Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00468 007402 13281468 na godz. na dobę w sumie
Grupy dyspozycyjne społeczeństwa w świetle potrzeb bezpieczeństwa państwa. Tom 1 Teoretyczne aspekty przygotowania i funkcjonowania grup dys... - ebook/pdf
Grupy dyspozycyjne społeczeństwa w świetle potrzeb bezpieczeństwa państwa. Tom 1 Teoretyczne aspekty przygotowania i funkcjonowania grup dys... - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-446-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Bezpieczeństwo od zarania ludzkości było przedmiotem zainteresowania człowieka, społeczeństwa i organizacji państwowych, głównie
w wymiarze doktrynalnym i praktycznym. Zapewnienie bezpieczeństwa wymagało od państwa powołania i utrzymania wielu instytucji wykonawczych
z odpowiednimi kompetencjami. Ponieważ zagrożenia bezpieczeństwa, niezależnie od ich źródeł, mogą wystąpić obecnie w każdej sytuacji,miejscu i czasie, koniecznością jest utrzymywanie części tych wyspecjalizowanych instytucji w ciągłej zdolności do reagowania. Instytucje te
w swoich ramach do bezpośrednich działań powołują grupy dyspozycyjne, które są różnie ujmowane i interpretowane w literaturze, ale ich wspólnym
celem jest bezpośrednia, bezzwłoczna ochrona i obrona społeczeństwa przed wszelkimi zagrożeniami, niezależnie czy są to grupy militarne, paramilitarne, cywilne czy ochotnicze. Specyfiką tych grup jest to, że ich członkami są zazwyczaj osoby wyróżniające się poświęceniem i zaangażowaniem w realizację zadań w sytuacjach trudnych, wymagających odwagi, poświęcenia i dyspozycyjności. Ze względu na trudne warunki działania wymagają one specyficznych procedur, doboru personelu i sposobów przygotowania.
Jednym z bardzo istotnych aspektów tego bezpieczeństwa jest odpowiednie przygotowanie wszystkich podmiotów do efektywnej realizacji
przypisanych im zadań.
Bezpieczeństwo było również od wieków przedmiotem poznania naukowego, ale dopiero kilka lat temu doczekało się w Polsce wyodrębnienia jako samodzielna dyscyplina naukowa. Wydarzenie to zintensyfikowało badania naukowe związane z wszelkimi aspektami poznania naukowego bezpieczeństwa, w tym zapoczątkowało porządkowanie języka jego opisu, tworzenie specyficznych metodyk poznania, usprawnianie funkcjonowania wszelkich podmiotów bezpieczeństwa i kierowanie nimi. Owocem tego jest liczący się dorobek naukowy związany zarówno z aspektami teoretycznymi, jak i praktycznymi grup dyspozycyjnych.
Niniejsza trzytomowa publikacja jest zarówno wyrazem samodzielnej aktywności przedstawicieli polskich środowisk naukowych, jak i tej pod
auspicjami Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie posiadającej znaczący dorobek badawczy, szczególnie w obszarze bezpieczeństwa i porządku publicznego. Od wielu lat prowadzone są tu badania związane z wieloma aspektami bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz publikuje się ich wyniki.
Właśnie przygotowaniu służb dyspozycyjnych do działań w sytuacjach kryzysowych poświęcony jest niniejszy zbiór opracowań, artykułów i referatów
konferencyjnych, zawierający wyniki badań znaczących ośrodków naukowychw Polsce. Stanowi on ważny głos naukowców w rozwoju nauk o bezpieczeństwie.
W niniejszym tomie przedstawione zostały teoretyczne aspekty przygotowania i funkcjonowania grup dyspozycyjnych państwa.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Grupy dyspozycyjne społeczeństwa w świetle potrzeb bezpieczeństwa państwa Tom 1 Teoretyczne aspekty przygotowania i funkcjonowania grup dyspozycyjnych państwa Pod redakcją: Piotra Bogdalskiego, Danuty Bukowieckiej Roberta Częścika, Bogdana Zdrodowskiego Szczytno 2014 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. zw. dr hab. Roman Maciej Kalina prof. zw. dr hab. Jarosław Wołejszo dr hab. Ryszard Olszewski Redakcja Wydawcy Justyna Zaryczna Robert Ocipiński Projekt okładki Jan Napiórkowski © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2014 978-83-7462-409-1 ISBN 978-83-7462-410-7 e-ISBN ISBN tomu 1 978-83-7462-411-1 e-ISBN tomu 1 978-83-7462-446-6 Druk i oprawa: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 16,06 ark. wyd. (1 ark. wyd. = 40 tys. znaków typograficznych) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................................ Bogdan Zdrodowski Ujęcie bezpieczeństwa ...................................................................................... Security Framework 5 7 Sławomir Zalewski Grupy dyspozycyjne w społeczeństwie obywatelskim ............................... 21 Dispositional Groups in Civil Society Jan Maciejewski, Daria Hofman Grupy dyspozycyjne wobec zagrożeń bezpieczeństwa w perspektywie socjologicznej ..................................................................................................... 39 Dispositional Groups in Consideration of Security Risk in Sociology Perspective Józef Marczak, Ryszard Jakubczak Kultura strategiczna w Polsce — pojęcie, ocena stanu i prognoza rozwoju ................................................................................................................ 55 Strategic Culture in Poland — Concepts, Assessment and Forecast of Development Tadeusz Ambroży, Juliusz Piwowarski, Henryk Duda, Jozef Matis Rola intelektualizacji w procesie szkolenia grup dyspozycyjnych .................................................. 87 The Role of Intellectualization in Training Process of Dispositional Groups Mariusz Kramarczyk, Sabina Kramarczyk Bezpieczeństwo państwa a przygotowanie psychofizyczne policjantów do działań interwencyjnych ...................................................... 113 State Security and Police Officers’ Psychophysical Preparation for Interventions Ewa Grudziewska, Ewelina Tymoszuk, Szymon Tajak Style rozwiązywania konfliktów wśród funkcjonariuszy Policji ............ 129 Styles of Resolving Conflicts Among Police Officers Jarosław Truchan, Kamil Galicki Współdziałanie sił specjalnych Policji i Żandarmerii Wojskowej jako wybranych komponentów grup dyspozycyjnych państwa ............... 141 Cooperation Between Police Special Forces and Military Police as Selected Components of Dispositional Groups ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Waldemar Zubrzycki Potencjalne możliwości współdziałania policji i straży miejskiej w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom terrorystycznym ................... 153 Potential Cooperation Between Police and Municipal Guard in Counteracting Terrorist Threats Dominik Hryszkiewicz, Katarzyna Sklepkowska Potrzeby i oczekiwania społeczne w budowaniu odpowiedzialnej społecznie Policji ...................................... 169 Social Needs and Expectations in Creating Socially Responsible Police Cezary Tatarczuk Wrażliwość społeczna funkcjonariuszy grup dyspozycyjnych społeczeństwa na przykładzie Straży Miejskiej w Gdyni. Raport z badań ................................................................................................................. 191 Social Sensitivity of Public Officers Members of Dispositional Groups Illustrated with the Example of the Municipal Guard in Gdynia. Test Report Ryszard Kałużny Idea dzielności w służbie funkcjonariuszy grup dyspozycyjno ‑mundurowych ................................................................ 217 The Idea of Bravery in the Service of Uniformed Public Service Officers Kornelia Stępień Aktualne tendencje zachowań przestępczych nieletnich w kontekście czynników determinujących ich występowanie i kompetencji podmiotów mogących im zapobiegać ........................................................... 233 Current Tendencies of the Criminal Behaviour of Juveniles in the Context of Determinants for their Appearance and the Competence of Authorities Responsible for Preventing Juvenile Crime Zdzisław Czaplicki Aktywność fizyczna i środowisko a zdrowie człowieka ............................ 251 Effect of Physical Activity and Environment on Human Health Andrzej Tomczak Przygotowanie studentów akademii wychowania fizycznego do służby w grupach dyspozycyjnych ............................................................ 275 Preparation of University Physical Education Students for Service in Disposable Groups Joanna Renata Syska Zainteresowania trzynastoletnich gimnazjalistów związane z edukacją przygotowującą do pracy w służbach dyspozycyjnych .......... 287 The Interests of Thirteen-year-old Middle School Learners Connected with Education which Prepares for Work in Uniformed Services ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wprowadzenie Bezpieczeństwo od  zarania ludzkości było przedmiotem zaintere- sowania człowieka, społeczeństwa i organizacji państwowych, głównie w wymiarze doktrynalnym i praktycznym. Zapewnienie bezpieczeństwa wymagało od państwa powołania i utrzymania wielu instytucji wykonaw- czych z odpowiednimi kompetencjami. Ponieważ zagrożenia bezpieczeń- stwa, niezależnie od ich źródeł, mogą wystąpić obecnie w każdej sytuacji, miejscu i czasie, koniecznością jest utrzymywanie części tych wyspecja- lizowanych instytucji w ciągłej zdolności do reagowania. Instytucje te w swoich ramach do bezpośrednich działań powołują grupy dyspozycyjne, które są różnie ujmowane i interpretowane w literaturze, ale ich wspól- nym celem jest bezpośrednia, bezzwłoczna ochrona i obrona społeczeń- stwa przed wszelkimi zagrożeniami, niezależnie czy są to grupy militarne, paramilitarne, cywilne czy ochotnicze. Specyfiką tych grup jest to, że ich członkami są zazwyczaj osoby wyróżniające się poświęceniem i zaangażo- waniem w realizację zadań w sytuacjach trudnych, wymagających odwagi, poświęcenia i dyspozycyjności. Ze względu na trudne warunki działania wymagają one specyficznych procedur, doboru personelu i sposobów przy- gotowania. Jednym z bardzo istotnych aspektów tego bezpieczeństwa jest odpowiednie przygotowanie wszystkich podmiotów do efektywnej realiza- cji przypisanych im zadań. Bezpieczeństwo było również od  wieków przedmiotem poznania naukowego, ale dopiero kilka lat temu doczekało się w Polsce wyodrębnie- nia jako samodzielna dyscyplina naukowa. Wydarzenie to zintensyfikowało badania naukowe związane z wszelkimi aspektami poznania naukowego bezpieczeństwa, w tym zapoczątkowało porządkowanie języka jego opisu, tworzenie specyficznych metodyk poznania, usprawnianie funkcjonowania wszelkich podmiotów bezpieczeństwa i kierowanie nimi. Owocem tego jest liczący się dorobek naukowy związany zarówno z aspektami teoretycznymi, jak i praktycznymi grup dyspozycyjnych. Niniejsza trzytomowa publikacja jest zarówno wyrazem samodzielnej aktywności przedstawicieli polskich środowisk naukowych, jak i tej pod auspicjami Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie posiadającej znaczący doro- bek badawczy, szczególnie w obszarze bezpieczeństwa i porządku publicz- nego. Od wielu lat prowadzone są tu badania związane z wieloma aspek- tami bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz publikuje się ich wyniki. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 5 Właśnie przygotowaniu służb dyspozycyjnych do działań w sytuacjach kry- zysowych poświęcony jest niniejszy zbiór opracowań, artykułów i referatów konferencyjnych, zawierający wyniki badań znaczących ośrodków nauko- wych w Polsce. Stanowi on ważny głos naukowców w rozwoju nauk o bez- pieczeństwie. W niniejszym tomie przedstawione zostały teoretyczne aspekty przygo- towania i funkcjonowania grup dyspozycyjnych państwa. Redaktorzy 6 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr hab. inż. Bogdan Zdrodowski Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Ujęcie bezpieczeństwa Streszczenie. Bezpieczeństwo jest jedną z podstawowych katego- rii przypisywanych większości bytów realnych, którymi mogą być zarówno ludzie, społeczeństwa, organizacje, jak i rzeczy, zjawiska czy procesy. Zatem bezpieczeństwo jest przedmiotem poznania wielu dziedzin aktywności człowieka i z tego względu ujmo- wane jest bardzo różnie, w zależności od sposobu postrzegania i potrzeb. Każda dziedzina naukowa posiada swoje specyficzne podejście poznawcze i  bada bezpieczeństwo specyficznymi metodami, a wyniki opisuje specyficznym językiem. Treści tego artykułu zmierzają do tworzenia wspólnej płaszczyzny pozna- wania bezpieczeństwa jako kategorii uniwersalnej, stworzenia powszechnie akceptowalnego języka opisu bezpieczeństwa, by można było wzajemnie się komunikować, by wiedza o bezpie- czeństwie mogła być transponowana pomiędzy dyscyplinami i w treści kształcenia, by wyniki badań w formie i treści zrozu- miałej mogły być transponowane również do sfery praktycznej. Słowa kluczowe: bezpieczeństwo, istota bezpieczeństwa, typologia bezpieczeństwa, środowisko bezpieczeństwa Abstract. Security is  one of  the  basic categories assigned with most of  genuine entities which can be both human beings, societies, organizations, as well as matters, phenom- ena and processes. Thus, security is a subject of knowledge in many fields of human activity and, therefore, recognized very differently depending on the perception and needs. Each scientific discipline has got its specific cognitive approach, it examines security and describes results with its own meth- ods and language. The contents of this article are intended to create a common ground for learning about safety as a uni- versal category, to create a universally acceptable language for describing security to be able to communicate with each other, to have the knowledge about security transposed between disciplines and into the contents of education as well as into practice. Keywords: security, essence of security, typology of security, security environment Bezpieczeństwo jako jedna z podstawowych potrzeb człowieka dotyczy prawie wszystkich obszarów ludzkiej aktywności i w związku z tym defi- niowana jest bardzo różnie przez różne dyscypliny. Każda z tych dyscy- plin ukierunkowana jest na konkretne aspekty bezpieczeństwa, co wiąże się z odmiennymi celami poznania, stosowanymi metodami i stosowanym językiem. Wyjaśnienie istoty bezpieczeństwa możliwe jest w kilku jego aspektach. Najistotniejszym z nich jest interpretacja samego zjawiska, jakim jest bez- pieczeństwo. Równie istotny jest sposób jego postrzegania1. Ze względu na to, że bezpieczeństwo było i jest przedmiotem pozna- nia wielu dyscyplin naukowych, każda z  nich specyficznie ujmowała 1 Instytucję (osobę) postrzegającą (badającą, opisującą, stosującą) bezpieczeństwo określa się mianem podmiotu bezpieczeństwa. Również podmiot bezpieczeń- stwa utożsamia się często z kategorią, której dotyczy bezpieczeństwo, i w tym znaczeniu będzie ono używane w tym rozdziale. 7 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bogdan Zdrodowski i definiowała bezpieczeństwo. Stąd tyle spotykanych jego definicji, ujęć, klasyfikacji2, systematyk3, typologii4, typizacji5 i kategoryzacji6. Niestety, wiele definicji bezpieczeństwa jest opisem niewyjaśniającym istoty tej kate- gorii i oznaczać może co innego dla każdego odbiorcy. Bezpieczeństwo ujmowane jest co najmniej w trzech wymiarach: onto- logicznym, wskazującym na istotę jego bytu; epistemologicznym, określa- jącym sposoby jego naukowego poznania oraz znaczeniowym (przedmio- towym), wyjaśniającym czym ono jest. 1. Ontologia bezpieczeństwa Wymiar ontologiczny dotyczy natury bezpieczeństwa i wyjaśnia, czym jest jego byt. Czy jest to byt realny, samodzielnie funkcjonujący niezależnie od innych bytów? A może to byt wyłącznie towarzyszący innemu (podmio- towi bezpieczeństwa)? Ale wówczas należy wyjaśnić, czym jest ten podmiot bezpieczeństwa? A może bezpieczeństwo jest tylko artefaktem lub wręcz abstraktem, czyli subiektywnym wytworem ludzkiego umysłu? Poszukując natury bezpieczeństwa, należy sięgnąć do historii myśli o  bezpieczeństwie i  postrzegania go przez klasyków, takich jak Ber- nard Brodie7, który uważał, że  bezpieczeństwo jest pochodną warto- ścią mającą istotne znaczenie tylko w relacji czasu, jako że promuje ona i utrzymuje inne wartości, które były lub są godne ochrony, choć rozpa- 2 Klasyfikacja rozumiana jest tu jako podział logiczny bezpieczeństwa na pod- rzędne kategorie, klasy. Zob. Z. Cackowski i in. (red.), Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny, Warszawa 1987, s. 283–297. 3 Systematyka rozumiana jest tu jako optymalna klasyfikacja bezpieczeństwa, spełniająca warunki istotności i porządku kryteriów jego podziału, a także rozłączności i zupełności. Zob. Z. Cackowski i in. (red.), Filozofia…, wyd. cyt., s. 294. 4 Typologia rozumiana jest tu jako szeregowanie i logiczne porządkowanie ele- mentów bezpieczeństwa z punktu widzenia określonego typu. 5 Typizacja rozumiana jest tu jako szeregowanie elementów bezpieczeństwa w określone typy. 6 Kategoryzacja rozumiana jest tu jako przypisywanie bezpieczeństwa do określo- nej kategorii rzeczywistości, na podstawie jego cech. 7 Profesor nauk politycznych, strateg i teoretyk wojskowy, twórca podstaw stra- tegii nuklearnej USA, znany jako American Clausewitz. Traktował on bezpie- czeństwo jako cel możliwy do osiągnięcia zarówno środkami militarnymi, jak i niemilitarnymi, odnosząc je do bezpieczeństwa narodowego (państwa). 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Ujęcie bezpieczeństwa trywana w relacji wielkości zagrożenia wartość ta może zastąpić wszystkie inne wartości8. Już to ujęcie, sprzed przeszło 60 laty, wyraźnie wskazuje, że bezpieczeństwo jest jedynie pochodną innej rzeczywistości, a nie samo- dzielnym bytem. Podobnie współcześnie bezpieczeństwo postrzega Stani- sław Koziej9, twierdząc, że przejawia się ono we wszystkich dziedzinach aktywności podmiotu i stąd jego struktura jest w istocie tożsama ze struk- turą funkcjonowania podmiotu10. Podobne stanowisko prezentuje również Andrzej Glen, zajmujący się bezpieczeństwem narodowym, który twierdzi, że posiada ono swoje odniesienie zarówno realne, jak i konceptualne11, co jest oczywiste, ponieważ każdy realny przedmiot poznania znajduje swoje odbicie w świadomości ludzkiej. Zatem wyjaśniając istotę bezpieczeństwa, kluczowe jest spostrzeżenie, że jest ono zawsze upodmiotowione, co oznacza, że nie jest samodzielnym bytem, a zawsze przypisywane jest konkretnemu podmiotowi. Wynika stąd konstatacja, że to rodzaj bytu podmiotu określa, czy przypisywane jemu bezpieczeństwo jest bytem realnym, czy abstraktem. Ponieważ w literaturze przedmiotu spotkać można dwojakie ujęcie podmiotu bezpieczeństwa, w tym miejscy należy się wyjaśnienie dotyczące jego podmiotowości. Pierwsze ujęcie traktuje podmiot jako byt, któremu przypisywane jest bezpieczeństwo. W drugim znaczeniu podmiotem jest osoba badająca (postrzegająca, realizująca) bezpieczeństwo. W dalszej czę- ści tego materiału, jako podmiot bezpieczeństwa przyjęto jego pierwsze rozumienie z przytoczonych powyżej. Stanisław Koziej za podmiot bezpieczeństwa uznaje wszystkie jed- nostki mające własne interesy i wyrażające ambicje realizacji tych intere- sów. Mogą to być pojedyncze osoby, różne grupy społeczne, narody, spo- łeczności międzynarodowe i wreszcie cała ludzkość. Stosownie do tego wyodrębnia on różne rodzaje bezpieczeństwa: indywidualne (personalne), grupowe (rodowe, plemienne), narodowe (państwowe), międzynarodowe (regionalne, globalne)12. 8 B. Brodie, Strategy as a science, “World Politics” 1949, Vol. 1, No. 4, s. 477. 9 Profesor, specjalista z zakresu obronności i bezpieczeństwa, wiceminister Mini- sterstwa Obrony Narodowej, szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego. 10 S. Koziej, Bezpieczeństwo: istota, podstawowe kategorie i historyczna ewolucja, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2011, nr 18. 11 A. Glen, Ontologiczno -metodologiczne aspekty pojmowania bezpieczeństwa narodowego [w:] P. Sienkiewicz, M. Marszałek, H. Świeboda (red.), Metodologia badań bezpieczeństwa narodowego, t. 3, Warszawa 2012, s. 21. 12 S. Koziej, Bezpieczeństwo…, wyd. cyt. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 Bogdan Zdrodowski Ze względu na to, że bezpieczeństwo jest potrzebą podmiotową, ozna- cza, że jest ono zawsze upodmiotowione i zależne od rodzaju podmiotu — od jednostek poczynając, na grupach społecznych kończąc, włączając w to struktury organizacyjne (instytucje) reprezentujące różne rodzaje społecz- ności (państwa, narody, systemy międzynarodowe)13. 2. Epistemologia bezpieczeństwa Wymiar epistemologiczny związany jest ze sposobami pozyskiwania wiedzy o bezpieczeństwie, w tym ze sposobami naukowo wyjaśniającymi i rozumiejącymi tę kategorię, które wynikają z poglądów autorów, a zwłasz- cza z reprezentowanej przez nich postawy poznawczej: obiektywizmu lub subiektywizmu. W podejściu obiektywistycznym badacz koncentruje się na poznaniu obiektywnej rzeczywistości, uznając, że bezpieczeństwo jest realną, obiektywną częścią każdego podmiotu. W podejściu subiektywi- stycznym zakłada się, że byt realny określany jest świadomością postrze- gającego, czyli nie istnieje poza świadomością człowieka. W tym ujęciu bezpieczeństwo postrzegane jest jako subiektywne poczucie (odczucie) społeczne, grupowe czy jednostkowe. Nauki o bezpieczeństwie są naukami społecznymi, które preferują dwa podejścia poznawcze: realistyczne i idealistyczne14. Podejście reali- styczne (często utożsamiane z postrzeganiem tradycyjnym) traktuje bez- pieczeństwo z punktu widzenia siły (potęgi) podmiotu, koncentrując się na budowaniu odstraszającego potencjału podmiotu mogącego realnie przeciwstawić się wszelkim jego zagrożeniom. Z kolei podejście ideali- styczne ukierunkowane jest na myślenie, że wszyscy uczestnicy otocze- nia podmiotu nie ukierunkowują swoich interesów przeciwko niemu. I właśnie te dwa podejścia są dominujące również przy poznaniu bezpie- czeństwa. Z tego, że nauki o bezpieczeństwie są naukami społecznymi, wynika, że metody poznania nauk społecznych i język opisu wyników są właściwe dla bezpieczeństwa. 13 R. Zięba, J. Zając, Budowa zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Polski. Ekspertyza, Warszawa 2010, https://www.mir.gov.pl/rozwoj_regional ny/ Polityka_rozwoju/SRK/Ekspertyzy_aktualizacja_SRK__1010/ Docu ments/ budowa_zintegrowanego_systemu_bezpieczenstwa_narodowego_ Pol ski_ eks pertyza_2010.pdf , dostęp: 2 lipca 2014 r.; R. Zięba, O tożsamości nauk o bez- pieczeństwie, „Zeszyty Naukowe AON” 2012, nr 1 (86). 14 Por. R. Zięba, O tożsamości…, wyd. cyt. 10 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Ujęcie bezpieczeństwa 3. Istota (znaczenie) bezpieczeństwa Genezy naukowych ujęć bezpieczeństwa należy poszukiwać w naukach o polityce, naukach technicznych i o obronności (dawnych naukach woj- skowych). To głównie te nurty naukowe dały podwaliny pod obecne postrzeganie bezpieczeństwa. Już dawno porzucono postrzeganie bezpie- czeństwa jedynie jako wojskowo -politycznej dziedziny aktywności pań- stwa, w rodzaju: …to wolność od szkodliwości wojen czy …to stan nieza- grożenia, spokoju, pewności. Podobną postawę jednowymiarowego ujęcia bezpieczeństwa przez pryzmat przeciwstawienia się zagrożeniom pre- zentował szwajcarski politolog Daniel Frei, który twierdził, że „[…] stan bezpieczeństwa występuje jedynie wówczas, kiedy brak jest rzeczywi- stego zagrożenia (czynnik obiektywny) i brak poczucia zagrożenia (czyn- nik subiektywny) […]”15. Podobnie Daniel Lerner w definicji bezpieczeń- stwa zawartej w Słowniku nauk społecznych — wydanym pod auspicjami UNESCO — twierdził, że „[…] w najbardziej dosłownym znaczeniu bez- pieczeństwo jest właściwie identyczne z pewnością i oznacza brak zagroże- nia fizycznego albo ochronę przed nim”16. Graham Evans i Jeffrey Newn- ham17 uważają wprost, że bezpieczeństwo jest terminem oznaczającym po prostu brak zagrożeń dla podstawowych wartości podmiotu18. Powyższe ujęcia bezpieczeństwa rozumiane są jako synonim braku zagrożeń, ochrona przed zagrożeniami, a także jako pewność będąca wyni- kiem niewystępowania zagrożeń, ale także jako skuteczne działania w celu zapobiegania im. Podobną opinię wyrazili Ryszard Zięba i Justyna Zając w ekspertyzie opracowanej na potrzeby strategicznego przeglądu bezpie- czeństwa19. W takim ujęciu bezpieczeństwo najczęściej definiowanych podmiotów, jakimi są naród i państwo, rozumiane jest jako zdolność państwa i jego społeczeństwa do zapewnienia pewności przetrwania (państwa jako insty- tucji, narodu jako grupy etnicznej, biologicznego przeżycia ludności), 15 D. Frei, Sicherheit. Grundfragen der Weltpolitik, Stuttgart 1977, s. 17–21 [cyt. za:] R. Zięba, O tożsamości…, wyd. cyt. oraz R. Zięba, Instytucjonalizacja bez- pieczeństwa europejskiego. Koncepcje — struktury — funkcjonowanie, Warszawa 2004, s. 29. 16 J.W. Gould, W.L. Kolb (eds.), A Dictionary of the Social Sciences, London 1964, s. 629 [tłum. własne B.Z.]. 17 Wykładowcy nauk politycznych University of Wales, Swansea. 18 G. Evans, J. Newnham, The Penguin Dictionary of International Relations, Lon- don 1998, s. 39. 19 Zob. R. Zięba, J. Zając, Budowa…, wyd. cyt. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 Bogdan Zdrodowski integralności terytorialnej, niezależności politycznej, stabilności wewnętrz- nej oraz jakości życia. Pewność ta jest kształtowana przez działania nega- tywne polegające na eliminowaniu zagrożeń zewnętrznych i powstających w ramach państwa oraz działania pozytywne zapewniające przetrwanie, posiadanie (tożsamość), funkcjonowanie i swobody rozwojowe państwa i narodu (społeczeństwa)20. Takie ujmowanie bezpieczeństwa zmierza, oprócz poszerzania zakresu pojęciowego, do jego atomizacji i próby jednoznacznego określania wszel- kich zagrożeń, czynników i właściwości, co jest w odniesieniu do rzeczy- wistości nierealne. Również postrzeganie bezpieczeństwa jednowymiarowo jako: stan, pro- ces, poczucie, percepcja, sytuacja, zdolność, potrzeba — są niewystarcza- jące, sektorowe i niepełne. Obecnie coraz częściej pojawiają się poglądy sytuujące bezpieczeństwo jako podstawową wartość podmiotu, ale również jako jeden z zasadniczych celów jego działania. Jest to bardzo interesujące ujęcie bezpieczeństwa, ale uprawnione przede wszystkim w stosunku do konkretnych podmiotów, jakimi są państwo czy naród. Stosunkowo tradycyjne ujęcie bezpieczeństwa związane jest z utożsamie- niem go z potrzebą podmiotu, często traktowaną jako egzystencjalna. Nie- wątpliwie ojcem tego ujęcia jest Abraham Maslow, który sytuuje bezpieczeń- stwo na drugim poziomie potrzeb, tuż za potrzebami egzystencjalnymi21. Podobnie ujmuje bezpieczeństwo Roman Kuźniar, traktując je jako pierwotną, egzystencjalną potrzebę jednostek, grup społecznych i państw, w rozumieniu nie tylko przetrwania, ale także rozwoju22. Ryszard Zięba również uważa, że bezpieczeństwo jest potrzebą egzystencjalną, czyli zwią- zaną z istnieniem danego podmiotu. Potrzeba ta ma charakter złożony i obejmuje zaspokojenie takich potrzeb szczegółowych, jak: trwanie (prze- trwanie, samozachowanie), całość, tożsamość (identyczność), niezależność, spokój, posiadanie oraz pewność funkcjonowania i rozwoju23. Bardzo podobne do ujęcia bezpieczeństwa jako potrzeby podmiotu jest ujęcie bezpieczeństwa jako pewności do przetrwania i  rozwoju, który to pogląd reprezentuje Jerzy Stańczyk, twierdząc, że bezpieczeń- stwo jest obiektywną pewnością gwarancji nienaruszalnego przetrwania i swobód rozwojowych24. Podobnie ujęto bezpieczeństwo w przytaczanej 20 Tamże. 21 A. Maslow, Motywacja i osobowość, Warszawa 2010. 22 R. Kuźniar, Po pierwsze bezpieczeństwo, „Rzeczypospolita” z 9 stycznia 1996 r. 23 R. Zięba, O tożsamości…, wyd. cyt. 24 J. Stańczyk, Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Warszawa 1996, s. 20. 12 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Ujęcie bezpieczeństwa ekspertyzie25, określając je jako pewność istnienia, posiadania oraz funk- cjonowania i rozwoju podmiotu. Tak samo uważa R. Zięba26. Pewność jest wynikiem nie tylko braku zagrożeń, ale powstaje także wskutek kreatyw- nej działalności danego podmiotu i jest zmienna w czasie, czyli ma naturę procesu społecznego. Zauważalna jest ewolucja ujęcia bezpieczeństwa w poglądach J. Stań- czyka, Waldemara Kitlera i Jana Szmyda27, którzy utożsamiają je z war- tością elementarną podmiotu28. Przy czym J. Stańczyk dodaje, że bez- pieczeństwo jest wartością, którą można różnie rozumieć i  jest ono nieodłączną częścią zbioru wartości cenionych29. Wskazując na naród jako podmiot bezpieczeństwa, W. Kitler definiuje bezpieczeństwo naro- dowe jako najważniejszą wartość, potrzebę narodową i priorytetowy cel działalności państwa, a jednocześnie proces gwarantujący trwały, wolny od zakłóceń byt i rozwój, w tym ochronę i obronę państwa przed zagro- żeniami30. Helga Haftendorn31, próbując uogólnić definicję bezpieczeństwa i twierdząc, że jest ono niejasne zarówno w sensie formy, jak i treści, pyta wręcz czy bezpieczeństwo jest: celem, obszarem problemowym, koncepcją, programem badawczym czy też dyscypliną? Według niej bezpieczeństwo również jest wartością i/lub systemem utrzymywanym w relacji czasu oraz braku zagrożeń dla tej wartości32. Na potrzeby strategicznego przeglądu bezpieczeństwa RP opracowano słownik podstawowych pojęć, który ujmuje bezpieczeństwo jako teorię i praktykę zapewniania możliwości przetrwania (egzystencji) i realiza- cji własnych interesów przez dany podmiot w niebezpiecznym środowi- sku, w szczególności przez wykorzystywanie szans (okoliczności sprzyjają- cych), podejmowanie wyzwań, redukowanie ryzyka oraz przeciwdziałanie 25 R. Zięba, J. Zając, Budowa…, wyd. cyt. 26 R. Zięba, O tożsamości…, wyd. cyt. 27 J. Szmyd, Bezpieczeństwo jako wartość, refleksja aksjologiczna i etyczna [w:] P. Tyrała (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem. Międzynarodowa konferencja naukowa, Kraków 11–13 maja 2000, Kraków 2000. 28 W. Kitler, Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System, Warszawa 2011, s. 23. 29 J. Stańczyk, Współczesne…, wyd. cyt. 30 W. Kitler, Bezpieczeństwo…, wyd. cyt., s. 31. 31 Profesor, była dyrektor Otto-Suhr-Instytut, Freie Universität Berlin. 32 H. Haftendorn, The Security Puzzle: Theory-Building and Discipline-Building in International Security, “International Studies Quarterly” 1991, Vol. 35, No. 1, s. 3 i 5. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 Bogdan Zdrodowski (zapobieganie i przeciwstawianie się) wszelkiego rodzaju zagrożeniom dla podmiotu i jego interesów33. Według autorów tego słownika współcze- sne bezpieczeństwo ma charakter zintegrowany (kompleksowy, wielowy- miarowy). Przytaczane różne sposoby postrzegania bezpieczeństwa wskazują, że jego rozumienie można sprowadzić do dwóch zasadniczych ujęć: węż- szego (często nazywanego negatywnym), ujmującego bezpieczeństwo przez pryzmat braku zagrożeń podmiotu i koncentrującego się na obro- nie (ochronie) przed tymi zagrożeniami oraz szerszego (nazywanego pozy- tywnym), wiążącego się zarówno z kształtowaniem pewności trwania pod- miotu, jak i jego rozwojem. Pierwsze podejście akcentuje, że bezpieczeństwo to przeciwstawianie się zagrożeniom. Taki pogląd lansował Joseph S. Nye, według którego bez- pieczeństwo oznacza brak zagrożeń podmiotu i koncentruje się na jego oddziaływaniach ochronnych przed zagrożeniami34. To wąskie, negatywne ujęcie bezpieczeństwa definiowane jest jako przeciwstawienie wszelkiemu zagrożeniu. Natomiast drugie podejście eksponuje aktywność podmiotu w dąże- niu do jego rozwoju, kształtowania pewności przetrwania, stanu posiada- nia, funkcjonowania i swobód rozwojowych podmiotu. W tym podejściu akcentuje się kreatywną aktywność podmiotu w tworzeniu bezpiecznego środowiska. Uogólniając, niezależnie od odniesień ontycznych, bezpieczeństwo postrzegane może być jako jedna z podstawowych dziedzin funkcjonowa- nia podmiotu, mająca zapewnić nie tylko możliwości jego trwania i prze- trwania w niekorzystnych okolicznościach, lecz także rozwój i swobodę realizacji jego interesów w konkretnym środowisku. Podsumowując spotykane ujęcia sektorowe bezpieczeństwa, chciałbym zwrócić uwagę na to, że obecnie zakres bezpieczeństwa jest zdecydowanie szerszy niż miało to miejsce jeszcze niedawno, szczególnie w odniesieniu do takich podmiotów, jak państwo czy naród. Zakresowo bezpieczeństwo wypełnia prawie wszystkie dziedziny podmiotu, a nie tylko ogranicza się do braku jego zagrożeń. 33 Słownik podstawowych pojęć na  potrzeby Strategicznego Przeglądu Bez- pieczeństwa Narodowego, Warszawa 2011, http://www.spbn.gov.pl/sbn/ archiwum -spbn/informacje -o-spbn/slownik/3191,Slownik -pojec.html , do- stęp: 2 lipca 2014 r. 34 J.S. Nye, Problemy badań nad bezpieczeństwem, „Sprawy Międzynarodowe” 1989, nr 6, s. 54. 14 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Ujęcie bezpieczeństwa 4. Środowisko bezpieczeństwa Każdy podmiot bezpieczeństwa funkcjonuje w określonym, najczęściej zmiennym środowisku. Spotykane są dwa ujęcia środowiska bezpieczeń- stwa: rzeczowe rozumiane jako ogół wszystkich czynników otoczenia pod- miotu bezpieczeństwa oraz przedmiotowe identyfikowane jako wyzwania, szanse, zagrożenia i ryzyko dla bezpieczeństwa podmiotu35. Drugie ujęcie środowiska jest charakterystyczne dla współczesnego ujęcia bezpieczeń- stwa36. O ile samo środowisko bezpieczeństwa można uznać za wystar- czająco zdefiniowane, o tyle wypełnienie jego treścią dla poszczególnych rodzajów podmiotów bezpieczeństwa wymaga permanentnych badań. Ryszard Zięba definiuje wyzwania jako nowe sytuacje, w których poja- wiają się niezbywalne potrzeby wymagające sformułowania odpowiedzi i podjęcia stosownych działań37. Uogólniając, można wyzwania utożsamić z wszelkimi dylematami, z jakimi ma do czynienia podmiot w sprawach bezpieczeństwa. Wyzwania mogą być podjęte i rozwiązane na korzyść pod- miotu lub zignorowane. Mogą zatem stwarzać one szanse dla podmiotu lub rodzić dla niego zagrożenia. Szanse utożsamiam z wszelkimi okolicznościami sprzyjającymi osiąga- niu interesów podmiotu, a zagrożenia traktuję jako wszelkie destrukcyjne oddziaływania na ten podmiot, egzemplifikujące się w postaci sytuacji kry- zysowych, a nawet kryzysów. Franz-Xaver Kaufmann38 definiuje zagrożenie jako możliwość wystą- pienia jednego z negatywnie wartościowanych zjawisk39. Z kolei na potrzeby strategicznego przeglądu bezpieczeństwa RP zagrożenie bezpieczeństwa państwa zdefiniowano jako pośrednie lub bezpośrednie destrukcyjne oddziaływania na podmiot40. Zatem zagrożenia to nic innego jak poten- cjalne lub istniejące zjawiska, sytuacje bądź działania, godzące w wartości i interesy podmiotu, stwarzające niebezpieczeństwo dla jego podstaw egzy- stencjalnych i warunków jego funkcjonowania, a także osłabienia możliwo- ści rozwoju. 35 Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007. 36 Podobnymi kategoriami posługuje się Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2022, przyjęta uchwałą Rady Ministrów z 9 kwietnia 2013 r., nie określając ich mianem środowiska bezpieczeństwa. 37 R. Zięba, O tożsamości…, wyd. cyt. 38 Emerytowany profesor socjologii, związany z uniwersytetem w Bielefeld. 39 F.X. Kaufmann, Sicherheit als soziologisches und sozialpolitisches Problem, Stutt- gart 1970, s. 167. 40 Słownik podstawowych pojęć…, wyd. cyt. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15 Bogdan Zdrodowski Zdecydowanie przy identyfikowaniu bezpieczeństwa konkretnego podmiotu wygodniej jest operować kategorią ryzyka niż zagrożeń. Ryzyko obejmuje nie tylko zagrożenia, lecz także prawdopodobieństwo ich wystą- pienia i skutki, jakie one wywołują. Generowanie zagrożeń bez identyfi- kacji tych zmiennych jest puste, niemające znaczącej wartości utylitarnej. Ryzyko to niepewności związane z własnym działaniem i jego skut- kami, w tym również mieści się niebezpieczeństwo niepożądanych skutków własnego działania. Ryzyko w bezpieczeństwie powinno być postrzegane jako wypadkowa możliwości zaistnienia negatywnych zdarzeń, którym nie można w pełni zapobiec, oraz wielkości możliwych skutków będących wynikiem tych zdarzeń. 5. Pasywność i aktywność bezpieczeństwa Dotychczas przeważającym punktem wyjścia postrzegania bezpieczeń- stwa były zagrożenia. Taka postawa narzucała niejako konieczność wyczeki- wania na pojawienie się zagrożeń bądź dostrzeganie ich ex ante i dopiero tak zidentyfikowane zagrożenia skutkowały podejmowaniem działań przeciwsta- wiających się im, skazując się na pewną bierność, co w konsekwencji wymu- szało konieczność nadążania za pojawiającymi się (dostrzeganymi) zagro- żeniami. W takim podejściu podstawą budowy systemów bezpieczeństwa są scenariusze zagrożeń, adekwatnie do których powoływano odpowiednie systemy (prawne, finansowe, organizacyjne, proceduralne) neutralizujące je. Alternatywą jest postrzeganie bezpieczeństwa przez definiowanie obec- nych i przyszłych wyzwań, jakie generuje współczesna cywilizacja, sterowa- nie tymi wyzwaniami, by nie stały się źródłami zagrożeń, wręcz przekształ- canie ich w szanse dla podmiotu przez kreowanie takich szans. W tym podejściu to wyzwania są podstawą tworzenia systemów bezpieczeństwa, a nie zagrożenia. Takie prewencyjne podejście do bezpieczeństwa, prefe- rowane dopiero od niedawna, kryje wiele niebezpieczeństw, szczególnie w rękach nieodpowiedzialnych polityków, i wymaga wielu badań, w tym zmian w podejściu poznawczym samego bezpieczeństwa. 6. Konkluzje Ujmując powyższe spostrzeżenia w jednym syntetycznym zapisie, za bezpieczeństwo uważam jedną z najistotniejszych sfer (części, stanów, potrzeb, odczuć, wartości, celów) konkretnego bytu (rzeczy, organizacji, 16 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Ujęcie bezpieczeństwa zjawiska) dotyczącą wszystkich jego kategorii (elementów, struktur, funk- cji), związaną z zapewnieniem interesu tego podmiotu. Bezpieczeństwu można przypisać następujące uniwersalne cechy: — jest przedmiotem poznania wielu dziedzin aktywności człowieka i każ- da z nich ujmowała i definiowała bezpieczeństwo dla swoich potrzeb, stąd tak duża różnorodność jego definicji i ujęć; — jest upodmiotowione, co oznacza, że nie jest bytem samodzielnym, a  immanentną częścią każdego podmiotu, jedną z  najważniejszych z punktu widzenia jego interesu, i zawsze uzależnione od tego pod- miotu; — dotyczy wielu różnych aspektów i  dziedzin podmiotu (elementów, funkcji, struktur itp.); — ujęcie bezpieczeństwa zależy od preferowanego podejścia poznającego i to zasadniczo różnicuje ujęcie jego istoty jako bytu samodzielnego lub towarzyszącego w postaci cechy lub wartości podmiotu, ale również po- czucia społecznego itp.; — każda dziedzina aktywności ludzkiej dysponuje właściwym dla niej aparatem poznawczym, językiem opisu i celem bezpieczeństwa — róż- nicując jego ujęcie jako: stan, proces, cel, potrzeba itp.; i nie można ich wartościować; — obecnie zakres bezpieczeństwa jest zdecydowanie szerszy niż miało to miejsce jeszcze niedawno i obejmuje on prawie wszystkie dziedziny podmiotu; — bezpieczeństwo podmiotu jest ściśle związane z jego trwaniem i rozwo- jem, są to dwa wręcz podstawowe wymiary każdego podmiotu; — środowisko bezpieczeństwa ujmowane jest dwojako: jako ogół wszyst- kich czynników otoczenia podmiotu bezpieczeństwa oraz jako wyzwa- nia, szanse, zagrożenia i ryzyko związane z istnieniem podmiotu bez- pieczeństwa; — bardziej przydatnym od zagrożeń w praktycznym operowaniu bez- pieczeństwem jest ryzyko rozumiane jako wypadkowa możliwości zaistnienia negatywnych zdarzeń oraz skutków będących ich wy- nikiem. Literatura 1. Brodie B., Strategy as a science, “World Politics” 1949, Vol. 1, No. 4. 2. Cackowski Z. i in. (red.), Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny, Wyd. Ossolineum, Warszawa 1987. 17 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Bogdan Zdrodowski 3. Czaputowicz J., Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowego państwa — aspekty teoretyczne [w:] Dębski S., Górka-Winter B. (red.), Kryteria bezpieczeństwa międzynarodowe państwa, Wyd. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2003. 4. Evans G., Newnham J., The Penguin Dictionary of International Rela- tions, Penguin Books, London 1998. 5. Fehler W., Pojęcie i  istota bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, „Przedsiębiorczość i Zarządzanie” 2009, T. 10, z. 3. 6. Fijałkowski Ł., Teoria sekurytyzacji i konstruowanie bezpieczeństwa, „Przegląd Strategiczny” 2012, nr 1. 7. Frei D., Sicherheit. Grundfragen der Weltpolitik, Verlag W. Kohlham- mer, Stuttgart 1977. 8. Glen A., Ontologiczno -metodologiczne aspekty pojmowania bezpieczeń- stwa narodowego [w:] Sienkiewicz P., Marszałek M., Świeboda H. (red.), Metodologia badań bezpieczeństwa narodowego, t. 3, Wyd. AON, War- szawa 2012. 9. Gould J.W., Kolb W.L. (eds), A Dictionary of the Social Sciences, Tavi- stock, London 1964. 10. Haftendorn H., The Security Puzzle: Theory-Building and Discipline- -Building in International Security, “International Studies Quarterly” 1991, Vol. 35, No. 1. 11. Jemioło T., Dawidczyk A., Wprowadzenie do metodologii badań bezpie- czeństwa, Wyd. AON, Warszawa 2008. 12. Kaufmann F.X., Sicherheit als soziologisches und sozialpolitisches Pro- blem, Georg Thieme Verlag, Stuttgart 1970. 13. Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwa- runkowania. System, Wyd. AON, Warszawa 2011. 14. Koziej S., Bezpieczeństwo: istota, podstawowe kategorie i historyczna ewolucja, „Bezpieczeństwo Narodowe” 2011, nr 18. 15. Kuźniar R., Po pierwsze bezpieczeństwo, „Rzeczypospolita” z 9 stycznia 16. Maslow A., Motywacja i osobowość, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1996 r. 2010. dowe” 1989, nr 6. 17. Nye J.S., Problemy badań nad bezpieczeństwem, „Sprawy Międzynaro- 18. Słownik podstawowych pojęć na potrzeby Strategicznego Przeglądu Bezpieczeństwa Narodowego, Warszawa 2011, http://www.spbn.gov.pl/ sbn/archiwum -spbn/informacje -o-spbn/slownik/3191,Slownik -pojec. html , dostęp: 2 lipca 2014 r. 18 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Ujęcie bezpieczeństwa 19. Stańczyk J., Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa, Wyd. Instytutu Studiów Politycznych PAN, Warszawa 1996. 20. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, War- szawa 2007. 21. Strategia Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospoli- tej Polskiej 2022, przyjęta uchwałą Rady Ministrów z 9 kwietnia 2013 r. 22. Szmyd J., Bezpieczeństwo jako wartość, refleksja aksjologiczna i etyczna [w:] Tyrała P. (red.), Zarządzanie bezpieczeństwem. Międzynarodowa konferencja naukowa, Kraków 11–13 maja 2000, Wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 2000. 23. Śladkowski S., Bezpieczeństwo ekologiczne Rzeczypospolitej Polskiej, Wyd. ZUMS BN, Warszawa 2004. 24. Wolfers A., National security” as an ambiguous symbol, “Political Science Quartery” 1952, Vol. 67, No. 4. 25. Zięba R., Bezpieczeństwo jako cel polityki państwa: aspekty teoretyczne [w:] Pawłowski J. (red.), Współczesny wymiar bezpieczeństwa. Między teorią a praktyką, Wyd. Ruch Wspólnot Obronnych, Warszawa 2011. 26. Zięba R., Bezpieczeństwo narodowe i  międzynarodowe u  schyłku XX wieku, Wyd. UW, Warszawa 1997. 27. Zięba R., Instytucjonalizacja bezpieczeństwa europejskiego. Koncepcje — struktury —funkcjonowanie, Warszawa 2004. 28. Zięba R., O tożsamości nauk o bezpieczeństwie, „Zeszyty Naukowe AON” 2012, nr 1 (86). 29. Zięba R., Zając J., Budowa zintegrowanego systemu bezpieczeństwa narodowego Polski. Ekspertyza, Warszawa 2010, https://www.mir. gov.pl/rozwoj_regionalny/Polityka_rozwoju/SRK/Ekspertyzy_aktu- alizacja_SRK__1010/Documents/budowa_zintegrowanego_systemu_ bezpieczenstwa_narodowego_Polski_ekspertyza_2010.pdf , dostęp: 2 lipca 2014 r. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 19 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dr hab. Sławomir Zalewski Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Grupy dyspozycyjne w społeczeństwie obywatelskim Streszczenie. Początek XXI w. przynosi nowe wyzwania dla funkcjonowania państw narodowych. Ich sfera wewnętrzna poddawana jest presji współzależności. Informatyzacja zmienia społeczeństwa. Mobilność społeczna rozluźnia więź obywatela z państwem. Tym zjawiskom towarzyszy kryzys obywatelstwa. Jednak stałym zadaniem państwa pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa ludziom przebywającym na jego terytorium. Organy bezpieczeństwa coraz szerzej wnikają w sprawy obywateli. W strukturze społecznej coraz większe znaczenie mają grupy dyspozycyjne. Potrzebne jest zbadanie relacji pomiędzy społeczeństwem obywatelskim a grupami dyspozycyjnymi, by stwierdzić, czy dla zmienia- jącego się demokratycznego społeczeństwa XXI w. grupy te mogą być zagrożeniem. Przedmiotem opracowania jest próba opisu skali wyzwania stojącego przed współczesnym państwem, jakim jest dostosowanie grup dyspozycyjnych do zmieniających się warunków społecznych ich funkcjo- nowania. Słowa kluczowe: grupy dyspozycyjne, społeczeństwo obywatelskie, bezpieczeństwo wewnętrzne Abstract. The beginning of the 21st century brings new chal- lenges for nation states how they function. Their internal relationships are under pressure because one part of the society depends more and more on the other and the rest of the society. Modern societies are entering digital age. Members of the society become more and more mobile, thus making their connection with the rest of the society and local government less and less relevant. This type of situation creates new problems like lack of sense of duties, commitment to local society, country of ori- gin. One of the remaining commitments of the state is provide safety for its citizens. This situation requires more and more vigilance of the security services and includes direct intrusion of security service into citizen’s private life. This new situation increases the need for government agencies responsible for safety of the citizens. The society needs to review new responsibilities of gov security agencies if that does not give too much power to dispositional groups limiting human rights of the citizens. Our goal is to make an attempt to describe new challenges today’s world and modern societies are facing in order to help disposi- tional groups to adapt to deal better and in a more effective way. Keywords: dispositional groups, civil society, internal security Problematyka grup dyspozycyjnych jest od lat obecna w krajowym piśmiennictwie1. Publikowane w tym nurcie względnie liczne prace ujmują przedmiotową problematykę w szerokim kontekście (tu tylko wybrane) — począwszy od socjologicznej analizy grup dyspozycyjnych2, poprzez analizę wybranych grup3, zagadnienia metodologiczne4, skończywszy 1 Warto podkreślić w tym zakresie dorobek środowiska Uniwersytetu Wrocław- skiego skupionego wokół Zakładu Socjologii Grup Dyspozycyjnych oraz kieru- jącego tym zakładem prof. UWr dr hab. Jana Maciejewskiego. 2 J. Maciejewski, Grupy dyspozycyjne. Analiza socjologiczna, Wrocław 2012. 3 J. Maciejewski, Oficerowie Wojska Polskiego w okresie przemian społecznej struk- tury i wojska. Studium socjologiczne, Wrocław 2002; zob. także J. Maciejewski, W. Forysiak, Z. Kuźniar, B. Stasiaczyk (red.), Stratyfikacja w grupach dyspozycyj- nych — socjologiczne azymuty badawcze, Wrocław 2012. 4 J. Maciejewski, M. Stochmal (red.), Metodologiczne problemy w badaniach grup dyspozycyjnych, Wrocław 2012. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 21 Sławomir Zalewski na kwestii permanentnego doskonalenia zawodowego5. Zatem problema- tyka jest rozległa i systematyzowana w sektorach: militarnym, paramilitar- nym oraz cywilnym6. Grupą dyspozycyjną nazywa się „szczególny rodzaj grupy, posiadający kształtowaną przez państwo strukturę oraz hierarchicz- ność, polegającą na tym, iż mniejsze grupy składają się na większe. Grupy w całości podporządkowane są dysponentowi”7. Jak się również zauważa, „grupy dyspozycyjne stanowią segment struktury społecznej, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa państwa i obywateli”8. Dostrzega- nymi powszechnie cechami grup dyspozycyjnych są: hierarchia (widoczna w strukturach liniowych zarządzania oraz stosunku dyspozycyjności człon- ków), podporządkowanie formalne państwu (jego organom władzy), dyspo- nowanie środkami administracyjnymi (przymusu) wobec obywateli. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na odmienności pozycji i funkcji (wynikłe z zakresu zadań i uprawnień) względem decydenta oraz zróżnicowanie ról społecznych członków grup (inną rolę obywatele przypisują żołnierzom, inną policjantom czy strażakom; zupełnie odmienna od wymienionych jest rola funkcjonariuszy służb wywiadu i kontrwywiadu — głównie dlatego, że zorientowana na władzę, nie obywateli). To zróżnicowanie powinno być brane pod uwagę w analizie przedmiotowego zagadnienia. Obecnie dostrzega się także dynamikę zmian w  funkcjonowa- niu grup dyspozycyjnych. Dotyczy to zarówno wojska9, policji10, Służby 5 W. Horyń, J. Maciejewski (red.), Andragogika a grupy dyspozycyjne społeczeń- stwa, Wrocław 2010. 6 Szerzej na temat systematyzacji zob. J. Maciejewski, Grupy…, wyd. cyt. 7 Z. Morawski, Prawne determinanty pozycji, roli i statusu warstw dyspozycyjnych społeczeństwa Polski na przykładzie trzech organizacji formalnych, Wrocław 2005, s. 22. 8 A. Łapa, Negacja czy kontynuacja? Działalność grup dyspozycyjnych w okresie transformacji [w:] J. Maciejewski, O. Nowaczyk (red.), Bezpieczeństwo naro- dowe a grupy dyspozycyjne, Wrocław 2005, s. 127. 9 M. Bodziany, Zmiana społeczna i jej wpływ na procesy integracyjne w perspek- tywie tworzenia wielonarodowych struktur wojskowych [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy dyspozycyjne w obliczu Wielkiej Zmiany. Kulturowe i społeczne aspekty funkcjonowania w świetle procesów integracyj- nych, Wrocław 2010; J. Pyka, Społeczeństwo demokratyczne a nowe uwarunko- wania armii. Wybrane aspekty socjologiczne [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt.; M. Bielewicz, Professional military educa- tion and professionalization of the Polish Armed Forces in the process of transi- tion to democracy [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt. 10 J. Dworzecki, Wybrane aspekty działalności policji w RP [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt.; zob. także M. Kordaczuk-Wąs, 22 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grupy dyspozycyjne w społeczeństwie obywatelskim Więziennej11, Państwowej Straży Pożarnej12 czy Straży Granicznej13, jak i służb specjalnych14. Dodając do tego wyliczenia podmiotów pomiesz- czane w analizowanym piśmiennictwie opracowania systematyzujące wie- dzę o teorii problemu i metodach badań, otrzymujemy ogólny obraz grup dyspozycyjnych współczesnego polskiego społeczeństwa. Absorbowanie dorobku i  ustaleń socjologii grup dyspozycyjnych w  badaniach problematyki bezpieczeństwa państwa jest uzasadnione. Pomaga wyjaśnić zjawiska i procesy zachodzące w sferze wewnętrznych stosunków w państwie. Taki koncept nie powinien jednak zastępować analizy dokonywanej z punktu widzenia nauk o bezpieczeństwie, ukie- runkowanych na badanie systemów narodowego bezpieczeństwa w kon- tekście ich zdolności reagowania na wyzwania, a szczególnie rozpozna- wania zagrożeń i przeciwdziałania im. Inaczej mówiąc, w tej analizie nie pytamy, czym są i jak zmieniają się grupy dyspozycyjne, tylko jak funkcjo- nują z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa. Szczególnie interesujące wydaje się przy tym badanie relacji pomiędzy społeczeństwem obywatel- skim a grupami dyspozycyjnymi. Idzie o to, by stwierdzić, czy dla zmie- niającego się demokratycznego społeczeństwa XXI w. grupy dyspozycyjne (które się przecież z niego wywodzą) mogą być zagrożeniem, a jeśli tak, to w jakich warunkach? Nieustannie warto zastanawiać się, jak mają funk- cjonować grupy dyspozycyjne, aby dobrze służyć bezpieczeństwu państwa i obywateli. W niniejszym opracowaniu trudno zapewne sprostać takiemu wyzwaniu, ale warto podjąć próbę naświetlenia problemu z punktu widze- nia nauk o bezpieczeństwie. W tak zakreślonym nurcie mieści się cel tego opracowania — określenie ogólnej skali wyzwania stojącego przed współczesnym państwem, jakim S. Sosnowski, Policja a zapobieganie przestępczości — spojrzenie z perspektywy Wielkiej Zmiany oraz procesów integracyjnych [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt. 11 J. Wardzała-Kordyś, A. Perchla-Włosik, Funkcjonariusze Służby Więziennej. Wybrane aspekty socjologiczne [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt. 12 M. Stochmal, Państwowa Straż Pożarna w systemie bezpieczeństwa narodowego. Ujęcie funkcjonalno -strukturalne [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt. 13 L. Sikorska, Funkcjonariusze Straży Granicznej wobec transformacji współ- czesnego świata wartości [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt. 14 Z. Morawski, Służby specjalne w Polsce w okresie przemian. Zadania i współ- praca [w:] J. Maciejewski, M. Bodziany, K. Dojwa (red.), Grupy…, wyd. cyt.; zob. także A. Łapa, Negacja…, wyd. cyt., s. 128 i nn. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 23 Sławomir Zalewski jest dostosowanie grup dyspozycyjnych do zmieniających się warunków społecznych. W państwie demokratycznym mówimy o społeczeństwie oby- watelskim jako przedmiocie ochrony, ale też podstawowym wyznaczniku politycznej wspólnoty ludzi wolnych, tj. posiadających możliwie rozległy zakres praw osobistych i politycznych, ale także ekonomicznych, socjal- nych, a współcześnie także kulturalnych czy prawa do informacji. Ta wspól- nota może funkcjonować tylko w warunkach względnego bezpieczeństwa, którego zapewnianie najogólniej jest zadaniem owych grup dyspozy- cyjnych (z perspektywy nauk o bezpieczeństwie oraz prawnych problem ujmuje się w relacji do organów działających na podstawie i w granicach prawa). Rysuje się zatem kluczowe zagadnienie rozpoznania dynamiki wza- jemnych relacji pomiędzy hierarchicznie organizowanymi strukturami bez- pieczeństwa a społeczeństwem obywatelskim, dziś przybierającym postać informacyjnego (sieciowego). To społeczeństwo dość dowolnie posługuje się coraz większymi zasobami informacyjnymi, dodajmy, w dużej mierze poza kontrolą krajowej władzy. Zapewnianie bezpieczeństwa w tych warunkach jest poważnym wyzwa- niem dla narodowych rządów. Państwa usiłują „nadążać” za poszerzającą się sferą aktywności ludzi, obejmując ją coraz rozleglejszą kontrolą. Nowe zagrożenia asymetryczne — utożsamiane szczególnie z terroryzmem — są przy tym bodaj najczęstszym uzasadnieniem praktyki poszerzania zadań i uprawnień służb bezpieczeństwa15. Tendencje te obiektywnie zmieniają 15 Przykładem mogą być rozwiązania zastosowane w USA po ataku z 11 września 2001 r. Już w tym samym roku wprowadzono ustawę Patriot Act, wzmacnia- jąc między innymi uprawnienia władzy wykonawczej do wskazywania (okre- ślania) organizacji terrorystycznych, również za pomocą środków wywia- dowczych, zwiększając także zakres środków inwigilacji. 25 listopada 2002 r. administracja prezydenta George’a Busha przedstawiła kolejną ustawę stwo- rzoną w konsekwencji ataków terrorystycznych. Homeland Security Act zre- organizował strukturę rządu federalnego w największym stopniu od 1947 r. Na jego mocy stworzony został Departament Bezpieczeństwa Ojczyzny (Department of Homeland Security). 17 grudnia 2004 r. przyjęto z kolei The Intelligence Reform and Terrorism Prevention Act, który wywołał reformę agencji wywiadowczych (powołanie ciał, takich jak Centrum Przeciwdzia- łania Terroryzmowi czy Centrum Przeciwdziałania Proliferacji, zwiększe- nie zdolności wywiadowczych FBI), zwiększenie bezpieczeństwa w zakresie szeroko ujmowanego transportu, regulację kwestii ochrony granic, imigracji i wiz (nałożenie nowych kryteriów). Oczywiście można odwołać się również do przykładów innych krajów, w tym Polski, gdzie od 1990 r. systematycz- nie rośnie liczba organów państwa ustawowo upoważnionych do prowadze- nia czynności operacyjno -rozpoznawczych, ale także zakres tych czynności. Szerzej tę kwestię udokumentowano w: The Domestic Security Enhancement 24 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grupy dyspozycyjne w społeczeństwie obywatelskim zarówno podmiotową rolę państwa w sferze bezpieczeństwa, jak i zakres pojmowania społeczeństwa obywatelskiego. Prezentowane w opracowaniu ujęcie koncentruje uwagę na wewnętrz- nej sferze funkcjonowania państwa, w aspekcie ewoluowania jego pozycji jako podmiotu bezpieczeństwa. Wywołuje ją zmiana społeczna determino- wana w największym stopniu procesami informatyzacji (rewolucji infor- macyjnej), współzależności politycznej i ekonomicznej, które osłabiają dotychczasową platformę integracji społecznej będącej podstawą funkcjo- nowania demokratycznego państwa (zob. rysunek 1). Opisywana zmiana — mimo że opiera się na zdobyczach techniki — w konsekwencji dotyczy podstaw funkcjonowania współczesnego człowieka w świecie, szczególnie komunikowania się, pozyskiwania i przetwarzania informacji przydatnych w różnych formach indywidualnej aktywności. Mówimy zatem o indywidualizmie albo też indywidualizacji postrzegania interesów (także odnoszących się do sfery bezpieczeństwa — osobistego, personalnego)16. W tych warunkach nie zaskakuje fakt, że idee obywatel- skiego społeczeństwa oparte na solidarności grupowej są dziś często zastę- powane przez zindywidualizowane postawy, eksponujące partykularne interesy. Myślenie i działanie na podstawie kategorii solidarnościowych jest raczej udziałem jednostek i grup, w których dominują tradycyjne więzi, ale także nienadążających za nowoczesnymi technologiami, niemających wpływu na rozwój sytuacji osobistej oraz zawodowej (solidarność odrzu- conych), eksponujących przywiązanie do tradycyjnych form komunikacji Act of 2003 (USA PATRIOT Act II), opublikowanym na stronie internetowej: http://www -tc.pbs.org/now/politics/patriot2-hi.pdf , dostęp: 1  września 2013 r.; L.H. Hamilton, T.H. Kean (eds.), The 9/11 Commission Report — Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States, New York–London 2004, raport opublikowany na stronie internetowej: http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf , dostęp: 1 września 2013 r.; The Homeland Security Act of 2002 (Public law 107–296), dokument opub- likowany na  stronie internetowej: http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/ hr_5005_enr.pdf , dostęp: 1 września 2013 r.; R. Perl, Terrorism, the Future, and U.S. Foreign Policy, Issue Brief for Congress Received through the CRS Web, Washington 2002, http://www.fas.org/irp/crs/IB95112.pdf , dostęp: 1 września 2013 r.; Uniting and Strengthening America by Proving Appropri- ate tools Required to intercept and Obstruct Terrorism-USA PATRIOT Act of 2001 (Public law 107–56), dokument opublikowany na stronie internetowej: http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ56/pdf/PLAW-107publ56.pdf , dostęp: 1 września 2013 r.; wymiar krajowy problemu zilustrowano w pracy: S. Zalewski, Służby specjalne w państwie demokratycznym, Warszawa 2005. 16 Na temat indywidualizacji i jej politycznych konsekwencji zob. S. Zalewski, Bezpieczeństwo polityczne. Zarys problematyki, Siedlce 2013, s. 150–155. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 25 Sławomir Zalewski i funkcjonowania w zrozumiałym dla nich świecie. Jeśli ten przestaje być zrozumiały, to odrzuca się go, traktuje się go jako wrogi, nieistniejący, względnie niewart uwagi. Jeśli natomiast nie da się go zaakceptować, to należy z nim walczyć. Tworzy się napięcie pomiędzy tą tradycyjną a moder- nizującą się częścią społeczeństwa. Następuje tu starcie wartości i intere- sów, co ma oczywiste konsekwencje polityczne. Postmodernistyczna, uprzy- wilejowana klasa uczestników nowego systemu wiedzy i korzystających z technologii zderza się z osadzonymi w tradycji wspólnoty grupami kon- serwatywnymi. Obraz zróżnicowania społecznego jest oczywiście bardziej rozległy. Dopełniają go np. grupy odrzucające postmodernistyczny brak wartości, przyjmujące jednak nowoczesne techniczne środki komunikacji. Rysunek 1. Dylematy rozwoju społeczeństwa obywatelskiego Źródło: S. Zalewski, Bezpieczeństwo polityczne. Zarys problematyki, Siedlce 2013, s. 140 W tych warunkach funkcjonuje i zmienia się społeczeństwo obywatel- skie. Jeśli przyjąć, że jego wyznacznikami są wspomniane już indywidualna aktywność i inicjatywa w osiąganiu celów rozwojowych oraz samoorgani- zowanie się na rzecz osiągania celów rozwojowych, to formy tej aktywności oraz organizacji ewoluują. Rosną techniczne możliwości porozumiewania 26 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grupy dyspozycyjne w społeczeństwie obywatelskim się (nawet w skali globalnej). Nie wydaje się natomiast, aby rosły możli- wości porozumienia (nawet w skali jednej wspólnoty posługującej się tym samym językiem, osadzonej w tej samej kulturze). Różnicują się interesy jednostek i grup ludzi, maleje natomiast znaczenie podstawowej formy politycznej organizacji społeczeństwa (choć na obecnym etapie rozwoju społecznego nikt nie potrafi wskazać dlań alternatywy). Państwo pozostaje obiektem żądań społecznych (socjalnych i ekonomicznych, ale także wol- nościowych), nie jest natomiast przedmiotem obywatelskiej uwagi z puntu widzenia obowiązków obywatelskich (które można odczytać li tylko z kon- stytucji, w relatywnie niewielkim stopniu zaś dostrzec w praktyce życia społecznego). Gdyby przyjąć tę ogólną diagnozę, nasuwa się pytanie o  możliwe obszary eskalacji napięć społecznych w wewnętrznej sferze bezpieczeń- stwa państwa na obecnym etapie jego rozwoju. Szczegółowo wymaga to ustosunkowania się do wielu kwestii, z których pierwsza sprowadza się do określenia, na ile trwały pozostaje dylemat bezpieczeństwa — pomiędzy sferą obywatelskich praw a uprawnieniami organów bezpieczeństwa pań- stwa (rysunek 2). Rysunek 2. Bezpieczeństwo obywatelskie w aspekcie uprawnień organów państwa Źródło: opracowanie własne Zarysowany problem mieści się w  szerszym kontekście bezpiecz- nej organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które to ujęcie zbieżne jest z ogólnym pojmowaniem bezpieczeństwa politycznego — odnoszonego do 27 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Sławomir Zalewski demokratycznego państwa17. To właśnie w warunkach demokracji stałym problemem jest pogodzenie wymogu efektywności działania organów bez- pieczeństwa z ochroną praw obywatelskich (stanowiących istotę ustroju). Przyjmując tezę o trwałości opisywanego dylematu, można zapytać: jak tworząc struktury bezpieczeństwa, chronić interes społeczny (i  co on współcześnie oznacza)? Związany z tym jest kolejny problem: jak zapobie- gać nadużyciom władzy w postaci przekraczania uprawnień przez funkcjo- nariuszy państwa (w szerokim tego terminu rozumieniu)? Z kolei w obsza- rze bezpieczeństwa władzy publicznej można sformułować kolejne pytania: jak kontrolować sektor bezpieczeństwa (jakimi środkami powinna posłu- giwać się władza, aby móc objąć skutecznym nadzorem sektor służb odpo- wiedzialnych za bezpieczeństwo państwa oraz wojska) i jak unikać poza- prawnego wpływu struktur bezpieczeństwa na organy władzy publicznej? Są to pytania stałe w demokracji, ale szczególnie nabrzmiałe w warunkach obecnych dynamicznych zmian społecznych. Gdy bliżej przyjrzeć się problemowi przestrzegania praw obywatelskich w demokracji, to ujmuje się go najczęściej przez formułę demokratycznego standardu ochrony praw obywatelskich w kontekście możliwych naruszeń ze strony organów bezpieczeństwa. Warto jednak zastrzec, że obywatel- skie prawo do działania jest ograniczone w zasadzie tylko przepisami kar- nymi (katalogiem czynów zabronionych — co nie jest zabronione ustawą jest dozwolone), zaś działalność organów jest związana konstytucyjnym wymogiem praworządności (wyłącznie na podstawie i w granicach prawa). Rodzi się tu niejako „naturalna” tendencja nieustannego „nadążania” przez organy bezpieczeństwa (w aspekcie wspomnianego poszerzania zakresu uprawnień) za coraz bardziej złożonymi przejawami aktywności obywateli w warunkach demokracji, które w części mogą być źródłem zagrożeń bez- pieczeństwa państwa. Nie można przy tym nie zauważyć zmian w pojmowaniu suwerenności państwa. W dzisiejszym wydaniu poddane jest ono presji współzależności politycznej i ekonomicznej, uwikłane w globalne sieci powiązań informa- cyjnych. W konsekwencji narasta syndrom nienadążania państwa za spo- łecznymi oczekiwaniami i żądaniami. Przykładem jest tu sfera bezpieczeń- stwa. Z jednej strony rejestrujemy trwałą tendencję do poszerzania zakresu tego pojęcia (w sensie przedmiotowym), z drugiej zaś, rosną oczekiwania wobec państwa ze strony obywateli. Konsekwencją jest rozbudowa sektora bezpieczeństwa (także prywatnego), różnicowanie funkcji jego struktur 17 Szerzej na temat problematyki bezpieczeństwa politycznego zob. S. Zalewski, Bez
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Grupy dyspozycyjne społeczeństwa w świetle potrzeb bezpieczeństwa państwa. Tom 1 Teoretyczne aspekty przygotowania i funkcjonowania grup dys...
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: