Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00172 008580 13446906 na godz. na dobę w sumie
Gruzja. Magiczne Zakaukazie. Wydanie 2 - ebook/pdf
Gruzja. Magiczne Zakaukazie. Wydanie 2 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 296
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-4986-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> fotografia
Porównaj ceny (książka, ebook (-30%), audiobook).

Gruzja, należąca geograficznie do Azji, a mentalnie i kulturowo do Europy, to kraj ludzi niezwykle gościnnych i otwartych, prawdziwy raj dla samodzielnych i lubiących 'wschodnie klimaty' turystów. Zaprasza ich na czarnomorskie wybrzeże, w doliny, gdzie rosną figi i palmy, oraz w surowe góry o szczytach przekraczających pięć tysięcy metrów, pod którymi usadowiły się kaukaskie twierdze. Gruzja słynie z żywiołowych tańców, dobrego wina i wybornej kuchni. I mimo swojej coraz większej popularności nadal jest krainą do odkrycia.

Lubisz podróżować samodzielnie? Chciałbyś poznać historię, kulturę i przyrodnicze atrakcje odwiedzanych krajów, regionów i miast? Seria Bezdroża Classic powstała z myślą o Tobie! Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować wyjazd, stanie się Twoim wiernym towarzyszem podróży i zapewni pasjonującą lekturę także po powrocie!
 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

s e r i a B E Z D R O Ż A C L A S S I C Gruzja Magiczne Zakaukazie Autorzy przewodnika: Krzysztof Dopierała, Krzysztof Kamiński Współpraca: Szymon Opryszek (Abchazja, uzupełnienia w opisach Megrelii, Swanetii i Raczy-Leczchumi), Ewelina Rzeszódko (uzupełnienia w rozdziałach wstępnych i opisach regionów), Magdalena Paluchowska (uzupełnienia w rozdziałach wstępnych i opisach atrakcji turystycznych), Maciej Żemojtel (uzupełnienia w opisie Tbilisi oraz podrozdziałach Tuszetia i Chewsuretia, opis trekkingu z Omalo do Szatili), Dorota Kocurek (podrozdział Historia – na podstawie książki Gruzja Wojciecha Materskiego), Olga Mielnikowa i Anna Michalska (tłumaczenia z języka rosyjskiego) Aktualizacja: Regina Skibińska Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Gabriela Niemiec Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Zdjęcie na okładce: Cerkiew Cminda Sameba u stóp Kazbeku, fot. © magdalena.paluchowska | Depositphotos.com Projekt okładki: hotmedia Jan Paluch Skład: Jan Szczurek Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?begru2 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie II ISBN: 978-83-283-4006-0 Copyright © Helion, 2018 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność Krzysztof Dopierała Krzysztof Kamiński Gruzja Magiczne Zakaukazie . m o c s o t o h p t i s o p e D | o k n e t o K © Spulchnię ziemię na zboczu i pestkę winogron w niej złożę. A gdy winnym owocem gronowa obrodzi mi wić, Zwołam wiernych przyjaciół i serce przed nimi otworzę… Bo doprawdy – czyż warto inaczej na ziemi tej żyć? Bułat Okudżawa, Pieśń gruzińska tłum. Andrzej Mandalian Kup książkę Poleć książkę Niezbędnik turysty zawsze pod ręką Polskie placówki dyplomatyczne Ważne telefony W Gruzji funkcjonuje Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Gruzji, Tbilisi, jeden uniwersalny numer alarmowy ( 112, który ul. Zubalaszwili 19, ( +995 322 służy do wzywania pomocy 920398, @ www.tbilisi.msz. gov.pl, ) pn.–pt. 9.00–17.00 we wszystkich nagłych wypadkach. Numery kierunkowe Do Polski: +48 Do Gruzji: +995 Do Abchazji: +840 Elektryczność W gniazdkach sieci elektrycznej płynie prąd o napięciu 220 V i częstotliwości 50 Hz, przejściówki nie są potrzebne. Przelicznik walut* uzupełnij aktualny kurs 1 GEL = 1,43 PLN = ______ PLN 1 GEL = 0,34 EUR = ______ EUR 1 GEL = 0,42 USD = ______ USD 1 PLN = 0,70 GEL = ______ GEL 1 EUR = 2,94 GEL = ______ GEL * wg CoinMill.com z dnia 10.04.2018 Kup książkę Strefa czasowa W Gruzji obowiązuje jedna strefa czasowa UTC+4 godz., bez zmiany czasu z letniego na zimowy. Wlatując do Tbilisi z Warszawy, należy więc przestawić zegarki o 2 godz. lub 3 godz. do przodu, w zależności od aktualnego czasu obowiązującego nad Wisłą. Przepisy drogowe Ô Polskie prawo jazdy jest powszechnie uznawane i nie ma potrzeby legitymowania się dokumentem w wersji międzynarodowej. Ô Gruzja nie należy do Syste­ mu Zielonej Karty, zatem przed wjazdem do tego kraju należy wykupić gra­ niczne ubezpieczenie OC. W przypadku jakichkolwiek roszczeń będących skut­ kiem zdarzenia z udziałem pojazdów na terenie Gruzji można zwrócić się wyłącznie i bezpośrednio do gruziń­ skiego zakładu ubezpieczeń, w którym ubezpieczony był sprawca zdarzenia. Ô Według danych MSZ, przy wjeździe samochodem oso­ bowym nie będącym wła­ snością kierującego, wyma­ gane jest posiadanie umowy w formie aktu notarialnego (użyczenie, najem) przetłu­ maczonej na język gruziń­ ski zawartej między właści­ cielem a użytkownikiem pojazdu. Ô Dopuszczalna prędkość na gruzińskich drogach to 60 km/godz. w terenie zabu­ dowanym i 80 km/godz. w terenie niezabudowanym. Poleć książkę Turystyczny savoir-vivre Zagrożenia Ô Należy pamiętać o odpowiednim stro­ Ô W miastach: przestępczość pospolita ju podczas odwiedzin w cerkwiach oraz monasterach. Do reguły należą długie spodnie lub spódnice, niekiedy panie będą poproszone o zasłonięcie chustą włosów oraz ramion. Ô Większość Gruzinów jest mocno przywią­ zana do Europy oraz pochodzących z niej wartości, a przed budynkami wielu urzę­ dów wiszą flagi Unii Europejskiej. Warto uszanować to poczucie przynależności, nawet jeśli się z nim nie zgadzamy. Ô W bardziej tradycyjnych częściach kra­ ju (np. Swanetii) nie należy obnosić się z publicznym okazywaniem uczuć. Wśród lokalnych mieszkańców może budzić to niesmak. Duże ośrodki miejskie (szczegól­ nie Tbilisi i Batumi) są w tych kwestiach bardziej liberalne. Ô Gruzini są znani ze swojej gościnności. Jeśli zostaniemy zaproszeni na posiłek do restauracji, zapraszający z pewnością będzie nalegał na uiszczenie przez siebie całego rachunku. Opieranie się tej propo­ zycji może być uznane jako niegrzeczne. Przydatne języki Ô angielski (głównie w Tbilisi i Batumi, wśród młodego pokolenia; władają nim również pracownicy centrów informacji turystycznej) Ô rosyjski (głównie wśród starszych osób; ze względu na napięte stosunki dyplomatycz­ ne z Rosją mniej rozpowszechniony wśród młodzieży) Ô armeński i azerski (ze względu na zamiesz­ kujące kraj mniejszości narodowe) Kup książkę (nie wieksza niż w dużych miastach euro­ pejskich); należy zachować ostrożność po zmroku oraz w zatłoczonych środkach komunikacji miejskiej. Ô Na drogach: zły stan nawierzchni (zwłasz­ cza poza głównymi trasami); brawurowa jazda miejscowych kierowców, wałęsające się po drogach zwierzęta hodowlane. Ô W górach: gwałtowne zmiany pogody, trudny teren, duże odległości, słabe oznako­ wanie ścieżek, agresywne psy pasterskie. Ô Samotne kobiety narażone są na zaczep­ ki, powinny też zachować ostrożność przy korzystaniu z taksówek. Ô MSZ odradza podróżowanie po Abchazji i Południowej Osetii. Przydatne zwroty 1 erti 2 ori sami 3 4 otchi 5 chuti 6 eqwsy 7 szwidi rva 8 9 cchra 10 ati 100 asy 1000 atasy Dzień dobry ................................................ Gamardzioba Dobry wieczór ....................Saghamo mszwidobisa Do widzenia ..................................................Nachwamdis Dobranoc .........................................................Dzyli nebisa Dziękuję.........................................................Didi madloba Nie rozumiem ....................................................Ar mesmis Gdzie jest…? ................................................... …Sad aris? Ile to kosztuje?...................................................... Ra ghirs? Pomocy! ............................................................Gwiszwelet! Czy może mi Pan / Pani pomóc? ......Szegdidzliat rom damechmarot? Tak / nie .........................................................................Ki / ara Poleć książkę Zobacz koniecznie 1 Tbilisi Największe miasto Gruzji już daw­ no przestało być prowincjonalną stolicą jednej z radzieckich republik. Współcześ­ nie to kosmopolityczny ośrodek, który śmiało można nazwać centrum całego Zakaukazia. Położone na szlakach kupiec­ kich łączących świat Zachodu z Bliskim Wschodem przez stulecia kształtowa­ ło swój eklektyczny charakter, którego wizytówką jest dziś pięknie odnowiona starówka. Więcej zob. s. 76. . m o c s o t o h p t i s o p e D | t c e n n o c © 2 Gruzińska Droga Wojenna Szlak stanowiący wrota Kaukazu od wieków był obiektem pożądania wszystkich, którzy pragnęli zdobyć tutaj wpływy. Sce­ neria drogi prowadzącej w kierunku miasta Kazbegi (dzisiaj: Stepancmindy) należy do najbardziej widowiskowych w Gruzji, a położona u stóp góry Kazbek cerkiew Cminda Sameba często występuje jako niepisany symbol kraju. Więcej zob. s. 113. . m o c s o t o h p t i s o p e D | n e s s e r y s © Kup książkę Poleć książkę . m o c s o t o h p t i s o p e D | m o c . l i a n g @ v e a b x l a © . m o c s o t o h p t i s o p e D | p 3 o k i a s © 3 Monaster Dawid Garedża Wizyta w tym położonym tuż przy granicy z Azerbejdżanem kompleksie klasztor­ nym daje możliwość ujrzenia rozciągającej się po azerskiej stronie bezkresnej półpusty­ ni. Atrakcją są tu kościoły skalne ze świetnie zachowanymi malowidłami, a w pobliskiej wiosce Udabno czeka nas rodzimy akcent – położony pośród nagich wzgórz hostel pro­ wadzony przez Polaków. Więcej zob. s. 228. 4 Kutaisi i okolice Stolica regionu Imeretii wzmacnia swój turystyczny wizerunek, od kiedy w jej pobliżu otwarto popularny port lotniczy. Objęta ochroną UNESCO katedra Bagrati to najważniej­ szy zabytek miasta, lecz wiele innych skarbów kryją też jego okolice. Monaster Gelati, Jaskinia Prometeusza i nieodległe kaniony – jak Okace i Martwili – to wybrane propozy­ cje terenowych wycieczek. Więcej zob. 140. Jaskinia Prometeusza Kup książkę Poleć książkę . m o c s o t o h p t i s o p e D | 4 0 0 2 e r a o v © l 5 Uszguli Najwyżej położona kaukaska wioska (do 2200 m n.p.m.) leży u stóp potężnego szczy­ tu góry Szchara. Jak w całym regionie Swanetii, w jej krajobrazie dominują kamienne wieże obronne, które na tle zieleni pobliskich wzgórz jawią się szczególnie widowisko­ wo. Dysponując wolnym czasem oraz dobrą kondycją, warto dojść do Uszguli z Mestii w ramach kilkudniowego trekkingu. Więcej zob. s. 196. 6 Batumi Nadmorska stolica Gruzji wabi tury­ stów długą kamienistą plażą, odrestau­ rowaną starówką oraz bogatym życiem nocnym. Duży port oraz futurystycz­ ne wieżowce podkreślają też jej rolę jako ważnego centrum biznesu. Wie­ czorem warto skorzystać z kolejki lino­ wej, która pędząc nad dachami miasta, dowozi pasażerów na wzgórze, z którego roztacza się ciekawa panorama czarno­ morskiego wybrzeża. Więcej zob. s. 166. © posztos | Depositphotos.com 7 Bordżomsko-Charagaulski Park Narodowy Jeden z lepiej udostępnionych turystycznie rezerwatów Zakaukazia, z najwyższym szczytem przekraczającym 2600 m n.p.m. Liczne szlaki piesze biorą swój początek w oko­ licy miasta Bordżomi, znanego gruzińskiego uzdrowiska. Przy dobrej pogodzie warto wspiąć się na górę Lomismta, skąd rozciąga się jedyna w swoim rodzaju panorama – od Morza Czarnego aż po szczyt Elbrusu. Więcej zob. s. 218. Kup książkę Poleć książkę 8 Skalne miasto Wardzia Wydrążone w skałach tufowych świątynie i cele mieszkalne górują nad doliną rzeki Kury w południowej Gruzji. Ten wielopoziomowy kompleks liczy sobie prawie 1000 lat i jest wybitnym przykładem inżynierii budowlanej tamtych czasów. Okolica obfituje też w inne historyczne perełki, choćby twierdzę Chertwisi o iście dramatycznej lokalizacji na skalnym wzniesieniu. Więcej zob. s. 208. 9 Trekking przez Tuszetię Granicząca z Dagestanem i Czeczenią Tuszetia jest krainą nieokiełznaną i trudno dostępną. Dojazd tutaj jest możliwy tylko w miesiącach letnich, a droga prowadząca do Omalo, stolicy regionu, bywa zaliczana do najbardziej niebezpiecznych na świecie. Zaczynająca się tu górska trasa prowadzi na zachód w kierunku Chewsuretii i dalej w oko­ lice Stepancmindy. Można tu spędzić wakacje z dala od cywilizacji. Więcej zob. s. 247. . m o c s o t o h p t i s o p e D | p 3 o k i a s © . m o c s o t o h p t i s o p e D | a k s w o h c u a p a n e l . l a d g a m © Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę k a z c o r K . M . c a r p o Kutaisi i okolice Drugi opisany w przewodniku region obejmuje cztery tradycyjne krainy Gruzji – wysokogórskie Dolną Swanetię i  Raczę- -Leczchumi, a także Imeretię, której głów- nym ośrodkiem jest miasto Kutaisi. Wybór ten został podyktowany przede wszystkim względami praktycznymi  – w północną część regionu można dostać się właściwie tylko od strony Kutaisi, stanowiącego logi- styczne centrum tej części Gruzji. Dojazd od strony Górnej Swanetii jest bardzo utrud- niony: droga z Mestii do Lentechi w Dolnej Swanetii jest na znacznej długości grunto- wym górskim traktem dostępnym tylko dla samochodów terenowych, nieprzejezdnym przez kilka miesięcy w roku. Imeretia to część legendarnej Kolchidy, skąd Jazon wraz z Argonautami wykradał złote runo. Stolicą Kolchidy była Aia, czyli dzisiejsze Kutaisi, a ówczesna rzeka Fazisi to obecna Rioni. Chociaż samo złote runo trafiło do Grecji, w Imeretii podróżni znajdą równie cenne i godne uwagi skarby, ze wspaniałym monasterem Gelati na czele. Tu też znajduje się nietypowa atrakcja – słynąca z rozkleko- tanych miejskich kolejek linowych Cziatura. Dolna Swanetia (ze stolicą w Lentechi), Racza (której głównym miastem jest Oni) oraz Leczchumi (z ośrodkiem w Cageri) to górskie kaukaskie krainy, rzadko odwie- dzane przez turystów. Uparci podróżnicy, którym niestraszne są trudności komu- nikacyjne i  niemal całkowity brak tury- stycznej infrastruktury, odkryją tu wiele Kup książkę ™ Cziatura (s. 153) – górnicze miasto- -relikt, oplecione siecią publicznych kolejek linowych ™ Gelati (s. 149) – monaster założony w 1106 r. przez króla Dawida Budowniczego z doskonale zachowanymi freskami z XII–XVIII w. ™ Kutaisi (s. 140) – starożytne miasto Aia w Kolchidzie z zabytkową katedrą Bagrati z XI w. ™ Nikorcminda (s. 159) – katedra z XI w., jeden z najcenniejszych zabytków w Gruzji niespodziewanych atrakcji, np. ponadty- siącletnią katedrę w Nikorcmindzie, ale nie tylko – tutejsze wsie kryją wiele „zapomnia- nych” kościółków, starych domów i resztek twierdz, których odkrywanie może zamie- nić się w prawdziwą przygodę. Tu także można – realnie i w przenośni – zagubić się w bezkresnych dzikich górach, w dużej części zalesionych, tu i ówdzie jednak kul- minujących wysokimi, odkrytymi masywa- mi. Ich eksplorację możemy polecić jednak tylko doświadczonym, posiadającym duże umiejętności terenoznawcze, „zaprawio- nym w bojach” i samodzielnym górołazom. Opisany region sąsiaduje od zachodu z Ose- tią Południową – odradzamy zapuszcza- nie się w pobliże jej granicy, czyli na tere- ny położone na wschód od Szowi, Cedisi i Saczchere. Poleć książkę 140 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K Imeretia Imeretia (იმერეთი), leżąca w  górnym i środkowym biegu rzeki Rioni, słynie ze swojego wyjątkowego położenia i ogrom- nej różnorodności przyrodniczej: począw- szy od krajobrazów typowych dla strefy podzwrotnikowej wilgotnej, a skończywszy na szczytach o wysokości prawie 3000 m n.p.m. Region może poszczycić się wyso- kogórskimi łąkami, licznymi uzdrowiskami i ogromną liczbą źródeł mineralnych. Od wschodu graniczy z pasmem Gór Lichskich, od południa z  Górami Mescheckimi, na zachodzie granicę stanowi rzeka Cchenis- ckali, a na północy – Kaukaz. Stolicą Imeretii jest Kutaisi – drugie co do wielkości miasto Gruzji. Nieopodal biegnie linia kolejowa łącząca Batumi z Tbilisi. Dwa spośród wielu zabytków tej krainy – monaster Gelati oraz katedra Bagrati – zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Atrakcją regionu są też wielkie odciski dinozaurów w Rezerwacie Sataplijskim. Grotołazów na pewno zainteresują jaskinie w wapiennych skałach nieopodal Kutaisi. W skład Imeretii wchodzą następujące regiony administracyjne: miasto Kutaisi, Baghdadi, Zestaponi (słynące z produkcji metali), Terdżola, Samtredia, Saczchere, Tkibuli (ośrodek górniczy), Cziatura (głów- ny ośrodek wydobycia manganu), Ckaltu- bo, Charagauli i Choni. O regionie stało się głośno w XIX w. za sprawą odkrycia najbo- gatszych na ziemi złóż manganu. Imeretia od lat jest również centrum rolniczym, sły- nącym z upraw morw i winorośli. 800 tys. Imeretian posługuje się dialektem gruzińskim i jednocześnie stanowi grupę etniczną o silnej tożsamości kulturowej. Dzięki dogodnym połączeniom lotni- czym oferowanym przez tanie linie Wizz Kup książkę Air wielu polskich turystów rozpoczyna swoją przygodę z Gruzją właśnie w Imere- tii. Stolica regionu, Kutaisi, ma połączenia m.in. z Warszawą i Katowicami. Jako bazę wypadową na zwiedzanie tej części Gruzji najlepiej wybrać właśnie Kutaisi lub odda- loną od niego o ok. 80 km na wschód Czia- turę. Oba miasta posiadają w swojej okolicy sporo atrakcji, choć baza noclegowa tego drugiego jest wyraźnie uboższa. Kutaisi ქუთაისი; . 198 tys. Kutaisi jest drugim co do wielkości miastem Gruzji i centrum administracyjnym regio- nu Imeretia. Stanowi także ważny ośrodek naukowy, kulturalny i przemysłowy kraju. Oddalone jest od Tbilisi o 221 km na zachód i leży na obu brzegach rzeki Rioni. Jest rów- nież dawną, starożytną stolicą Gruzji i jed- nym z najstarszych miast na świecie. Grec- kie mity i zapisy historyczne datują jego początki na czasy króla Minosa (XVII–XV w. p.n.e.) – władcy Krety, uważanego przez sta- rożytnych Greków, obok władającego Kol- chidą króla Ajetesa, za „bliskiego bogom”. Kutaisi zostało opisane w mitologii grec- kiej jako miasto Aia w Kolchidzie, do które- go podróżował Jazon i Argonauci po złote runo (przedstawione w herbie miasta). Miasto założono w miejscu uważanym za najlepsze i najbardziej urodzajne w całym starożytnym państwie. Spotykały się tutaj trzy szlaki handlowe: jeden prowadził do Iberii, drugi na południe, a trzecim Kutaisi połączone było z portami Morza Czarne- go zarówno drogą lądową, jak i rzeką Rioni. W VII w. miasto stało się stolicą zachodniej Poleć książkę 141 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K Gruzji, a w X w. – całego kraju, zjednoczo- nego przez króla Bagrata III. Król Dawid Budowniczy (gruz. Dawit Aghmaszenebeli), najsłynniejszy władca Gruzji, został tu koro- nowany w XVI w. W XV w. Kutaisi stało się stolicą królestwa Imeretii (do 1810 r.; po wojnach rosyjsko-tureckich włączone do Rosji), a w końcu XIX w. – centrum ruchów narodowowyzwoleńczych i kulturalnych. Doskonałe położenie geograficzne mia- sta dostrzeżono już w zamierzchłych cza- sach i z tego powodu od dawna było ono zamieszkane. Przez wieki rezydowali tu władcy państw obejmujących zachodnie rejony Gruzji. Kutaisi to miasto, którego nie można ominąć, jednocześnie stanowi ono doskonałe miejsce wypadowe do licznych atrakcji okolic. Historia Historia miasta zaczyna się w czasach, gdy powstawały wszystkie królestwa kolchidz- kie. Odzwierciedleniem jego potęgi jest obecność mitu o Argonautach (powstałego w II tysiącleciu p.n.e.) w starożytnych grec- kich eposach. W poematach Apoloniusza Rodiusa i innych pisarzy okresu starożyt- ności znaleźć można informację, że stolicą królestwa Kolchidy była Cetaea, czyli wła- śnie Kutaisi. Po długich wojnach i zjednoczeniu Gruzji pod koniec X w. miasto stało się politycz- no-administracyjnym centrum, a także (do 1122 r.) stolicą kraju. W 1080 r. państwo naje- chali Turcy i Kutaisi zostało spalone. W tym czasie królem Gruzji został 16-letni Dawit Aghmaszenebeli (Dawid Budowniczy). Umocnił on kraj, wygnał Turków z  jego terytoriów i przeniósł stolicę z Kutaisi do Tbilisi. Po okresie ekonomicznej, politycz- nej i kulturowej potęgi Gruzji, w 1225 r. kraj, a zwłaszcza Tbilisi, ponownie zaczęły nękać najazdy obcych wojsk, skutkiem czego Kup książkę królowa Rusudan przeniosła swoją siedzibę do Kutaisi. Po raz drugi uczyniła to w 1230 r., gdy stolicę podbili Mongołowie. Rusudan uznała ich dominację we wschodniej Gruzji. W 1259 r. pod przywództwem Dawida, syna Rusudan, rozpoczęło się powstanie prze- ciwko władzy mongolskiej, a Kutaisi stało się centrum oporu. W XIV w. Giorgi Brckin- wale opanował górę Lichi, uwolnił Kutaisi, obalił rządy dwóch królów w tym samym czasie i ponownie zjednoczył Gruzję. Kiedy jednak w 2. poł. XV w. nasiliły się walki pomię- dzy wojskami królewskimi a przywódcami księstw, król Gruzji Giorgi VIII został poko- nany w pobliżu miasta Czichori (w Imeretii) przez przywódcę dystryktu Kutaisi – Bagra- ta, który w 1463 r. sam założył koronę. Od XV stulecia Kutaisi było stolicą króle- stwa Imeretii. Podział Gruzji na królestwa Kartlii i Imeretii oraz Samcche-Saatabago wykorzystał sułtan osmański, najeżdża- jąc Gruzję od zachodu i południa. Kroniki mówią, że jego wojska spaliły Kutaisi i mona- ster Gelati w 1510 r. Turkowie osmańscy zosta- li przegnani z Kutaisi przez króla Imeretii Bagrata III. Miasto jeszcze kilkakrotnie było palone i niszczone w czasie wojen feudal- nych w 1637, 1647 i 1651 r. Za każdym razem jednak zdołano je odbudować. W latach 60. XVII w. podczas wojen feudalnych Turcy po raz kolejny skorzy- stali z niestabilnej sytuacji i w 1666 r. zajęli zamek w Kutaisi. Dwa lata później królewski namiestnik w Kutaisi Bezan Lortkipanidze zdołał ich pokonać, jednak już w 1669 r. mia- sto zostało ponownie najechane, a zamek zajęty. Kutaisi po raz kolejny zostało prawie zrównane z ziemią, a najazd zdołało przeżyć jedynie ok. tysiąca mieszkańców. W 1691 r. Turcy zburzyli zamek oraz najcenniejszy zabytek z  XI w.  – katedrę Bagrati. Był to najtragiczniejszy dzień w historii miasta. Panowanie Turków osmańskich na sto lat wstrzymało rozwój ekonomiczny, polityczny Poleć książkę 142 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K i kulturalny Kutaisi. W grudniu 1757 r. Gru- zini pod wodzą Salomona, króla Imeretii, pokonali Osmanów w dolinie Chresili, jed- nak wyzwolenie Kutaisi nadeszło dopiero 13 lat później. Wkrótce miasto ponownie stało się ważnym centrum handlu, w tym okresie w jego krajobrazie zaczęły się też pojawiać zakłady przemysłowe. W 1810 r. królestwo Imeretii zostało włą- czone do Rosji, a w 1846 r. Kutaisi stało się centrum prowincji. Od lat 40. XIX w. miasto, w wyniku rosnącego znaczenia handlowego i przemysłowego, znów zaczęło się rozwijać i rozrastać. W 1847 r. w centrum wytyczono bulwar, a cztery lata później wybudowano drugi most na rzece Rioni (obecnie nazy- wany Białym Mostem). W 1865 r. ogłoszono wyzwolenie chłopów w  prowincji Kuta- isi. Koniec XIX w. przyniósł również rozwój bankowości i  drobnej przedsiębiorczo- ści – w 1878 r. rejestr działających w mieście małych przedsiębiorstw handlowych i prze- mysłowych obejmował 764 wpisy. Wszystkie te firmy znajdowaly się w prywatnych rękach. Okres prosperity gospodarczej zaowocował przyrostem ludności – w 1897 r. Kutaisi liczy- ło 32,5 tys. mieszkańców. Znaczny wpływ na życie miasta miały rewolucje w Rosji z lat 1905–07 oraz z 1917 r. W lutym 1921 r. Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Gruzji i zajęła Tbilisi. Władze Republiki Gruzji uciekły do Kutaisi, mia- sto to jednak również zostało zajęte przez Armię Czerwoną 10 marca 1921 r., co ozna- czało kres niepodległości kraju. Dekret z 14 marca 1921 r. połączył wszystkie banki Kutaisi w jeden bank publiczny, kontrolu- jący wszystkie operacje finansowe. Jednak zarówno władze miejskie, jak i  sowieccy zarządcy wiedzieli, że konieczny jest dal- szy rozwój przemysłu. Poskutkowało to m.in. otworzeniem państwowej fabryki odzieży. W 1929 r. na podstawie rozporzą- dzenia Komitetu Centralnego oraz Rady Kup książkę Ludowego Komisariatu Gruzji do miasta dołączono sąsiadujące gminy, co spowodo- wało wzrost jego ludności do ponad 45 tys. osób. W  tym okresie powstawały nowe fabryki, wybudowano hydroelektrownię na rzece Rioni, wzniesiono wiele nowych budynków oraz zmodernizowano liczne ulice. W 1934 r. miasto uzyskało połączenie lotnicze z Tbilisi, Batumi i Suchumi. W sierp- niu tego samego roku ruszyła komunikacja autobusowa. W czasie II wojny światowej fabryki Kutaisi przestawiły się na produkcję elementów samolotów, czołgów, moździe- rzy oraz innego wyposażenia wojskowego niezbędnego na froncie. Po wojnie miasto kontynuowało rozwój przemysłu, a także szkolnictwa oraz sztuki. Polskim akcentem w historii Kutaisi jest fakt, że w 1885 r. urodził się tutaj Władysław Raczkiewicz, pierwszy prezydent rządu polskiego na uchodźstwie w latach 1939–47. Kryzys ekonomiczny końca pierwszej dekady XXI w. spowodował, że wielu miesz- kańców wyjechało z Kutaisi w poszukiwa- niu pracy. Władze Gruzji, chcąc powstrzy- mać ten proces, inwestują w rozbudowę i poprawę wizerunku miasta (m.in. utwo- rzona została tu ostatnio 6-kilometrowa ścieżka rowerowa, jedna z niewielu w Gru- zji), by przyciągnąć potencjalnych inwesto- rów i stworzyć nowe miejsca pracy. Kutaisi zyskało też dodatkowy prestiż, kiedy decy- zją prezydenta Micheila Saakaszwiliego w 2012 r. przeniesiono tutaj z Tbilisi siedzibę gruzińskiego parlamentu. Budynek, wznie- siony w futurystycznym stylu, wyróżnia się na tle postsowieckiej architektury nowego miasta i stanowi atrakcję samą w sobie. W 2015 r. stolica Imeretii reklamowała się także jako „miasto olimpijskie” w związku ze współorganizacją wydarzeń sportowych związanych z XIII edycją letnich rozgrywek EYOF – Olimpijskiego Festiwalu Młodzie- ży Europy. Poleć książkę 143 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K Warto zobaczyć Centrum oraz większość atrakcji Kutaisi jest usytuowana na wschodnim brzegu rzeki Rioni, Wyjątkami są najważniejszy zabytek – katedra Bagrati, która góruje nad miastem ze wzgórza na brzegu zachodnim, oraz nowy budynek parlamentu. Ľ Katedra Bagrati Kutaisi pod rządami króla zjednoczonej Gruzji Bagrata III (978–1014) było kwitnącym miastem. Władca ten ufundował kościół, który nazywany jest od jego imienia kate- drą Bagrati, choć jego właściwa nazwa to katedra Wniebowzięcia NMP. Świątynia, ze względu na swoje znaczenie historycz- ne i artystyczne, zajmuje ważne miejsce w sztuce średniowiecznej Gruzji. Była sym- bolem politycznej potęgi kraju oraz jedności narodowej. Zabytek stoi na szczycie wzgó- rza Ukimerioni. Katedra od wieków nie przestaje zachwy- cać rozmachem, formą i wspaniałymi zdo- bieniami. Na północno-wschodniej ścianie świątyni znajdują się napisy pamiętające czasy budowy katedry, np. inskrypcja na północnym oknie informuje o wzniesieniu gmachu w 233 r. – oznacza to rok 1003. Cyfry na ścianie katedry są arabskie, co wskazuje, że były tu używane wcześniej niż w Europie. Świątynię zbudowano w systemie krzyżo- wo-kopułowym, wysunięte na południe i  północ ramiona krzyża zakończone są apsydami. Ściany i posadzki pokryte były niegdyś mozaikami. Do naszych czasów zachowały się fragmenty fresków z przed- stawieniami Najświętszej Bogurodzicy. Historia nie była dla katedry łaskawa – pod koniec XVII w. hordy Turków osmań- skich zdołały zająć Kutaisi i w 1691 r., podczas zaciętych walk, zrujnowały miasto i wysa- dziły w powietrze katedrę Bagrati. Z kolei 6 sierpnia 1770 r., podczas bombardowania Kup książkę Kutaisi przez wojska rosyjskie, rozsypała się kopuła katedralna, zniszczone zostały okna i kolumny. W okolicy świątyni ekspedycje archeologiczne odnalazły wiele różnych pocisków. Podczas wykopalisk odkryto również m.in. fragmenty kościoła z IV w. Mimo tak brutalnego potraktowania budowli przez dziejowe zawieruchy katedra nadal robi wielkie wrażenie swoimi rozmia- rami, monumentalnością i wspaniałością zdobionych ścian. Ze względu na swoje znaczenie historyczne i artystyczne została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i  Przyrodniczego UNESCO jeszcze w 1994 r., czyli w czasie gdy była ruiną. W pełnej krasie można podziwiać ją od września 2012 r., kiedy zakończyły się pra- ce renowacyjne. Odbudowa została prze- prowadzona wbrew zaleceniom UNESCO, przez co zabytek trafił na Listę Dziedzictwa Zagrożonego, z której nie został zdjęty do dziś. Organizacja szczególnie naciskała na ograniczenie użycia nowoczesnych ele- mentów w zachodnim skrzydle świątyni oraz sprzeciwiała się samowolnej kon- strukcji dachu oraz kopuły, które w osta- tecznym rozrachunku mogły okazać się zbyt ciężkie, szkodząc tym samym zabyt- kowym fundamentom. Nie przeszkodziło to jednak włoskiemu architektowi Andrei Bruno w zdobyciu wielu nagród za prze- prowadzone prace renowacyjne. Odbudo- wa katedry Bagrati miała również wymiar polityczny i zaznaczyła udział ówczesnego prezydenta Saakaszwilego w przywracaniu ponownego blasku skarbom narodowego dziedzictwa Gruzji. Wielka Synagoga i dzielnica żydowska Na terenie dawnej dzielnicy żydowskiej (wzdłuż ul. Gaponowa) znajduje się powsta- ła w 1885 r. Wielka Synagoga (pod nume- rem 12), druga co do wielkości w kraju (naj- większa znajduje się w Tbilisi). Kutaisi było Poleć książkę 144 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K Kup książkę Poleć książkę k e t e B l . R . c a r p o 145 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K dawniej miejscem zamieszkania jednej z największych społeczności żydowskich w  Gruzji. Większość z  ok. tysiąca tutej- szych rodzin w ciągu ostatnich kilkudzie- sięciu lat wyemigrowała jednak do Izraela. Boris Gaponow, którego imieniem nazwa- no główną ulicę dzielnicy, był żydowskim pisarzem, słynącym przede wszystkim z tłu- maczenia na język hebrajski tekstów gru- zińskich. Przed Wielką Synagogą znajduje się jego pomnik. Spacerując dalej wzdłuż ulicy Gapono- wa, natrafimy także na mniejszą synagogę (pod numerem 49), która znajduje się jed- nak w kiepskim stanie technicznym. Góru- jąca nad dzielnicą żydowską świątynia to monaster Mcwane Kwawila. Obok niego znajduje się cmentarz, na którym pocho- wano słynne gruzińskie osobistości, m.in. kompozytora i  twórcę pierwszej gruziń- skiej opery – Melitona Balancziwadzego. Wokół placu Aghmaszenebelego Ścisłe centrum Kutaisi znajduje się wokół sporych rozmiarów placu, na którego środku zainstalowano w  2011  r. ciekawą fontannę. Zdobią ją repliki rzeźb z okre- su Kolchidy, znalezionych podczas prac archeologicznych w regionie, m.in. w Wani. W północnej części placu mieści się Teatr Dramatyczny (@ www.meskhishvilithe- atre.ge), a w budynku po jego lewej stro- nie znajdują się dwa niewielkie obiekty muzealne – Muzeum Sportu oraz pom- patycznie nazwane Narodowe Muzeum Chwały Wojskowej. Kontynuując spacer na północ wzdłuż ulicy Warlamiszwili, tra- fimy do kościoła Zwiastowania Dziewi- cy Maryi, którego sylwetka jest doskona- le widoczna ze wzgórza z katedrą Bagrati. Choć z zewnątrz świątynia ma cechy kościo- ła katolickiego (taką też pełniła dawniej funkcję), wnętrze z prawosławnymi ikona- mi poświadcza, że dziś jest to cerkiew. Poleć książkę Kup książkę 146 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K Na zachód od placu Aghmaszenebelego, w kierunku rzeki, rozciąga się park Central- ny, ulubione miejsce pogawędek lokalnej starszyzny. Za parkiem stoi budynek opery, a w uliczkach znajdujących się tuż przy nim zlokalizowane jest miejskie targowisko, na którym handluje się wszystkim – od świę- tych ikon po regionalne odmiany sera. Warto też odwiedzić Galerię Sztuki Dawida Kakabadzego (ul. Rustawelis 8; @ http://georgianmuseums.ge; ) pn.– pt. 10.00–18.00; wstęp 1 GEL). Otwartemu w 1967 r. obiektowi patronuje postać słyn- nego gruzińskiego artysty, który był też wykładowcą Akademii Sztuk Pięknych w Tbilisi. Można tu zobaczyć kolekcję XIX- i XX-wiecznych gruzińskich artystów, m.in. malarzy, rysowników i rzeźbiarzy. Regularnie odbywają się też wystawy czasowe promu- jące współczesne formy sztuki. Muzeum Historyczne i ulica Puszkina W nazwanym od imienia Niko Berdzenisz- wilego Muzeum Historycznym (skrzyżo- wanie ulic Puszkinis i Ceretelis; @ www. georgianmuseums.ge; ) codz. 9.00–18.00; wstęp 3 GEL) zgromadzono ponad 150 tys. eksponatów z  okresu od IX w. p.n.e. do późnego średniowiecza. Szczególne warte uwagi są dzieła sztuki złotniczej, m.in. krzy- że i statuy pochodzące z gruzińskich świą- tyń. Do cennych przedmiotów zaliczane są też manuskrypty datowane na XIV–XVIII w. Budynek, w którym znajduje się muzeum, był dawniej siedzibą Gruzińskiego Banku Narodowego. Spacerując dalej ulicą Puszkina, podzi- wiać można efekt intensywnych prac reno- wacyjnych, jakie odbywają się w Kutaisi od 2007 r. Niemal wszystkie tutejsze budynki zostały ładnie odrestaurowane, a niektóre wybudowano od podstaw z uwzględnie- niem dawnych planów architektonicznych. Na końcu ulicy znajduje się park im. Weriko Kup książkę Andżaparidze, nazwany tak od nazwiska gruzińskiej aktorki urodzonej w  Kutaisi. Swoją stację początkową ma tutaj kolejka linowa (cena za przejazd 3 GEL), która pro- wadzi na znajdujące się na drugim brzegu rzeki wzgórze z parkiem Besiki i niewiel- kim wesołym miasteczkiem. Można się stąd przespacerować wzdłuż jednej z  ulic na wzgórzach w kierunku katedry Bagrati. Parlament Otwarty w  2012  r. budynek Parlamentu (ul. Irakliego Abaszydzego, dojazd z centrum autobusem lub marszrutką nr 100; @ www. newparliamentgeorgia.com) zainteresuje Z ZSRR na listy przebojów We wrześniu 1984 r. w Kutaisi na świat przy- szła Ketewan Melua, znana słuchaczom przede wszystkim z radiowego hitu Nine Million Bicyc- les. Występująca pod scenicznym imieniem Katie piosenkarka mieszkała z rodzicami w róż- nych miastach Gruzji (m.in. w Tbilisi i Batumi) do dziewiątego roku życia, kiedy to do wypro- wadzki zmusiła rodzinę sytuacja polityczna związana z wojną domową. Po zamieszkaniu w Irlandii, a następnie w Wielkiej Brytanii Melua otrzymała brytyjskie obywatelstwo, stając się tym samym posiadaczką trzech paszportów – dawnego radzieckiego, gruzińskiego i brytyj- skiego. Choć ojciec późniejszej artystki wyko- nywał prestiżowy zawód lekarza, Katie wielo- krotnie podkreślała, że luksusy sławy nijak mają się do jej statusu materialnego z dzieciństwa. Piosenkarka wiele razy występowała w swoim rodzinnym kraju, a bilety na jej koncerty zawsze rozchodzą się w szybkim tempie. W 2015 r., tuż po wielkiej powodzi, która dotknęła Tbi- lisi (zob. ramka Hipopotam na wolności, s. 95), urządziła w Londynie koncert charytatywny, z którego dochody przeznaczone zostały na usuwanie skutków katastrofy. W 2013 r. wy- dała płytę zatytułowaną swoim oryginalnym imieniem – Ketevan. Poleć książkę 147 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K amatorów architektury współczesnej. Ma on kształt wielkiej szklanej kopuły z podstawą o wymiarach 100 × 150 m. Dawniej znajdo- wało się tutaj miejsce pamięci poświęcone ofiarom II wojny światowej, ozdobione pra- wie 50-metrową statuą, którą wysadzono przed rozpoczęciem prac budowlanych. Operacja ta została wykonana nieudolnie i pozbawiła życia dwie osoby. Koszt nowej budowli przekroczył 80 mln USD, co przy- sporzyło jej wielu przeciwników. Spora licz- ba Gruzinów uważa, że przeniesienie Parla- mentu przy jednoczesnym pozostawieniu w Tbilisi innych ośrodków rządowych było nieuzasadnione. ! Informacja turystyczna Centrum informacji turystycznej, ul. Rustawelis 9; ( +995 431241103; @ www.visitkutaisi.com (także w  języku polskim); ) codz. 9.00–19.00. Bardzo pomocna placówka z obsługą władającą językiem angielskim. Jej niewielki oddział znajduje się również na lotnisku w Kutaisi. Można tu także pytać o wyna- jęcie samochodu (od 100 GEL za dzień). Dojazd Autobusy i marszrutki. Kutaisi ma dobre połączenia z wieloma gruzińskimi miastami. Główny dworzec autobusowy znajduje się przy ul. Czawczawadze- go 67 (ok. 4 km na południowy zachód od centrum, obok dworca kolejowego Kutaisi II). Z centrum można tu dotrzeć autobusem miejskim lub marszrutkami nr 1 i 34, które zatrzymują się m.in. przy miejskim targowisku. Z głównego dworca odjeżdżają auto- busy i marszrutki m.in. do Tbilisi (cena przejazdu od 10 GEL), Zugdidi (od 7 GEL), Batumi (od 10 GEL), Poti (od 7 GEL), Achalciche (od 8 GEL), Bordżomi (od 6 GEL), Gori (od 8 GEL), Mestii (25 GEL; zwykle tylko jedno połączenie dziennie ok. 9.00) czy Lentechi (od 7 GEL; dla śmiałków chcących przedostać się alternatywną drogą do Mestii). Marszrutki kursu- jące na trasach regionalnych mają swoje postoje w różnych punktach miasta, najważniejsze są te w okolicy miejskiego targowiska (po obu stronach rzeki) oraz za budynkiem Teatru Dramatycznego, skąd dotrzeć można do monasteru Gelati. Z postoju przy tzw. moście łańcuchowym (przy wzgórzu z katedrą Kup książkę Bagrati) odjeżdżają pojazdy w kierunku Ambrolauri (od 6 GEL). W trakcie aktualizacji niniejszego prze- wodnika (lato 2017) trasa ta nie była obsługiwana z głównego dworca autobusowego. Pociągi. Miasto posiada dwie główne stacje kolejowe: Kutaisi I i Kutaisi II. Z dworca Kutaisi I (południowa część ulicy Tamar Mepe, 1300 m od placu z fontanną Kolchidy), który znajduje się na południowy wschód od centrum, można wyruszyć do Tbilisi i Batumi (cena na obie trasy od 5 GEL w naj- tańszej klasie siedzącej). Samoloty. Międzynarodowe Lotnisko im. Dawi- da Budowniczego oddalone jest o ok. 25 km na południowy zachód od centrum miasta. Do Kutaisi można z  lotniska dojechać taksówką bądź mar- szrutką – bilety sprzedawane są na lotniskowym stanowisku przewoźnika Georgian Bus (@ www. georgianbus.com). Choć jego nazwa sugeruje prze- wóz autobusem, w rzeczywistości często transport wykonują taksówkarze po zapełnieniu się samochodu pasażerami. Przejazd kosztuje 5 GEL i w tej cenie kierowcy dowożą klientów pod wskazany adres. Nieco taniej można złapać marszrutki bezpośrednio z głównej drogi (100 m od hali lotniska). Te dojeż- dżają jednak do głównego dworca autobusowego i aby dostać się do centrum, należy przesiąść się na miejski autobus nr 1. Korzystając z oferty Georgian Bus, z lotniska można też dojechać bezpośrednio do Tbilisi (cena od 20 GEL), Batumi (od 15 GEL), Mestii (od 40 GEL), Gori (od 18 GEL), a nawet Kazbegi (od 55 GEL). Rozkłady jazdy są zwykle zsynchronizowane z godzinami przylotów. Jeśli podróżujemy grupą, warto spróbować negocjować cenę z kierowcami oczekującymi na turystów przed terminalem. Najtań- szą opcją długodystansowej podróży będzie jednak zwykle dojazd na dworzec autobusowy w Kutaisi i przesiadka na zwykły autobus lub marszrutkę. Na lotnisku można też wypożyczyć samochód (np. Naniko, ( +995 32 2141133, @ www.naniko.com; Geo Rent Car, ( +995 32 2930099, @ www.geo- rentcar.ge), wymienić pieniądze po dość rozsądnych kursach (niestety nie złotówki, tylko dolary, euro, ruble i brytyjskie funty) lub skorzystać z bankomatu. Funkcjonuje również punkt informacji turystycznej. Planowane jest otwarcie połączenia kolejowego mię- dzy lotniskiem a centrum Kutaisi oraz największymi gruzińskimi miastami. Poleć książkę 148 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K $ Noclegi Infrastruktura turystyczna w Kutaisi prężnie się rozwija, miejsc noclegowych, o zróżnicowanym standardzie i cenach, jest pod dostatkiem. Duże skupisko hoteli i kwater prywatnych znajduje się na lewym brzegu rzeki, przy ulicy Debi Iszchnelebis i w jej okolicach. Większość z nich położona jest na wzgórzu, więc dodatkowym atutem będą atrakcyjne widoki. Ô Argo Palace, ul. Debi Iszchnelebis 16; ( + 995 599 779797; @ www.argopalace.wordpress.com; dwójki od 70 GEL za sam nocleg, z pełnym wyży- wieniem 100 GEL. Czyste pokoje z łazienkami, duży taras z widokiem na miasto. Ô Dom gościnny Giorgi, ul. Czanczibadzis 14; (  + 995 595 591511; rezerwacja przez stro- nę @  www.booking.com; dwójki od 50  GEL. Na wzgórzu, w pobliżu katedry Bagrati; łazien- ki na korytarzu. Ô Guesthouse Veneto, ul. Newport 8; ( +995 557 055015; rezerwacja przez stronę @ www. booking.com; dwójki od 50 GEL. Zupełnie nowy obiekt o świetnej relacji jakości do ceny. Lokali- zacja przy dzielnicy żydowskiej. Ô Hostel Bavaria, ul. Tbilisi 108; ( +995 431 254984; rezerwacja przez stronę @ www. booking.com; miejsce w dormitorium od 15 GEL, dwójki od 40 GEL. Niedrogi i znakomity gości- niec prowadzony przez gruzińską rodzinę. Na miejscu ogród i kuchnia do użytku gości. Ô Hostel House N4, ul. Cereteli 4; ( +995 591 922239; rezerwacja przez stronę @ www.booking. com; dwójki od 30 GEL. Kameralny hostel w cen- trum miasta, gospodarz wita gości winem domo- wej roboty. Ô Hostel Kutaisi Kolga, ul. Cacchwebi 12 (800 m od centrum, 600 m od katedry Bagrati; GPS: 42.274068, 42.695703); ( +995 557 511511 (Nina, jęz. pol., ros.), ( +995 579 531010 (Beka, jęz. pol., ang.), ( +995 555 000473 (Dawid, jęz. ros., ang.); @ www.hostelkolga.com. Hostel bardzo popu- larny wśród turystów z Polski. W ofercie wszyst- kie typowe udogodnienia: dobrze wyposażona kuchnia, Wi-Fi, stanowisko komputerowe z dru- karką, basen, miejsce do grilla, w pokojach klima- tyzacja/ogrzewanie, depozyt bagażu, transport do i z lotniska, możliwość wypożyczenia map, a także np.... suszarki do włosów. Miła i pomocna Kup książkę Festiwale w Kutaisi Ô 2 maja, Kutaisoba. Święto miasta, pod- czas którego mieszkańcy Kutaisi przebra- ni w tradycyjne stroje bawią się na ulicach. Ô 18 maja, Święto Stroju Narodowego. Naj- lepsza okazja do poznania różnorodności tradycyjnych gruzińskich strojów. Ô 23 października, Terdżoloba. Festiwal wina w miaasteczku Terdżola. obsługa. Nocleg w pokoju prywatnym z łazien- ką 25 GEL/os., łóżko w dormitorium 20 GEL/os., miejsce w zadaszonym bungalowie 15 GEL/os. Ô Hostel Kutaisi, ul. Gorkis 15 i 18 oraz ul. Chabu- kianis 13; ( +995 593 548507; @ www.hostelku- taisi.wordpress.com (strona po polsku); od 20 GEL od osoby we wszystkich rodzajach pokoi. Właści- ciel mówi po polsku i organizuje wyprawy w teren dla aktywnych, m.in. jazdę konną i rafting. Hostel ma trzy lokalizacje. Ô Sun Guesthouse, ul. Bagrati 2; ( +995 595 237236; rezerwacja przez stronę @ www. booking.com; dwójki od 40 GEL. Obiekt nocle- gowy ze świetnym widokiem na Kutaisi. Gospo- darze oferują wycieczki po okolicy. Wyżywienie Hotele i kwatery prywatne mają zazwyczaj w swojej ofercie także wyżywienie. Parę niedrogich barów znajdziemy przy ulicy Tamar Mepe. Kawiarni należy szukać przy ulicy Puszkina oraz na głównym placu Aghmaszenebelego. Piekarnie z gruzińskimi przeką- skami rozrzucone są po całym centrum, zwłaszcza w pobliżu targowiska. W okolicy tzw. białego mostu przez rzekę Rioni znajduje się kilka lokalnych piwiarni, które do życia budzą się wieczorami. Ô Baraqa, początek ul. Tamar Mepe, przy placu Agh- maszenebelego; ceny od 6 GEL. Bardzo dobra opcja dla mięsożerców, w ofercie m.in. smaczne szaszłyki. Ô Palaty, ul. Puszkinis 1; fb: palatypalaty; ceny od 10 GEL. Nastrojowy lokal, kuchnia mieszana. Jed- no z niewielu miejsc w mieście, gdzie można się napić prawdziwej kawy. W wybrane wieczory muzyka na żywo. Ô Sacnacheli, ul. Puszkinis 8. Tradycyjna gruzińska winiarnia z ogromnym wyborem win. Poleć książkę 149 e c i l o k o i i s i a t u K i s i a t u K # Informator Ô W razie problemów ze zdrowiem warto znać adres jednego z miejscowych szpitali: dobrą reputa- cją cieszy się centralnie zlokalizowany L.J. Cli- nic, ul. Czeczalaszwilis 6a; ( +995 431 243934; @ www.ljclinic.ge. Ô Wypożyczalnia rowerów znajduje się przy ulicy Aghmaszenebelego 105 () codz. 10.00–20.00; 30 GEL/dzień). Ô W okolicach Kutaisi możliwy jest rafting (nie tylko po rzece Rioni). Spływy organizuje Toma Pruidze, właściciel Rafting Clubu, ( + 995 595 411547, @ rafftinginkutaisi@gmail.com; https://www.face- book.com/raftinginkutaisi. Okolice Monaster Gelati Zlokalizowany 11 km na północny wschód od Kutaisi, w malowniczym wąwozie rzeki Chalcitela, Ľ monaster Gelati (გელათი) w XII–XIII w. był jednym z największych cen- trów religijnych, naukowych i filozoficznych Gruzji. Założony został w 1106 r., na początku złotego wieku w historii kraju. Fundatorem klasztoru i tutejszej akademii był król Dawid IV Budowniczy. W skład kompleksu wchodzi cerkiew św. Grzegorza (mijana jako pierw- sza zaraz po wejściu na teren monasteru) z  trzema apsydami zwróconymi w  stro- nę zwiedzającego. Świątynię wzniesiono w XIII w., jej wygląd oraz dekoracje nawiązują do tradycji epoki. Uwagę zwraca oryginalne rozwiązanie zastosowane w konstrukcji fila- rów podtrzymujących strop – są one okrą- głymi kolumnami, których podstawy ozdo- bione zostały dwoma rzędami festonów. W kościele znajduje się również trójprzęsło- wa bariera oddzielająca ołtarz od pozostałej przestrzeni świątyni. Inskrypcja umieszczona na zachodnim łuku mówi, że mury cerkwi św. Grzegorza ozdobił w XVII w. Eudemon Czchetidze, katolikos zachodniej Gruzji. Po przeciwległej stronie od wejścia do monasteru wznoszą się mury Akademii, Kup książkę nazywanej przez jej współczesnych „drugim Atos” i „Nową Helladą”. Znanych jest wiele przypadków, kiedy uczeni z Gelati wyjeżdżali kontynuować swe studia w innych centrach naukowych w Gruzji i poza jej granicami – w Palestynie czy na górze Atos. Gruzińska kultura i edukacja XII w. są nierozerwalnie związane z działalnością króla Dawida IV Budowniczego. Królowi Dawidowi udało się zebrać w Gelati gruzińskich i zagranicz- nych wykładowców, słynnych zarówno ze swoich umiejętności, jak i zasad moralnych. Najbardziej znanymi badaczami gelackiej Akademii byli Ioanes Petrici i Arsen Ikalto- eli. Powstało tu i przetłumaczonych zostało wiele dzieł literackich, filozoficznych oraz historycznych. Wykładano takie przedmio- ty, jak arytmetyka, geometria, gramatyka, retoryka, astronomia i muzyka. Uczono tu nawet rzadkiej sztuki rycia w złocie. Akade- mia Gelati funkcjonowała jeszcze w pierw- szym dwudziestoleciu XVI w. Pomieszczenia mieszkalne oraz pozostałe budowle świeckie monasteru umieszczone były wzdłuż zewnętrznych ścian komplek- su. Wśród nich, w południowej części muru, znajduje się dwukondygnacyjna budow- la – dawna brama, gdzie pochowany jest król Dawid Budowniczy. Według legendy nagrobek jest tej samej wysokości co zmar- ły król. Życzeniem władcy było również, by pogrzebano go w takim miejscu, aby wier- ni zmierzający do monasteru mogli stąpać po jego grobie… Największy obiekt monasteru Gelati to XII-wieczna katedra Najświętszej Marii Panny. Jej budowa rozpoczęła się wraz ze wznoszeniem całego kompleksu. Elewa- cje świątyni zdobione są lekkimi ściennymi łukami. Katedra, pomimo swojej wysokości i obszerności, jest znakomicie doświetlona dużymi oknami w ścianach i tamburze. Po wejściu do cerkwi uwagę zwiedzających przyciąga wspaniała mozaika zdobiąca Poleć książkę Spis treści NIEZBĘDNIK TURYSTY ................................................2 ZOBACZ KONIECZNIE ...................................................4 ZAPLANUJ PODRÓŻ ......................................................9 Trasa 1. Gruzja na skróty .................................................9 Trasa 2. Górskie manewry .............................................11 Trasa 3. Wzdłuż winnych szlaków ...............................13 Trasa 4. Zachodnie bezdroża .......................................15 Jeśli interesują nas… .....................................................17 WYDARZENIA KULTURALNE ................................... 19 10 ZASAD ODPOWIEDZIALNEGO PODRÓŻOWANIA .................................................... 22 INFORMACJE PRAKTYCZNE ...............................23 Przed wyjazdem ..............................................................23 Wybór czasu podróży ..................................................................... 23 Formalności wizowo-paszportowe .......................................... 23 Ubezpieczenie ................................................................................... 24 Zabezpieczenia medyczne ........................................................... 24 Pieniądze .............................................................................................. 26 Źródła informacji o kraju ............................................................... 26 Co zabrać? ............................................................................................ 29 Przejazd .............................................................................30 Podróż samolotem ........................................................................... 30 Podróż drogą lądową ...................................................................... 31 Promem przez Morze Czarne ...................................................... 33 Na miejscu ........................................................................33 Poruszanie się po kraju ................................................................... 33 Noclegi .................................................................................................. 35 Wyżywienie ......................................................................................... 35 Informacje A–Z ................................................................36 KRAJ W PIGUŁCE ........................................................ 48 INFORMACJE KRAJOZNAWCZE ..........................49 Charakterystyka geograficzno-przyrodnicza ..........49 Historia ..............................................................................51 Ustrój i gospodarka ........................................................59 Ludność .............................................................................60 Język ..................................................................................60 Kup książkę Religia ................................................................................61 Obyczaje ...........................................................................62 Kultura i sztuka ................................................................65 Kuchnia .............................................................................67 ZWIEDZANIE GRUZJI ...........................................73 REGION STOŁECZNY .................................................. 75 Tbilisi ..................................................................................76 Stare miasto ........................................................................................ 78 Aleja Szoty Rustawelego ............................................................... 87 Lewy brzeg Kury ............................................................................... 92 Dzielnica Awlabari ............................................................................ 93 Wake ....................................................................................................... 95 Mtacminda .......................................................................................... 98 MCCHETA-MTIANETIA ............................................105 Mccheta ......................................................................... 105 Gruzińska Droga Wojenna ......................................... 113 Kazbegi (Stepancminda)............................................ 115 CHEWSURETIA ..........................................................122 WEWNĘTRZNA KARTLIA .......................................127 Gori .................................................................................. 127 Cerkiew Goridżwari .......................................................................133 Uplisciche ...........................................................................................134 Ateni Sioni ..........................................................................................135 Świątynie Urbnisi i Ruisi ...............................................................136 Surami..................................................................................................137 KUTAISI I OKOLICE ...................................................139 IMERETIA ....................................................................140 Kutaisi ............................................................................. 140 Monaster Gelati ...............................................................................149 Monaster Mocameta .....................................................................150 Rezerwat Sataplijski i Jaskinia Prometeusza .......................151 Kaniony Okace, Martwili i Balda ...............................................151 Wodospady Chani ..........................................................................153 Cziatura .......................................................................... 153 RACZA-LECZCHUMI I DOLNA SWANETIA ..........157 Ambrolauri .................................................................... 157 Oni ................................................................................... 160 Poleć książkę 283 283 283 i i c c ś ś e e r r t t s s i i p p S S Lentechi ......................................................................... 162 GRUZJA ZACHODNIA................................................165 ADŻARIA......................................................................166 Batumi ............................................................................ 166 Między Cichisdziri a Sarpi ...........................................................174 Kobuleti ...............................................................................................176 Park Narodowy Mtirala .................................................................177 W stronę Achalciche .....................................................................178 GURIA ..........................................................................179 Ureki ................................................................................ 179 Kolchidzki Park Narodowy ..........................................................180 Ozurgeti ......................................................................... 181 MEGRELIA ...................................................................184 Zugdidi ........................................................................... 184 Anaklia............................................................................ 188 Poti .................................................................................. 189 GÓRNA SWANETIA ..................................................191 Mestia ............................................................................. 192 Trasy trekkingowe w okolicach Mestii ...................................195 Uszguli ............................................................................ 196 GRUZJA POŁUDNIOWA ...........................................199 SAMCCHE-DŻAWACHETIA .....................................200 Achalciche ..................................................................... 201 Abastumani .......................................................................................204 Monaster Zarzma............................................................................205 Monaster Sapara .............................................................................206 Twierdza Chertwisi .........................................................................206 Wardzia................................................................................................208 Katedra w Kumurdo ......................................................................209 Gruzińska „kraina jezior”............................................. 210 Bordżomi ....................................................................... 211 Bakuriani .............................................................................................215 Monaster Timotesubani ...............................................................216 Zielony Monaster i twierdza Ackuri ........................................216 Bordżomsko-Charagaulski Park Narodowy........... 218 DOLNA KARTLIA .......................................................221 Bolnisi ............................................................................. 221 Katedra Bolnisi Sioni ......................................................................222 Dmanisi ...............................................................................................224 Zachodnia Kwemo Kartli ........................................... 224 GRUZJA WSCHODNIA ..............................................227 Dawid Garedża ............................................................. 228 Signagi ........................................................................... 230 Monaster Bodbe .............................................................................233 Cerkiew Kwelacminda ..................................................................233 Park Narodowy Waszlowani ...................................... 234 Telawi .............................................................................. 235 Monaster Alawerdi .........................................................................239 Monaster Ikalto ................................................................................240 Monastery Szuamta.......................................................................241 Cinandali.............................................................................................241 Udżarma .............................................................................................242 Kwareli ............................................................................ 242 Monaster Nekresi ............................................................................244 Gremi ...................................................................................................244 Obszar Chroniony Lagodechi ................................... 245 TUSZETIA ....................................................................247 Trekking z Omalo do Szatili ....................................... 250 ABCHAZJA ...................................................................257 Historia Abchazji .............................................................................258 Aktualna sytuacja polityczna .....................................................259 Jak się dostać? ..................................................................................260 Procedura wizowa ..........................................................................260 Podróżowanie po Abchazji ........................................................260 Abchazowie – kultura i zwyczaje ............................................261 Suchumi ......................................................................... 262 Nowy Aton .................................................................... 266 Gudauta ......................................................................... 268 Picunda .......................................................................... 270 Jezioro Rica.................................................................... 272 Gagra .............................................................................. 273 SŁOWNICZEK POLSKO-GRUZIŃSKI .....................276 AUTORZY PRZEWODNIKA .....................................280 UWAGI O PRZEWODNIKU .....................................281 SPIS RAMEK...............................................................284 SPIS MAP I PLANÓW MIAST .................................285 INDEKS ........................................................................286 LEGENDA ....................................................................294 Kup książkę Poleć książkę Spis map i planów miast 285 285 i t s a m w ó n a p l i p a m s i p S Gruzja ............................................................wewnętrzna strona okładki Trasa 1. Gruzja na skróty .............................................. 10 Trasa 2. Górskie manewry ...........................................12 Trasa 3. Wzdłuż winnych szlaków .......................... 14 Trasa 4. Zachodnie bezdroża ....................................15 Regiony Gruzji .................................................................73 Region stołeczny ...........................................................74 Tbilisi – centrum ....................................................80–81 Tbilisi – stare miasto i okolice ..........................82–83 Tbilisi – komunikacja .......................................... 96–97 Gori ............................................................................ 130–131 Kutaisi i okolice .............................................................138 Kutaisi ......................................................................144–145 Gruzja zachodnia .........................................................164 Batumi ..............................................................................169 Gruzja południowa .....................................................198 Achalciche ..................................................................... 203 Bordżomi ......................................................................... 213 Gruzja wschodnia ...................................................... 226 Telawi ................................................................................237 Abchazja .........................................................................256 Kup książkę Poleć książkę Lubisz podróżować samodzielnie? Chciałbyś poznać historię, kulturę i przy- rodnicze atrakcje odwiedzanych krajów, regionów i miast? Seria Bezdroża Classic powstała z myślą o Tobie! Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować wyjazd, stanie się Twoim wiernym towarzyszem podróży i zapewni pasjonu- jącą lekturę także po powrocie! W przewodniku: , niezbędne informacje praktyczne i krajoznawcze , szczegółowe o
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Gruzja. Magiczne Zakaukazie. Wydanie 2
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: