Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00429 004892 14473290 na godz. na dobę w sumie
Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym - ebook/pdf
Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 369
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0195-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Książka Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym stanowi obszerne i kompleksowe, monograficzne opracowanie zagadnienia szeroko postrzeganego prawa do informacji w ramach postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego.

 

Prawo to omawiane jest w różnych aspektach, jako prawo do informacji w postępowaniu oraz prawo do informacji o postępowaniu, przy czym wskazane sfery prawa do informacji są ze sobą powiązane i wzajemnie się przenikają.

 

Celem niniejszego opracowania jest ustalenie, gdzie znajdują się granice prawa do informacji, jakie czynniki mają wpływ na ich ukształtowanie i czy granice te zostały ustalone w sposób właściwy. Omówione zostały m.in. takie zagadnienia jak:

 

– pojęcie i zakres prawa do informacji,

 

– zasady udzielania informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym,

 

– wpływ naruszenia zasady informowania na proces podejmowania decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych,

 

– prawo dostępu do akt postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego.

 

Książka jest adresowana zarówno do teoretyków, jak i praktyków prawa, w szczególności do sędziów, adwokatów, radców prawnych oraz pracowników organów administracji.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Aleksandra Nałęcz-Zienkiewicz Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorki i wydawcy. ISBN 978-83-278-0195-1 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 ROZDZIAŁ I. Pojęcie i zakres prawa do informacji . . . . . . . . . . . 19 1. Prawo do informacji w ujęciu konstytucyjnym . . . . . . . . . . . . . . 20 2. Prawo do informacji w ujęciu prawnoporównawczym . . . . . . . . . 25 9 2.1. Prawo do informacji w prawie międzynarodowym i w prawie Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 2.2. Prawo do informacji w wybranych systemach prawnych państw europejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 2.2.1. Republika Czeska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 2.2.2. Włochy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 2.2.3. Republika Federalna Niemiec . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2.2.4. Norwegia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 ROZDZIAŁ II. Zasada udzielania informacji w postępowaniu administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 1. Pojęcie, rola i funkcje zasad ogólnych Kodeksu postępowania 2. Zakres czasowy, podmiotowy i przedmiotowy zasady informowania 3. Formy realizacji zasady informowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 57 70 3.1. Konstrukcja pouczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 3.2. Realizacja zasady informowania w postępowaniu administracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 3.2.1. Faza wstępna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 3.2.2. Faza rozpoznawcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 90 94 3.2.2.1. Postępowanie gabinetowe a rozprawa . . . . . . . . 3.2.3. Faza orzecznicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3.1. Zasada informowania a uzasadnianie rozstrzygnięć organów administracji publicznej . . . . . . . . . 95 4. Zasada informowania a inne zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 5 4.1. Zasada informowania a zasada praworządności . . . . . . . . . . 100 4.2. Zasada informowania a zasada czynnego udziału stron w postępowaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.3. Zasada informowania a zasada prawdy obiektywnej . . . . . . . 103 4.4. Zasada informowania a zasada ugodowego załatwiania spraw . . 106 4.5. Zasada informowania a zasada przekonywania . . . . . . . . . . . 108 4.6. Zasada informowania a zasada budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 5. Naruszenie zasady informowania a wadliwość procesu podejmowania decyzji administracyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 ROZDZIAŁ III. Zasada udzielania informacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1. Formy realizacji zasady udzielania informacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1.1. Konstrukcja pouczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 1.2. Zasada jawności postępowania sądowoadministracyjnego . . . . 127 128 . . . . . . . . . 134 136 1.2.1. Rodzaje posiedzeń sądowych a jawność postępowania . . . 1.2.2. Ograniczenia jawności posiedzeń jawnych 1.3. Uzasadnianie orzeczeń sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Naruszenie zasady informowania a wadliwość procesu podejmowania orzeczenia sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 ROZDZIAŁ IV. Prawo dostępu do akt postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego . . . . 152 1. Jawność wewnętrzna w postępowaniu administracyjnym . . . . . . . . 154 2. Jawność wewnętrzna w postępowaniu sądowoadministracyjnym . . . 166 3. Podstawy prawne jawności zewnętrznej w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym . . . . . . . . . . . . . . 170 4. Prawo do informacji o postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym a ustawa o dostępie do informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 4.1. Pojęcie informacji publicznej w ustawie o dostępie do informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.1. Informacja prosta a informacja przetworzona . . . . . . . . 175 181 4.2. Akta postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego a informacja publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 4.3. Podmioty zobowiązane do udzielania informacji publicznej znajdującej się w aktach postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 4.4. Podmioty uprawnione do uzyskania informacji publicznej . . . . 198 4.5. Formy udostępniania informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . 202 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 4.5.1. Biuletyn Informacji Publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5.2. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej . . . . . . . 4.6. Rozpoznanie wniosku o udostępnienie informacji publicznej 4.6.1. Termin załatwienia sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.2. Czynności materialno-techniczne w postępowaniu 205 211 . . 226 227 w sprawie udostępnienia informacji publicznej . . . . . . . 4.6.2.1. Zawiadomienie o niedopuszczalności zastosowania 234 trybu wnioskowego udostępnienia informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 4.6.2.2. Zawiadomienie o braku możliwości niezwłocznego udostępnienia informacji publicznej . . . . . . . . 248 4.6.2.3. Powiadomienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 4.6.2.4. Udostępnienie informacji publicznej na wniosek . 261 4.6.3. Akt administracyjny jako forma załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej . . . . . . . . . . . . 272 4.6.3.1. Decyzja administracyjna w postępowaniu o udostępnienie informacji publicznej . . . . . . . 274 4.6.3.1.1. Rodzaje i charakter decyzji w postępowaniu o udostępnienie informacji publicznej . . . . . . . . . . . 4.6.3.1.2. Elementy formalne decyzji . . . . . . . . 277 287 4.7. Środki prawne w postępowaniu o udostępnienie informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 4.7.1. Weryfikacja decyzji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 4.7.1.1. Weryfikacja decyzji nieostatecznej . . . . . . . . . 304 4.7.1.2. Weryfikacja decyzji w administracyjnych trybach nadzwyczajnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 4.7.1.3. Kontrola decyzji w sprawie udostępnienia informacji publicznej przez sąd administracyjny . . . . . . . 328 4.7.2. Środki ochrony przed bezczynnością lub przewlekłym prowadzeniem postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 4.7.2.1. Zażalenie i wezwanie do usunięcia naruszenia prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 4.7.2.2. Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie 340 4.7.3. Skarga powszechna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 postępowania do sądu administracyjnego . . . . . Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 Spis treści Wykaz skrótów I. Źródła prawa EKPCz IFG Konstytucja RP k.k. k.p.a. k.p.c. p.p.s.a. regulamin NSA – – – – – – – – regul. wew. urzęd. – r.p.a. TFUE u.d.i.p. u.s.a. – – – – Konwencja o  ochronie praw człowieka i  podstawowych wol- ności sporządzona w  Rzymie 4 listopada 1905 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protoko- łem nr 2, Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. Informationsfreiheitsgesetz Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2 kwietnia 1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. ustawa z  6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm. ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ustawa z  17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego, Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm. ustawa z  30 sierpnia 2002 r. – Prawo o  postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz.U. z  2012 r., poz. 270 ze zm. uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z  8 listopada 2010 r. w  sprawie regula- minu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Admini- stracyjnego, MP Nr 86, poz. 1007 rozporządzenie Polskiej z 18 września 2003 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowa- nia wojewódzkich sądów administracyjnych, Dz.U. Nr  169, poz. 1646 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  22 marca 1928  r. o  postępowaniu administracyjnym, Dz.U. R.P. Nr 36, poz. 341; uchylone Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsoli- dowana), Dz.Urz. UE 2012 C 326/1 ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicz- nej, Dz.U. Nr 112, poz. 1198 ze zm. ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administra- cyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. Rzeczypospolitej Prezydenta 9 Wykaz skrótów VwGO VwVfG – Verwaltungsgerichtsordnung – Verwaltungsverfahrengesetz „Administracja. Teoria – Dydaktyka – Praktyka” II. Czasopisma i organy promulgacyjne Administracja TDP – AUWr Dz.U. Dz.Urz. GSP–Prz.Orz. KSP Mon. Praw. MP NP NZS OMT ONSA ONSAiWSA – Acta Universitatis Wratislaviensis – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy – – – – Monitor Polski „Nowe Prawo” – „Nowe Zeszyty Samorządowe” – – „Organizacja – Metody – Technika” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” „Krakowskie Studia Prawnicze” „Monitor Prawniczy” Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i  woje- wódzkich sądów administracyjnych OSNKW OSP OSPiKA OTK-ZU OwSS PiP POP PPP PPr Prok.iPr. Pr.iŚrod. PS RPEiS Rzeczpospolita Sam. Teryt. Zam. Pub. Dor. ZNSA ZNUJ – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór urzędowy – Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych – – – – – – – – – – – – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego – Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego „Państwo i Prawo” „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” „Przegląd Prawa Publicznego” „Problemy Praworządności” „Prokuratura i Prawo” „Prawo i Środowisko” „Przegląd Sądowy” „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” „Rzeczpospolita”, dodatek „Prawo co dnia” „Samorząd Terytorialny” „Zamówienia Publiczne – Doradca” III. Sądy i inne instytucje ETPCz ETS KWE NSA PAN RIO RPO – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Komisja Wspólnot Europejskich – Naczelny Sąd Administracyjny – Polska Akademia Nauk – regionalna izba obrachunkowa – Rzecznik Praw Obywatelskich 10 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów samorządowe kolegium odwoławcze – – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Unia Europejska – Urząd Komunikacji Elektronicznej – wojewódzki sąd administracyjny centralna baza orzeczeń sądów administracyjnych – – Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej – – Lexis.pl – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer SKO SN TK UE UKE WSA IV. Inne CBOSA ePUAP Lex LexisNexis Wstęp Ogólnie pojęcie informacji można zdefiniować jako dane (w różnorodnej postaci – np. tekstu, cyfr, dźwięków), dzięki którym zmniejsza się stopień niewiedzy odbiorcy oraz które wnoszą do jego świadomości pewien ele- ment nowości. Innymi słowy informacją jest każdy czynnik, który jego odbiorca może wykorzystywać dla bardziej sprecyzowanego, celowego działania1. W dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie dziedzinę ży- cia, w której informacja nie odgrywałaby istotnej roli. Swoboda pozyski- wania i  rozpowszechniania informacji stanowi jedną z  „podstawowych przesłanek rozwoju cywilizacyjnego”2. Próba stworzenia jednorodnej, precyzyjnej definicji pojęcia informacji byłaby jednak zapewne skazana na niepowodzenie, z uwagi na olbrzymią różnorodność sfer, w których to pojęcie znajduje zastosowanie3. Niewątpliwie ma ono charakter interdy- scyplinarny, a  najwięcej jego definicji powstało dla realizacji potrzeb nauk ścisłych4. Definicje te wskazują jako zasadniczą cechę informacji, odróżniającą ją od innych komunikatów, jej przydatność, rozumianą w  ten sposób, iż informacja umożliwia podjęcie takiego rodzaju działa- nia, które w danym stanie faktycznym jest najbardziej celowe. Informa- cja musi zatem zawierać wiadomość, która nie była wcześniej znana pod- 1 Encyklopedia popularna, Warszawa 1982, s. 294. Por. też definicje pojęcia informacji wskazane przez M. Ulasiewicza, Pojęcie i rodzaje informacji publicznej, PPP 2009, nr 11, s. 26–28. 2 M. Jabłoński, K. Wygoda, Dostęp do informacji i jego granice, Wrocław 2002, s. 9. 3 Por. M. Kłodawski, Pojęcie informacji w  naukach teoretycznoprawnych, http://www. academia.edu/1962915/Pojecie_informacji_w_naukach_teoret ycznopraw- nych_2012_ [dostęp 15 czerwca 2013 r.], oraz W. Taras, Prawny obowiązek informowa- nia obywateli przez organy administracji państwowej, PiP 1988, nr 1, s. 66. 4 Por. M. Grabowski, A. Zając, Dane, informacja, wiedza – próba definicji, http://www. uci.agh.edu.pl/uczelnia/tad/PSI11/art/Dane_informacje_wiedza.pdf [dostęp 15 czerw- ca 2013 r.]. 13 Wstęp miotowi informowanemu. Tak rozumiana informacja występuje także w  naukach prawnych, w  szczególności w  postępowaniu administracyj- nym i  sądowoadministracyjnym, gdzie znajduje odzwierciedlenie w szczególności w szeroko rozumianych zasadach informowania i jawno- ści postępowania, rozumianej jako „stan względnego braku przeszkód, aby być poinformowanym, jako stan dostępu do informacji w  szerokim tego słowa rozumieniu, możliwość wglądu w sprawy nie tylko swoje, in- dywidualne, ale też wspólne: społeczne, polityczne, państwowe, regio- nalne. Jawność to relatywnie niekrępowany dostęp do wszelkiego rodza- ju informacji, dokumentów, działalności, treści motywów, autorów; relatywny – ze względu na istniejące zawsze wyjątki”5. Pojęcie informacji jest również pojęciem prawnym, stąd nie dziwią liczne próby jego definiowania na użytek różnych dyscyplin prawniczych6. Jak trafnie podkreśla T. Górzyńska, pojawienie się i ewolucja zagadnień prawa do informacji i zasady jawności miały „uzasadnienie psychologiczne i so- cjologiczne. Potem nastąpił proces ich jurydyzacji”7. Niewątpliwie zarów- no prawo do informacji, jak i jawność stanowią istotne elementy demokra- tycznego państwa prawnego i są niezwykle popularnym tematem dyskusji (nie tylko naukowych) oraz licznych opracowań, w tym także o charakte- rze monograficznym. Z prawem do informacji wiąże się jednak tak wiele zagadnień, że nie sposób chyba stworzyć ich wyczerpującego, zamknięte- go katalogu. Z pewnością znajdują się w nim zagadnienia związane z pra- wem do informacji w  ramach konkretnej procedury, dostępem do doku- mentów urzędowych, jawnością w  rozumieniu zasady proceduralnej, dostępem do danych osobowych i  wiele innych. Nie sposób ująć wszyst- kich aspektów prawa do informacji w  jednym opracowaniu, należało za- tem dokonać wyboru i zakreślić jego ramy w sposób bardziej precyzyjny. Przedmiotem niniejszego opracowania jest szeroko postrzegane prawo do informacji w  ramach postępowania administracyjnego i  sądowoadmini- 5 T. Górzyńska, Zasada jawności w administracji, PiP 1988, nr 6, s. 16. 6 Przedstawia je M. Ulasiewicz, Pojęcie i rodzaje informacji..., s. 27–28. 7 T. Górzyńska, Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i  Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 1999, s. 11. Zdaniem W. Tarasa (Prawny obowiązek informowania obywateli..., s.  67) „informacja przekazywana obywatelom przez administrację to oświadczenie wiedzy piastuna lub funkcjonariusza organu administracji państwowej albo innego podmiotu administrującego, dotyczące określonego stanu faktycznego, stanu prawne- go czy wynikających z nich konsekwencji prawnych”. 14 www.lexisnexis.pl Wstęp stracyjnego. Wybór powyższy był podyktowany rzecz jasna głównie mo- imi, od lat rozwijanymi, zainteresowaniami badawczymi, które koncentro- wały się wokół instytucji procesowych obu powyższych procedur. Dostrzegam przy tym w tym zakresie pewną lukę w literaturze, którą sta- ram się wypełnić. Z reguły bowiem prawo do informacji jest postrzegane w kontekście dostępu do informacji publicznej8, tymczasem w ramach po- stępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego występują róż- ne przejawy prawa do informacji (stanowiące odmienne aspekty tego sa- mego zjawiska) – prawo do informacji w  postępowaniu oraz prawo do informacji o postępowaniu. Prawo do informacji w postępowaniu jest re- alizowane poprzez instytucje procesowe zapewniające określonym, uprawnionym podmiotom uzyskanie odpowiedniej wiedzy umożliwiającej podejmowanie właściwych czynności procesowych w postępowaniu. Pra- wo do informacji o postępowaniu natomiast jest realizowane poprzez in- stytucje zapewniające uprawnionym podmiotom dostęp do informacji o czynnościach podejmowanych przez podmioty procesowe w toku postę- powania. W ramach tego aspektu prawa do informacji, przyjmując kryte- rium podmiotu uprawnionego do uzyskania informacji, możemy wyróżnić jawność wewnętrzną (w  odniesieniu do podmiotów biorących udział w postępowaniu) i zewnętrzną (w odniesieniu do podmiotów niebiorących w nim udziału w żadnej z ról procesowych). W ramach jawności zewnętrz- nej niezwykle istotną kwestią jest prawo dostępu do informacji znajdują- cych się w  aktach postępowania administracyjnego i  sądowoadministra- cyjnego. Powyższy podział, uwzględniający prawo do informacji w  postępowaniu oraz prawo do informacji o postępowaniu, nie jest przy tym podziałem ści- śle dychotomicznym, gdyż wskazane sfery prawa do informacji są ze sobą powiązane i  wzajemnie się przenikają. Właściwa realizacja prawa do in- formacji o postępowaniu może wpływać na realizację prawa do informacji w postępowaniu i odwrotnie, choć oczywiście nie zawsze związek taki re- alnie istnieje i nie zawsze podmiot uprawniony do uzyskania określonych informacji zamierza je w praktyce w jakikolwiek sposób wykorzystywać. Przedmiotem rozważań uczyniłam kwestie prawa do informacji w postę- powaniu administracyjnym jurysdykcyjnym ogólnym i sądowoadministra- 8 Do opracowań monograficznych w tym zakresie należą m.in.: M. Bernaczyk, Obowią- zek bezwnioskowego udostępnienia informacji publicznej, Warszawa 2008, i M. Jabłoń- ski, Udostępnianie informacji publicznej w trybie wnioskowym, Wrocław 2009. 15 Wstęp cyjnym z uwagi na niewątpliwe silne związki obu procedur. W postępowa- niu administracyjnym jurysdykcyjnym dochodzi bowiem do konkretyzacji w sposób autorytatywny stosunku administracyjnoprawnego materialne- go w drodze decyzji administracyjnej, a postępowanie sądowoadministra- cyjne służy kontroli legalności tejże konkretyzacji. Przedmiotem zaskarże- nia i  kontroli w  postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zatem „końcowy efekt postępowania organu administracji publicznej”9, nato- miast „orzeczenie sądu administracyjnego, kończące postępowanie kon- trolne, oddziałuje na postępowanie przed organami administracji publicz- nej stosownie do wyniku przeprowadzonej kontroli”10. Choć postępowanie sądowoadministracyjne nie stanowi prostej kontynuacji postępowania ad- ministracyjnego, jego byt jest uwarunkowany wcześniejszym przeprowa- dzeniem postępowania administracyjnego i  dokonaniem wspomnianej wyżej konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego. Pominięcie w ni- niejszym opracowaniu zagadnień związanych z  prawem do informacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie byłoby w moim przekona- niu zabiegiem prawidłowym, z  uwagi na ścisłe związki między obiema procedurami i ich wzajemne powiązania11. Zdaję sobie sprawę z faktu, iż kategoria „postępowanie administracyjne ju- rysdykcyjne” nie jest kategorią jednolitą. Z punktu widzenia metody i zakre- su regulacji postępowań jurysdykcyjnych przepisami k.p.a. można bowiem wyróżnić ich trzy kategorie – postępowania ogólne (w których znajdują za- stosowanie jedynie przepisy k.p.a.), postępowania odrębne, szczególne (w których przepisy k.p.a. znajdują zastosowanie, o ile brak w tym zakresie odmiennych regulacji szczególnych) oraz postępowania wyłączone (w któ- rych co do zasady przepisy k.p.a. nie znajdują zastosowania)12. W  niniej- szym opracowaniu ograniczam się jednak do analizy kwestii procesowych występujących w  postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym ogól- 9 T. Woś, w: T. Woś (red.), M. Romańska, H. Knysiak-Molczyk, Postępowanie sądowoad- ministracyjne, Warszawa 2011, s. 16. 10 Tamże. Zdaję sobie przy tym sprawę z istotnych odmienności obu postępowań i po- dzielam pogląd, że postępowanie sądowoadministracyjne jest postępowaniem samo- dzielnym, odrębnym od postępowania administracyjnego, mającym odmienny przed- miot w postaci sprawy sądowoadministracyjnej. 11 Na temat relacji między postępowaniem administracyjnym a sądowoadministracyj- nym por. T. Woś, Związki postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego, ZNUJ CMXLIX, Prace prawnicze, z. 134, Warszawa–Kraków 1989. 12 T. Woś, w: T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, A. Krawiec, M. Kamiński, T. Kiełkow- ski, Postępowanie administracyjne, Warszawa 2013, s. 84. 16 www.lexisnexis.pl Wstęp nym, pomijając zagadnienia prawa do informacji w postępowaniach admini- stracyjnych jurysdykcyjnych szczególnych (odrębnych) oraz wyłączonych, gdyż powyższa tematyka mogłaby w moim przekonaniu stanowić przedmiot odrębnego opracowania monograficznego13. Niewątpliwie prawo do informacji – w  każdym ze wskazanych wyżej aspektów – nie jest prawem o charakterze bezwzględnym i nieograniczo- nym. Istnieją bowiem wartości, których realizacja ogranicza czy wręcz wyklucza możliwość realizacji prawa do informacji (np. tajemnice chro- nione ustawowo, prawo do prywatności czy tajemnica przedsiębiorcy). Po- wstaje wówczas istotny problem ustalenia hierarchii wartości i  ich wza- jemnych relacji. Celem niniejszego opracowania jest próba ustalenia, gdzie znajdują się granice prawa do informacji, jakie czynniki mają wpływ na ich ukształto- wanie i czy granice te zostały ustalone w sposób właściwy, to jest z jednej strony zapewniający uprawnionym podmiotom odpowiedni poziom trans- parentności działań organów, na których ciąży obowiązek udzielania in- formacji, a  z  drugiej strony niepowodujący negatywnych konsekwencji w  odniesieniu do toku postępowania, np. w  kontekście jego szybkości (sprawności). Rozważania w  tym zakresie koncentruję wokół instytucji proceduralnych, podejmując próbę oceny istniejących rozwiązań praw- nych w celu ustalenia, czy istniejące instytucje procesowe stanowią odpo- wiednie gwarancje realizacji prawa do informacji zarówno w postępowa- niu, jak i o postępowaniu, w obrębie obu omawianych procedur. Tak zakreślone ramy rozważań warunkują oczywiście dobór materiału normatywnego podlegającego analizie – oprócz omówienia regulacji pro- cesowych dotyczących postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego ogólnego i  postępowania sądowoadministracyjnego odnosić się będę w szerokim zakresie do regulacji zawartej w ustawie z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, starając się znaleźć granice, w których powyższa regulacja ma zastosowanie do informacji publicznych znajdują- cych się w aktach postępowań administracyjnych i sądowoadministracyj- nych. Pomijam natomiast z zasadzie w sposób zamierzony – także niezwy- 13 Odmienne regulacje prawne związane z prawem do informacji np. w postępowaniu podatkowym czy też postępowaniu w sprawie ochrony środowiska niewątpliwie zasłu- gują na uwagę, jednak ramy opracowania nie pozwalają na ujęcie w nim wszelkich za- gadnień związanych z prawem do informacji, co determinuje konieczność dokonania ich wyboru. 17 Wstęp kle istotne z  punktu widzenia granic prawa do informacji – zagadnienia ograniczeń prawa do informacji publicznej z uwagi na ochronę informacji niejawnych, innych tajemnic ustawowo chronionych, prywatność osoby fizycznej oraz tajemnicę przedsiębiorcy. Jest to podyktowane w pierwszej kolejności zakreślonym obszarem zagadnień sprowadzających się w zasa- dzie do instytucji prawa procesowego, a w dalszej kolejności faktem, iż po- wyższe kwestie były już przedmiotem licznych opracowań i nie widzę po- trzeby ich powielania. W sposób zamierzony pomijam w dalszych rozważaniach również zagad- nienia związane z ponownym wykorzystywaniem informacji publicznej14, gdyż dotyczą one wykorzystywania informacji publicznej już znajdującej się w posiadaniu uprawnionego podmiotu lub mogącej się znaleźć w jego posiadaniu w wyniku uwzględnienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Szczegółowe rozważania na gruncie wyżej wymienionych regulacji praw- nych zostaną poprzedzone analizą pojęcia i zakresu prawa do informacji na gruncie Konstytucji RP, jak również regulacji prawa międzynarodowe- go i europejskiego. Zagadnienia powyższe traktuję jako wprowadzenie do dalszych rozważań, stąd pozwalam sobie na ich przedstawienie z uwzględ- nieniem niższego stopnia szczegółowości15. Analiza pojęcia i zakresu pra- wa do informacji na tle prawnoporównawczym ma w założeniu stanowić ilustrację szczegółowych rozważań osadzonych w  materiale normatyw- nym na gruncie polskiego prawa. Ujęcie powyższych zagadnień w niniej- szym opracowaniu wydaje się celowe dla stworzenia pewnej płaszczyzny porównawczej, która pozwoli na spojrzenie na rodzime regulacje prawne z odpowiednim dystansem. 14 Uregulowane w rozdziale 2a u.d.i.p. 15 Czynię to również z uwagi na fakt, iż powyższa tematyka była już poruszana w licz- nych opracowaniach; por. m.in. T. Górzyńska, Prawo do informacji i  zasada jawności administracyjnej..., s. 40–84; T.R. Aleksandrowicz, Komentarz do ustawy o dostępie do informacji publicznej, Warszawa 2008, s.  11–49; M. Jabłoński, K. Wygoda, Dostęp do informacji..., s.  17–106; M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w  świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Toruń 2002, s.  7–20 i  powoływaną w powyższych opracowaniach literaturę; L. Carrasco Macía, Ustawy o informacji, poli- tyka dostępu do informacji rządowych oraz projekty rozwiązań w tej dziedzinie w pań- stwach członkowskich Unii Europejskiej, http://biurose.sejm.gov.pl/teksty_pdf_00/mid- 290.pdf [dostęp 15 czerwca 2013 r.]. 18 www.lexisnexis.pl Rozdział I Pojęcie i zakres prawa do informacji Prawo do informacji jest obecnie bez wątpienia postrzegane jako jedno z  praw człowieka, należące do katalogu praw obywatelskich i  politycz- nych. W doktrynie podnosi się, że jego właściwa realizacja wpływa pozy- tywnie na rozwój demokracji i stymuluje rozwój społeczeństwa obywatel- skiego16. Stworzenie jednolitej definicji prawa do informacji nastręczałoby jednak znacznych trudności, z  uwagi na różnorodność jego desygnatów. Z  pewnością pojęcie prawa do informacji pozostaje w  związku z  zasadą jawności, w  tym także jawności administracyjnej, która jest rozumiana jako dostęp do informacji administracyjnych, to jest informacji pozostają- cych w  dyspozycji administracji sensu largo17. Powyższa zasada z  jednej strony nakłada na organy administracji obowiązek „ujawniania informa- cji, komunikowania, rozpowszechniania, dostępu do dokumentów, wiado- mości, wszelkiego rodzaju informacji, w granicach prawa”, a drugiej stro- ny tworzy prawo zainteresowanego domagania się od administracji realizacji powyższego obowiązku18. W niniejszym opracowaniu pojęcie i zakres prawa do informacji postrze- gam szeroko, nie ograniczając go do pojęcia informacji publicznej, o której mowa w ustawie o dostępie do informacji publicznej. W pojęciu prawa do informacji mieścić się będą zatem uprawnienia wynikające z zasad proce- duralnych – udzielania informacji i jawności postępowania (zarówno we- wnętrznej, jak i zewnętrznej). Wspomniane prawo dostępu do informacji publicznej stanowi natomiast istotny element jawności zewnętrznej za- równo w  postępowaniu administracyjnym, jak i  sądowoadministracyj- 16 T.R. Aleksandrowicz, Komentarz do ustawy o dostępie do informacji..., s. 11. 17 T. Górzyńska, Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej..., s. 15. 18 Tamże. 19 Rozdział I. Pojęcie i zakres prawa do informacji nym, ściśle związany z  zagadnieniem udostępniania akt sprawy admini- stracyjnej i sądowoadministracyjnej. Prawo wglądu do akt sprawy stanowi przy tym wyraz zarówno jawności wewnętrznej, jak i zewnętrznej, z tym iż zróżnicowane są podstawy prawne wskazanych aspektów zasady jaw- ności, o czym będzie mowa w rozdziale IV.3. 1. Prawo do informacji w ujęciu konstytucyjnym W polskim porządku prawnym prawo do informacji podlega ochronie kon- stytucyjnej dopiero od chwili wejścia w życie Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.19. Do czasu uchwalenia powyższego aktu prawnego prawo do in- formacji w polskim systemie prawnym miało charakter ograniczony, gdyż przysługiwało jedynie podmiotom biorącym udział w konkretnym postę- powaniu i sprowadzało się do obowiązku podmiotu prowadzącego postę- powanie informowania jego uczestników o ich uprawnieniach związanych z tokiem postępowania. Szersze prawo do uzyskiwania informacji o dzia- łalności podmiotów publicznych dotyczyło jedynie szczególnych kategorii podmiotów, np. dziennikarzy, radnych, parlamentarzystów czy członków organizacji społecznych20. Istniały zatem prawne podstawy do zapewnie- nia jawności wewnętrznej postępowania, natomiast jawność zewnętrzna była w znaczący sposób ograniczona. W obecnie obowiązującej ustawie zasadniczej prawu do informacji zostały w  sposób wyraźny poświęcone cztery przepisy znajdujące się w  rozdzia- le II, zatytułowanym „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”: 1) art. 51, zgodnie z którym nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o  obywatelach niż niezbędne w  demokratycznym państwie prawnym. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych do- kumentów i  zbiorów danych, a  ograniczenie tego prawa może określić jedynie ustawa. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunię- cia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w  sposób 19 Gwarancje dostępu do informacji zawierają także konstytucje innych państw euro- pejskich, np. Austrii, Republiki Federalnej Niemiec, Belgii, Portugalii czy Szwecji; por. T.R. Aleksandrowicz, Komentarz do ustawy o dostępie do informacji..., s. 14–17, 21–22. 20 Por. B. Kudrycka, S. Iwanowski, Prawo obywateli do informacji o  działaniach orga- nów administracji publicznej, PiP 1999, nr 8, s. 70. 20 www.lexisnexis.pl 1. Prawo do informacji w ujęciu konstytucyjnym sprzeczny z  ustawą. Zasady i  tryb gromadzenia oraz udostępniania in- formacji określa ustawa. Rozwinięciem powyższej zasady konstytucyj- nej jest w szczególności zasada jawności wewnętrznej postępowania ad- ministracyjnego i  sądowoadministracyjnego, wyrażająca się w  prawie dostępu do akt tychże postępowań; 2) art. 54, zgodnie z którym każdemu zapewnia się wolność wyrażania swo- ich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, a cenzu- ra prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej; 3) art. 61, który stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informa- cji o  działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o  działalności organów samorządu gospodarczego i  zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w ja- kim wykonują one zadania władzy publicznej i  gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z  powszech- nych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Ograni- czenie prawa do uzyskiwania informacji może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w  ustawach ochronę wolności i  praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Tryb udzielania powyższych informacji określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i  Senatu ich regulaminy. Powyższa zasada konstytucyjna znaj- duje rozwinięcie w przepisach u.d.i.p., które stanowią w szczególności podstawę jawności zewnętrznej akt postępowań w  sprawach admini- stracyjnych i sądowoadministracyjnych; 4) art. 74 ust. 3 statuujący prawo do informacji o stanie i ochronie środo- wiska21. 21 Jak już zapowiadałam we wstępie, problematyka prawa do informacji o  stanie i ochronie środowiska nie stanowi przedmiotu niniejszego opracowania. Na powyższy temat por. m.in.: A. Barczewska-Dziobek, Dostęp do informacji o  środowisku natural- nym człowieka a realizacja prawa do dobrej administracji, Pr.iŚrod. 2010, nr 4, s. 68–74; Z. Bukowski, Konstytucyjne podstawy obowiązków państwa w zakresie ochrony środowi- ska, Pr.iŚrod. 2002, nr 4, s. 63–73; A. Krzywoń, Konstytucja RP a środowisko, PiP 2012, nr 8, s. 3–17. 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: