Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00064 006254 19031179 na godz. na dobę w sumie
Góry Świętokrzyskie. Kielce i Sandomierz. Travelbook. Wydanie 1 - książka
Góry Świętokrzyskie. Kielce i Sandomierz. Travelbook. Wydanie 1 - książka
Autor: Liczba stron: 208
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-5170-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po polsce
Porównaj ceny (książka, ebook (-35%), audiobook).

Góry Świętokrzyskie to najstarszy łańcuch górski w Polsce z unikatowymi rumowiskami skalnymi - gołoborzami. Rozległe kompleksy leśne porastające wzgórza i doliny to zachowane fragmenty pradawnej Puszczy Świętokrzyskiej. W regionie znajdziemy wiele osobliwości geologicznych i paleontologicznych, ślady dawnego przemysłu, pochodzące zarówno z XIX w., jak i z czasów prehistorycznych, a także miasta i miasteczka z ciekawymi pamiątkami długiej i bogatej przeszłości.

Travelbook to Twój niezastąpiony towarzysz podróży. Wskaże Ci najważniejsze atrakcje, podpowie, czego szukać poza głównymi szlakami, i wprowadzi w świat miejscowych obyczajów. Znajdziesz w nim opisy najciekawszych regionów i miast, a sprawdzone informacje praktyczne umożliwią staranne zaplanowanie podróży.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

• Kup książkę • Poleć książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność Autor przewodnika: Krzysztof BzowskiRedaktor prowadzący: Paweł SondejRedakcja: Barbara GąsiorowskaKorekta: Bartosz Szpojda GRAFOMANOpracowanie kartograficzne: Magdalena KroczakŹródło pochodzenia danych kartograficznych:© OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odblSkład i fotoedycja: Sabina BinekOkładka: materiały na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLCWszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, foto-graficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje na-ruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.Autor oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzysta-nia informacji zawartych w książce.Wydawnictwo Helionul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwicetel.: 32 2309863e-mail: redakcja@bezdroza.plksięgarnia internetowa: http://bezdroza.plDrogi Czytelniku!Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:http://bezdroza.pl/user/opinie/?begsk1Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.Wydanie IISBN: 978-83-283-5170-7Copyright © Helion, 20193Spis treściATRAKCJE GÓR ŚWIĘTOKRZYSKICH __________________________8INFORMACJE PRAKTYCZNE _____________15PRZYGOTOWANIE DO PODRÓŻY I DOJAZD ___________________16Wybór czasu podróży __________________________________________16Dojazd i transport publiczny _____________________________________16NA MIEJSCU _____________________________________________20Informacja turystyczna _________________________________________20Noclegi _____________________________________________________20Gastronomia i wyżywienie ______________________________________22Aktywny wypoczynek __________________________________________22INFORMACJE KRAJOZNAWCZE ___________25KRAJOZNAWCZE ABC _____________________________________26Zakres przewodnika ___________________________________________26Położenie ___________________________________________________26Ukształtowanie powierzchni, geologia _____________________________27FLORA I FAUNA, OCHRONA PRZYRODY ______________________30WYDARZENIA KULTURALNE I TURYSTYCZNE __________________33KIELCE _______________________________37Historia _____________________________________________________41Warto zobaczyć _______________________________________________44Wokół wzgórza zamkowego __________________________________45Spacer śródmiejski __________________________________________50Kadzielnia ________________________________________________55Grzbietem Karczówki ________________________________________57Na szczyt Telegrafu – Pasmo Posłowicko-Dymińskie ________________59Inne atrakcje _________________________________________________60SPIS TREŚCI• Oceń książkę Kup książkę Poleć książkę 3Spis treściATRAKCJE GÓR ŚWIĘTOKRZYSKICH __________________________8INFORMACJE PRAKTYCZNE _____________15PRZYGOTOWANIE DO PODRÓŻY I DOJAZD ___________________16Wybór czasu podróży __________________________________________16Dojazd i transport publiczny _____________________________________16NA MIEJSCU _____________________________________________20Informacja turystyczna _________________________________________20Noclegi _____________________________________________________20Gastronomia i wyżywienie ______________________________________22Aktywny wypoczynek __________________________________________22INFORMACJE KRAJOZNAWCZE ___________25KRAJOZNAWCZE ABC _____________________________________26Zakres przewodnika ___________________________________________26Położenie ___________________________________________________26Ukształtowanie powierzchni, geologia _____________________________27FLORA I FAUNA, OCHRONA PRZYRODY ______________________30WYDARZENIA KULTURALNE I TURYSTYCZNE __________________33KIELCE _______________________________37Historia _____________________________________________________41Warto zobaczyć _______________________________________________44Wokół wzgórza zamkowego __________________________________45Spacer śródmiejski __________________________________________50Kadzielnia ________________________________________________55Grzbietem Karczówki ________________________________________57Na szczyt Telegrafu – Pasmo Posłowicko-Dymińskie ________________59Inne atrakcje _________________________________________________60SPIS TREŚCI Kup książkę Poleć książkę 4SPIS TREŚCIWOKÓŁ ŁYSOGÓR _____________________63U STÓP ŁYSICY – ŚWIĘTA KATARZYNA I OKOLICE ______________65Warto zobaczyć _______________________________________________66Łysica ___________________________________________________67Krajno-Zagórze ____________________________________________68Ciekoty i Przełom Lubrzanki __________________________________71 XŚwiętokrzyski Park Narodowy ____________________________74BODZENTYN I OKOLICE ___________________________________76Historia _____________________________________________________76Warto zobaczyć _______________________________________________77Pasmo Klonowskie _________________________________________81Kamień Michnowski i Michniów _______________________________81Tarczek i Świętomarz _______________________________________84POD ŚWIĘTYM KRZYŻEM – NOWA SŁUPIA I OKOLICE ___________85Nowa Słupia _________________________________________________85Warto zobaczyć _______________________________________________86Święty Krzyż ______________________________________________89Huta Szklana ______________________________________________93Pasmo Jeleniowskie _________________________________________94Chełmowa Góra ____________________________________________95Grzegorzowice i rezerwat Wąwóz w Skałach ______________________95PO POŁUDNIOWEJ STRONIE ŁYSOGÓR _______________________97Łagów i okolice _______________________________________________97Kakonin ____________________________________________________98Pasma Cisowskie i Orłowińskie ___________________________________99SANDOMIERZ I WYŻYNA SANDOMIERSKA _101SANDOMIERZ ___________________________________________103Historia ____________________________________________________103Warto zobaczyć ______________________________________________108Rynek i spacer do Bramy Opatowskiej __________________________108Z Rynku do zamku _________________________________________112Na Wzgórze Staromiejskie ___________________________________115Okolice Sandomierza__________________________________________120W dół Wisły do Zawichostu __________________________________120 XKuchnia regionalna ___________________________________122 Kup książkę Poleć książkę 5SPIS TREŚCIW DOLINIE KOPRZYWIANKI _______________________________124Koprzywnica ________________________________________________124Klimontów _________________________________________________126Ujazd ______________________________________________________128OPATÓW I OKOLICE ______________________________________131Historia ____________________________________________________131Warto zobaczyć ______________________________________________133Okolice Opatowa _____________________________________________138W DOLINIE KAMIENNEJ _________________139SKARŻYSKO-KAMIENNA I OKOLICE _________________________140Warto zobaczyć ______________________________________________141Przez Lasy Suchedniowskie __________________________________143Wzgórza Niekłańsko-Bliżyńskie _______________________________144WĄCHOCK _____________________________________________147Warto zobaczyć ______________________________________________147Okolice Wąchocka ____________________________________________150STARACHOWICE I OKOLICE _______________________________152Warto zobaczyć ______________________________________________152Rezerwat Skały pod Adamowem ______________________________155Brody __________________________________________________155Krynki i rezerwat Skały w Krynkach ____________________________156OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI I OKOLICE ____________________157Warto zobaczyć ______________________________________________157Szewna _________________________________________________158Nietulisko Fabryczne _______________________________________159Bodzechów ______________________________________________159Ćmielów ________________________________________________159Rezerwat Krzemionki Opatowskie _____________________________161BAŁTÓW _______________________________________________162Warto zobaczyć ______________________________________________162ZACHODNIA CZĘŚĆ GÓR ŚWIĘTOKRZYSKICH 165CHĘCINY _______________________________________________167Historia ____________________________________________________168Warto zobaczyć ______________________________________________169Stare miasto _____________________________________________169Góra Zamkowa ___________________________________________172 Kup książkę Poleć książkę 6SPIS TREŚCIOKOLICE CHĘCIN ________________________________________177Jaskinia Raj _________________________________________________177Góry Zelejowa i Żakowa _______________________________________178Miedzianka _________________________________________________181Podzamcze k. Chęcin __________________________________________184Starochęciny ________________________________________________185Tokarnia ___________________________________________________185W CIENIU WIELKIEGO DĘBU _______________________________187Zachełmie _________________________________________________187Zagnańsk __________________________________________________189Samsonów _________________________________________________190Tumlin ____________________________________________________192Bobrza ____________________________________________________192 XGreen Velo w Górach Świętokrzyskich ____________________194PASMO OBLĘGORSKIE I ZACHODNIE OKOLICE KIELC __________196Oblęgorek _________________________________________________196Perzowa góra _______________________________________________197Piekoszów _________________________________________________199NAD WIERNĄ RZEKĄ _____________________________________201Małogoszcz ________________________________________________201Góra Czubatka i rezerwat „Milechowy” ____________________________203Bolmin ____________________________________________________204INDEKS ________________________________________________205O AUTORZE ____________________________________________207 Kup książkę Poleć książkę 7SPIS RAMEK | LEGENDASpis ramekGóry Świętokrzyskie w Internecie _17Kalendarium historyczne _______34Kiełce _______________________42„Pomnik Quo Vadisa” ___________50Niezwykłe samorodki __________57Huta w Białogonie _____________59Łysica wyższa niż dotąd sądzono?__68Gołoborze ____________________70Ślady diabelskich pazurów ______72Z Wawelu do Bodzentyna _______79Świętokrzyski Pielgrzym ________87Legenda o św. Emeryku _________90Wąwóz Prągowiec _____________98Sołtys z Wąchocka ____________147Staropolskie Zagłębie Przemysłowe ______________153Republika Ostrowiecka ________157Szlakiem Witolda Gombrowicza _160Chęcińscy Żydzi ______________170Narodziny szlacheckiego parlamentaryzmu __________174Skąd przybyła do Warszawy Kolumna Zygmunta? ________178Marmur chęciński _____________180Legioniści u Sienkiewicza ______197Dwie bitwy __________________201Świątynia rzymskokatolicka, zbór protestanckiSynagoga, inny obiekt związany z kulturą żydowskąMeczet, inny obiekt związany z kulturą muzułmańskąCerkiew prawosławna, unickaŚwiecki obiekt zabytkowy Twierdza, zamekPomnik, fontanna, mała architekturaRuina trwała, obiekt archeologicznyMuzeum, galeriaInna atrakcja Atrakcja przyrodnicza Atrakcyjny obiekt przyrody nieożywionejPunkt informacji turystycznejDworzec autobusowyDworzec kolejowyLotniskoStacja metraObiekt noclegowy (dowolnego typu)KempingObiekt gastronomiczny (dowolnego typu)Kawiarnia, cukierniaWiniarnia, enotekaSupermarket, sklep, targ, bazarPubKawiarnia internetowa, strefa Wi-FiPocztaOśrodek zdrowia, szpitalAptekaPolicjaTeatrPunkt widokowyInny obiekt (sklep, biuro, kasa itp.)PlażaKąpielisko, basenPrzystań promowa, portLegenda Kup książkę Poleć książkę Atrakcje Gór SwiętokrzyskichSPACEREM PRZEZ KIELCEPałac Biskupów Krakowskich i katedra Dwie najcenniejsze zabytkowe budowle miasta, wzniesione dzięki władającym Kielcami przez kilka wieków biskupom krakowskim, stoją na Wzgórzu Zamko-wym. Pałac jest arcydziełem baroku, zaś historia katedry sięga średniowiecza i po-czątków Kielc.Klasztor na Karczówce Malowniczo położony zespół klasztorny jest jednym z symboli miasta. Niegdyś należał do bernardynów, którzy zostali pozbawieni tutejszych dóbr za udziele-nie pomocy powstańcom styczniowym. Obecnie mieszkają w nim pallotyni. W ko-ściele klasztornym przechowywana jest niezwykła rzeźba św. Barbary, wykonana z galeny.Muzeum Zabawek i Zabawy Największa w Polsce kolekcja tego typu to gratka przede wszystkim dla najmłod-szych turystów, ale nie tylko. Starszych zainteresuje choćby najstarsza woskowa lalka z XVIII w.Centrum Geoedukacji Placówka muzealna i edukacyjna znaj-dująca się w interesującym rezerwacie geologicznym Wietrznia stanowi część Geoparku Kielce. Można w niej obejrzeć niezwykłą ekspozycję, prezentującą pra-dzieje przyrody świętokrzyskiej, oraz wy-brać się specjalną kapsułą w wirtualną podróż pod skorupę Ziemi. Sandomierska starówka Sandomierz to jedno z najpiękniejszych polskich miast. Choć obecnie wielu tu-rystów poszukuje tu przede wszystkim plenerów filmowych z popularnego serialu Ojciec Mateusz o księdzu-de-tektywie, odwiedzając stolicę dawnego księstwa i województwa, warto zwrócić uwagę na tutejsze zabytki: gotycką ka-tedrę, romański kościół Dominikanów, renesansowy ratusz i wiele innych.PRZEZ ZIEMIĘ SANDOMIERSKĄOpactwo Cystersów w Koprzywnicy Jeden z dwóch klasztorów Cystersów na tych terenach. Choć nie zachował się w tak dosko-nałym stanie, jak klasztor w Wąchocku nad Kamienną, także i tu można podziwiać XIII--wieczny kościół i romańską część budynku klasztornego. Kościoły Klimontowa Oglądając monumentalną barokową kole-giatę nakrytą wielką kopułą oraz renesan-sowy zespół klasztorny, zbudowany niegdyś dla zakonu dominikanów, trudno uwierzyć, że tak wielkie świątynie stoją w miejscowości, która dziś nie ma nawet statusu miasta. Są one wyrazem ambicji możnego rodu Osso-lińskich, właścicieli położonego nieopodal zamku Krzyżtopór w Ujeździe.Kolegiata w Opatowie Romańska bazylika, górująca nad podłuż-nym opatowskim rynkiem, jest świadkiem wielowiekowej historii miasta. Najcenniej-szymi zabytkami świątyni są renesansowe nagrobki, wśród nich słynny Lament Opa-towski, arcydzieło rzeźbiarskie toskańskich mistrzów renesansu. Kup książkę Poleć książkę Sandomierska starówka Sandomierz to jedno z najpiękniejszych polskich miast. Choć obecnie wielu tu-rystów poszukuje tu przede wszystkim plenerów filmowych z popularnego serialu Ojciec Mateusz o księdzu-de-tektywie, odwiedzając stolicę dawnego księstwa i województwa, warto zwrócić uwagę na tutejsze zabytki: gotycką ka-tedrę, romański kościół Dominikanów, renesansowy ratusz i wiele innych.PRZEZ ZIEMIĘ SANDOMIERSKĄOpactwo Cystersów w Koprzywnicy Jeden z dwóch klasztorów Cystersów na tych terenach. Choć nie zachował się w tak dosko-nałym stanie, jak klasztor w Wąchocku nad Kamienną, także i tu można podziwiać XIII--wieczny kościół i romańską część budynku klasztornego. Kościoły Klimontowa Oglądając monumentalną barokową kole-giatę nakrytą wielką kopułą oraz renesan-sowy zespół klasztorny, zbudowany niegdyś dla zakonu dominikanów, trudno uwierzyć, że tak wielkie świątynie stoją w miejscowości, która dziś nie ma nawet statusu miasta. Są one wyrazem ambicji możnego rodu Osso-lińskich, właścicieli położonego nieopodal zamku Krzyżtopór w Ujeździe.Kolegiata w Opatowie Romańska bazylika, górująca nad podłuż-nym opatowskim rynkiem, jest świadkiem wielowiekowej historii miasta. Najcenniej-szymi zabytkami świątyni są renesansowe nagrobki, wśród nich słynny Lament Opa-towski, arcydzieło rzeźbiarskie toskańskich mistrzów renesansu. Kup książkę Poleć książkę ZAMKI I PAŁACEPałac Biskupów Krakowskich w Kielcach Jedna z najpiękniejszych rezydencji pała-cowych w Polsce jest bezcennym zabyt-kiem wczesnego baroku. Obecnie obiekt należy do Muzeum Narodowego w Kiel-cach. We wnętrzach zobaczymy nie tylko oryginalne, XVII-wieczne wyposażenie, ale też znakomitą kolekcję malarstwa polskiego i obcego.Zamek Królewski w ChęcinachMajestatyczne ruiny średniowiecznej for-tecy, górujące nad starym miasteczkiem, są widoczne z odległości wielu kilome-trów. Na najwyższej baszcie znajduje się punkt widokowy, z którego można podzi-wiać rozległą panoramę okolicy.Pałacyk w Oblęgorku Kameralny, urokliwy dworek, ofiarowany Henrykowi Sienkiewiczowi w darze od na-rodu polskiego. Dziś mieści się tu muzeum poświęcone sławnemu nobliście i auto-rowi poczytnych powieści, pisanych „ku pokrzepieniu serc”. Kup książkę Poleć książkę Zamek Krzyżtopór w Ujeździe Monumentalne ruiny wspaniałej, barokowej rezydencji, imponującej niegdyś rozmachem i legendarnym bogactwem jej fundatora, magnata Krzysztofa Ossolińskiego. Zamek Królewski w Sandomierzu Większa część zamku, wzniesionego z rozkazu króla Kazimierza Wielkiego, została wysadzona w powietrze przez Szwedów podczas potopu. W jedynym zachowanym do dziś skrzydle swoją sie-dzibę ma Muzeum Okręgowe. Kup książkę Poleć książkę wybór czasu podróżyW Góry Świętokrzyskie można się wybrać przez cały rok, jednak – ze względu na wiele atrakcji przyrodniczych – najlepiej zwiedzać region wówczas, gdy przyjemnie jest wyru-szyć na wycieczkę. Pełna uroku jest zwłasz-cza wiosna, trzeba jednak pamiętać, że maj i czerwiec to okres wycieczek szkolnych, w związku z czym ruch turystyczny może być wówczas większy niż w czasie letnich wakacji. Warto zatem rozważyć przyjazd w Góry Świętokrzyskie jesienią, kiedy tury-stów jest zdecydowanie mniej, nawet gdy liście opadną z drzew, a w kotlinach snują się mgły. Kiedy sypnie śniegiem, a zimowy krajobraz gór staje się urzekający, ruszają stacje narciarskie – choć niewielkie, to ich kameralny klimat i łatwe trasy przyciągają narciarzy. Warto też zwiedzić miasta i mia-steczka regionu, z interesującymi zabyt-kami, ekspozycjami muzealnymi i wieloma innymi atrakcjami.Nim zaplanujemy podróż, zwróćmy uwagę na kalendarium ciekawych wyda-rzeń w regionie (zob. s. 33). W ten sposób możemy trafić na ciekawą imprezę – lub też odwrotnie, uniknąć tłumów w miejscu, które poza terminem popularnego wyda-rzenia jest ciche i spokojne.dojazd i transport publicznyGóry Świętokrzyskie i okolice Sandomierza są łatwo dostępne dla podróżujących wła-snym samochodem dzięki licznym drogom krajowym i wojewódzkim oraz gęstej sieci dróg lokalnych. Najważniejszą osią komunikacyjną regionu jest droga ekspresowa S7, która prowadzi od strony Krakowa obwodnicą Chęcin i Kielc, a następnie przez Skarżysko--Kamienną w kierunku Radomia i Warszawy. W Kielcach droga ta krzyżuje się z innymi Przygotowanie do podróży i dojazd▼▼Widok ze szczytu Miedzianka16INFORMACJE PRAKTYCZNE | PRZYgOTOwANIE dO POdRóżY I dOJAZd Kup książkę Poleć książkę ▼◆www.swietokrzyskie.pro – oficjalna strona Urzędu Marszałkowskiego Wo-jewództwa Świętokrzyskiego, z której można pobrać aktualne broszury, in-formatory i tematyczne przewodniki po całym regionie (w zakładce „woje-wództwo/nasze wydawnictwa”).▼◆http://swietokrzyskie.travel – strona Regionalnego Centrum Informacji Turystycznej w Kielcach, najważniej-szy portal turystyczny z informacjami praktycznymi i krajoznawczymi.▼◆www.swietokrzyskakuzniasmakow.pl – strona poświęcona kuchni regio-nalnej oraz tematycznemu szlakowi kulinarnemu „Świętokrzyska Kuźnia Smaków”.▼◆http://szlakarcheogeo.pl – ko-lejny szlak tematyczny wojewódz-twa świętokrzyskiego, tym razem po-święcony atrakcjom archeologicznym i geologicznym.▼◆http://swietokrzyskie.pl – portal in-formacyjny regionu z dużą ilością in-formacji praktycznych dla zwiedzają-cych województwo.▼◆www.goryswietokrzyskienoclegi.pl – szczegółowa baza noclegowa dziesięciu gmin położonych wo-kół Łysogór, w centralnej części Gór Świętokrzyskich.▼◆www.swietokrzyskipn.org.pl – ofi-cjalna strona Świętokrzyskiego Parku Narodowego, zawierająca informacje o Parku, praktyczne porady, aktualno-ści na temat zamknięcia szlaków, opłat za wstęp itp.▼◆www.przyrodaswietokrzyska.pl – strona dokumentująca siedliska przy-rodnicze i występujące na nich gatunki roślin i zwierząt, prowadzona z inicja-tywy Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach.▼◆http://swietokrzyskie.net.pl – inter-netowy informator turystyczny, przede wszystkim z obszerną bazą ofert nocle-gowych z gospodarstw agroturystycz-nych i kwater prywatnych.▼◆http://narty-swietokrzyskie.pl – por-tal informacyjny sześciu najpopular-niejszych stacji narciarskich w Górach Świętokrzyskich.Góry Świętokrzyskie w Internecie17INFORMACJE PRAKTYCZNE | PRZYgOTOwANIE dO POdRóżY I dOJAZd Kup książkę Poleć książkę Największe miasto Gór Świętokrzyskich i stolica województwa świętokrzyskiego liczy prawie 200 tys. mieszkańców. W ka-meralnym śródmieściu, gdzie w uliczkach z jedno-, najwyżej dwupiętrowymi kamie-niczkami kryje się wiele zabytków i cieka-wych muzeów, zupełnie nie czujemy się jak w centrum dużego ośrodka miejskiego. Są tu prawdziwe perełki architektury i sztuki, wśród nich dawny Pałac Biskupów Krakow-skich – siedziba Muzeum Narodowego czy bazylika katedralna pw. Wniebowzięcia NMP. Ale Kielce to nie tylko klimatyczne stare uliczki w centrum: turysta znajdzie tu wiele innych atrakcji. Miasto chętnie re-klamuje się jako jedyne w kraju o tak wiel-kim nagromadzeniu atrakcji geologicznych. Dawne wyrobiska kamieniołomów i kopalni to piękne krajobrazowo tereny rekreacyjne, które przyciągają nie tylko specjalistów, a tajniki geologii i prehistorii regionu przy-bliżają intrygujące ekspozycje muzealne.Kielce▼▼Panorama Kielc40Kielce Kup książkę Poleć książkę historiaMiasto nad rzeczką Silnicą – choć dziś jest stolicą województwa – przez wieki pozosta-wało w cieniu małych obecnie miasteczek: Chęcin i Bodzentyna. O początkach Kielc wiadomo tylko, że na terenie należącym dziś do miasta, na wzgórzu wokół obecnego kościoła św. Wojciecha, pod koniec XI w. istniała osada, być może targowa. Sama świątynia według tradycji miała powstać u schyłku XI stulecia, początkowo jako bu-dowla drewniana. Na pewno wiadomo, że w tym czasie okoliczne ziemie przeszły we władanie biskupów krakowskich, którzy otrzymali wokół Gór Świętokrzyskich roz-ległe majątki. Ich ośrodkiem stał się przede wszystkim Bodzentyn, ale drugim ważnym centrum tych dóbr były właśnie Kielce. Prawdopodobnie biskup krakowski Gedeon – znany jako fundator opactwa Cystersów w Wąchocku – nakazał wzniesienie pierw-szego dworu biskupiego na dzisiejszym Wzgórzu Zamkowym, a obok, w miejscu obecnej katedry, ustanowił kolegiatę.Osada, która rozwijała się między Wzgó-rzem Zamkowym a kościołem św. Woj-ciecha, w XIV w. korzystała z rozkwitu gospodarczego regionu, związanego z eks-ploatacją złóż kruszców. Choć głównym ośrodkiem górniczym były wówczas Chę-ciny, także w sąsiedztwie Kielc powsta-wały kuźnie i inne zakłady przetwarzające wydobywane w Górach Świętokrzyskich rudy miedzi, ołowiu i żelaza. To dzięki temu rozkwitowi możliwe było dokonanie loka-cji Kielc – biskupi ośrodek otrzymał prawa miejskie najpewniej w 1364 r. Następne dwa wieki przyniosły dalszy rozwój gospodarczy nowemu miastu, choć nadal pozostawało ono w cieniu królewskich Chęcin, będąc jedynie ośrodkiem administracyjnym klu-cza dóbr biskupów krakowskich. Dopiero dzięki biskupowi Janowi Zadzikowi Kielce zyskały rangę głównej siedziby kościelnych dostojników w regionie. Ufundowany przez niego wspaniały, wczesnobarokowy pałac biskupi przejął rolę, którą wcześniej pełnił zamek w Bodzentynie. Niestety, niedługo potem nastąpił kry-zys. Potop szwedzki w 1655 r., po nim ko-lejne przemarsze wojsk – w tym własnych zbuntowanych oddziałów koronnych, do-magających się zapłaty zaległego żołdu, okupujących Kielce w 1662 r., a później następujące po sobie epidemie i pożary sprawiły, że miasto podupadło. W 2. poł. XVII w. liczyło niewiele ponad pół tysiąca 41Kielce Kup książkę Poleć książkę Wokół ŁysogórDrugim symbolem regionu, od którego pochodzi nazwa całego łańcucha gór-skiego, jest Święty Krzyż – tak nazywany jest popularnie szczyt Łysej Góry, znanej również jako Łysiec – a przede wszystkim znajdujące się pod jego szczytem sanktu-arium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego, będące częścią pobenedyktyńskiego ze-społu klasztornego, należącego obecnie do misjonarzy oblatów. Przez kilka wieków było to najważniejsze sanktuarium i miej-sce pielgrzymek na ziemiach polskich. Dziś do klasztoru i na Łysą Górę przybywają również rzesze turystów.Z Łysogórami sąsiadują niższe, lecz rów-nie ciekawe pasma Gór Świętokrzyskich: Je-leniowskie – z interesującym gołoborzem, Klonowskie – z malowniczym miasteczkiem Bodzentyn, oraz Masłowskie, rozcięte prze-łomem rzeki Lubrzanki. Będąc w okolicy, można również zwiedzić wiele cennych zabytków, świadczących o bogatym dzie-dzictwie historycznym tych ziem, sięgają-cym czasów starożytnych.Łysogóry, najbardziej rozpoznawalne pa-smo Gór Świętokrzyskich, mają dla re-gionu podwójnie symboliczne znaczenie. Po pierwsze, dzięki wysokościom względ-nym sięgającym 300 m stanowią najwyższe wzniesienia łańcucha. Znajdziemy tu rów-nież charakterystyczny element krajobrazu – słynne gołoborza, czyli połacie odsłonię-tych, niczym nie porośniętych głazowisk, od których pochodzi nazwa całego pasma. Dziś co prawda tych „łysin”, na których za-legają rumowiska składające się z kamieni różnych rozmiarów, pozostało niewiele, jednak przed wiekami rozciągały się one na znacznej przestrzeni, kontrastując z ciemną zielenią borów jodłowych. Jodły stanowią główną część drzewostanu porastającego najwyższe partie Łysogór, dlatego też cały kompleks leśny został nazwany Puszczą Jo-dłową. Walory przyrodnicze tej części Gór Świętokrzyskich doceniono już w okresie międzywojennym. To wówczas powstał Świętokrzyski Park Narodowy, jeden z naj-starszych w Polsce.64WoKół łysogór Kup książkę Poleć książkę ▼▼Klasztor na Świętym KrzyżuKrańce Łysogór znaczą dwa klasztory – na wschodzie znany pobenedyktyński zespół klasztorny na Świętym Krzyżu, na zachodzie natomiast skromniejszy i mniej rozpozna-walny klasztor Benedyktynek z kościołem św. Katarzyny. Ten drugi, położony u stóp Łysicy, dał początek osadzie, która przyjęła nazwę Święta Katarzyna. Dziś to popu-larna miejscowość turystyczna, do której na pewno zawita każdy, kto chciałby zdobyć najwyższy wierzchołek Gór Świętokrzyskich.Początki wsi są wg tradycji związane z rycerzem Wacławkiem, który zasłużył się w wojnach u boku króla Władysława Jagiełły, a w 1399 r. ufundował niewielką kaplicę św. Katarzyny w miejscu, gdzie wedle podań istniała pogańska świątynia. Wokół niej zaczęli się osiedlać pustelnicy, a z czasem także i inni mieszkańcy, którzy założyli na pustkowiu, wśród lasów Puszczy Jodłowej, niewielką osadę. Mieli oni służyć wędrowcom jako przewodnicy. Z czasem miejscowość rozrosła się jako część dóbr biskupów krakowskich, zarządzanych z nie-dalekiego Bodzentyna. Od końca XIX w. zaczęła pełnić rolę ośrodka turystycznego, a w 1910 r. powstało tu pierwsze schroni-sko turystyczne w Górach Świętokrzyskich. U stóp Łysicy – Święta Katarzyna i okolice65WoKół łysogór | U stóp łysicy – ŚWięta Katarzyna i oKolice Kup książkę Poleć książkę Świętokrzyski Park NarodowyŚwiętokrzyski Park Narodowy był jednym z pierwszych, które utworzono w Polsce. Postulat objęcia ochroną rezerwatową cennych przyrodniczo i krajobrazowo terenów zgłaszano jesz-cze przed I wojną światową. Udało się go zrealizować w dwudziestoleciu międzywojennym. W 1920 r. powstał rezerwat ścisły na Chełmowej Górze, a niedługo potem kolejne rezerwaty na Łysej Górze i Łysicy oraz na Miejskiej Górze nad Bodzentynem. Park Narodowy, łączący istniejące rezerwaty, oficjalnie powołano w 1950 r. W jego granicach znalazło się całe pasmo Łysogór, Chełmowa Góra, Miejska Góra oraz zalesione tereny szerokiej doliny, ciągnącej się między Łysicą a wschodnim krańcem Pasma Klonowskiego. Prawie pół wieku później park znacznie powiększono, włączając w jego obręb dużą część Pasma Klonowskiego, aż po Bu-kówkę, oraz duże kompleksy leśne w Dolinie Wilkowskiej i Dolinie Dębińskiej. Dzięki temu ŚPN obejmuje obecnie obszar 7626,5 ha, do tego dochodzi jeszcze prawie 21 tys. ha otuliny.Trzon Świętokrzyskiego Parku Narodowego stanowią Łysogóry, główne i najwyższe pa-smo Gór Świętokrzyskich, ciągnące się od górującej nad miejscowością Święta Katarzyna Ły-sicy po wznoszący się nad Nową Słupią Święty Krzyż (inaczej Łysą Górę). To obszar niezwykle cenny przyrodniczo. Grzbiet i zbocza Łysogór porastają wspaniałe lasy Puszczy Jodłowej. Lo-kalny mikroklimat jest tu, ze względu na większą wysokość nad poziomem morza, surowszy niż w otaczających je dolinach i kotlinach, a lasy rosnące powyżej 350–400 m n.p.m. mają charakter górski. W puszczy, zgodnie z nazwą, dominują jodły, licznie występują tu również buki. Poniżej granicy 350–400 m n.p.m. pojawiają się typowe dla nizin lasy dębowo-sosnowe i sosnowe, a w Paśmie Klonowskim – czyste buczyny. Unikatowy las porasta Chełmową Górę Kup książkę Poleć książkę – występuje tu ogromne zagęszczenia modrzewia polskiego, który osiąga imponujące roz-miary, nawet do 40 m wysokości, a wiek najstarszych spośród drzew sięga 300 lat. O tym, że Łysogóry, choć stosunkowo niskie, mają jednak prawdziwie górski charakter, świadczy także fakt, że na ich terenie licznie występują gatunki roślin górskich. Wśród tutejszej flory można ich znaleźć ok. 40, są to m.in. przetacznik górski, tojad dzióbaty, omieg górski czy czosnek niedźwiedzi. Wizytówką Świętokrzyskiego Parku Narodowego są gołoborza (zob. ramka na s. 70), na których pojawiają się niezwykłe rośliny naskalne, przede wszystkim porosty i mszaki.Ponieważ lasy stanowią aż 94 powierzchni parku, większość żyjących na jego terenie zwierząt należy do gatunków związanych ze środowiskiem leśnym. Wiele z nich można zoba-czyć tylko w lasach o charakterze zbliżonym do naturalnego, gdzie nie prowadzi się regular-nej gospodarki leśnej. Rozkładające się pnie drzew, które naturalnie starzeją się i obumierają, tworzą środowisko życia dla wielu organizmów. O niezwykłości naturalnych kompleksów leśnych można się przekonać, wędrując szlakami pieszymi przez tereny parku. Zachowując ciszę i uważnie obserwując otoczenie, mamy szansę zobaczyć dziko żyjące zwierzęta, np. typowe dla terenów górskich jaszczurki żyworodne. Między kamieniami gołoborzy często przemykają żmije zygzakowate, a w ostępach Puszczy Jodłowej żyją rzadkie gatunki ptaków, m.in. duży nocny drapieżnik – puszczyk uralski oraz drapieżniki dzienne: jastrzębie i krogulce. Dzikie lasy puszczy to również znakomite siedlisko dla bocianów czarnych, jarząbków i bar-dzo rzadkich orzechówek. Często pojawiają się tu także typowe dla lasów iglastych sikory sosnówki, mysikróliki oraz strzyżyki, które bardzo lubią kryjówki w powalonych pniach. Martwe pnie drzew przyciągają też najrzadsze w Polsce dzięcioły białogrzbiete. Natomiast śródleśne łąki zamieszkują rzadko spotykane słonki. Las o charakterze zbliżonym do natu-ralnego jest również siedliskiem rzadkich gatunków gryzoni: popielic, koszatek i orzesznic. Bardzo korzystnie na bioróżnorodność lasów Świętokrzyskiego Parku Narodowego wpły-nęło pojawienie się bobrów, które osiedliły się w dolinie Czarnej Wody, położonej między Łysogórami a Górą Miejską w Paśmie Klonowskim. Kup książkę Poleć książkę Pierwotnie miasto rozwijało się nie na wzgórzach Zamkowym, Kolegiackim i Miej-skim, na których obecnie mieści się sando-mierska starówka, lecz nieco dalej na za-chód, na wzgórzu zwanym Staromiejskim, gdzie do dziś stoją dwie stare świątynie: kościół św. Jakuba oraz kościół św. Pawła. Tam prawdopodobnie ok. 1226 r. dokonano pierwszej lokacji miasta.Niestety wiek XIII to dla Małopolski trudne lata najazdów mongolskich, okre-ślanych częściej jako najazdy tatarskie. Po zniszczeniach dokonanych przez stepo-wych wojowników, którzy w 1241 i 1259 r. doszczętnie spalili drewnianą zabudowę, miasto odbudowano w nowej lokalizacji. To wówczas ponownie nadano Sandomierzowi prawa miejskie i wytyczono Rynek, lokując ośrodek w nowym miejscu w 1286 r., dzięki przywilejowi księcia Leszka Czarnego. Już w kolejnym roku nowe umocnienia pomyśl-nie przeszły pierwszą próbę, broniąc miasto przed kolejnym oblężeniem podczas III na-jazdu mongolskiego na Polskę.Wkrótce nastały dla Sandomierza lata prosperity. W XIV w., po ukształtowaniu się struktur zjednoczonego Królestwa Pol-skiego, miasto zostało stolicą województwa ▼▼Sandomierska starówka104sandomierz i Wyżyna sandomiersKa | sandomierz Kup książkę Poleć książkę sandomierskiego, rozwijając się i bogacąc za sprawą licznych przywilejów, które nadał mu król Kazimierz Wielki. Wkrótce ośrodek nad Wisłą stał się jednym z głównych cen-trów handlu wiślanego. Nad rzeką stanął rząd spichrzów, a wyżej, na skarpie, kolejne budowle murowane zastępowały dotych-czasową, drewnianą zabudowę. Potężne obwarowania z basztami i bramami strze-gły bogactw grodu i zamożnych rodów mieszczańskich. Symbolem świetności Sandomierza była kariera wywodzącego się z miasta Mikołaja Trąby. Jako podkanclerzy koronny miał znaczący wpływ na politykę króla Wła-dysława Jagiełły. Później zyskał godność ar-cybiskupa gnieźnieńskiego i – jako pierw-szy w historii – otrzymał od papieża tytuł prymasa Polski. Wiek XVI przyniósł ziemi sandomier-skiej rozkwit reformacji. W 1570 r., w celu obrony przed kontrreformacją, przedsta-wiciele wyznań protestanckich zawarli tu tzw. zgodę sandomierską. Jednak sam San-domierz pozostał katolicki, a wkrótce, aby ograniczyć wpływy reformacyjne, sprowa-dzono do miasta jezuitów. Na początku XVII w. w gmachu Collegium Gostomianum 105sandomierz i Wyżyna sandomiersKa | sandomierz Kup książkę Poleć książkę Wąwóz StaromiejskiPałac biskupiBrama„Ucho Igielne RatuszKamienicaOleśnickichPodziemnaTrasa TurystycznaDawnasynagogaKościół św. Michałai dawny klasztorBenedyktynekKościółŚwiętego DuchaBramaOpatowskaKościół św. Józefai dawny klasztor ReformatówPrzystań statkówspacerowychKościół św. Jakubai klasztorDominikanówWinnicaśw. JakubaZamek królewski--Muzeum OkręgoweZabytkowyspichlerzKatedraNarodzenia NMPDomDługoszaCollegiumGostomianumCmentarzKatedralnyDworekStrużyńskichDwór Skorupskich Kościółśw. Pawła DworekSokołowskich Wąwóz Królowej JadwigiWąwóz StaromiejskiŚwiat OjcaMateuszaPosąg MatkiBoskiej NiepokalanejZbrojownia Rycerska ChorągwiRycerstwa Ziemi SandomierskiejDwórSkorupskichWisłaStary PortALEJA JANA PAWŁA IIKRAKOWSKAAdama MickiewiczaAdama MickiewiczaZawichojska ParkowaTadeusza KościuszkiPuławiaków 11 Listopada Stefana Żeromskiego Stefana Żeromskiego OgrodowaJuliusza SłowackiegoOgrodowaSzkolnaReformackaHaliny KrępiankiTatarska Podwale DolnePodwale GórneStaromiejskaStaromiejskaPiszczele KrzyżowaLeszka CzarnegoKrólowej JadwigiZamkowaZamkowaPodwale GórneŻydowska OpatowskaSzpitalnaBrowarnaM. SokolnickiegoForteczna Jana Długosza Mariacka J. DługoszaKs. ReweryKatedralnaMariacka Kozie SchodkiAleksandra PatkowskiegoPLACŚW. WOJCIECHAMAŁYRYNEKRYNEKPL. JÓZEFAPONIATOWSKIEGOSkwerSolidarnościParkPiszczeleParkSaskiBulwarim. MarszałkaPiłsudskiegoPlacJana Pawła II0100 mSandomierz106sandomierz i Wyżyna sandomiersKa | sandomierz Kup książkę Poleć książkę otwarła podwoje jezuicka szkoła. W tym okresie miasto znów mogło poszczycić się osiągnięciami swych mieszkańców: z Sandomierzem związany był botanik Marcin z Urzędowa oraz najsławniejszy kompozytor okresu staropolskiego Mi-kołaj Gomółka.Kres świetności miasta nastał w poło-wie XVII w. Jeszcze przed najazdem Szwe-dów, którzy podczas potopu w 1655 r. zdo-byli Sandomierz, nastąpiło spowolnienie gospodarcze i kryzys ekonomiczny. Wrogi najazd, podczas którego został wysadzony zamek Kazimierza Wielkiego, a po nim spu-stoszenia dokonane w 1657 r. przez armię siedmiogrodzką księcia Jerzego Rakoczego spowodowały wyludnienie miasta i jego ekonomiczną zapaść. Nieustanne wojny, które przez całą 2. poł. XVII w. i początek XVIII stulecia przetaczały się przez ziemie Rzeczpospolitej szlacheckiej, nie sprzyjały odbudowie. Gdy wreszcie Sandomierz zaczął się podnosić z kryzysu, I rozbiór Polski w 1772 r. sprawił, że stał się miastem granicznym. Po III rozbiorze znalazł się w całości na zie-miach włączonych do Austrii, która zagar-nęła terytorium sięgające niemal po samą Warszawę. Wkrótce potem, po zakończeniu walk stoczonych podczas wojny Księstwa Warszawskiego z Austrią w 1809 r., San-domierz ponownie znalazł się na granicy. Miastem granicznym w księstwie, a potem w kongresowym Królestwie Polskim, po-został aż do wybuchu I wojny światowej. Sytuację miasta nieznacznie popra-wiło utworzenie diecezji sandomierskiej w początkach XIX stulecia. Być może dzięki temu udało się zachować kameralny i za-bytkowy charakter starych dzielnic San-domierza. Niewiele jednak brakowało, by duża część dawnej zabudowy uległa zniszczeniu – w 2. poł. XIX w. wydrążone w niestabilnej skarpie sandomierskiej tu-nele i podziemia przyczyniły się do serii katastrof budowlanych. Budynki osuwały się wraz z podłożem. Dopiero podjęte na szeroką skalę prace zabezpieczające, prowadzone po II wojnie światowej, przy-niosły poprawę sytuacji i ustabilizowanie osuwisk.Lata I wojny światowej, gdy Sando-mierz znalazł się pod okupacją austriacką, mocno zniszczony na skutek walk fronto-wych, przyniosły niespodziewaną zmianę sytuacji politycznej. Dzięki temu już w 1918 r. miasto, wówczas biedne i prowincjonalne, zostało włączone do granic odbudowanej, niepodległej Rzeczpospolitej.W dwudziestoleciu międzywojen-nym podjęto decyzję o wielkiej rozbu-dowie Sandomierza, który miał się stać ośrodkiem Centralnego Okręgu Przemy-słowego. Stworzone z rozmachem plany 100-tysięcznej stolicy odtworzonego wo-jewództwa sandomierskiego musiały jed-nak pozostać na papierze – nim zdołano je zrealizować, nadeszły tragiczne lata II wojny światowej. Okupacja niemiecka Sandomierza, która trwała do sierpnia 1944 r., przyniosła wiele strat, a przede wszystkim tragiczną zagładę ludności żydowskiej. Po wojnie zbudowano, na szczęście z dala od zabytkowego cen-trum, osiedla mieszkaniowe z wielkiej płyty, a także dzielnice na płaskim, południowym brzegu Wisły. Powstała tam również czynna do dziś wielka huta szkła. Ponadto Sando-mierz miał się stać, razem z pobliskim Tarno-brzegiem, ośrodkiem zagłębia siarkowego. Dziś miasto jest przede wszystkim waż-nym punktem na turystycznej mapie Pol-ski. Szczególną popularność przyniósł mu popularny serial telewizyjny Ojciec Ma-teusz, którego kolejne odcinki są tu wła-śnie kręcone.107sandomierz i Wyżyna sandomiersKa | sandomierz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Góry Świętokrzyskie. Kielce i Sandomierz. Travelbook. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: