Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00197 002934 12924056 na godz. na dobę w sumie
Gramatyka historyczna języka polskiego w testach, ćwiczeniach i tematach egzaminacyjnych - ebook/pdf
Gramatyka historyczna języka polskiego w testach, ćwiczeniach i tematach egzaminacyjnych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2646-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zbiór ćwiczeń, uzupełniający ceniony przez wykładowców i słuchaczy uniwersyteckich studiów polonistycznych podręcznik Gramatyka historyczna języka polskiego autorstwa Krystyny Długosz-Kurczabowej i Stanisława Dubisza. Stanowi jego doskonałe dopełnienie, może być swego rodzaju przewodnikiem dla studentów po trudnej problematyce historycznojęzykowej.

Zawiera testy wielokrotnego wyboru o różnym stopniu trudności, ćwiczenia (testy otwarte), a także przykładowe tematy egzaminacyjne, mające na celu wykształcenie u użytkownika umiejętności analizy historycznojęzykowej oraz dokonywania syntezy, określania problemów podstawowych, tj. wskazywania najważniejszych tendencji w rozwoju języka i procesów nimi uwarunkowanych.

Cenna pomoc dydaktyczna, która dzięki dołączonym kluczom daje studentom możliwość samodzielnego oceniania nabytej wiedzy.

Jest to zmieniona wersja pierwszego wydania ćwiczeń (Harmonia, Gdańsk 1999), które —podobnie jak podręcznik —zostały poszerzone o zagadnienia z zakresu składni.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

# # 7 # 5 2 # a S U Z P U k 1 B V C 1 W a X J 0 d W F s b w = = 100 95 75 25 5 0 100 95 75 25 5 0 Zbi(cid:243)r (cid:230)wiczeæ, uzupe‡niaj„cy ceniony przez wyk‡adowc(cid:243)w i s‡uchaczy uniwersyteckich studi(cid:243)w polonistycznych podrŒcznik Gramatyka historyczna jŒzyka polskiego autorstwa Krystyny D‡ugosz-Kurczabowej i Stanis‡awa Dubisza. Stanowi jego doskona‡e dope‡nienie, mo¿e by(cid:230) swego rodzaju przewodnikiem dla student(cid:243)w po trudnej problematyce historycznojŒzykowej. I wydanie ukaza‡o siŒ w gdaæskim wydawnictwie Harmonia; aktualne zosta‡o zmienione i poszerzone o zadania z zakresu sk‡adni (odpowiednio do podrŒcznika, r(cid:243)wnie¿ uzupe‡nionego o ostatni„ czŒ(cid:156)(cid:230) (cid:150) Sk‡adniŒ ). Zawiera testy wielokrotnego wyboru o r(cid:243)¿nym stopniu trudno(cid:156)ci, (cid:230)wiczenia (testy otwarte), a tak¿e przyk‡adowe tematy egza- minacyjne, maj„ce na celu wykszta‡cenie u u¿ytkownika umiejŒtno(cid:156)ci analizy historyczno- jŒzykowej oraz dokonywania syntezy, okre(cid:156)lania problem(cid:243)w podstawowych, tj. wskazywania najwa¿niejszych tendencji w rozwoju jŒzyka i proces(cid:243)w nimi uwarunkowanych. Cenna pomoc dydaktyczna, kt(cid:243)ra dziŒki do‡„czonym kluczom daje studentom mo¿liwo(cid:156)(cid:230) samodzielnego oceniania nabytej wiedzy. Cena 24,00 z‡ w t e s t a c h , (cid:230) w i c z e n i a c h i G r a m a t y k a h i s t o r y c z n a j Œ z y k a p o l s k i e g o t e m a t a c h e g z a m i n a c y j n y c h KRYSTYNA DLUGOSZ(cid:150)KURCZABOWA STANISLAW DUBISZ GRAMATYKA HISTORYCZNA JEZYKA POLSKIEGO , w testach, cwiczeniach i tematach egzaminacyjnych 100 95 75 25 5 0 100 95 75 25 5 0 KRYSTYNA DLUGOSZ(cid:150)KURCZABOWA STANISLAW DUBISZ GRAMATYKA HISTORYCZNA JEZYKA POLSKIEGO , w testach, cwiczeniach i tematach egzaminacyjnych ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci Marek Cybulski Halina Kara(cid:156) J(cid:243)zef K„(cid:156) J(cid:243)zef Porayski-Pomsta Projekt ok‡adki Jakub Rakusa-Suszczewski Redaktor prowadz„cy Maria Szewczyk Redaktor Katarzyna Sobolewska Redakcja techniczna El¿bieta Czajkowska Korekta Anna Smaga Sk‡ad i ‡amanie Zak‡ad Graficzny UW Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2006 Copyright by Stanis‡aw Dubisz and Krystyna D‡ugosz-Kurczabowa 2006 ISBN 83-235-2646-9 (PDF) Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy (cid:140)wiat 4 http://www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dzia‡ Handlowy WUW: tel. (0 48 22) 55-31-333; e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl KsiŒgarnia Internetowa: http://www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie I 2 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis tre(cid:156)ci WstŒp .................................................................................................................... 5 Rozdzia‡ I. Testy ................................................................................................... 8 I.1. Pochodzenie jŒzyka polskiego i metodologia badaæ ................................ 8 I.2. Fonetyka ................................................................................................. 19 I.3. Fleksja .................................................................................................... 36 I.3.1. Rzeczownik .................................................................................... 36 I.3.2. Zaimek ........................................................................................... 48 I.3.3. Przymiotnik .................................................................................... 52 I.3.4. Liczebnik ....................................................................................... 57 I.3.5. Fleksja imienna (cid:150) zagadnienia og(cid:243)lne ........................................... 61 I.3.6. Czasownik ...................................................................................... 63 I.4. S‡owotw(cid:243)rstwo ....................................................................................... 71 I.4.1. Derywacja ...................................................................................... 71 I.4.2. Kompozycja ................................................................................... 76 I.5. S‡ownictwo. Zmiany znaczeniowe. Etymologia .................................... 79 I.6. Sk‡adnia .................................................................................................. 83 Rozdzia‡ II. ˘wiczenia ....................................................................................... 89 II.1. Pochodzenie jŒzyka polskiego i metodologia badaæ ............................ 89 II.2. Fonetyka ................................................................................................ 96 II.3. Fleksja ................................................................................................. 104 II.3.1. Rzeczownik ................................................................................ 104 II.3.2. Zaimek ........................................................................................ 109 II.3.3. Przymiotnik ................................................................................ 111 II.3.4. Liczebnik .................................................................................... 113 II.3.5. Fleksja imienna (cid:150) zagadnienia og(cid:243)lne ....................................... 115 II.3.6. Czasownik .................................................................................. 116 II.4. S‡owotw(cid:243)rstwo .................................................................................... 121 II.4.1. Derywacja ................................................................................... 121 II.4.2. Kompozycja ................................................................................ 124 II.5. S‡ownictwo. Zmiany znaczeniowe. Etymologia ................................. 126 II.6. Sk‡adnia ............................................................................................... 129 3 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdzia‡ III. Tematy egzaminacyjne ................................................................ 133 III.1. Pochodzenie jŒzyka polskiego i metodologia badaæ ......................... 133 III.2. Fonetyka ............................................................................................ 134 III.3. Fleksja ................................................................................................ 138 III.3.1. Rzeczownik ............................................................................... 138 III.3.2. Zaimek ...................................................................................... 140 III.3.3. Przymiotnik ............................................................................... 141 III.3.4. Liczebnik ................................................................................... 142 III.3.5. Fleksja imienna (cid:150) zagadnienia og(cid:243)lne ...................................... 143 III.3.6. Czasownik ................................................................................. 144 III.4. S‡owotw(cid:243)rstwo .................................................................................. 145 III.4.1. Derywacja ................................................................................. 145 III.4.2. Kompozycja .............................................................................. 146 III.4.3. Skr(cid:243)ty i skr(cid:243)towce .................................................................... 146 III.4.4. S‡owotw(cid:243)rstwo historyczne (cid:150) tendencje rozwojowe ................ 146 III.5. S‡ownictwo. Zmiany znaczeniowe. Etymologia ............................... 147 III.6. Sk‡adnia ............................................................................................. 148 Odpowiedzi do rozdzia‡u I ............................................................................... 150 Odpowiedzi do rozdzia‡u II .............................................................................. 158 Wykaz skr(cid:243)t(cid:243)w i oznaczeæ ............................................................................... 221 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== WstŒp W zamy(cid:156)le autor(cid:243)w niniejsze opracowanie powinno s‡u¿y(cid:230) dwom pod- stawowym celom dydaktycznym (cid:150) nabywaniu i utrwalaniu wiedzy z za- kresu gramatyki historycznej jŒzyka polskiego. Traktujemy je jako uzupe‡- nienie naszego podrŒcznika, w kt(cid:243)rym zawarli(cid:156)my kurs tego przedmiotu, najczŒ(cid:156)ciej realizowany na studiach polonistycznych (cid:150) por. Krystyna D‡u- gosz-Kurczabowa, Stanis‡aw Dubisz, Gramatyka historyczna jŒzyka pol- skiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006 (zob. tak¿e wydanie poprzednie (cid:150) Warszawa 2001). PodrŒcznik w obecnej wersji zawiera wyk‡ad zagadnieæ teoretycznych ujŒtych w siedmiu czŒ(cid:156)ciach tematycznych: 1. Pochodzenie jŒzyka polskie- go; 2. Fonetyka i fonologia jŒzyka polskiego (cid:150) rozw(cid:243)j historyczny; 3. Flek- sja imienna; 4. Fleksja werbalna; 5. S‡owotw(cid:243)rstwo; 6. Sk‡adnia w epoce przedpolskiej i polszczyzny przedpi(cid:156)miennej; 7. Sk‡adniowo-stylistyczny roz- w(cid:243)j literackiej polszczyzny og(cid:243)lnej (XVI(cid:150)XX w.). Niniejsze opracowanie zawiera testy, (cid:230)wiczenia i tematy egzaminacyjne, k‡adzie zatem nacisk na praktyczn„ stronŒ procesu nauczania i uczenia siŒ. Mamy nadziejŒ, ¿e bŒ- dzie ono pomocne zar(cid:243)wno prowadz„cym (cid:230)wiczenia z gramatyki histo- rycznej jŒzyka polskiego, jak i studentom. Adresujemy to opracowanie i do s‡uchaczy studi(cid:243)w stacjonarnych (licencjackich oraz magisterskich), i do s‡uchaczy studi(cid:243)w zaocznych, kt(cid:243)re z samej swej istoty wymagaj„ bar- dziej intensywnej samodzielnej pracy studenta. Nale¿y podkre(cid:156)li(cid:230), ¿e w tym zbiorze test(cid:243)w i (cid:230)wiczeæ zosta‡y r(cid:243)wnie¿ uwzglŒdnione informacje i mate- ria‡y, kt(cid:243)re s„ zawarte w drugim (cid:150) komplementarnym do podrŒcznika (cid:150) opracowaniu, obejmuj„cym interpretacje tekst(cid:243)w staropolskich (cid:150) por. Wanda Decyk-ZiŒba, Stanis‡aw Dubisz (red. nauk.), Teksty staropolskie. Analizy i interpretacje, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, War- szawa 2003. Opisy i interpretacje dotycz„ nastŒpuj„cych staropolskich zabytk(cid:243)w polszczyzny: Bulli gnie(cid:159)nieæskiej, Bogurodzicy, Kazaæ (cid:156)wiŒto- krzyskich, rot przysi„g s„dowych, flywota (cid:156)w. B‡a¿eja, Biblii kr(cid:243)lowej Zo- fii, Psa‡terza floriaæskiego i Psa‡terza pu‡awskiego, Kazaæ gnie(cid:159)nieæskich, Traktatu o ortografii polskiej Jakuba Parkoszowica, Legendy o (cid:156)w. Aleksym, 5 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== flal(cid:243)w Matki Boskiej pod krzy¿em, Rozmowy mistrza Polikarpa ze (cid:156)mier- ci„, Satyry na leniwych ch‡op(cid:243)w. Obejmuj„ zatem podstawowy dydaktyczny korpus tekst(cid:243)w staropolskich. Gramatyka historyczna jŒzyka polskiego w testach, (cid:230)wiczeniach i tema- tach egzaminacyjnych jest swego rodzaju przewodnikiem po problematy- ce, kt(cid:243)ra (cid:150) z pozoru (cid:150) mo¿e wydawa(cid:230) siŒ trudna i hermetyczna, ale po bli¿szym poznaniu okazuje siŒ bardzo przydatna dla polonisty-filologa. Opracowane przez nas testy, (cid:230)wiczenia i tematy koncentruj„ siŒ (cid:150) w na- szym zamierzeniu (cid:150) na zagadnieniach najwa¿niejszych, s‡u¿„ utrwalaniu i uzupe‡nianiu wiedzy o nich. Odpowiedzi, kt(cid:243)re zamieszczamy na koæcu opracowania, pozwalaj„ oceni(cid:230) ucz„cym siŒ, czy ich wiadomo(cid:156)ci s„ wy- starczaj„ce i pewne. Zadania maj„ r(cid:243)¿ny stopieæ trudno(cid:156)ci i w zale¿no(cid:156)ci od tego mog„ by(cid:230) spo¿ytkowywane przez odbiorc(cid:243)w o r(cid:243)¿nym zakresie wiedzy z gramatyki historycznej jŒzyka polskiego. Nasz„ intencj„ by‡o r(cid:243)w- nie¿ to, by nie izolowa(cid:230) wiedzy o historycznych stadiach rozwojowych polszczyzny od wiedzy o jej stanie wsp(cid:243)‡czesnym. Dlatego te¿ w testach i (cid:230)wiczeniach s„ liczne odwo‡ania do jŒzykowej wsp(cid:243)‡czesno(cid:156)ci, dziŒki cze- mu u¿ytkownicy tego podrŒcznika mog„ siŒ opiera(cid:230) na w‡asnej kompeten- cji jŒzykowej. Zgodnie z t„ intencj„ w niniejszym opracowaniu zosta‡y uwzglŒdnione r(cid:243)wnie¿ niekt(cid:243)re zadania zaczerpniŒte ze zbioru opracowa- nego przez W. Gruszczyæskiego (por. W. A‡patow i in., Zbi(cid:243)r zadaæ z jŒzy- koznawstwa, przek‡ad (cid:150) opracowanie (cid:150) adaptacja W. Gruszczyæski, WSiP, Warszawa 1990), kt(cid:243)re s„ przez nas oznaczone gwiazdk„ (*). W wymienionych wy¿ej podstawowych czŒ(cid:156)ciach tematycznych (po- chodzenie jŒzyka polskiego, fonetyka i fonologia, fleksja, s‡owotw(cid:243)rstwo, sk‡adnia) testy i (cid:230)wiczenia (cid:156)ci(cid:156)le koresponduj„ z podrŒcznikiem naszego autorstwa; jest tak r(cid:243)wnie¿ w dziale zawieraj„cym tematy egzaminacyjne. Ucz„cy siŒ mo¿e zatem na bie¿„co sprawdzi(cid:230), co ju¿ wie, czego siŒ na- uczy‡, a co wymaga jeszcze pracy. Nie ograniczamy siŒ jednak wy‡„cznie do tre(cid:156)ci zawartych w wymienionym podrŒczniku. Wiemy przecie¿ do- brze, ¿e na zajŒciach z gramatyki historycznej jŒzyka polskiego podejmuje siŒ r(cid:243)wnie¿ zagadnienia (cid:150) cho(cid:230)by przy okazji analiz tekst(cid:243)w staropolskich (cid:150) z zakresu leksykologii historycznej. Dlatego te¿ w niniejszym opracowa- niu i te kwestie (w wyborze) zosta‡y uwzglŒdnione, a punktem odniesienia dla tego dzia‡u mo¿e by(cid:230) leksykon autorstwa Krystyny D‡ugosz-Kurcza- bowej, S‡ownik etymologiczny jŒzyka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005. 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Jak to wynika z tytu‡u, Gramatyka historyczna jŒzyka polskiego w te- stach, (cid:230)wiczeniach i tematach egzaminacyjnych zawiera trzy typy pomocy dydaktycznych. Po pierwsze, s„ to testy wielokrotnego wyboru (z zesta- wem w‡a(cid:156)ciwych odpowiedzi), zr(cid:243)¿nicowane pod wzglŒdem stopnia trud- no(cid:156)ci. Utrudnienia m.in. polegaj„ na tym, ¿e (cid:150) niejednokrotnie (cid:150) z czterech wariantowych odpowiedzi wszystkie s„ w‡a(cid:156)ciwe, czasem dwie lub trzy, czasem tylko jedna. Po drugie, s„ to (cid:230)wiczenia (testy otwarte) r(cid:243)wnie¿ za- opatrzone w odpowiedzi. Po trzecie, s„ to przyk‡adowe tematy egzamina- cyjne, kt(cid:243)rych zadaniem jest zwr(cid:243)cenie uwagi na najwa¿niejsze problemy i potrzebŒ umiejŒtno(cid:156)ci syntetyzowania tre(cid:156)ci, podczas gdy testy i (cid:230)wicze- nia k‡ad„ nacisk na wiadomo(cid:156)ci szczeg(cid:243)‡owe i umiejŒtno(cid:156)ci analizy. Mamy nadziejŒ, ¿e nasze opracowanie bŒdzie pomocne tak¿e w naby- waniu i doskonaleniu szerszej umiejŒtno(cid:156)ci (cid:150) umiejŒtno(cid:156)ci logicznego my- (cid:156)lenia, kt(cid:243)ra w jŒzykoznawstwie diachronicznym jest niezbŒdna. Warszawa, kwiecieæ 2005 r. Krystyna D‡ugosz-Kurczabowa Stanis‡aw Dubisz ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 7 Rozdzia‡ I. Testy I.1. Pochodzenie jŒzyka polskiego i metodologia badaæ I.1.1. Nasi przodkowie Praindoeuropejczycy ¿yli: a) ok. 5000 lat temu; b) ok. 30 wiek(cid:243)w przed Chrystusem; c) ok. 3 wiek(cid:243)w p.n.e.; d) ok. 1500 lat p.n.e. I.1.2. Czy wszystkie etniczne jŒzyki wsp(cid:243)‡czesnej Europy wywodz„ siŒ ze wsp(cid:243)lnoty praindoeuropejskiej? a) tak, wszystkie; b) nie wszystkie (cid:150) z wy‡„czeniem niderlandzkiego; c) nie wszystkie (cid:150) z wy‡„czeniem fiæskiego; d) nie wszystkie (cid:150) z wy‡„czeniem fiæskiego, wŒgierskiego, estoæskie- go, baskijskiego. I.1.3. Wsp(cid:243)lnota praindoeuropejska zr(cid:243)¿nicowa‡a siŒ na nastŒpuj„ce ro- dziny jŒzykowe: a) indyjskie, iraæskie, ormiaæskie, albaæskie, romaæskie, germaæskie, ba‡to-s‡owiaæskie, ugro-fiæskie; b) tocharskie, indyjskie, iraæskie, anatolijskie (hetyckie), tracko-ormiaæ- skie, greckie, albaæskie, italskie (romaæskie), celtyckie, germaæskie, ba‡tyckie, s‡owiaæskie; c) tocharskie, indyjskie, tureckie, hetyckie, greckie, romaæskie, germaæ- skie, ba‡tyckie, s‡owiaæskie; d) indyjskie, iraæskie, ormiaæskie, albaæskie, ugro-fiæskie, pruskie, cel- tyckie, ba‡tyckie, s‡owiaæskie. I.1.4. Ile wsp(cid:243)‡cze(cid:156)nie wyr(cid:243)¿niamy rodzin jŒzyk(cid:243)w ie.? a) 12; b) 9; c) 30; d) 2. I.1.5. Najwa¿niejsze zabytki pisane jŒzyk(cid:243)w indoeuropejskich pochodz„ z: a) XVIII w. p.n.e. (cid:150) zabytki jŒzyka starohetyckiego; b) XXX w. p.n.e. (cid:150) zabytki jŒzyka praindoeuropejskiego; c) XV w. p.n.e. (cid:150) zabytki jŒzyka ‡aciæskiego; d) II w. p.n.e. (cid:150) zabytki jŒzyka ba‡to-s‡owiaæskiego. 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I.1.6. Najwa¿niejsze zabytki pisane jŒzyka greckiego pochodz„ z: a) XXX w. p.n.e.; b) XV w. p.n.e.; c) XII w. p.n.e.; d) II w. p.n.e. I.1.7. Najwcze(cid:156)niejsze zabytki pisane jŒzyka ‡aciæskiego pochodz„ z: a) XX w. p.n.e.; b) V w. p.n.e.; c) II w. p.n.e.; d) II w. n.e. I.1.8. Najwcze(cid:156)niejsze zabytki pisane jŒzyka pras‡owiaæskiego pochodz„ z: a) III w. p.n.e.; b) III w. n.e.; c) VI w. n.e.; d) nie ma ¿adnych zabytk(cid:243)w pisanych. I.1.9. Z kt(cid:243)rego wieku pochodz„ najwcze(cid:156)niejsze zapisy nazw w‡asnych odnosz„cych siŒ do terytorium jŒzyka polskiego? a) X w.; b) IX w.; c) XI w.; d) XII w. I.1.10. Na podstawie jakiego kryterium wyodrŒbnia siŒ jŒzyki centralne i peryferyjne? a) miejsca zamieszkania ich u¿ytkownik(cid:243)w; b) zmian jŒzykowych w pie. (jŒzyki satemowe i kentumowe); c) przestrzeni migracji lud(cid:243)w pie.; d) wewnŒtrznej struktury hierarchicznej. I.1.11. Do jakiej wsp(cid:243)lnoty jŒzykowej odnosz„ siŒ terminy: jŒzyki peryfe- ryjne, jŒzyki centralne? a) indoeuropejskiej; b) ba‡to-s‡owiaæskiej; c) pras‡owiaæskiej; d) prapolskiej. I.1.12. Do grupy jŒzyk(cid:243)w centralnych nale¿„ jŒzyki: a) tocharskie, anatolijskie, italskie, celtyckie, greckie, germaæskie; b) indyjskie, iraæskie, tracko-ormiaæskie, albaæskie, ba‡tyckie, s‡owiaæskie; 9 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== c) tocharskie, anatolijskie, indyjskie, iraæskie, tracko-ormiaæskie, albaæskie; d) italskie, celtyckie, greckie, germaæskie, ba‡tyckie, s‡owiaæskie. I.1.13. Co ‡„czy wyrazy gnoseologia i znawstwo? a) znaczenie etymologiczne; b) pochodzenie; c) nic nie ‡„czy tych wyraz(cid:243)w; d) paralelny rozw(cid:243)j pie. morfemu *g(cid:146)no-, w jŒzykach kentumowych kontynuowanego w formie gno-, a w satemowych (cid:150) zna-. I.1.14. Co ‡„czy wyrazy z‡oty i gulden? a) znaczenie (nazwa pieniŒdzy); b) nic ich nie ‡„czy (cid:150) z‡oty jest wyrazem rodzimym; gulden (cid:150) zapo¿y- czonym; w z‡otym wyst„pi‡a metateza, w guldenie (cid:150) nie; c) paralelny rozw(cid:243)j tego samego pie. morfemu *gold- jako z‡ot- w jŒzy- ku polskim, satemowym, oraz guld- w jŒzyku niderlandzkim, kentu- mowym; d) paralelny rozw(cid:243)j semantyczny: ani z‡ote, ani guldeny nie musz„ by(cid:230) ze z‡ota. I.1.15. Kt(cid:243)ry szereg ukazuje najlepiej stopnie pokrewieæstwa jŒzyka pol- skiego z jŒzykami: ukraiæskim, czeskim, francuskim, cygaæskim, fiæskim, ‡otewskim? a) polski (cid:150) ukraiæski (cid:150) czeski (cid:150) francuski (cid:150) fiæski (cid:150) ‡otewski; b) polski (cid:150) czeski (cid:150) ukraiæski (cid:150) ‡otewski (cid:150) francuski (cid:150) cygaæski; c) polski (cid:150) czeski (cid:150) ukraiæski (cid:150) ‡otewski (cid:150) fiæski (cid:150) francuski; d) polski (cid:150) ukraiæski (cid:150) czeski (cid:150) ‡otewski (cid:150) francuski (cid:150) fiæski (cid:150) cygaæski. I.1.16. Kt(cid:243)ry szereg ukazuje najlepiej stopnie pokrewieæstwa jŒzyka pol- skiego z jŒzykami: rosyjskim, s‡owackim, s‡oweæskim, niemieckim, litew- skim, estoæskim? a) polski (cid:150) s‡owacki (cid:150) rosyjski (cid:150) s‡oweæski (cid:150) litewski (cid:150) niemiecki; b) polski (cid:150) rosyjski (cid:150) s‡owacki (cid:150) s‡oweæski (cid:150) litewski (cid:150) estoæski; c) polski (cid:150) rosyjski (cid:150) s‡owacki (cid:150) s‡oweæski (cid:150) litewski (cid:150) estoæski (cid:150) nie- miecki; d) polski (cid:150) s‡owacki (cid:150) rosyjski (cid:150) s‡oweæski (cid:150) litewski (cid:150) estoæski (cid:150) niemiecki. I.1.17. Kt(cid:243)ry szereg ukazuje najlepiej stopnie pokrewieæstwa jŒzyka pol- skiego z jŒzykami: wŒgierskim, greckim, dolno‡u¿yckim, litewskim i ma- cedoæskim? a) polski (cid:150) litewski (cid:150) dolno‡u¿ycki (cid:150) macedoæski (cid:150) wŒgierski (cid:150) grecki; 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== b) polski (cid:150) dolno‡u¿ycki (cid:150) macedoæski (cid:150) litewski (cid:150) grecki; c) polski (cid:150) macedoæski (cid:150) litewski (cid:150) dolno‡u¿ycki (cid:150) grecki (cid:150) wŒgierski; d) polski (cid:150) dolno‡u¿ycki (cid:150) litewski (cid:150) macedoæski (cid:150) wŒgierski (cid:150) grecki. I.1.18. ProszŒ uszeregowa(cid:230) wed‡ug stopnia pokrewieæstwa z jŒzykiem polskim nastŒpuj„ce jŒzyki: 1) macedoæski, 2) fiæski, 3) litewski, 4) dolno- ‡u¿ycki, 5) rumuæski, 6) albaæski, 7) cygaæski: a) 4, 1, 3, 5, 6, 7; 2 (cid:150) nie jest spokrewniony z jŒzykiem polskim; b) 1, 4, 3, 5, 6; 2, 7 (cid:150) nie s„ spokrewnione z jŒzykiem polskim; c) 1, 4, 3, 2, 5, 6, 7; d) 1, 3, 4, 2, 5, 6, 7. I.1.19. Skoro (cid:132)Polak, WŒgier (cid:150) dwa bratanki [...](cid:148), to czy jŒzyki: polski i wŒgierski nale¿„ do tej samej rodziny jŒzykowej? a) tak, nale¿„ do tej samej rodziny jŒzykowej; b) tak, ale tworz„ specjaln„ rodzinŒ, zwan„ lig„ jŒzykow„; c) tak, ale jŒzyki te ‡„czy pokrewieæstwo drugiego stopnia; d) nie, nie nale¿„ do tej samej rodziny jŒzykowej. I.1.20. Z jakich element(cid:243)w sk‡ada‡ siŒ hipotetyczny system fonetyczny jŒzyka pie.? a) samog‡osek i sp(cid:243)‡g‡osek; b) samog‡osek, sp(cid:243)‡g‡osek, sonant(cid:243)w; c) samog‡osek, sp(cid:243)‡g‡osek, sonant(cid:243)w i dyftong(cid:243)w; d) samog‡osek, sp(cid:243)‡g‡osek, sonant(cid:243)w, dyftong(cid:243)w i tryftong(cid:243)w. I.1.21. Przez ile wiek(cid:243)w istnia‡a wsp(cid:243)lnota pras‡owiaæska? a) 6; b) 12; c) 10; d) 20. I.1.22. Kiedy istnia‡a wsp(cid:243)lnota pras‡owiaæska? a) przed narodzeniem Chrystusa; b) po narodzeniu Chrystusa; c) na prze‡omie epok: kilka wiek(cid:243)w przed Chrystusem i kilka wiek(cid:243)w po Chrystusie; d) w czasach przedhistorycznych, bli¿ej nieokre(cid:156)lonych. I.1.23. ProszŒ okre(cid:156)li(cid:230) relacjŒ jŒzyka polskiego do scs-u: a) scs jest przodkiem jŒzyka polskiego, jego prajŒzykiem; b) scs i jŒzyk polski mia‡y wsp(cid:243)lny prajŒzyk (cid:150) pras‡owiaæski; 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== c) scs jest jŒzykiem sztucznym, stworzonym przez Cyryla i Metodego, nie pozostaje wiŒc w ¿adnym zwi„zku pokrewieæstwa z polszczyzn„; d) scs jest (cid:132)starszym bratem(cid:148) jŒzyka polskiego, poniewa¿ zosta‡ zapi- sany o ponad 2 wieki wcze(cid:156)niej ni¿ polski i reprezentuje po‡udnio- wos‡owiaæsk„ rodzinŒ jŒzykow„, a polski (cid:150) zachodnios‡owiaæsk„. I.1.24. Czym jŒzyk scs r(cid:243)¿ni siŒ od jŒzyka polskiego? a) czasem powstania (jest wcze(cid:156)niejszy: starszy ni¿ polski); b) zakresem u¿ycia i sposobem funkcjonowania (jest jŒzykiem litur- gicznym cerkwi, wystŒpuje w wersji pisanej); c) scs nale¿y do jŒzyk(cid:243)w po‡udniowos‡owiaæskich, a jŒzyk polski do zachodnios‡owiaæskich; d) scs jest jŒzykiem liturgicznym, a polski (cid:150) etnicznym. I.1.25. Od kt(cid:243)rego roku datuje siŒ epoka pi(cid:156)mienna jŒzyka polskiego? a) 966; b) 1000; c) 1136; d) 1242. I.1.26. Dlaczego S‡owianie pos‡uguj„ siŒ r(cid:243)¿nymi alfabetami? a) poniewa¿ S‡owianie byli indywidualistami i z ‡atwo(cid:156)ci„ wymy(cid:156)lili sobie r(cid:243)¿ne alfabety; b) poniewa¿ S‡owianom wschodnim bli¿szy by‡ alfabet grecki, a S‡o- wianom zachodnim (cid:150) ‡aciæski; c) poniewa¿ pismo pojawi‡o siŒ u S‡owian w nastŒpstwie przyjŒcia chrze(cid:156)cijaæstwa, a rodzaj pisma by‡ (cid:156)ci(cid:156)le zwi„zany z obrz„dkiem religijnym; S‡owianie obrz„dku rzymskiego pos‡ugiwali siŒ pismem ‡aciæskim, tzw. ‡acink„; S‡owianie obrz„dku greckiego przyswoili sobie pismo greckie, kt(cid:243)re po przekszta‡ceniu w cyrylicŒ by‡o w u¿y- ciu u wszystkich S‡owian prawos‡awnych; d) S‡owianie mieli jeden wsp(cid:243)lny alfabet, kt(cid:243)ry w ci„gu wiek(cid:243)w stop- niowo siŒ r(cid:243)¿nicowa‡ (cid:150) ka¿dy nar(cid:243)d ma dzi(cid:156) w‡asny jŒzyk i alfabet. I.1.27. Czym mo¿na wyt‡umaczy(cid:230) oboczno(cid:156)(cid:230) nag‡osowych sylab w wyra- zach: ora(cid:230) (cid:150) rola (cid:150) rad‡o? a) r(cid:243)¿n„ etymologi„ tych wyraz(cid:243)w; b) chronologi„ ich powstania; c) dziedzictwem pras‡owiaæskim; d) zapocz„tkowan„ w ps‡. metatez„ orT; st„d ora(cid:230) ‹ metatezy przed samog‡osk„); rola ‹ *orati (tzn. brak *orlja (tzn. metateza orT pod 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== intonacj„ opadaj„c„); rad‡o ‹ cj„ wzrastaj„c„). *ordlo (tzn. metateza orT pod intona- I.1.28. O czym informuj„ postacie fonetyczne imion W‡odek, W‡adek, Wo‡odia? a) o tym, ¿e nale¿„ one do r(cid:243)¿nych jŒzyk(cid:243)w: W‡adek jest genetycznie polskim antroponimem; W‡odek i Wo‡odia (cid:150) s„ innos‡owiaæskie; b) o r(cid:243)¿nych kontynuantach pras‡owiaæskiej grupy TolT: zachodnios‡o- wiaæska T‡oT (W‡od-ek); po‡udniowos‡owiaæska T‡aT (W‡ad-ek) oraz wschodnios‡owiaæska To‡oT (Wo‡od-ia); c) jako nazwy te imiona nie informuj„ o niczym, a ich podobieæstwo fonetyczne jest przypadkowe; d) o sposobie spieszczeæ imion dwucz‡onowych. I.1.29. Czym r(cid:243)¿ni„ siŒ nazwy miejscowe W‡odzis‡aw i W‡adys‡awowo? a) postaci„ fonetyczn„ (r(cid:243)¿ny rozw(cid:243)j grupy *TolT); b) postaci„ s‡owotw(cid:243)rcz„ (r(cid:243)¿ne formanty: -j{ we W‡odzis‡aw oraz -ovo we W‡adys‡awowo); c) r(cid:243)¿nym rodzajem gramatycznym; d) r(cid:243)¿n„ etymologi„, histori„. I.1.30. Jakie s„ kryteria periodyzacji dziej(cid:243)w jŒzyka polskiego? a) filologiczne; b) historycznojŒzykowe; c) historyczno-polityczne; d) historycznoliterackie (pi(cid:156)miennicze). I.1.31. Gdzie znajduje siŒ pierwsze zdanie polskie? a) w Kronice Thietmara; b) w Bulli gnie(cid:159)nieæskiej; c) w KsiŒdze henrykowskiej; d) u Geografa Bawarskiego. I.1.32. Roty s„dowe s„ to: a) najstarsze zabytki jŒzyka polskiego zawieraj„ce zeznania (cid:156)wiadk(cid:243)w, sk‡adane podczas przewod(cid:243)w s„dowych, ujŒte w kr(cid:243)tkie formu‡y, kt(cid:243)re (cid:150) ze wzglŒdu na powtarzalno(cid:156)(cid:230) (cid:150) s„ nazywane rotami (por. ‡ac. rota (cid:229)ko‡o(cid:146), rotare (cid:229)wirowa(cid:230)(cid:146)); b) rozprawy s„dowe (i protoko‡y z nich) dotycz„ce wojska (por. niem. Rotte (cid:229)oddzia‡ wojska(cid:146)); c) teksty wyrok(cid:243)w s„dowych (por. rota (cid:150) dawniej: (cid:229)ko‡o(cid:146) u¿ywane przy torturach); d) kodeksy prawne, zawieraj„ce najczŒ(cid:156)ciej stosowane przepisy prawne. 13 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I.1.33. Kazania (cid:156)wiŒtokrzyskie to: a) zbi(cid:243)r kazaæ staropolskich wyg‡aszanych w ko(cid:156)ciele (cid:156)w. Krzy¿a; b) zbi(cid:243)r oryginalnych opowiadaæ o ¿yciu (cid:156)wiŒtych, np. (cid:156)w. Katarzyny, (cid:156)w. Micha‡a, (cid:156)w. Miko‡aja, (cid:156)w. B‡a¿eja, o trzech kr(cid:243)lach; c) rŒkopi(cid:156)mienny zbi(cid:243)r kazaæ akademickich wszytych w oprawŒ ksiŒgi, pochodz„cej z biblioteki klasztornej na (cid:140)wiŒtym Krzy¿u w Ma‡o- polsce; d) XIV-wieczny zabytek jŒzyka polskiego, odnaleziony przez A. Br(cid:252)ck- nera w petersburskiej Bibliotece Publicznej w koæcu XIX w. I.1.34. Psa‡terz pu‡awski to: a) zbi(cid:243)r liryki dworskiej powsta‡ej w Pu‡awach w XVI w.; b) zbi(cid:243)r pie(cid:156)ni religijnych wzorowanych na psalmach; c) przek‡ad psalm(cid:243)w z prze‡omu XIV i XV w.; d) rŒkopi(cid:156)mienny polski przek‡ad KsiŒgi Psalm(cid:243)w Starego Testamentu, pochodz„cy z prze‡omu XV i XVI w. I.1.35. Psa‡terz floriaæski to: a) jeden z najdawniejszych tekst(cid:243)w drukowanych o tematyce religijnej; b) rŒkopis z koæca XIV w., kt(cid:243)rego autorem by‡ (cid:156)w. Florian; c) najstarszy rŒkopi(cid:156)mienny przek‡ad starotestamentowej KsiŒgi Psal- m(cid:243)w z koæca XIV w., dokonany przez anonimowych t‡umaczy; d) staropolski zabytek zawieraj„cy teksty psa‡terzowe w jŒzyku ‡aciæ- skim, polskim, niemieckim, przechowywany w bibliotece zakonnej w St. Florian w Austrii. I.1.36. Najstarsze zabytki rŒkopi(cid:156)mienne w ma‡opolskiej odmianie regio- nalnej polszczyzny to: a) Bulla gnie(cid:159)nieæska, Kazania (cid:156)wiŒtokrzyskie, Psa‡terz floriaæski, fly- wot B‡a¿eja, Legenda o (cid:156)w. Aleksym; b) Kazania (cid:156)wiŒtokrzyskie, Psa‡terz floriaæski, roty krakowskie, flywot B‡a¿eja, Biblia kr(cid:243)lowej Zofii, Psa‡terz pu‡awski; c) Kazania (cid:156)wiŒtokrzyskie, Kodeks (cid:140)wiŒtos‡aw(cid:243)w, Legenda o (cid:156)w. Alek- sym, flywot B‡a¿eja, Psa‡terz floriaæski, Psa‡terz pu‡awski; d) Kazania (cid:156)wiŒtokrzyskie, Biblia szaroszpatacka, wiersz S‡oty O za- chowaniu siŒ przy stole, Psa‡terz pu‡awski. I.1.37. Jakie s„ najstarsze mazowieckie zabytki rŒkopi(cid:156)mienne? a) wiersz S‡oty O zachowaniu siŒ przy stole, Kodeks (cid:140)wiŒtos‡aw(cid:243)w, Legenda o (cid:156)w. Aleksym, Pos‡uchajcie bracia mi‡a, Rozmowa mistrza Polikarpa ze (cid:140)mierci„; 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== b) O zachowaniu siŒ przy stole, flywot (cid:156)w. B‡a¿eja, Legenda o (cid:156)w. Alek- sym, Psa‡terz pu‡awski, Rozmowa mistrza Polikarpa ze (cid:140)mierci„; c) Bulla gnie(cid:159)nieæska, Biblia szaroszpatacka, Psa‡terz floriaæski, Ko- deks (cid:140)wiŒtos‡aw(cid:243)w; d) Legenda o (cid:156)w. Aleksym, Biblia kr(cid:243)lowej Zofii, flywot B‡a¿eja, wiersz S‡oty, Rozmowa mistrza Polikarpa ze (cid:140)mierci„. I.1.38. Jak mo¿na wyja(cid:156)ni(cid:230) tytu‡y Biblia kr(cid:243)lowej Zofii oraz Biblia sza- roszpatacka, nadane XV-wiecznemu przek‡adowi Starego Testamentu? a) Biblia kr(cid:243)lowej Zofii t‡umaczy siŒ tym, ¿e zachowa‡ siŒ fragment przek‡adu m(cid:243)wi„cy o tej (cid:156)wiŒtej; natomiast Biblia szaroszpatacka t‡umaczy siŒ miejscem spisywania przek‡adu; b) tytu‡ Biblia kr(cid:243)lowej Zofii zosta‡ nadany temu przek‡adowi dlatego, ¿e by‡ on sporz„dzany dla kr(cid:243)lowej Zofii, ¿ony W‡adys‡awa Jagie‡- ‡y, natomiast Biblia szaroszpatacka wziŒ‡a sw„ nazwŒ od wŒgier- skiej miejscowo(cid:156)ci SÆros-Patak, w kt(cid:243)rej by‡ przechowywany; c) oba tytu‡y dotycz„ r(cid:243)¿nych fragment(cid:243)w tego dzie‡a i wi„¿„ siŒ z na- zwami w‡asnymi sponsor(cid:243)w przek‡adu; d) oba tytu‡y odnosz„ siŒ do r(cid:243)¿nych ksi„g Starego Testamentu. I.1.39. ProszŒ wskaza(cid:230) w‡a(cid:156)ciw„ definicjŒ termin(cid:243)w satem i kentum: a) satem = centrum; kentum = peryferia; b) satem = (cid:229)sto(cid:146) w jŒzyku awestyjskim, kentum = (cid:229)sto(cid:146) w jŒzyku ‡aciæskim; c) satem i kentum to nazwy liczebnika (cid:229)sto(cid:146) w jŒzyku awestyjskim i ‡a- ciæskim, kt(cid:243)re sta‡y siŒ skr(cid:243)tow„ nazw„ odmian dialektalnych jŒzy- ka pie., wydzielonych ze wzglŒdu na odmienny spos(cid:243)b przeprowa- dzenia redukcji sp(cid:243)‡g‡osek tylnojŒzykowych; d) umowne okre(cid:156)lenia jŒzyk(cid:243)w centralnych (satem) i peryferyjnych (kentum). I.1.40. Wyraz prz(cid:243)d kontynuuje ps‡. *perdœ. Kt(cid:243)ry z poni¿szych szereg(cid:243)w wskazuje w‡a(cid:156)ciw„ kolejno(cid:156)(cid:230) proces(cid:243)w fonetycznych w tym wyrazie? pł(cid:244)d fi p(cid:224)(cid:244)d fi pł(cid:243)d; pł(cid:243)d; pł(cid:243)d fi pł(cid:243)d (płud); a) *perdœ fi b) *perdœ fi c) *perdœ fi d) *perdœ fi *pordœ fi *predœ fi *p(cid:224)edœ fi *peredœ fi *pr(cid:146)od fi *pr(cid:146)odœ fi *p(cid:224)(cid:231)d fi *predœ fi *płedœ fi *pł(cid:243)d. I.1.41. ProszŒ wskaza(cid:230) w‡a(cid:156)ciw„ definicjŒ terminu rekonstrukcja wyrazu: a) rekonstrukcja wyrazu to przedstawienie jego praformy; b) rekonstrukcja wyrazu to odtworzenie wyrazu, kt(cid:243)ry ju¿ nie istnieje; c) rekonstrukcja wyrazu to odbudowanie wyrazu na podstawie zacho- wanych fragment(cid:243)w; 15 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== d) rekonstrukcja wyrazu to 1) budowanie hipotetycznej struktury wy- razowej z danej epoki na podstawie znajomo(cid:156)ci regu‡ rozwojowych tego jŒzyka i zachowanych form tego wyrazu; 2) odtworzony w ten spos(cid:243)b wyraz. I.1.42. ProszŒ zrekonstruowa(cid:230) ps‡. posta(cid:230) wyrazu wie(cid:156) i wskaza(cid:230) w uk‡a- dzie chronologicznym procesy fonetyczne, kt(cid:243)re w nim zasz‡y. Uwaga: przy rekonstrukcji nale¿y uwzglŒdni(cid:230): prawo sylaby otwartej, pra- wo korelacji miŒkko(cid:156)ci oraz istniej„c„ w jŒzyku polskim oboczno(cid:156)(cid:230) e : ø, tzn. v(cid:146)e(cid:156) : v(cid:156)i. a) *ves(cid:252) (cid:150) zanik jeru w pozycji s‡abej i palatalizacja wyg‡osowej sp(cid:243)‡g‡oski; b) *vœs(cid:252) (cid:150) wokalizacja jeru mocnego twardego, zanik jeru s‡abego i pa- latalizacja s przez jer miŒkki; c) *v(cid:252)s(cid:252) (cid:150) palatalizacja s przez jer miŒkki, palatalizacja v i wokalizacja jeru miŒkkiego mocnego, zanik wyg‡osowego jeru s‡abego; d) *vœsœ (cid:150) wokalizacja jeru twardego mocnego i zanik s‡abego; wy- r(cid:243)wnanie analogiczne. I.1.43. ProszŒ zrekonstruowa(cid:230) ps‡. posta(cid:230) wyrazu dr(cid:243)¿ka i wskaza(cid:230) w uk‡a- dzie chronologicznym procesy fonetyczne, kt(cid:243)re w nim zasz‡y. Uwaga: przy rekonstrukcji tego wyrazu nale¿y uwzglŒdni(cid:230), ¿e jest to zdrob- nienie od droga; polskiemu droga odpowiada m.in. czes. draha i ros. doroga. a) *drogœka (cid:150) zanik jeru s‡abego i wzd‡u¿enie kompensacyjne samo- g‡oski (cid:244), (cid:156)cie(cid:156)nione (cid:244) w (cid:243) po zaniku iloczasu; b) *dorgœka (cid:150) metateza typu TorT w TroT, zanik jeru i wzd‡u¿enie (cid:244), nastŒpnie (cid:156)cie(cid:156)nienie do (cid:243); c) *dro¿(cid:252)ka (cid:150) zanik jeru s‡abego miŒkkiego, wzd‡u¿enie i (cid:156)cie(cid:156)nienie o; d) *dorg(cid:252)ka (cid:150) metateza dorg w drog; I palatalizacja g(cid:252) w (cid:158)(cid:252); zanik jeru s‡abego miŒkkiego i wzd‡u¿enie zastŒpcze (cid:244) po zaniku iloczasu; (cid:156)cie- (cid:156)nienie o do (cid:243), a w dobie npol. do u. I.1.44. ProszŒ zrekonstruowa(cid:230) ps‡. posta(cid:230) wyrazu g‡(cid:243)wka i wskaza(cid:230) w uk‡a- dzie chronologicznym procesy fonetyczne, kt(cid:243)re w nim zasz‡y. Uwaga: przy rekonstrukcji tego wyrazu warto pamiŒta(cid:230), ¿e: formant -ka *-œka, 2) polskiemu g‡owa odpowiada np. ros. go‡owÆ oraz czes. hlava, 3) nale¿y uwzglŒdni(cid:230) formŒ D. lmn. g‡(cid:243)wek. a) *g‡ovœka (cid:150) zanik jeru w pozycji s‡abej oraz wzd‡u¿enie zastŒpcze, (cid:156)cie(cid:156)nienie samog‡oski d‡ugiej o w (cid:243); b) *golvka ‹ *golva + œka (cid:150) metateza, monoftongizacja dyftongu aœ, wzd‡u¿enie o i (cid:156)cie(cid:156)nienie do (cid:243); 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ‹ c) *golvœka (cid:150) metateza typu TolT w T‡oT: g‡ovœka, zanik jeru s‡abego i wzd‡u¿enie kompensacyjne: g‡(cid:244)wka; (cid:156)cie(cid:156)nienie (cid:244) do (cid:243), a nastŒp- nie do u; d) *golvaœka (cid:150) monoftongizacja dyftongu aœ, metateza, wzd‡u¿enie za- stŒpcze, obni¿enie artykulacyjne (cid:244) do (cid:243). I.1.45. ProszŒ zrekonstruowa(cid:230) ps‡. posta(cid:230) wyrazu g‡(cid:243)wny i wskaza(cid:230) w uk‡a- dzie chronologicznym procesy fonetyczne, kt(cid:243)re w nim zasz‡y (por. odpo- wiedniki innos‡owiaæskie, np. czes. hlavni, scs glav(cid:252)nœ, ukr. ho‡ovn(cid:253)j). a) *golv(cid:252)nœj(cid:252) (cid:150) metateza golv- w -g‡ow-; zanik (cid:252) i wzd‡u¿enie o do (cid:244); kontrakcja -œj(cid:252) do y; (cid:156)cie(cid:156)nienie d‡ugiego (cid:244) do (cid:243), a nastŒpnie do u; b) *holv(cid:252)nœ (cid:150) metafaza -holv- w -h‡ow-, ud(cid:159)wiŒcznienie nag‡osowego h do g, sk„d g‡ov-; przej(cid:156)cie -(cid:252)nœ w -ny fi g‡(cid:243)wny; c) *golv(cid:252)nœj(cid:252) (cid:150) zanik i wokalizacja jer(cid:243)w, przestawka, wzd‡u¿enie o i (cid:156)cie(cid:156)nienie do (cid:243); d) *g‡owa + -ny (cid:150) regularna derywacja przymiotnikowym forman- tem -ny. I.1.46. ProszŒ zrekonstruowa(cid:230) ps‡. posta(cid:230) wyrazu (cid:156)wiat i wskaza(cid:230) w uk‡a- dzie chronologicznym procesy fonetyczne, kt(cid:243)re w nim zasz‡y (nale¿y uwzglŒdni(cid:230) ps‡. prawa sylaby otwartej oraz korelacji miŒkko(cid:156)ci, a tak¿e wsp(cid:243)‡czesn„ formŒ Msc. lp.). a) *sv(cid:236)t (cid:150) przeg‡os (cid:236) do a, palatalizacja sv fi b) *svetœ (cid:150) zanik jeru, wzd‡u¿enie zastŒpcze e do a; c) *sv(cid:236)tœ (cid:150) palatalizacja grupy sv przez (cid:236); przeg‡os (cid:236) w a, zanik jeru wyg‡osowego; wzd‡u¿enie kompensacyjne a, kontynuacja tej samo- g‡oski w postaci a jasnego; (cid:156)v(cid:146); d) * sv(cid:236)t(cid:252) (cid:150) zanik jeru wyg‡osowego, przeg‡os (cid:236) w a. I.1.47. ProszŒ zrekonstruowa(cid:230) ps‡. posta(cid:230) wyrazu (cid:156)wietny i wskaza(cid:230) w uk‡a- dzie chronologicznym procesy fonetyczne, kt(cid:243)re w nim zasz‡y (nale¿y pamiŒta(cid:230), ¿e -ny ‹ -(cid:252)nœj(cid:252)). a) *svat(cid:252)nœj(cid:252) (cid:150) kontrakcja -œj(cid:252) w y; palatalizacja t(cid:252), wyr(cid:243)wnanie ana- logiczne tematu (cid:156)wiat w (cid:156)wiet-; b) *sv(cid:236)t(cid:252)nœj(cid:252) (cid:150) kontrakcja -œj(cid:252) w y; zachowanie prawa korelacji miŒk- t(cid:146); zanik jeru w pozycji s‡abej, dys- ko(cid:156)ci: sv + (cid:236) fi palatalizacja t(cid:146) w t w grupie tn; (cid:156)v(cid:146)e oraz t(cid:252) fi c) *(cid:156)wiet(cid:252)nœj(cid:252) (cid:150) rozw(cid:243)j jer(cid:243)w w pozycji s‡abej i w s„siedztwie j; d) *sv(cid:236)t(cid:252)nœj(cid:252) (cid:150) palatalizacja t przez (cid:252), (cid:156)ci„gniŒcie -œj(cid:252) w y, wyr(cid:243)wna- nie analogiczne (cid:156)wie(cid:230)ny w (cid:156)wietny. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I.1.48. ProszŒ przedstawi(cid:230) w uk‡adzie chronologicznym kolejne fazy roz- wojowe ps‡. wyrazu *v(cid:252)sœka. a) *v(cid:252)sœka (cid:150) wokalizacja jeru mocnego i zanik jeru s‡abego: v(cid:146)eska, przeg‡os: v(cid:146)oska; b) *v(cid:252)sœka (cid:150) wokalizacja jeru mocnego i zanik jeru s‡abego: v(cid:146)eska; wyr(cid:243)wnanie analogiczne do form z przeg‡osem v(cid:146)oska; c) *v(cid:252)sœka (cid:150) wokalizacja jeru mocnego w o, zanik jeru s‡abego: v(cid:146)oska; d) *v(cid:252)sœka (cid:150) nieregularny przeg‡os (cid:252) przed przedniojŒzykow„ s oraz zanik jeru s‡abego œ: v(cid:146)oska. I.1.49. ProszŒ przedstawi(cid:230) w uk‡adzie chronologicznym kolejne fazy roz- wojowe ps‡. wyrazu *koz(cid:252)lœkœ. a) *koz(cid:252)lœkœ fi koz(cid:146)‡ek (zanik jeru wyg‡osowego i wokalizacja moc- nego œ w e; miŒkko(cid:156)(cid:230) z(cid:146) po zaniku (cid:252)), wyr(cid:243)wnanie analogiczne do formy podstawowej ko(cid:159)o‡, w kt(cid:243)rym (cid:146)o pochodzi z tzw. fa‡szywego przeg‡osu, st„d ko(cid:159)o‡ek; koz(cid:146)‡ek (rozw(cid:243)j jer(cid:243)w); pod wp‡ywem wyr(cid:243)wnaæ te- matycznych do przypadk(cid:243)w zale¿nych, np. *koz(cid:252)lœka fi ko(cid:159)e‡ka, powstaje ko(cid:159)e‡ek, wyr(cid:243)wnanie do form z przeg‡osem, czyli tzw. fa‡- szywy przeg‡os: ko(cid:159)o‡ek; b) *koz(cid:252)lœkœ fi c) *koz(cid:252)lœkœ fi kozio‡ek; nieregularna wokalizacja jeru miŒkkiego w o z poprzedzaj„c„ sp(cid:243)‡g‡osk„ miŒkk„; d) *koz(cid:252)lœkœ fi zanik jeru wyg‡osowego oraz wokalizacja jeru twar- dego i miŒkkiego. I.1.50. ProszŒ przedstawi(cid:230) w uk‡adzie chronologicznym kolejne fazy roz- wojowe ps‡. wyrazu *p(cid:252)sœkœ. a) *p(cid:252)sœkœ (cid:150) regularny rozw(cid:243)j jer(cid:243)w: p(cid:146)sek; dyspalatalizacja p(cid:146)s w ps, sk„d psek (cid:150) po(cid:156)wiadczony w tekstach; pod wp‡ywem form temat(cid:243)w przypadk(cid:243)w zale¿nych, np. p(cid:252)sœka fi p(cid:146)eska upowszechnia siŒ te- mat M. piesek; b) *p(cid:252)sœkœ (cid:150) nieregularna wokalizacja s„siaduj„cych ze sob„ jer(cid:243)w: piesek; c) *p(cid:252)sœkœ (cid:150) piesek to regularny derywat od wyrazu pies, utworzony formantem -ek; por. lis (cid:150) lisek, pas (cid:150) pasek; d) *p(cid:252)sœkœ (cid:150) b‡Œdna rekonstrukcja zamiast p(cid:146)esœkœ. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdzia‡ I. Testy I.2. Fonetyka I.2.1. Jakie s„ kryteria klasyfikacji samog‡osek przedpolskiego systemu wokalicznego? a) iloczas, rezonator nosowy, poziomy ruch jŒzyka, pionowy ruch jŒ- zyka, uk‡ad warg; b) iloczas, rezonator nosowy, rezonator ustny, uk‡ad warg; c) iloczas, intonacja, rezonator nosowy, rezonator ustny, uk‡ad warg; d) rezonator nosowy, poziome ruchy jŒzyka, pionowe ruchy jŒzyka, uk‡ad warg. I.2.2. Z jakich element(cid:243)w sk‡ada‡ siŒ przedpolski system wokaliczny? a) z monoftong(cid:243)w i sonant(cid:243)w; b) z monoftong(cid:243)w, dyftong(cid:243)w i sonant(cid:243)w; c) z monoftong(cid:243)w, jer(cid:243)w, sonant(cid:243)w i g‡osek sonornych; d) z samog‡osek i sonant(cid:243)w. I.2.3. Kt(cid:243)ry szereg wyraz(cid:243)w mo¿e ilustrowa(cid:230) stan jŒzyka polskiego, (cid:156)wiad- cz„cy o zniesieniu prawa korelacji miŒkko(cid:156)ci? a) vodŒ, v(cid:146)odŒ, mara, m(cid:146)ara, (cid:230)eæ, ten, ton; b) v(cid:146)ozŒ, vozy, p(cid:146)asek, pasek, sen, (cid:156)eæ, zŒby, (cid:159)Œby; c) v(cid:146)e(cid:159)e, æe(cid:156)e, vuz, nos, płez, łeka; d) ta, s‡ova, p(cid:146)i(cid:154)e, m„dry, syn. I.2.4. Na czym polega nieregularno(cid:156)(cid:230) fonetyczna w wyrazie poziomka? a) zaszed‡ przeg‡os przed sp(cid:243)‡g‡osk„ wargow„; b) zaszed‡ tzw. fa‡szywy przeg‡os; c) zosta‡ utworzony rzeczownik od wyra¿enia syntaktycznego po zie- mi i wymiana e : o jest nieregularnym wsp(cid:243)‡formantem; d) wszystkie procesy fonetyczne w tym wyrazie s„ regularne. I.2.5. Dlaczego nie zaszed‡ przeg‡os w wyrazach (cid:156)cienny (ale: (cid:156)ciana), wierny (ale: wiara)? a) zaszed‡ w dobie stpol., ale wycofa‡ siŒ w npol.; b) nie m(cid:243)g‡ zaj(cid:156)(cid:230), poniewa¿ przymiotnikowy formant mia‡ posta(cid:230) -(cid:252)nœ, tzn. palatalizowa‡ sp(cid:243)‡g‡oskŒ rdzenn„, nie by‡o wiŒc warunk(cid:243)w do przeg‡osu; c) w wyniku analogii; d) pod wp‡ywem dialektu ma‡opolskiego. 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== I.2.6. Dlaczego nie zaszed‡ przeg‡os w wyrazach zmienny (ale: zmiana), let- ni (ale: lato)? a) poniewa¿ nie by‡o warunk(cid:243)w do przeg‡osu; b) pod wp‡ywem jŒzyka czeskiego; c) pod wp‡ywem dialektu ma‡opolskiego; d) zaszed‡, ale p(cid:243)(cid:159)niej siŒ wycofa‡. I.2.7. Kt(cid:243)ra forma jest historycznie regularna: o wietrze czy o wiatrze? a) o wietrze; b) o wiatrze; c) obie s„ regularne fonetycznie; d) obie s„ nieregularne fonetycznie. I.2.8. Czym s„ spowodowane oboczno(cid:156)ci na miotle (cid:150) na mietle? a) przeg‡osem; b) wyr(cid:243)wnaniem analogicznym: na miotle, bo: miot‡a, miot‡y, miot‡Œ... c) zr(cid:243)¿nicowaniem dialektalnym; d) zr(cid:243)¿nicowaniem chronologicznym; na mietle jest wcze(cid:156)niejsze. I.2.9. Kt(cid:243)ra forma jest historycznie regularna: w wiedrze czy w wiadrze? a) w wiedrze; b) w wiadrze; c) obie formy s„ regularne fonetycznie; d) obie formy s„ nieregularne fonetycznie. I.2.10. Jakie znaczenie dla ustalenia chronologii przeg‡osu maj„ wyrazy Piotr, anio‡, ko(cid:156)cio‡y? a) nie maj„ ¿adnego znaczenia, poniewa¿ s„ to wyrazy zapo¿yczone; b) poniewa¿ s„ to wyrazy zapo¿yczone w X w. (zwi„zane z pocz„tkami chrze(cid:156)cijaæstwa), a dokona‡ siŒ w nich przeg‡os, wynika wiŒc z tego wniosek, ¿e w czasie ich przyswajania, tzn. w X w., przeg‡os by‡ zja- wiskiem ¿ywym; c) w podanych wyrazach nie zaszed‡ przeg‡os prawdziwy, lecz tzw. fa‡- szywy, o niepewnej chronologii; d) podane wyrazy zosta‡y zapo¿yczone za po(cid:156)rednictwem czeskim, w po- staci fonetycznej w‡a(cid:156)ciwej temu jŒzykowi; nie mog„ wiŒc stanowi(cid:230) podstawy do ustalenia polskich proces(cid:243)w fonetycznych. I.2.11. Na czym polega‡o zniesienie pras‡owiaæskiego prawa korelacji miŒkko(cid:156)ci? a) na dyspalatalizacji samog‡osek przednich; b) na dyspalatalizacji samog‡osek tylnych; 20 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== c) na mo¿liwo(cid:156)ci wystŒpowania miŒkkiej samog‡oski przed miŒkk„ sp(cid:243)‡g‡osk„; d) na mo¿liwo(cid:156)ci wystŒpowania po sp(cid:243)‡g‡osce palatalnej samog‡oski tylnej, np. m(cid:146)-ara, oraz samog‡oski przedniej po sp(cid:243)‡g‡osce twardej, np. s-en. I.2.12. W czym przejawia‡a siŒ pras‡owiaæska zasada korelacji miŒkko(cid:156)ci? a) samog‡oska miŒkka wystŒpowa‡a przed sp(cid:243)‡g‡osk„ miŒkk„; b) samog‡oska miŒkka musia‡a wystŒpowa(cid:230) po sp(cid:243)‡g‡osce miŒkkiej (po- niewa¿ j„ palatalizowa‡a), a po twardej sp(cid:243)‡g‡osce mog‡a wystŒpo- wa(cid:230) tylko samog‡oska twarda; c) ju¿ w pras‡owiaæszczy(cid:159)nie istnia‡y upodobnienia pod wzglŒdem miŒkko(cid:156)ci; d) istnia‡y samog‡oski przednie, czyli miŒkkie, oraz tylne, czyli twarde. I.2.13. Jakie by‡y skutki przeg‡osu? a) zniesienie prawa sylaby otwartej; b) zniesienie prawa korelacji miŒkko(cid:156)ci; c) zniesienie iloczasu; d) fonologizacja miŒkko(cid:156)ci sp(cid:243)‡g‡osek. I.2.14. Termin fonologizacja miŒkko(cid:156)ci jest stosowany na oznaczenie: a) powstawania miŒkkich fonem(cid:243)w w wyniku palatalizacji przez j, np. du(cid:154)a ‹ *duxja; b) powstawania miŒkkich fonem(cid:243)w w wyniku pras‡owiaæskich palata- lizacji sp(cid:243)‡g‡osek tylnojŒzykowych, np. rŒczny ‹ *rÄk(cid:252)nœj(cid:252); c) powstawania miŒkkich fonem(cid:243)w w wyniku polskiej palatalizacji, np. d) powstawania samodzielnego fonemu palatalnego w wyniku przeg‡o- rŒk(cid:146)i ‹ rÄky; su, np. v(cid:146)(cid:236)ra fi v(cid:146)ara. I.2.15. ProszŒ wskaza(cid:230) szereg zawieraj„cy wyrazy z alternacjami samo- g‡oskowymi, bŒd„cymi wynikiem przeg‡osu: a) n(cid:146)e(cid:156)(cid:230) : n(cid:146)osŒ; zb(cid:146)ełe : zb(cid:146)orŒ : zb(cid:146)ory; b) ple(cid:230)e : plotŒ : (roz)platam; v(cid:146)e(cid:159)e : v(cid:146)ozŒ; c) ple(cid:156)(cid:230) : plotka : p‡otek; m(cid:146)ełe : m(cid:146)ara : mara; d) v(cid:146)e(cid:159)(cid:230) : v(cid:146)ozŒ : vo(cid:158)Œ; doæe(cid:156)(cid:230) : dono(cid:156)i(cid:230) : dona(cid:154)am. I.2.16. Kt(cid:243)ry z zapo¿yczonych wyraz(cid:243)w anio‡ (‹ (‹ ‡ac. angelus) czy diabe‡ ‡ac. diabolus) mo¿e by(cid:230) pomocny w ustaleniu chronologii przeg‡osu? a) ¿aden nie mo¿e by(cid:230) pomocny, poniewa¿ nie by‡y znane w pol- szczy(cid:159)nie w czasach dokonywania siŒ przeg‡osu; 21 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Gramatyka historyczna języka polskiego w testach, ćwiczeniach i tematach egzaminacyjnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: