średnich przedsiębiorstwach w Polsce – Anna Bernat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 18.1. Potrzeby kapitałowe innowacyjnych przedsiębiorstw technologicznych . . . . . 274 18.2. Finansowanie przedsiębiorstw poprzez alternatywny system obrotu NewConnect . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 18.3. Charakterystyka rynku NewConnect . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 18.4. Cele emisyjne przedsiębiorstw z sektora innowacyjnych technologii . . . . . . . . 280 Streszczenie/Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 8 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 9 Wprowadzenie Współcześnie jesteśmy świadkami kolejnego, globalnego kryzysu gospodarczego zapoczątkowanego – podobnie jak tzw. wielki kryzys gospodarczy na przełomie lat 20. i 30. XX wieku – w Stanach Zjednoczonych i mającego swe źródła w różnorodnych zakłóceniach w szeroko rozumianym systemie finansowym tego kraju. Wiadomo za- razem, że te zakłócenia stały się bardzo szybko negatywnym impulsem dla rozwoju gospodarczego w tymże kraju, to zaś z kolei oddziaływało i oddziałuje nadal negatyw- nie na rozwój szeroko rozumianych systemów finansowych i całych gospodarek naro- dowych wielu innych krajów świata, w tym także gospodarki narodowej Polski. W warunkach współczesnej gospodarki światowej mniej lub bardziej sprawne funkcjonowanie rynków finansowych to zagadnienie (raczej swoisty splot wielu róż- norodnych i skomplikowanych zagadnień) o fundamentalnym znaczeniu. Co więcej, właściwie z dnia na dzień można mówić o wzroście znaczenia teoretycznych badań i praktycznych aspektów ze wspomnianego zakresu. Okazuje się, że odpowiednie pro- blemy podejmuje się w szczególności – co nieco dziwi – zwłaszcza w okresach tzw. synchronizacji negatywnej w gospodarce światowej, a ściślej wtedy, kiedy to spowol- nienie wzrostu gospodarczego i/lub recesja w jednym kraju, względnie ich grupie, przenoszą się w skali międzynarodowej w sposób szczególnie widoczny i dotkliwy dla ludzi, odczuwających bezpośrednio różnego rodzaju skutki rozwoju tego typu sytu- acji. Z takimi sytuacjami łatwo się spotkać również w Polsce. Jednak istnieją różno- rodne możliwości i sposoby poprawy tego stanu rzeczy na lepszy, w rozumieniu prze- ciętnego ekonomisty – bardziej optymalny. Głównym celem niniejszej publikacji przekazywanej szanownym Czytelnikom jest przedstawienie odstawowych zagadnień dotyczących funkcjonowania współczesnych rynków finansowych (w dużej mierze całkowicie umiędzynarodowionych i dlatego też nazywanych często globalnymi). Na jej zawartość składa się treść 18 opracowań, po- dzielonych na trzy zasadnicze części, których autorami są pracownicy z wielu ośrod- ków naukowo-badawczych z całej Polski. Część I nosi tytuł „Rynki finansowe a wzrost gospodarczy”. Zawiera ona 6 opraco- wań, których autorzy analizują szczegółowo te właśnie zagadnienia mając przy tym na uwadze odpowiedni dorobek teoretyczny. Część II prezentowanej publikacji pod ogólnym tytułem „Architektura finansowa we współczesnej gospodarce światowej” zawiera kolejne 6 opracowań. Ich autorzy koncentrują w szczególności swoją uwagę na dotychczasowych zaletach i mankamen- tach owej architektury. Formułują zarazem różnorodne wnioski mające na celu jej usprawnienie. Owo usprawnienie jest niewątpliwie konieczne, na co wskazują rów- www.cedewu.pl 9 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 10 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu nież dotychczasowe doświadczenia z zakresu rozwoju handlu zagranicznego i szerzej rozumianych zewnętrznych powiązań gospodarczych Polski. Na treść III części książki składa się zawartość ostatnich 6 artykułów pod ogólnym tytułem „Funkcjonowanie rynków finansowych w okresie współczesnego kryzysu”. Au- torzy tych artykułów analizują w szczególności wpływ zmian na tychże rynkach na roz- wój zagranicznych inwestycji bezpośrednich, a nawet na zachowania wybranych przed- siębiorstw i ich grup. Z natury rzeczy przedstawiciele władz odpowiednich podmiotów gospodarczych muszą uwzględniać dotychczasowy kształt i przewidywane zmiany w omawianej wcześniej architekturze finansowej współczesnej gospodarki światowej. Rozwiązania zawarte w prezentowanej publikacji dotyczą spraw aktualnych i nad- zwyczaj ważnych również z punktu widzenia szeroko rozumianych interesów gospo- darczych Polski. Stanowią one swego rodzaju uzupełnienie treści artykułów zawar- tych w pracy zbiorowej pod naszą redakcją pt. „Współczesny kryzys gospodarczy. Ele- menty diagnozy”. Gorąco polecamy lekturę treści wszystkich opracowań zawartych w tych książkach. Naprawdę warto. J.L. Bednarczyk S.I. Bukowski J. Misala 10 www.cedewu.pl 00 ST.qxd 2009-06-16 15:17 Page 11 Część I RYNKI FINANSOWE A WZROST GOSPODARCZY 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 13 1 Rozwój rynków finansowych a wzrost gospodarczy; przypadek Polski Sławomir I. Bukowski* Celem badań, w rezultacie których powstało prezentowane opracowanie była od- powiedź na następujące pytania: 1) Jakie są związki między rozwojem finansowym i wzrostem gospodarczym z punktu widzenia dorobku teorii ekonomii i finansów? 2) Czy i w jaki sposób rozwój rynku finansowego w Polsce i stymuluje wzrost gospodarczy? 3) Jak silny jest wpływ rozwoju rynku finansowego na wzrost gospodarczy w Polsce? Badania zostały przeprowadzone w trzech etapach. Pierwszy z nich obejmował studia literaturowe w zakresie związków między rozwojem rynków finansowych i wzrostem gospodarczym w teorii ekonomii i z punktu widzenia rezultatów badan empirycznych prowadzonych przez różnych autorów. Badania te pozwoliły na sfor- mułowanie podstawowych stylizowanych faktów potwierdzających związki między rozwojem rynków finansowych a wzrostem gospodarczym. Ponadto, dokonano przeglądu i analizy metod i technik badawczych stosowanych w badaniach nad związkami między rozwojem rynków finansowych a wzrostem go- spodarczym. Pozwoliło to na określenie i wybór metody badawczej oraz modelu za- stosowanego w badaniach empirycznych nad wpływem rynku finansowego na wzrost gospodarczy w Polsce. Drugi etap obejmował zebranie i selekcję danych statystycznych oraz analizę głów- nych tendencji w rozwoju rynku finansowego w Polsce. Trzeci etap objął analizę związków między rozwojem rynków finansowych a wzro- stem gospodarczym w Polsce w latach 1994-2007 w oparciu o możliwe do zastosowa- nia wskaźniki rozwoju finansowego. W badaniach tych wykorzystano prosty model wielorównaniowy, uwzględniający wnioski płynące z metodologii badania tego typu zależności zastosowanej przez R.G. Kinga i R. Levina. * Prof. nadzw., dr hab., Kierownik Katedry Biznesu i Finansów Międzynarodowych, Dziekan Wydziału Ekono- micznego, Politechnika Radomska im. K. Pułaskiego w Radomiu. www.cedewu.pl 13 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 14 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu 1.1. Rozwój rynków finansowych a wzrost gospodarczy – przegląd aspektów teoretycznych Rynek finansowy (obejmujący rynek pieniężny, rynek kapitałowy, rynek kredytowo-d- epozytowy, rynek walutowy, rynek instrumentów pochodnych) jest jednym z kluczowych rynków w gospodarce, powiązanym z rynkiem produktów i usług oraz rynkiem pracy po- przez sprzężenia popytowo-podażowe i cenowe. Jest on – z jednej strony – płaszczyzną, na której dokonuje się transakcji finansowych o charakterze krótko, średnio- i długookre- sowym, z drugiej zaś strony – mechanizmem mobilizacji kapitałów krótko i długotermi- nowych i ich alokacji w celu finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych. Rynek finansowy pełni istotne funkcje w gospodarce, do których należą: zapewnie- nie płynności w gospodarce, dokonywanie przywłaszczeń wierzytelności finanso- wych, mobilizacja części dochodu narodowego ponad bieżące wydatki konsumpcyjne na cele inwestycyjne, wzmacnianie motywacyjnej roli zysku, alokacja kapitału w go- spodarce, absorpcja skutków szoków ekonomicznych poprzez mechanizm rozkłada- nia ryzyka inwestycyjnego (risk sharing). Warto również zwrócić uwagę, że rola rynków finansowych w gospodarce zależy od struktury finansowej gospodarki. Strukturę finansową gospodarki danego kraju tworzą: instytucje, technologia finansowa, reguły gry, które określają, jak działalność finansowa jest zorganizowana w danym czasie. R. Stulz pisze, używając analogii, że „ (…) struktura finansowa jest dla systemu finansowego tym, czym fundamenty dla bu- dynku. W tym samym czasie fundamenty nie mogą służyć do budowy kilku typów do- mów. Jeżeli fundamenty są przeznaczone do budowy domu parterowego, to nie mogą być wykorzystane do budowy wieżowca. W ten sposób, można również dokonać rozróżnienia między gospodarkami opartymi na bankach (bank-based economies) i gospodarkami opartymi na rynkach (market-based economies). Niewątpliwie, gospodarki oparte na bankach i gospodarki oparte na rynkach mają odmienne struktury finansowe.”1 Zatem, systemy finansowe funkcjonujące w rożnych krajach można podzielić na dwa typy: systemy zorientowane rynkowo (zwane też anglosaskimi, market-oriented financial systems) oraz systemy zorientowane bankowo (zwane też kontynentalnymi, bank-orie- nted financial systems). W pierwszym z wymienionych systemów rynek finansowy i je- go segmenty są silnie konkurencyjne w stosunku do sektora bankowego, jako alterna- tywa lokowania kapitału i pozyskiwania kapitału. Rynek finansowy pełni główną rolę w alokacji kapitału. Firmy analityczne związane z rynkiem finansowym dostarczają informacji całemu rynkowi. Rynek finansowy ułatwia kompleksowe zarządzanie ryzy- kiem, bowiem sygnały płynące z rynku pozwalają inwestorom na ocenę ryzyka oraz rentowności inwestycji i przedsiębiorstw. Ułatwia też przejęcia i fuzje przedsię- biorstw, co z jednej strony – prowadzi do koncentracji kapitału, z drugiej zaś – wywie- ra presję na efektywność pracy menedżerów oraz osiąganie wysokiej rentowności przedsiębiorstw i projektów inwestycyjnych2. W systemie zorientowanym bankowo, główną rolę odgrywają banki. Zbierają one informacje o przedsiębiorstwach i mene- 14 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 15 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy dżerach i w oparciu o jej analizę dokonują alokacji kapitału, umożliwiają również za- rządzanie rożnymi rodzajami ryzyka, wpływając w ten sposób na efektywność projek- tów inwestycyjnych w gospodarce. E.R. Siri i P. Tufano zwracają również uwagę na rolę banków w mobilizacji kapitału w celu sfinansowania przedsięwzięć prowadzą- cych do osiągania korzyści skali3. Na ukształtowanie się modelu systemu finansowego ma wpływ kilka istotnych czynników. Pierwszym z nich jest poziom rozwoju ekonomicznego. Kraje o rosnącym PKB per capita mają tendencję do ewoluowania w kierunku większej roli rynku finan- sowego. Istotna rolę odgrywa też skłonność do ryzyka podmiotów gospodarczych (przedsiębiorstw i gospodarstw domowych systemu warunkowana kulturowo. Wybór określonych form finansowania przez przedsiębiorstwa w istotny sposób decyduje o rozwoju rynku finansowego i/lub systemu bankowego. Nie bez znaczenia jest rów- nież efektywność systemu prawnego regulującego funkcjonowanie rynków finanso- wych i chroniącego akcjonariuszy4. Należy podkreślić, że współcześnie w wielu krajach systemy finansowe łączą w so- bie w różnych proporcjach elementy jednego i drugiego modelu. Do krajów o syste- mach finansowych zdecydowanie zorientowanych rynkowo, gdzie stosunek kapitali- zacji giełdowej do PKB jest wyższy niż stosunek kredytu bankowego do PKB należą m.in.: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada, Szwajcaria. Natomiast, drugi model, w którym wymieniona wyżej relacja jest odwrotna dominuje m.in. w: Japonii, Korei Południowej, Niemczech, Austrii5. J. Schumpeter6 wskazywał na szczególne funkcje pośrednictwa finansowego i ryn- ków finansowych, istotne dla wzrostu i rozwoju gospodarczego, polegające na mobi- lizowaniu oszczędności, alokowaniu kapitału, zarządzaniu ryzykiem, ułatwianiu transakcji, monitorowaniu firm. Biorąc pod uwagę schumpeterowską teorię przedsię- biorcy i innowacji można postawić tezę, że również w przypadku instytucji finanso- wych i pośrednictwa finansowego zachodzi proces „kreatywnej destrukcji”, którego wynikiem jest rozwój finansowy, stanowiący składową rozwoju ekonomicznego. Do koncepcji J. Schumpetera nawiązał R. Levine. Według niego: „Rozwój finansowy po- jawia się wówczas, gdy instrumenty finansowe i pośrednicy finansowi polepszają efekty informacji, zwiększają dyscyplinę uczestników rynku finansowego i zmniejszają koszty transakcyjne oraz w ten sposób powodują, że lepiej jest realizowanych pięć funkcji: • dostarczania informacji ex ante o możliwych inwestycjach i alokacja kapitału, • monitorowania inwestycji i wzmacniania ładu korporacyjnego (orporate gover- nance), • ułatwiania handlu instrumentami finansowymi, dywersyfikacji ryzyka i zarzą- dzania ryzykiem, • mobilizacji i gromadzenia oszczędności, • ułatwiania wymiany towarów i usług. Każda z tych funkcji może wpływać na decyzje o oszczędzaniu i inwestycjach, a stąd na wzrost gospodarczy.”7 www.cedewu.pl 15 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 16 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu Jak wynika z powyższego fragmentu, rozwój finansowy to przede wszystkim zmia- ny o charakterze jakościowym. Funkcje te są realizowane przez rynki finansowe i po- średników finansowych. W długim okresie realizacja owych funkcji prowadzi do wzrostu akumulacji kapitału. Ponadto, poprzez tworzenie możliwości dla dywersyfi- kacji ryzyka i kreowanie źródeł finansowania stymulują wzrost innowacji technolo- gicznych. Razem, stymuluje to wzrost gospodarczy. J. Greenwood i B. Jovanowic wskazywali na równoległość i współzależność rozwoju rynków finansowych i wzrostu gospodarczego. Według nich wzrost gospodarczy dostarcza środków, dzięki którym rozwijają się rynki finansowe i pośrednictwo finansowe, z kolei proces ten przyspie- sza wzrost gospodarczy poprzez wspomaganie alokacji kapitału8. Ponadto, warto zwrócić uwagę na zależność między rozwojem samych rynków fi- nansowych a wzrostem gospodarczym w długim okresie. Rozwój rynków finansowych jest składową szeroko pojętego rozwoju finansowego. Rozwój finansowy znajduje wy- raz, z jednej strony – we wzroście wartości określonych zmiennych ilościowych cha- rakteryzujących zmiany na rynku finansowym i w systemie bankowym, do których można zaliczyć m. in: wzrost ilości banków na 1000 mieszkańców, wzrost wartości ak- tywów bankowych w relacji do PKB, wzrost wartości kredytów bankowych w relacji do PKB, wzrost kapitalizacji giełdowej do PKB, wzrost ilości spółek publicznych (któ- rych akcje są notowane na giełdzie), wzrost ilości nowych emisji instrumentów finan- sowych. Z drugiej strony – o rozwoju finansowym można mówić również wówczas, gdy zachodzą określone zmiany jakościowe, jak np. wprowadzanie nowych produktów bankowych i innowacji finansowych, wzrost skłonności podmiotów gospodarczych do lokowania oszczędności w nowych produktach finansowych oraz korzystania z no- wych usług finansowych, pojawienie się nowych wyspecjalizowanych instytucji finan- sowych, zaspokajających nowe potrzeby rynku, łączenie i przenikanie się oddzielnych do niedawna rodzajów działalności finansowej i usług finansowych (np. bankassuran- ce), konsolidacja instytucji finansowych i ich internacjonalizacja. Według R. Levine’a wpływ rozwoju finansowego na wzrost gospodarczy odbywa się według schematu przedstawionego na rysunku 1.1. Warto podkreślić, że zależność między rozwojem finansowym, w szczególności rynkami finansowymi a wzrostem gospodarczym nie jest jednoznaczna zarówno z punktu widzenia teoretycznego, jak również z punktu widzenia wyników badań em- pirycznych opartych na różnych metodach ekonometrycznych. J. Robinson twierdzi- ła, że finanse podążają za rozwojem przedsiębiorstw („where enterprise leeds, finance follows”)9. R. Lucas również poddawał w wątpliwość związek między rozwojem fi- nansowym a wzrostem gospodarczym, twierdząc, że jeśli związek taki istnieje, to za- pewne rola finansów we wzroście gospodarczym jest przesadzona10. W ostatnich latach również pojawiło się kilka publikacji wyrażających daleko idą- cy sceptycyzm w kwestii wpływu rozwoju finansowego na wzrost gospodarczy. Nale- żą do nich m. in. publikacje P. Wachtela, Manninga i P.L. Rousseau11. 16 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 17 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy Rysunek 1.1. Teoretyczny związek między finansami i wzrostem gospodarczym Zakłócenia rynkowe - koszty informacji - koszty transakcyjne Rynki finansowe i pośrednicy finansowi - mobilizacja oszczędności - alokacja zasobów Funkcje finansowe - wzmocnienie ładu korporacyjnego - ułatwienie zarządzanie ryzykiem - ułatwienie wymiany towarów i usług Kanały wpływu na wzrost - akumulacja kapitału - innowacje technologiczne Wzrost gospodarczy Źródło: Levine (1997, s. 691). 1.2. Przegląd metod i wyników wybranych badań empirycznych Większość badań empirycznych nad związkami między rozwojem finansowym a wzrostem gospodarczym oparta jest na danych panelowych i dotyczy zatem nie po- szczególnych krajów ale ich grup. Podstawowym modelem ekonometrycznym wykorzystywanym w badaniach nad związkami miedzy rozwojem finansowym a wzrostem gospodarczym jest wer- sja R. Levina i R.G. Kinga modelu regresji wzrostu gospodarczego R. Barro. Mo- del ten przyjmuje następującą postać: Yit = α 0 + αFit + βXit + uit, www.cedewu.pl 17 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 18 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu gdzie: Yit – stopa wzrostu realnego PKB per capita w i-tym kraju w okresie t, Fit – wskaźnik –rozwoju finansowego w i-tym kraju w okresie t (stosunek zobowią- zań płynnych sektora finansowego do PKB, stosunek kredytów dla niefinanso- wego sektora prywatnego do PKB, stosunek kredytów dla niefinansowego sek- tora prywatnego do krajowych kredytów ogółem, stosunek aktywów krajowych banków depozytowych do krajowych aktywów całego sektora bankowego), Xit – wektor obejmujący podstawowe, z góry ustalone instrumentalne zmienne objaśniające wzrost gospodarczy w i-tym kraju w okresie t (logarytm natural- ny początkowego PKB per capita, logarytm naturalny wskaźnika skolaryzacji – stosunek dzieci zarejestrowanych w szkołach średnich do ogólnej liczby dzieci w wieku szkolnym, udział obrotów handlu zagranicznego w PKB, sto- sunek konsumpcji rządowej do PKB, stosunek deficytu budżetowego do PKB). Model jest estymowany przy zastosowaniu podwójnej metody najmniejszych kwa- dratów (2MNK). Po zastąpieniu w równaniu PKB per capita stopą wzrostu kapitału per capita, a następnie stopą wzrostu efektywności per capita oraz stopą inwestycji w PKB – autorzy badali przy pomocy tej samej postaci modelu wpływ wskaźników rozwoju fi- nansowego na owe wielkości. Warto również zauważyć, że R. King i R. Levine wyko- rzystywali dane statystyczne panelowe oparte na statystykach Banku Światowego – Word Development Indicators i częściowo IFS – International Financial Statistics Mię- dzynarodowego Funduszu Walutowego. P.L. Rousseau i P. Wachtel skorzystali nato- miast z bazy danych Banku Światowego – Word Development Indicators. R. King i R. Le- vin przeprowadzili badania związków między kształtowaniem się realnego PKB per capita a rozmiarami pośrednictwa finansowego, mierzonego stosunkiem płynnych zo- bowiązań systemu finansowego do PKB, oparte na próbie złożonej z 80 krajów i obej- mujące lata 1960-1989. Następnie zbadali wpływ wskaźników rozwoju finansowego na długookresowe stopy wzrostu gospodarczego per capita, akumulację kapitału i wzrost produktywności. W każdym przypadku wskaźniki korelacji były wysokie i statystycznie istotne, ale różne w zależności od grupy krajów – podzielonych na kraje o niskim, śred- nim i wysokim poziomie rozwoju gospodarczego12. Dalsze badania oparte na danych panelowych (panel data) potwierdziły również relatywnie silny wpływ rozwoju finan- sowego, w tym rynków finansowych na wzrost gospodarczy13. Z drugiej jednak strony, badania P.L. Rousseau i P. Wachtela nie potwierdzają w peł- ni wyników otrzymanych przez wymienionych wyżej autorów. P.L. Rousseau i P. Wach- tel posłużyli się tą samą metodą badań co R. Levine i King i wykorzystali w badaniach dane panelowe roczne obejmujące dane statystyczne z 84 krajów i lata 1960-200314. M. Neimke przeprowadził badania związków między wybranymi wskaźnikami roz- woju finansowego (m.in. stosunek M3 do PKB, stosunek kapitalizacji giełdowej do PKB, stosunek kredytu bankowego dla przedsiębiorstw do PKB, udział aktywów ban- kowych banków państwowych w aktywach banków ogółem) i wzrostem PKB oraz in- westycjami i produktywnością w krajach transformujących się (kraje Europy Środko- 18 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 19 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy wej i Wschodniej oraz byłe azjatyckie republiki radzieckie). W tym celu wykorzystał da- ne panelowe dla okresu 1990-2000 r. i zbudował 18 równań. Do ich estymacji zastoso- wał klasyczną metodę najmniejszych kwadratów (KMNK) oraz do niektórych spośród równań uogólnioną metodę momentów (GMM). Wykazał na podstawie badań empi- rycznych, że również w gospodarkach krajów transformujących się (transition coun- tries) (w tym w Polsce), występuje istotny dodatni związek między rozwojem rynków fi- nansowych (w szczególności rynku kapitałowego) a inwestycjami, produktywnością i PKB per capita. Aczkolwiek, warto podkreślić, że biorąc pod uwagę wielkość współ- czynnika determinacji R2 (wartości od 0,008 do 0,25 i w jednym przypadku 0,48). Uzy- skane wyniki w bardzo niewielkim stopniu wyjaśniają związki między rozwojem finan- sowym a wzrostem gospodarczym15. Ponadto, badane gospodarki są mało porówny- walne. Trudno bowiem porównywać gospodarki krajów Europy Środkowej z gospo- darkami azjatyckich republik radzieckich, z uwagi na skrajne różnice w strukturze fi- nansowej, rozwoju rynków finansowych, poziomie rozwoju gospodarczego. 1.3. Wyniki badań empirycznych nad związkiem między rozwojem rynków finansowych a wzrostem gospodarczym w Polsce w latach 1994-2007 1.3.1. Dane statystyczne i wskaźniki W badaniach wykorzystano dane statystyczne zawarte w bazie danych „Financial structure dataset (Nov. 2008)” opracowanej przez T. Becka i E. Al.-Hussainy według metodologii opisanej w „A New Database on Financial Development and Structure” przez T. Becka, A. Demiurgüç-Kunta, R. Levine’a. Wykorzystane w badaniach dane statystyczne, dotyczące kształtowania się wskaźników rozwoju finansowego pochodzą w całości z tej właśnie bazy danych. Natomiast dane dotyczące kształtowania się PKB per capita oraz kapitału fizycznego i inwestycji pochodzą z bazy Eurostatu i GUS oraz bazy Word Development Indicators Banku Światowego16. Dane dotyczą Polski i obejmują okres 1994-2007 (14 lat). Wybór analizowanego okresu wynikał z faktu, że w Polsce dopiero od 1994 r. można mówić o znaczących wskaźnikach rozwoju finansowego w relacji do PKB. Próba obejmuje zatem 14 obser- wacji dotyczących następujących wielkości: stopy wzrostu realnego PKB per capita (GDPp), stopy wzrostu realnego fizycznego kapitału brutto (CAPITAL), stopy wzrostu efektywności (EFF), stopy wzrostu realnych inwestycji brutto per capita (GINV) i 5 wskaźników finansowych (zaprezentowanych poniżej w pkt. 3.5). Stosunkowo mała próba w porównaniu jest przyczyną kilka problemów. Z uwagi na ograniczenie co do liczby stopni swobody w modelu ekonometrycznym musiała si- łą rzeczy zostać ograniczona liczba zmiennych objaśniających, co zapewne ma wpływ www.cedewu.pl 19 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 20 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu na jakość otrzymanych modeli. Ponadto, mogła zaistnieć niespójność danych z uwagi na fakt, że nie wszystkie potrzebne wielkości były dostępne w statystykach w jednej bazie. Dane dotyczące, w szczególności wzrostu realnych inwestycji brutto per capita, wzrostu kapitału fizycznego per capita, uzupełniono ze źródeł innych, niż Word Deve- lopment Indicators Banku Światowego, a konkretnie z baz EUROSTAT i GUS. Nie ma na przykład danych dotyczących kapitału fizycznego i jego wzrostu dla Polski oraz in- nych nowych krajów UE w bazach Banku Światowego i Eurostatu. Stąd też, posłużo- no się tutaj zmienną „majątek trwały brutto”, dla której dane są dostępne w roczni- kach statystycznych GUS. Dla wyznaczenia wskaźnika wzrostu efektywności (EFF), łączącego w sobie efek- ty zastosowania technologii, produktywność kapitału ludzkiego i pracy posłużono się metodą zastosowana przez R.G. Kinga i R. Levina17. Punktem wyjścia jest równanie wzrostu gospodarczego o postaci: y = ka x, gdzie: y – realny PKB per capita, k – realny kapitał fizyczny per capita, x – pozostałe determinanty wzrostu PKB per capita (łączny czynnik technologii, kapitału ludzkiego i pracy), a – parametr funkcji produkcji. Równanie to można przekształcić logarytmując stronami do postaci: ln y = alnk + lnx. Zmieniając oznaczenia, można tę zależność sprowadzić (tak, jak tego dokonują R.G. King i R. Levine) do postaci: GDPp = aCAPITAL + EFF, gdzie: GDPp – stopa wzrostu realnego PKB per capita, CAPITAL – stopa wzrostu kapitału fizycznego per capita, EFF – stopa wzrostu efektywności, a – udział wzrostu kapitału fizycznego we wzroście realnego PKB per capita. Stąd też wielkość EFF można wyznaczyć w następujący sposób: EFF = GDPp – aCAPITAL. 20 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 21 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy W ślad za R.G. Kingiem i R. Levinem przyjęto wartość a = 0,318. Dodatkowo wykorzystano w badaniach stopę wzrostu realnych inwestycji brutto per capita (GINV). Wskaźniki rozwoju rynków finansowych zostały skonstruowane w następujący sposób19: STOCK – stosunek kapitalizacji giełdowej na rynku akcji do PKB {0,5[STOCKt / P_et + STOCKt – 1 / P_et – 1]} / GDPt / P_at, TURNt – wartość obrotów giełdowych w roku t, STURN – wskaźnik obrotów giełdowych – stosunek realnej wartości obrotów ak- cjami do średniej realnej kapitalizacji na rynku akcji TURNt / P_at / {0,5[STOCKt / P_et + STOCKt – 1 / P_et – 1]}, PBONDS – stosunek kapitalizacji giełdowej na rynku obligacji skarbowych do PKB {0,5[PBONDSt / P_et + PBONDSt – 1 / P_et – 1]} / GDPt / P_at, KREDYT – stosunek kredytów prywatnych udzielonych przez banki depozytowe i inne instytucje finansowe do PKB {0,5[KREDYTt / P_et + KREDYTt – 1 / P_et – 1 ]} / GDPt / P_at, BANK – stosunek aktywów banków depozytowych do aktywów sektora banko- wego (aktywa banków depozytowych + aktywa banku centralnego), W powyższych formułach przyjęto następujące oznaczenia: P_et – stopa inflacji (CPI) z końca roku, P_et – 1 stopa inflacji (CPI) z początku roku, P_at – średnioroczna stopa inflacji (CPI), GDPt – PKB w roku t, t – rok. 1.3.2. Metoda badań W badaniach wykorzystano model ekonometryczny wielorównaniowy (prosty). W związku z tym parametry strukturalne każdego równania szacowano oddzielnie z wykorzystaniem klasycznej metody najmniejszych kwadratów (KMNK), uproszczo- ny prosty model wielorównaniowy estymowany przy pomocy KMNK (klasycznej me- tody najmniejszych kwadratów). Model obejmuje 6 równań, z których każde jest estymowane oddzielnie metodą KMNK. Równania te zostały tak skonstruowane, aby pokazać wpływ zarówno sfery realnej, jak też sfery finansowej na wzrost gospodarczy, lub też na jego główne czyn- niki: wzrost kapitału i wzrost efektywności. Wybór modelu został podyktowany nastę- pującymi przesłankami: www.cedewu.pl 21 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 22 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu 1) Podstawowe egzogeniczne i endogeniczne modele wzrostu wskazują na nastę- pujące czynniki wzrostu gospodarczego: kapitał fizyczny, kapitał ludzki, praca, technologia; stąd przyjęto zależność między wzrostem realnego PKB per capita a wzrostem kapitału fizycznego per capita (CAPITAL) oraz wzrostem efektywno- ści (EFF) stanowiącej łączny efekt wzrostu produktywności pracy, kapitału ludz- kiego oraz technologii. 2) Wnioski płynące z teorii rozwoju finansowego, które wskazują na to, że poszczegól- ne składowe rozwoju finansowego wpływają na wzrost gospodarczy poprzez tworze- nie możliwości do akumulacji kapitału (wzrost kapitału fizycznego) oraz innowacji technologicznych (wzrost EFF), co w efekcie prowadzi do wzrostu gospodarczego. 3) Dążenie do zbadania związków między sferą realną a sferą finansową gospodar- ki, a w szczególności między wskaźnikami charakteryzującymi rozwój rynków fi- nansowych a wzrostem gospodarczym i jego czynnikami – wzrostem kapitału fi- zycznego, efektywności, wzrostem inwestycji. 4) Stosunkowo krótki szereg czasowy ograniczający liczbę zmiennych objaśniają- cych, ze względu na wymaganą liczbę stopni swobody, jak również ograniczają- cy możliwość identyfikacji stylizowanych faktów. Pierwsze równanie charakteryzuje związek między wzrostem realnego PKB per capita i jego głównymi czynnikami: l_GDPp =l_ a10 + a11l_EFF + a12l_CAPITAL + u1, (1.1) gdzie: l_GDPp – logarytm stopy wzrostu PKB per capita, l_EFF – logarytm stopy wzrostu efektywności, l_CAPITAL – logarytm stopy wzrostu kapitału per capita, l_ a10 – logarytm stałej. Drugie równanie charakteryzuje związek między wzrostem realnego per capita a stopą wzrostu realnych inwestycji brutto per capita (GINV) i wzrostem efektywności. GDPp = a20 + a21GINV+ a22EFF + u2. (1.2) Trzecie równanie charakteryzuje związek między wzrostem realnego PKB per ca- pita a wzrostem efektywności (EFF) oraz relacją kapitalizacji na rynku akcji do PKB oraz relacja kapitalizacji na rynku obligacji skarbowych do PKB (PBONDS). GDPp = a30 + a31EFF + a32STOCK + a33PBONDS + u3. (1.3) Czwarte równanie charakteryzuje związek między wzrostem realnego kapitału fi- zycznego per capita (CAPITAL) a wzrostem realnych inwestycji brutto oraz relacji ka- 22 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 23 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy pitalizacji na rynku akcji do PKB (STOCK) i kapitalizacji na rynku obligacji skarbo- wych do PKB (PBONDS). CAPITAL = a40 + a41GINV + a42STOCK + a43PBONDS + u4. (1.4) Piąte równanie charakteryzuje związek między wzrostem realnego kapitału fizycz- nego per capita (CAPITAL) a wzrostem realnych inwestycji brutto per capita, relacją kredytów dla banków depozytowych i innych instytucji finansowych do PKB i relacją kapitalizacji na rynku obligacji skarbowych do PKB (PBONDS). Określa ono związek między wzrostem kapitału fizycznego per capita a instrumentami dłużnymi. CAPITAL = a50 + a51GINV + a52KREDYT + a53PBONDS + u5. (1.5) Równanie szóste charakteryzuje związek między wzrostem efektywności (EFF) a wskaźnikiem obrotów giełdowych (STURN) oraz stosunkiem aktywów banków de- pozytowych do aktywów sektora bankowego ogółem. Wskaźnik obrotów giełdowych STURN jest stosunkiem średniej realnej wartości obrotów giełdowych do średniej re- alnej kapitalizacji giełdowej w danym roku. EFF = a60 + a61STURN+ a62BANK + u6. (1.6) 1.3.3. Prezentacja wyników badań Dwa pierwsze równania wskazują na oczywiste, istotne związki stochastyczne między PKB per capita a zmiennymi objaśniającymi, będącymi czynnikami wzrostu gospodarczego. Równanie pierwsze opisuje związek między wzrostem PKB per capi- ta a wzrostem kapitału fizycznego per capita i wzrostem efektywności, co jest oczywi- ste punktu widzenia modeli wzrostu gospodarczego (zob. tabela 1.1). Z uwagi na nie- Tabela 1.1. Równanie 1: Estymacja KMNK z wykorzystaniem 14 obserwacji 1994-2007: Zmienna zależna: l_GDPp Błąd stand. 0,227312 0,0646612 0,0214507 t-Studenta -0,6779 3,1609 30,7169 wartość p 0,51184 0,00906 0,00001 Odch. stand. zm. zależnej Błąd standardowy reszt Skorygowany R-kwadrat Wartość p dla testu F Stat. Durbina-Watsona Współczynnik -0,154094 0,204385 0,658898 const l_CAPITAL l_EFF -3,161880 Średn. aryt. zm. zależnej 0,041929 Suma kwadratów reszt 0,989330 Wsp. determ. R-kwadrat 509,9452 F(2, 11) 20,81067 Logarytm wiarygodności -0,303210 Autokorel. reszt – rho1 * zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,1, ** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,05, *** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,01. Źródło: Obliczenia własne przy wykorzystaniu programu GRETL. *** *** 0,549790 0,061739 0,987390 1,43e-11 2,541708 www.cedewu.pl 23 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 24 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu liniową zależność (funkcja potęgowa) posłużono się logarytmami stopy wzrostu real- nego PKB per capita oraz logarytmami stopy wzrostu realnego kapitału fizycznego per capita i stopy wzrostu efektywności. Równanie 1.2 wyjaśnia związek między wzrostem PKB per capita a stopą wzrostu realnych inwestycji brutto i wzrostem efektywności (ob. tabela 1.2). Tabela 1.2. Równanie 2: Estymacja KMNK z wykorzystaniem 14 obserwacji 1994-2007: Zmienna zależna: GDPp Współczynnik Błąd stand. 0,0017278 0,0625467 0,0119731 0,010466 0,906664 0,0266772 const EFF GINV 0,047357 Średn. aryt. zm. zależnej 0,000054 Suma kwadratów reszt 0,988483 Wsp. determ. R-kwadrat 472,0542 F(2, 11) 67,33670 Logarytm wiarygodności 0,260448 Autokorel. reszt – rho1 * zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,1, ** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,05, *** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,01. Źródło: Obliczenia własne przy wykorzystaniu programu GRETL. t-Studenta 6,0574 14,4958 2,2281 wartość p 0,00008 0,00001 0,04769 Odch. stand. zm. zależnej Błąd standardowy reszt Skorygowany R-kwadrat Wartość p dla testu F Stat. Durbina-Watsona *** *** ** 0,019069 0,002225 0,986389 2,17e-11 1,410275 Równanie 1.3 wskazuje na statystycznie istotny dodatni związek między wzrostem realnego PKB per capita a stosunkiem kapitalizacji giełdowej na rynku akcji do PKB. Wzrost kapitalizacji giełdowej o 1 pkt proc. wywołuje zwiększenie tempa wzrostu PKB per capita o 0,021 pkt. proc. Z kolei, zależność między stosunkiem kapitalizacji giełdowej na rynku obligacji skarbowych do PKB a stopa wzrostu PKB per capita jest ujemna, a zatem wzrost udziału kapitalizacji giełdowej na rynku obligacji skarbowych w PKB o 1 pkt proc. powoduje spadek tempa wzrostu realnego PKB per capita o 0,051 Tabela 1.3. Równanie 3: Estymacja KMNK z wykorzystaniem 14 obserwacji 1994-2007: Zmienna zależna: GDPp Błąd stand. 0,00161021 0,0206821 0,0057401 0,00926045 Współczynnik 0,0159835 1,04013 0,0219688 -0,0511506 const EFF STOCK PBONDS 0,047357 Średn. aryt. zm. zależnej 0,000019 Suma kwadratów reszt 0,996079 Wsp. determ. R-kwadrat 846,7375 F(3, 10) 74,87862 Logarytm wiarygodności -0,629110 Autokorel. reszt – rho1 * zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,1, ** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,05, *** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,01. Źródło: Obliczenia własne przy wykorzystaniu programu GRETL. t-Studenta 9,9263 50,2914 3,8273 -5,5236 wartość p 0,00001 0,00001 0,00333 0,00025 Odch. stand. zm. zależnej Błąd standardowy reszt Skorygowany R-kwadrat Wartość p dla testu F Stat. Durbina-Watsona *** *** *** *** 0,019069 0,001361 0,994902 2,51e-12 3,209570 24 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 25 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy pkt. proc (zob. tabela 1.3). Wpływ obu zmiennych na tempo wzrostu realnego PKB per capita jest zdecydowanie mniejszy niż wpływ efektywności. Kapitalizacja na rynku akcji wywiera również wpływ na wzrost realnego kapitału fizycznego per capita i co warte podkreślenia, z równania 1.4 wynika, że wpływ ten jest wyższy niż wpływ stopy wzrostu realnych inwestycji brutto (zob. tabela 1.4). Wzrost kapitalizacji giełdowej na rynku akcji w stosunku do PKB o 1 pkt proc. zwięk- sza tempo wzrostu realnego PKB per capita o 0,066 pkt. proc. (0,027 pkt. proc. w przypadku stopy wzrostu realnych inwestycji brutto). Znaczący jest również ujem- ny wpływ kapitalizacji giełdowej na rynku obligacji skarbowych w stosunku do PKB na tempo wzrostu realnego kapitału fizycznego per capita (wzrost o 1 pkt proc. powo- duje spadek tempa wzrostu PKB per capita o 0,153 pkt. proc.). Współczynnik 0,053085 0,0275522 0,0665638 -0,153156 Błąd stand. 0,00519872 0,0128545 0,0187168 0,0301973 Tabela 1.4. Równanie 4: Estymacja KMNK z wykorzystaniem 14 obserwacji 1994-2007: Zmienna zależna: CAPITAL const GINV STOCK PBONDS 0,030564 Średn. aryt. zm. zależnej 0,000194 Suma kwadratów reszt 0,785905 Wsp. determ. R-kwadrat 12,23608 F(3, 10) 58,43247 Logarytm wiarygodności -0,569964 Autokorel. reszt – rho1 * zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,1, ** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,05, *** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,01. Źródło: Obliczenia własne przy wykorzystaniu programu GRETL. Odch. stand. zm. zależnej Błąd standardowy reszt Skorygowany R-kwadrat Wartość p dla testu F Stat. Durbina-Watsona t-Studenta 10,2112 2,1434 3,5564 -5,0718 wartość p 0,00001 0,05770 0,00521 0,00048 *** * *** *** 0,008354 0,004407 0,721676 0,001104 3,084796 W równaniu 1.5 oszacowano wpływ instrumentów dłużnych na wzrost realnego kapitału fizycznego per capita. Z równania wynika, że wzrost wartości kredytów dla przedsiębiorstw w stosunku do PKB o 1 pkt proc. zwiększa tempo wzrostu realnego kapitału fizycznego per capita o 0,122 pkt. proc. Natomiast, w przypadku wzrostu kapitalizacji giełdowej na rynku obligacji skar- bowych w stosunku do PKB o 1 pkt proc. następuje spadek tempa wzrostu realnego kapitału fizycznego per capita o 0,134 pkt. proc (zob. tabela 1.5). Jak wynika z treści tabeli 1.6 wzrost o 1 pkt proc. stosunku aktywów banków depo- zytowych do aktywów sektora bankowego ogółem zwiększa stopę wzrostu efektywno- ści o 0,33 pkt. proc., zaś wzrost o 1 pkt proc. wskaźnika obrotów giełdowych zwiększa stopę wzrostu efektywności o 0,065 pkt. proc. Przyczyną większego wpływu na wzrost efektywności wzrostu aktywów bankowych niż stopy obrotów giełdowych może być w Polsce mniejsza rola giełdy jako źródła finansowania inwestycji niż kredytu banko- wego. Aczkolwiek warto zauważyć, że aktywa banków komercyjnych obejmują zarów- no kredyty dla przedsiębiorstw, jak też inne aktywa, w tym papiery dłużne skarbowe. www.cedewu.pl 25 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 26 Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu t-Studenta Błąd stand. 0,00675581 0,0156284 0,0423677 0,030752 Współczynnik 0,0284377 0,0524882 0,12254 -0,134654 Tabela 1.5. Równanie 5: Estymacja KMNK z wykorzystaniem 14 obserwacji 1994-200l: Zmienna zależna: CAPITAL const GINV KREDYT PBONDS 0,030564 Średn. aryt. zm. zależnej 0,000240 Suma kwadratów reszt 0,735984 Wsp. determ. R-kwadrat 9,292165 F(3, 10) 56,96535 Logarytm wiarygodności -0,383921 Autokorel. reszt – rho1 * zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,1, ** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,05, *** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,01. Źródło: Obliczenia własne przy wykorzystaniu programu GRETL. Odch. stand. zm. zależnej Błąd standardowy reszt Skorygowany R-kwadrat Wartość p dla testu F Stat. Durbina-Watsona wartość p 0,00180 0,00726 0,01604 0,00138 4,2094 3,3585 2,8923 -4,3787 *** *** ** *** 0,008354 0,004894 0,656779 0,003066 2,695237 Współczynnik -0,318808 0,339923 0,0655231 t-Studenta -2,1815 2,3731 2,9455 Błąd stand. 0,146139 0,143242 0,022245 Tabela 1.6. Równanie 6: Estymacja KMNK z wykorzystaniem 14 obserwacji 1994-2007: Zmienna zależna: EFF const BANK STURN 0,038188 Średn. aryt. zm. zależnej 0,002444 Suma kwadratów reszt 0,448196 Wsp. determ. R-kwadrat 4,467300 F(2, 11) 40,70729 Logarytm wiarygodności -0,033434 Autokorel. reszt – rho1 * zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,1, ** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,05, *** zmienna jest istotna przy poziomie istotności 0,01. Źródło: Obliczenia własne przy wykorzystaniu programu GRETL. Odch. stand. zm. zależnej Błąd standardowy reszt Skorygowany R-kwadrat Wartość p dla testu F Stat. Durbina-Watsona wartość p 0,05173 0,03695 0,01332 * ** ** 0,018458 0,014906 0,347868 0,038003 1,914819 * * * Przeprowadzona analiza zależności między wybranymi wskaźnikami rozwoju ryn- ków finansowych a wzrostem gospodarczym w Polsce w latach 1994-2007 wskazuje na następujące stylizowane fakty: • Istnieje statystycznie istotny związek między rozwojem rynków finansowych a wzrostem gospodarczym w Polsce w badanym okresie; • Wzrost kapitalizacji na rynku obligacji rządowych (konsekwencja wzrostu de- ficytu budżetowego i długu publicznego) negatywnie i relatywnie silnie od- działuje na tempo realnego wzrostu gospodarczego oraz tempo wzrostu real- nego kapitału fizycznego; może to zatem potwierdzać negatywne dla wzrostu gospodarczego skutki efektu wypychania portfelowego wywołanego wzrostem deficytu budżetowego i długu publicznego; 26 www.cedewu.pl 01 Czêœæ 1.qxd 2009-06-16 15:13 Page 27 Część I. Rynki finansowe a wzrost gospodarczy • Istnieje statystycznie istotny, ale relatywnie słaby, dodatni związek między ka- pitalizacją giełdową na
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Globalne rynki finansowe w dobie kryzysu
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: