Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00223 004652 14988877 na godz. na dobę w sumie
Hipoteka. Komentarz - ebook/pdf
Hipoteka. Komentarz - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 700
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7620-828-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Hipoteka. Komentarz zawiera jedną z najobszerniejszych analiz przepisów o hipotece na rynku wydawniczym. W publikacji w sposób kompleksowy omówiono poszczególne instytucje polskiego prawa hipotecznego, wraz z powiązanymi z nimi regulacjami prawa bankowego, podatkowego, procedury egzekucyjnej i upadłościowej. Obszerne rozważania odnoszą się do nowych konstrukcji prawnych, które obowiązują od 20 lutego 2011 r., takich jak: administrator hipoteki, podstawienie zabezpieczonej wierzytelności, rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym.
W książce – oprócz pogłębionej analizy teoretycznej – zamieszczono liczne obrazowe przykłady, jak również praktyczne wskazówki dotyczące zastosowania hipoteki w obrocie gospodarczym.
Analiza szczegółowo uwzględnia aktualne regulacje rozporządzeń wykonawczych, w tym podstawy i sposób dokonywania wpisów hipotecznych w księgach wieczystych.
Wiele uwagi poświęcono przepisom przejściowym w związku z nowelizacją prawa hipotecznego, która obowiązuje od 20 lutego 2011 r.
Publikacja adresowana jest przede wszystkich do sędziów, referendarzy sądowych, notariuszy, radców prawnych, pracowników banków oraz innych osób zajmujących się obsługą obrotu wieczystoksięgowego.
Tomasz Czech – doktor nauk prawnych, radca prawny, autor wielu publikacji poświęconych hipotece oraz innym zagadnieniom z dziedziny prawa cywilnego i bankowego.

Kodeks cywilny 2011 - Sprawdź Komplet!

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Hipoteka Komentarz Tomasz Czech Wydanie 1 Stan prawny na 15 kwietnia 2011 roku Warszawa 2011 Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Gierłowska Opracowanie techniczne: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7620-597-7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Dział II. Hipoteka (art. 65–112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności (art. 65–10111) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Oddział 1. Przepisy ogólne (art. 65–78) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Oddział 2. Przeniesienie wierzytelności hipotecznej (art. 79–831) . . . . . . . . 322 Oddział 3. Zakres obciążenia hipoteką i ochrona hipoteki (art. 84–93) . . . . . . 383 Oddział 4. Wygaśniecie hipoteki (art. 94–101) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 484 Oddział 5. Rozporządzanie opróżnionym miejscem hipotecznym (art. 1011–10111) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530 Rozdział 2. Hipoteka kaucyjna (art. 102–108) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 626 Rozdział 21. Hipoteka na wierzytelności hipotecznej (art. 1081–1085) . . . . . . . . 627 Rozdział 3. Hipoteka przymusowa (109–112) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 635 II. Ustawa z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 131, poz. 1075) – wyciąg . . 665 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 691 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 699 5 Wykaz skrótow 1. Akty prawne k.c. k.k. k.k.w. k.m. Konstytucja RP k.p.a. k.p.c. k.r.o. KRS k.s.h. nowelizacja z 26 czerwca 2009 r. o.p. p.b. p.bud. p.not. p.p.m. pr. rzecz. z 1946 r. p. spółdz. p.u.n. p.w.k.c. p.weksl. – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) ustawa 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) ustawa z  18 września 2001 r. – Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z  2009 r. Nr 217, poz. 1689 ze zm.) Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z  2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) ustawa z  17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) ustawa z  25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) Krajowy Rejestr Sądowy ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) ustawa z 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipo- tece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 131, poz. 1075) ustawa z  29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) ustawa z  29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z  2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) ustawa z  7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z  2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) ustawa z  12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.) dekret z 11 października 1946 r. – prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) ustawa z  28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i  naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) ustawa z  23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) ustawa z  28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282 ze zm.) 7 Wykaz skrótów rozp. inf. rozp. wyk. rozp. Rzym I u.f.i. u.g.n. u.k.s.c. u.k.w.h. u.l.z.b.h. u.o. u.o.k.k. u.o.i.f u.p.c.c. u.p.e.a. u.s.m. u.s.u.s. u.w.l. u.z.r. u.z.s.ś. u.z.w.s.p. – – – – – – – – – – – – – – – – – – – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 20 sierpnia 2003 r. w sprawie za- kładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz.U. Nr 162, poz. 1575 ze zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  17 września 2001 r. w  sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i  zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i  Rady (WE) nr 593/2008 z  17  czerwca 2008 r. w  sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umow- nych (Rzym I) (Dz.Urz. UE 2008 L 177/6) ustawa z  27 maja 2004 r. o  funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.) ustawa z  21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) ustawa z  29 sierpnia 1997 r. o  listach zastawnych i  bankach hipotecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 99, poz. 919 ze zm.) ustawa z 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1300 ze zm.) ustawa z  16 lutego 2007 r. o  ochronie konkurencji i  konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) ustawa z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.) ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 101, poz. 649 ze zm.) ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) ustawa z  15 grudnia 2000 r. o  spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) ustawa z  6 grudnia 1996 r. o  zastawie rejestrowym i  rejestrze zastawów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569 ze zm.) ustawa z  13 kwietnia 2007 r. o  zapobieganiu szkodom w  środowisku i  ich naprawie (Dz.U. Nr 75, poz. 493 ze zm.) ustawa z 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługują- cych Skarbowi Państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 493 ze zm.) 2. Organy promulgacyjne Dz.U. M.P. Dz.Urz. EU – – – Dziennik Ustaw Monitor Polski Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 3. Oficjalne wydawnictwa z orzecznictwem OSNC OSNCP OSNC-ZD „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna” „Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych” „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna. Zbiór dodatkowy” – – – 8 OSNKW OSP OSPiKA OTK – – – – „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa” „Orzecznictwo Sądów Polskich” „Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych” „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego” Wykaz skrótów „Biuletyn Bankowy” 4. Czasopisma – BB – „Edukacja Prawnicza” EP EPS – – KPP – MoP – MPB – NP NPN – – PiP – PA – PB – PiŚ PL – – PPH – PPUW – PS – PSp PUG – – RPEiS – RPr – SP – SPP TPP – „Europejski Przegląd Sądowy” „Kwartalnik Prawa Prywatnego” „Monitor Prawniczy” „Monitor Prawa Bankowego” „Nowe Prawo” „Nowy Przegląd Notarialny” „Państwo i Prawo” „Prawo Asekuracyjne” „Prawo Bankowe” „Prawo i Środowisko” „Przegląd Legislacyjny” „Przegląd Prawa Handlowego” „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” „Przegląd Sądowy” „Prawo Spółek” „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” „Radca Prawny” „Studia Prawnicze” „Studia Prawa Prywatnego” „Transformacje Prawa Prywatnego” 5. Nazwy organów NBP NSA MS SA SN TK WSA – – – – – – – Narodowy Bank Polski Naczelny Sąd Administracyjny Ministerstwo Sprawiedliwości Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny 6. Inne art. cyt. Lex LexPolonica n. nr p.proc. pkt por. poz. tekst jedn. ust. – – – – – – – – – – – – artykuł cytowany System Informacji Prawnej LEX Serwis Prawniczy LexisNexis następny numer punkt procentowy punkt porównaj pozycja tekst jednolity ustęp 9 Wykaz skrótów zm. zob. – – zmiana zobacz Uwaga: przepisy powołane w opracowaniu bez bliższego oznaczenia są przepisami ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wprowadzenie Hipoteka jest w Polsce najpowszechniej stosowanym zabezpieczeniem rzeczowym na nieruchomości oraz niektórych prawach dotyczących nieruchomości. Służy przede wszystkim zabezpieczeniu wierzytelności związanych z  finansowaniem długoterminowym. Odgrywa również istotną rolę jako środek ochrony wierzycieli przed wyzbyciem się składników majątku przez nierzetelnych dłużników. Obecny kształt normatywny hipoteki jest wynikiem długotrwałej ewolucji. Zasad- nicze zręby konstrukcyjne tej instytucji pochodzą z czasów unifikacji prawa rzeczo- wego w Polsce w 1946 r. i – w nieco uproszczonej postaci – przeniesiono je do ak- tualnie obowiązującej ustawy z  6 lipca 1982 r. o  księgach wieczystych i  hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Ustawą z 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 131, poz. 1075), która weszła w życie 20 lutego 2011 r., dokonano re- formy dotychczasowych regulacji, tak aby uczynić hipotekę bardziej elastycznym i  efektywnym sposobem zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych. Przede wszystkim ujednolicono model hipoteki, znosząc jej podział na hipotekę zwykłą i kaucyjną, oraz wprowadzono wiele nowych konstrukcji prawnych, takich jak: ad- ministrator hipoteki, podstawienie zabezpieczonej wierzytelności, rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym. Wymagają one pogłębionej analizy, która po- zwoli na ocenę ich praktycznej przydatności dla obrotu gospodarczego, jak również wykrycie mankamentów oraz ustalenie zagadnień spornych będących źródłem ryzyk prawnych. Przeprowadzenie takiej analizy jest podstawowym celem niniej- szego komentarza. Komentarz obejmuje stan prawny na dzień 15 kwietnia 2011 r. 11 I USTAWA z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z  dnia 26 października 2001 r. Nr  124, poz. 1361; zm.: Dz.U. z  2001 r. Nr  125, poz. 1368; z 2002 r. Nr 169, poz. 1387; z 2003 r. Nr 42, poz. 363; z 2004 r. Nr 172, poz. 1804; z 2008 r. Nr 116, poz. 731; z 2009 r. Nr 131, poz. 1075) DZIAŁ II HIPOTEKA Rozdział 1 Hipoteka w ogólności Oddział 1 Przepisy ogólne Art. 65. ISTOTA HIPOTEKI; PRZEDMIOT HIPOTEKI Art. 65. 1.  W  celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzy- cielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). 2. Przedmiotem hipoteki może być także: 1) użytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urządzeniami na użytkowanym gruncie stanowiącymi własność użytkownika wieczystego, 13 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece 2) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, 3) wierzytelność zabezpieczona hipoteką. 3.  Hipoteką może być obciążona część ułamkowa nieruchomości, jeżeli sta- nowi udział współwłaściciela, oraz przysługujący współuprawnionemu udział we wspólności praw wymienionych w ust. 2 pkt 1 i 2. 4. Do hipotek określonych w ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio przepisy o hi- potece na nieruchomości. WPROWADZENIE 1. W  polskim systemie prawnym hipoteka jest podstawowym zabezpieczeniem rze- czowym na nieruchomości (art. 65 ust. 1) i niektórych prawach dotyczących nieru- chomości (art.  65 ust.  2–3). Istotną rangę hipoteki w  obrocie gospodarczym wy- znaczają przede wszystkim wartość i  cechy jej przedmiotu, które predestynują hipotekę do zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych o  znacznej wysokości i długim terminie płatności (zwłaszcza wierzytelności z tytułu kredytu długotermi- nowego). Oprócz hipoteki, jako zabezpieczenie rzeczowe w praktyce występuje też – nieure- gulowane szczegółowo – przewłaszczenie nieruchomości na zabezpieczenie (zob. wyrok SN z 29 maja 2000 r., III CKN 246/00, OSP 2001, nr 2, poz. 26; wyrok SN z 8 marca 2002 r., III CKN 748/00, OSP 2003, nr 3, poz. 37; wyrok SN z 28 paź- dziernika 2010 r., II CSK 218/10, LexPolonica nr 2443445; por. np. J. Gołaczyński, Przewłaszczenie…, s. 183 i n.). 2. Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym (art. 244 § 1 k.c.). 3. Hipoteka należy do szerszej kategorii praw zastawniczych, czyli ograniczonych praw rzeczowych służących zabezpieczeniu wierzytelności. Do tej kategorii zalicza się również zastaw, w tym zastaw rejestrowy, zastaw finansowy oraz hipoteka morska. 4. Hipoteka i zastaw zasadniczo obciążają odrębne rodzaje przedmiotów (zob. art. 7 ust. 1 pkt 1 u.z.r.). Zastaw obejmuje rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa mająt- kowe, z  wyjątkiem prawa użytkowania wieczystego oraz spółdzielczego własno- ściowego prawa do lokalu (art.  306 §  1 k.c., art.  327 k.c., art.  7 ust.  1–2 u.z.r.). Jeżeli na wierzytelności hipotecznej ustanowiono hipotekę (subintabulat), nie może być ona przedmiotem zastawu (art. 7 ust. 1 pkt 2 u.z.r.). Wspólny przedmiot hipoteki oraz zastawu może pojawić się w  przypadku jedno- czesnego obciążenia tymi zabezpieczeniami ubocznych składników majątkowych opisanych w  art.  84–93, tj. rzeczy ruchomych oraz roszczeń powiązanych gospo- darczo z przedmiotem głównym hipoteki (zob. komentarz do art. 84, tezy 27–29). 14 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 5. Reżimy prawne hipoteki oraz zastawu są zasadniczo autonomiczne. Generalnie przepisy o zastawie nie mają – w drodze analogii – zastosowania do hipoteki i vice versa. Zgodnie z art. 1085, w drodze wyjątku, przepisy o zastawie na wierzytelności stosuje się do hipoteki na wierzytelności hipotecznej (subintabulatu) w wypadkach nieobjętych przepisami rozdziału 21 u.k.w.h. De lege lata pomiędzy regulacjami dotyczącymi hipoteki oraz zastawu występują liczne – nie zawsze uzasadnione merytorycznie – rozbieżności, co może być zarze- wiem wątpliwości interpretacyjnych (por. T. Czech, Uwagi…, s. 140–143). 6. Hipoteka morska – wbrew językowym skojarzeniom – nie jest hipoteką, o  której stanowi art. 65 ust. 1. Jest to odrębny typ zastawu, który obciąża statek wpisany do rejestru okrętowego lub statek w budowie (zob. art. 76 § 1 oraz art. 82 § 1 k.m.; szerzej por. np. W. Adamczak, Z. Godecki, Przywileje…, s. 77 i n.). Do hipoteki morskiej stosuje się odpowiednio przepisy o  hipotece (art.  76 §  1 zd. 2 k.m.). ŹRÓDŁA PRAWA 7. Hipotekę regulują przede wszystkim art. 65 i n. Do hipoteki znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, w  szczególności przepisy ogólne o ograniczonych prawach rzeczowych (art. 244 i n. k.c.), przepisy o  mieniu (art.  44 i  n. k.c.), przepisy o  czynnościach prawnych (art.  56 i  n. k.c.), przepisy o warunku i terminie (art. 245 § 2 zd. 1 w zw. z art. 89 i n. k.c.). 8. Odnośnie do hipoteki istotne znaczenie mają regulacje egzekucyjne: przepisy o są- dowym postępowaniu egzekucyjnym (m.in. art. 1023 i n. k.p.c.), przepisy o postę- powaniu egzekucyjnym w administracji (m.in. art. 115 i n. u.p.e.a.) oraz przepisy o postępowaniu upadłościowym (m.in. art. 345 p.u.n.). 9. Ponadto, hipotekę normuje wiele przepisów szczególnych rozsianych po całym sys- temie prawa polskiego (szerzej por. J. Pisuliński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 774–775). Przykłady: art. 95 p.b., art. 20 ust. 2 u.l.z.b.h., art. 195 u.f.i., art. 34–39 o.p., art. 26 u.s.u.s., art. 7 u.o., art. 6 ust. 4–5 u.s.m., art. 747 pkt 2 k.p.c. 10. Obecny kształt normatywny hipoteki wynika przede wszystkim z przepisów nowe- lizacji z 26 czerwca 2009 r., która weszła w życie 20 lutego 2011 r. Zob. J. Pisu- liński, w: Hipoteka po nowelizacji…, s. 13 i n. na temat przyczyn, celów i zakresu tej nowelizacji. 15 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece CEL HIPOTEKI 11. Celem hipoteki jest zabezpieczenie wierzytelności, czyli wzmocnienie sytuacji prawnej wierzyciela co do jej zaspokojenia (art. 65 ust. 1). Cel ten odróżnia hipo- tekę oraz inne prawa zastawnicze od pozostałych ograniczonych praw rzeczowych (użytkowania, służebności, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu), które dotyczą posiadania, korzystania i czerpania pożytków z obciążonej nierucho- mości lub jej części. W tym kontekście w doktrynie prawa cywilnego hipotekę – i inne prawa zastaw- nicze – opisuje się jako „prawa do wartości” obciążonej rzeczy, w przeciwieństwie do pozostałych ograniczonych praw rzeczowych, które są „prawami do substancji” rzeczy (por. np. K. Zaradkiewicz, Nowa…, s. 5 i powołana tam literatura). 12. W  piśmiennictwie i  orzecznictwie dość powszechnie występuje pogląd, zgodnie z  którym hipoteka przymusowa jest szczególnym środkiem egzekucyjnym (tak m.in. postanowienie SN z  12 czerwca 1997 r., III CKN 72/97, LexPolonica nr  327783; uchwała SN z  8 października 2003 r., III CZP 68/03, OSNC 2004, nr 12, poz. 191; postanowienie SN z 23 stycznia 2004 r., III CK 245/02, OSP 2005, nr 1, poz. 3; postanowienie SN z 22 czerwca 2005 r., III CK 675/04, LexPolonica nr 1825304; postanowienie SN z 27 maja 2010 r., III CZP 27/10, OSNC 2011, nr A, poz. 7). Por. np. P. Drapała, Ustanowienie…, s. 63; J. Ignatowicz, J. Wasilkowski, w: System prawa cywilnego, t. II, s. 778–779; K. Piasecki, Księgi…, s. 198; R. Polak, K. Scheuring, Hipoteka…, s. 79; S. Rudnicki, Ustawa…, s. 330. Moim zdaniem de lege lata powyższy pogląd nie ma dostatecznych podstaw praw- nych. Hipoteka przymusowa – podobnie jak pozostałe rodzaje hipoteki – nie jest sposobem egzekucji, a jedynie środkiem zabezpieczenia. Nie prowadzi ona do za- spokojenia wierzyciela i nie warunkuje wszczęcia egzekucji z obciążonej nierucho- mości (zob. komentarz do art. 109, teza 6). 13. Niedopuszczalne jest ustanowienie hipoteki w celu innym niż zabezpieczenie wie- rzytelności, np. w  celu przejęcia nieruchomości przez wierzyciela hipotecznego albo udaremnienia potencjalnej egzekucji z  obciążonej nieruchomości prowa- dzonej przez wierzyciela osobistego (zob. T. Czech, Wynajęcie…, s. 53 i n.). Czyn- ność taka jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.). W czynności prawnej, w której ustanowiono hipotekę, nie można przyznać wierzy- cielowi uprawnienia do posiadania, korzystania lub czerpania pożytków z  obcią- żonej nieruchomości (zob. też komentarz do art.  88, tezy 26 i  n.). Uprawnienie takie wierzyciel może jednak uzyskać na podstawie odrębnego stosunku rzeczo- wego lub obligacyjnego, który łączy go z właścicielem nieruchomości, np. stosunku użytkowania, użyczenia, najmu, dzierżawy. 16 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 14. Zabezpieczający cel hipoteki realizuje się na dwa zasadnicze sposoby, które wy- znacza dyspozycja art. 65 ust. 1. 15. Po pierwsze, hipoteka zachowuje skuteczność prawną niezależnie od zmian pod- miotowych po stronie właściciela obciążonej nieruchomości (skuteczność erga omnes). Zmiana właściciela nie ma wpływu na istnienie hipoteki (z zastrzeżeniem przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych – zob. art. 5–9). Przykład: W celu zabezpieczenia określonej wierzytelności A ustanowił hipotekę na swojej nierucho- mości. Hipotekę wpisano do księgi wieczystej. Następnie A przeniósł własność nieruchomości na rzecz B. Nabywszy nieruchomość, B pozostaje odpowiedzialny z tytułu hipoteki. Wierzyciel hipoteczny może żądać od niego zaspokojenia z obciążonej nieruchomości, aby spłacić zabezpieczoną wierzytelność. Hipoteka uniemożliwia dłużnikowi uniknięcie odpowiedzialności wobec wierzy- ciela hipotecznego poprzez wyzbycie się określonej nieruchomości. Jeżeli obciążona nieruchomość należy do osoby trzeciej, hipoteka umożliwia wie- rzycielowi uzyskanie zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności – oprócz majątku dłużnika osobistego – również z takiej nieruchomości. Rozszerza zatem krąg przed- miotów, do których wierzyciel może kierować egzekucję. Zabezpieczający cel hipoteki wzmacnia dyspozycja art. 74, zgodnie z którym wie- rzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z obciążonej nieruchomości, bez względu na ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadko- wego. 16. Po drugie, hipoteka uprzywilejowuje zabezpieczone wierzytelności w  toku egze- kucji z obciążonej nieruchomości. Wierzyciel hipoteczny – odnośnie do zabezpie- czonych wierzytelności – ma pierwszeństwo przed wierzycielami osobistymi właś- ciciela, jeśli chodzi o  podział środków uzyskanych ze sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości. Wierzycielem osobistym – stosownie do art.  65 ust.  1 – jest ten, któremu nie przysługuje zabezpieczenie hipoteczne na określonej nieruchomości. Pierwszeństwo, o  którym mowa w  art.  65 ust.  1, nie ma charakteru bezwzględ- nego. Przepisy egzekucyjne modyfikują kolejność zaspokojenia wierzytelności, przyznając szczególne przywileje – z pierwszeństwem przed wierzytelnościami hi- potecznymi – m.in. należnościom alimentacyjnym oraz należnościom z tytułu wy- nagrodzenia za pracę. Przywileje takie uzasadnione są przede wszystkim wzglę- dami socjalnymi. W  konsekwencji należy podkreślić, że – wbrew dosłownemu brzmieniu art.  65 ust. 1 – pierwszeństwo wierzytelności hipotecznych nigdy nie jest najwyższej rangi i  zależy od trybu, w  jakim dochodzi do egzekucji z  obciążonej nieruchomości. W sądowym postępowaniu egzekucyjnym wierzytelności hipoteczne zaspokaja się w  kategorii piątej (art.  1025 §  1 pkt 5 k.p.c.), a  w  postępowaniu egzekucyjnym w administracji – w kategorii trzeciej (art. 115 § 1 pkt 3 u.p.e.a., z uwzględnieniem licznych przywilejów dla należności określonych w art. 115 § 2 u.p.e.a.). 17 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece W postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego wie- rzycielowi hipotecznemu przysługuje tzw. prawo odrębności. Sumy uzyskane z lik- widacji obciążonej nieruchomości nie wchodzą w  skład ogólnych funduszy masy upadłości, ale – po pomniejszeniu o  koszty postępowania (do jednej dziesiątej uzys kanych sum) – służą przede wszystkim zaspokojeniu wierzytelności zabezpie- czonych hipoteką (art. 345 ust. 1 p.u.n.). Jednakże – ze względów socjalnych – nie- które wierzytelności (np. należności alimentacyjne wobec upadłego) zaspokaja się z  tych sum z  pierwszeństwem przed wierzytelnościami hipotecznymi (art.  346 ust. 1 p.u.n.). 17. Zabezpieczający cel hipoteki wzmacnia art.  273 ust.  2 p.u.n., zgodnie z  którym układ nie obejmuje wierzytelności zabezpieczonych hipoteką na mieniu upadłego, chyba że wierzyciel wyraził zgodę na odmienne rozwiązanie. Reguła ta odnosi się do tej części wierzytelności, która znajduje pokrycie w wartości przedmiotu zabez- pieczenia. Zob. też wyrok SA w  Szczecinie z  24 maja 2006 r., I  ACa 45/06, Lex nr 279969. PIERWSZEŃSTWO HIPOTEKI 18. Zgodnie z  definicją legalną zamieszczoną w  art.  249 §  1 k.c., pierwszeństwo oznacza relację między hipoteką a  innymi ograniczonymi prawami rzeczowymi, które równocześnie obciążają określoną nieruchomość. Relacja ta wyznacza zakres wykonywania kolidujących praw. Co do zasady, prawo powstałe później nie może być wykonywane z  uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej (reguła prior tempore potior iure). 19. Ograniczone prawa rzeczowe mogą mieć różne albo jednakowe pierwszeństwo. 20. Jak wspomniano, kwestia pierwszeństwa hipoteki ma znaczenie dla wykonywania ograniczonych praw rzeczowych. Wierzyciel, któremu przysługuje hipoteka z wyż- szym pierwszeństwem, może żądać zaprzestania działań, które podejmuje inny uprawniony mający prawo z niższym pierwszeństwem, jeżeli działania te mogą po- ciągnąć za sobą zmniejszenie wartości nieruchomości w stopniu zagrażającym bez- pieczeństwu hipoteki (np. nadmierna eksploatacja nieruchomości rolnej przez użytkownika). Zob. komentarz do art. 91. 21. Kwestia pierwszeństwa hipoteki ma także istotne znaczenie w  toku egzekucji z obciążonej nieruchomości. Jeżeli kwota uzyskana ze sprzedaży takiej nierucho- mości nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich należności w  danej kategorii, hierarchię tych należności, tj. kolejność zaspokojenia, określa się stosownie do ustalonego pierwszeństwa (art.  1026 §  1 k.p.c., art.  115 §  5 u.p.e.a., art.  345 ust. 2 p.u.n.). Jeżeli występuje równe pierwszeństwo, stosuje się zasadę propor- cjonalności. 18 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 22. O  pierwszeństwie hipoteki decyduje chwila złożenia, rozpatrzonego pozytywnie, wniosku o jej wpis do księgi wieczystej (art. 12 ust. 1 w zw. z art. 29). Jeżeli prawa wpisano na podstawie wniosków złożonych jednocześnie, mają one równe pierw- szeństwo (art. 12 ust. 2). Dla pierwszeństwa hipoteki ustawowej rozstrzygająca jest data jej powstania (z za- strzeżeniem art. 11). Jeżeli wpisano ją do księgi wieczystej, w stosunku do innych ograniczonych praw rzeczowych ujawionych w tej księdze pierwszeństwo hipoteki ustawowej ustala się stosownie do chwili złożenia wniosku o jej wpis (art. 12 ust. 1 w zw. z art. 29). 23. Zgodnie z art. 11 hipoteka ujawniona w księdze wieczystej ma bezwzględne pierw- szeństwo przed ograniczonym prawem rzeczowym, którego nie ujawniono w  tej księdze (np. przed służebnością). 24. Ustanawiając hipotekę, właściciel może zastrzec pierwszeństwo przed hipoteką lub równe z nią dla innego ograniczonego prawa rzeczowego (art. 13 ust. 1). Zastrze- żenia można dokonać także po ustanowieniu hipoteki, za zgodą wierzyciela hipo- tecznego. W  tym celu niezbędny jest konstytutywny wpis w  księdze wieczystej. Zastrzeżenie pierwszeństwa ujawnia się w  łamie 4 materialnej księgi wieczystej (§ 46 ust. 1 pkt 4 rozp. wyk.) lub w polu 4.4.1.10–4.4.1.11 elektronicznej księgi wieczystej (§ 52 pkt 1 lit. j–k rozp. inf.). Jeżeli przed wpisaniem prawa, dla którego było zastrzeżone pierwszeństwo, zo- stało wpisane inne prawo, do wpisu prawa z zastrzeżeniem pierwszeństwa nie jest potrzebna zgoda osoby, której to inne prawo przysługuje, chyba że prawo, dla któ- rego zastrzeżono pierwszeństwo, miałoby być wpisane w szerszym zakresie, niż to wynika z zastrzeżenia pierwszeństwa (art. 14). 25. Pierwszeństwo hipoteki może być zmienione (art. 250 § 1 zd. 1 k.c.). W tym celu potrzebna jest umowa pomiędzy wierzycielem hipotecznym a  osobą, której przy- sługuje inne ograniczone prawo rzeczowe, jak również konstytutywny wpis w księdze wieczystej (art. 250 § 2 k.c.). Wpis następuje na podstawie oświadczenia osoby, której prawo ustępuje pierwszeństwa (art. 32 ust. 2 zd. 2). Oświadczenie to powinno być złożone w  formie pisemnej z  podpisem notarialnie poświadczonym (art. 31 ust. 1) lub w zwykłej formie pisemnej, gdy składa je bank, a pierwszeń- stwa ustępuje przysługująca mu hipoteka, która zabezpiecza wierzytelność wynika- jącą z czynności bankowej (art. 95 ust. 1 p.b.). Zmiana pierwszeństwa nie wymaga zgody właściciela obciążonej nieruchomości. Inne osoby, których prawa ujawniono w księdze wieczystej, powinny wyrazić zgodę na tę zmianę, gdy narusza ona ich prawa (art. 250 § 1 zd. 2 k.c.). Zmiana pierwszeństwa staje się bezskuteczna z  chwilą wygaśnięcia prawa, które ustąpiło pierwszeństwa (art. 250 § 3 k.c.). 19 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece 26. Szczególny sposób ustalenia pierwszeństwa hipoteki wynika z  art.  97 zd.  2 oraz art. 98 ust. 2. Do pierwszeństwa praw osobistych i  roszczeń ujawnionych w  księdze wieczystej (np. prawa najmu lub dzierżawy) stosuje się odpowiednio przepisy o  pierwszeń- stwie ograniczonych praw rzeczowych (art. 20 ust. 1). ZASADA AKCESORYJNOŚCI HIPOTEKI 27. Hipoteka jest prawem akcesoryjnym (niesamoistnym, zależnym, zawisłym) w sto- sunku do zabezpieczonej wierzytelności (por. np. J. Pisuliński, Zasada…, s.  479 i  n.; S. Rudnicki, Hipoteka…, s.  17–21; A. Szpunar, Akcesoryjność…, s.  16 i  n.; B. Swaczyna, Hipoteka…, s. 26 i n.; K. Zaradkiewicz, Nowa…, s. 9–11). Akcesoryjność oznacza normatywną relację między hipoteką a zabezpieczoną wie- rzytelnością, w której – pod pewnymi względami – hipoteka jest podporządkowana wierzytelności. Wierzytelność w tej relacji jest prawem nadrzędnym, a hipoteka – prawem podporządkowanym. Funkcją akcesoryjności jest ochrona interesów właściciela nieruchomości obcią- żonej hipoteką. De lege lata niedopuszczalna jest sytuacja, w której hipoteka nie byłaby przyporząd- kowana żadnej wierzytelności (istniejącej lub przyszłej). Hipoteka nie może stać się prawem samoistnym. 28. W  literaturze można także spotkać odmienną definicję akcesoryjności hipoteki, w której kładzie się nacisk na zabezpieczającą rolę tego prawa, a nie podporządko- wanie hipoteki wobec wierzytelności (tak np. E. Gniewek, Prawo…, s.  179, 260; B. Swaczyna, Hipoteka…, s. 27–28). W moim przekonaniu jest to definicja niepra- widłowa, która jest obarczona błędem przesunięcia kategorialnego w stosunku do ogólnego pojęcia akcesoryjności w polskim prawie cywilnym. Definicja ta utrudnia także rozgraniczenie między zabezpieczeniami samoistnymi (np. gwarancja ban- kowa) a niesamoistnymi (np. poręczenie). 29. Zakres akcesoryjności hipoteki wyznaczają przepisy prawa (por. K. Zaradkiewicz, Nowa…, s. 9–10, 14). Różnicują one stopień zależności hipoteki od zabezpieczonej wierzytelności na kilku płaszczyznach. Przepisy te zasadniczo mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Jedynie wyjąt- kowo mogą być one modyfikowane w drodze czynności prawnej, gdy odpowiednia norma szczególna na to pozwala (zob. np. art. 68 ust. 3 in fine). Z  uwagi na natężenie więzi normatywnej pomiędzy hipoteką a  wierzytelnością, de lege lata uzasadnione jest stwierdzenie, że w prawie polskim obowiązuje zasada akcesoryjności hipoteki (odmiennie K. Zaradkiewicz, Nowa…, s. 10). 20 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 30. Akcesoryjność hipoteki występuje na trzech podstawowych płaszczyznach: 1) na płaszczyźnie podmiotowej, 2) na płaszczyźnie czasowej oraz 3) na płaszczyźnie treści (odmienną klasyfikację proponuje J. Pisuliński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 764). 31. Akcesoryjność hipoteki na płaszczyźnie podmiotowej oznacza powiązanie norma- tywne między osobą uprawnioną z tytułu hipoteki a wierzycielem, któremu przy- sługuje zabezpieczona wierzytelność. Osoby te powinny być tożsame. Hipoteka może należeć tylko do zabezpieczonego wierzyciela. Reguła ta wynika m.in. z prze- pisów, które posługują się pojęciem „wierzyciel hipoteczny” (np. art. 68 ust. 3 zd. 1, art.  74), z  przepisu o  zastąpieniu zabezpieczonej wierzytelności (art.  683 zd.  1, w którym jest mowa o „tym samym wierzycielu”), jak również z przepisów o prze- lewie wierzytelności hipotecznej (art. 79–831). „Nie można ustanowić hipoteki bez wierzytelności, co oznacza, że nie można usta- nowić hipoteki na rzecz osoby, której nie przysługuje wierzytelność” (postano- wienie SN z 20 kwietnia 2005 r., V CK 2/05, Lex nr 584209). Tego typu powiązanie podmiotowe nie występuje między dłużnikiem osobistym a właścicielem nieruchomości obciążonej hipoteką. Właścicielem odpowiedzialnym z tytułu hipoteki może być osoba trzecia. 32. W  przypadku gdy występuje wielość wyodrębnionych majątków, hipoteka powinna należeć do tego samego majątku, w którym znajduje się zabezpieczona wierzytelność. Kwestia ta dotyczy przede wszystkim majątków o  charakterze wspólności łącznej (wspólność łączna małżonków, wspólny majątek wspólników spółki cywilnej). Przykład: Wierzytelność należy do majątku wspólnego małżonków. Hipoteka, która ma zabezpieczać tę wierzytelność, również musi należeć do tego majątku. Małżonek ani osoba trzecia zasadniczo nie mogą nabyć zabezpieczenia do swego majątku osobistego. Jeżeli zabezpieczona wierzytelność przysługuje kilku osobom w częściach ułamko- wych (np. wierzytelność z  umowy pożyczki podlegającej prawu niemieckiemu), hipoteka powinna należeć do wszystkich tych osób, w  odpowiednich częściach ułamkowych. Na temat zabezpieczenia wierzytelności solidarnych zob. komentarz do art.  68, tezy 23–24. 33. W  praktyce wątpliwości mogą powstawać w  sytuacjach, w  których ustawodawca posługuje się konstrukcją zastępstwa, zwłaszcza w relacjach z podmiotami publicz- noprawnymi. Przepisy często nie rozstrzygają jednoznacznie, komu przysługuje zabezpieczona wierzytelność, a więc i hipoteka. „Wojskowa Agencja Mieszkaniowa nabywa wierzytelność z tytułu ceny sprzedaży od- rębnej własności lokalu w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, podobnie jak ustano- 21 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wienie hipoteki umownej na zabezpieczenie takiej wierzytelności następuje na rzecz Skarbu Państwa, jako wierzyciela hipotecznego, reprezentowanego przez Agencję, nie zaś na rzecz samej Agencji” (postanowienie SN z 20 kwietnia 2005 r., V CK 2/05, Lex nr 584209). Podobnie m.in. postanowienie SN z 18 lutego 2005 r., V CK 769/04, Lex nr 603807; postanowienie SN z 18 lutego 2005 r., V CK 811/04, Lex nr 277123; postanowienie SN z 20 kwietnia 2005 r., V CK 820/04, Lex nr 584210. „Wpis hipoteki przymusowej zabezpieczającej należności z tytułu składek na ubez- pieczenie społeczne następuje na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 26 ust.  3 u.s.u.s.)” (postanowienie SN z  22 lutego 2007 r., III CZP 166/06, OSNC 2008, nr 2, poz. 24). 34. Przejawem zasady akcesoryjności hipoteki na płaszczyźnie podmiotowej są reguły dotyczące przeniesienia zabezpieczonej wierzytelności. W razie przeniesienia takiej wierzytelności na nabywcę ex lege przechodzi także hipoteka (art. 79 ust. 1, art. 831). Hipoteka nie może być samodzielnym przedmiotem obrotu (art. 79 ust. 2). 35. Wyjątek od zasady akcesoryjności na płaszczyźnie podmiotowej wprowadza art.  682 ust.  1. Przepis ten umożliwia ustanowienie hipoteki na administratora, który nabywa zabezpieczenie do własnego majątku, podczas gdy zabezpieczone wierzytelności należą do majątków poszczególnych wierzycieli (odmiennie M.  Kućka, w: Hipoteka po nowelizacji…, s.  212–213). Administratorem może być jeden z wierzycieli lub osoba trzecia. Jeżeli ustanowiono hipotekę na imię administratora, przelew zabezpieczonej wie- rzytelności zasadniczo nie powoduje przejścia hipoteki na cesjonariusza. Z  kolei w  przypadku zmiany podmiotu administrującego zabezpieczeniem dopuszczalne jest przeniesienie samej hipoteki, bez wierzytelności, na nowego administratora (zob. komentarz do art. 682, tezy 66 i n.). 36. Akcesoryjność hipoteki na płaszczyźnie czasowej oznacza powiązanie normatywne między czasem istnienia wierzytelności a czasem istnienia hipoteki. W prawie pol- skim akcesoryjność występuje tu w ograniczonym zakresie. 37. W fazie początkowej – przy ustanawianiu zabezpieczenia – nie występuje akcesoryj- ność na płaszczyźnie czasowej. Hipoteka może powstać, mimo że nie istnieje jeszcze zabezpieczona wierzytelność (odmiennie E. Gniewek, Prawo…, s. 260–261). Można bowiem zabezpieczyć hipoteką wierzytelność przyszłą (art. 68 ust. 1 in fine). Należy podkreślić, że nie mamy tu do czynienia z hipoteką warunkową. Hipoteka, która zabezpiecza wierzytelność przyszłą, istnieje bezwarunkowo, z tym że jej wy- konanie jest uzależnione od powstania i wymagalności zabezpieczonej wierzytel- ności (conditio iuris). Odmienną konstrukcją prawną jest hipoteka ustanowiona pod warunkiem zawie- szającym lub z  zastrzeżeniem terminu początkowego (zob. dalszy komentarz do art. 65, tezy 99 i n.). 22 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 38. Akcesoryjność hipoteki na płaszczyźnie czasowej przejawia się w fazie końcowej. W  przypadku gdy zabezpieczona wierzytelność wygasa, automatycznie przestaje istnieć również hipoteka, chyba że z  danego stosunku prawnego mogą powstać jeszcze kolejne wierzytelności objęte zabezpieczeniem (art. 94 zd. 1, art. 941). Ogólnie rzecz ujmując, hipoteka wygasa, jeżeli: 1) wygasły już wszystkie zabezpieczone wierzytelności oraz roszczenia o  świad- czenia uboczne, a także 2) w przyszłości nie mogą powstać żadne inne wierzytelności ani roszczenia pod- legające zabezpieczeniu (zob. komentarz do art. 94, tezy 11 i n.). Wyjątki od tej zasady wprowadzają art. 97 i 98 ust. 1. 39. Częściowe wygaśnięcie zabezpieczonej wierzytelności nie powoduje automatycz- nego wygaśnięcia odpowiedniej części hipoteki ani obniżenia sumy hipotecznej (tak też Ł. Przyborowski, w: Hipoteka po nowelizacji…, s. 416). Nie powstaje wtedy częściowo opróżnione miejsce hipoteczne (art. 1011 ust. 2). 40. Akcesoryjność hipoteki na płaszczyźnie treści oznacza powiązanie normatywne między treścią wierzytelności a treścią hipoteki. Zależność ta przejawia się przede wszystkim w  toku wykonywania hipoteki, w  tym dochodzenia przez wierzyciela zaspokojenia z obciążonej nieruchomości. Podstawowym źródłem tej zasady jest art. 73. Przepis ten umożliwia właścicielowi obciążonej nieruchomości, który jest osobą trzecią, podnoszenie przeciwko wierzy- cielowi hipotecznemu wszelkich zarzutów przysługujących dłużnikowi osobistemu. Omawiany aspekt akcesoryjności prowadzi do skorelowania zakresu odpowiedzial- ności właściciela na podstawie hipoteki z  zakresem odpowiedzialności dłużnika osobistego z tytułu zabezpieczonej wierzytelności (z pewnymi wyjątkami). Ściślej rzecz ujmując, obowiązuje zasada, że odpowiedzialność właściciela nie może być większa ani zaktualizować się wcześniej niż odpowiedzialność dłużnika osobi- stego. Natomiast może być mniejsza, np. gdy suma hipoteczna jest niższa od wyso- kości zabezpieczonej wierzytelności. 41. Z zasady akcesoryjności wynika ogólna reguła, zgodnie z którą przesłanką wyko- nania hipoteki jest wymagalność zabezpieczonej wierzytelności (tak np. J. Pisu- liński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 789). Wierzyciel nie może żądać zaspo- kojenia z obciążonej nieruchomości dopóty, dopóki jego wierzytelność nie stała się wymagalna. Jeżeli tylko niektóre z zabezpieczonych wierzytelności są wymagalne, nie stoi to na przeszkodzie, aby – w  zakresie wymagalnych wierzytelności – wykonać upraw- nienia z tytułu hipoteki (np. wytoczyć powództwo o zasądzenie). W przypadku gdy w odniesieniu do pozostałych wierzytelności wierzyciel nie uzyskał jeszcze tytułu wykonawczego, a sprzedano obciążoną nieruchomość w toku egzekucji, resztę na- 23 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece leżności przypadających wierzycielowi pozostawia się na rachunku depozytowym sądu (art. 1036 § 2 i art. 1038 § 1 k.p.c.) lub w depozycie organu egzekucyjnego (art. 115c § 3 i art. 115e § 1 u.p.e.a.). 42. Przepisy przewidują dość liczne wyjątki od zasady akcesoryjności hipoteki na płaszczyźnie treści. Część tych wyjątków jest podyktowana potrzebą ochrony inte- resów właściciela obciążonej nieruchomości, który nie jest dłużnikiem osobistym, a  część – potrzebą ochrony interesów wierzyciela (tj. wzmocnienia zabezpiecza- jącej funkcji hipoteki). Przykłady: możliwość wyrażenia sumy hipotecznej w innej walucie niż waluta zabezpieczonej wierzy- telności (art.  68 ust.  3 in fine), zastąpienie zabezpieczonej wierzytelności (art.  683), bezskuteczność zmiany zabezpieczonej wierzytelności wobec właściciela obciążonej nieruchomości, który jest osobą trzecią (art. 684 ust. 2), przedawnienie zabezpieczonej wierzytelności (art. 77 zd. 1), wypowiedzenie zabezpieczonej wierzytelności (art. 78 ust. 1–2), wyłączenie przejścia hipoteki na cesjonariusza (art. 79 ust. 1 in fine), możliwość niezwłocznego zaspokojenia z obciążonej nieruchomości (art. 92 zd. 2), przej- ście hipoteki na dłużnika osobistego (art. 97) lub właściciela współobciążonej nieruchomości (art. 98 ust. 1), wyłączenie wierzytelności hipotecznej spod układu (art. 273 ust. 2 p.u.n.). 43. Ze względu na wspomniany aspekt akcesoryjności, wykonywanie hipoteki zależy od istnienia, liczby oraz charakteru zabezpieczonych wierzytelności. W tym kontekście w literaturze dzieli się hipotekę na poszczególne postaci: multihipotekę, hipotekę od- nawialną, hipotekę ewentualną oraz hipotekę maksymalną (por. K. Zaradkiewicz, Nowa…, s.  22). Moim zdaniem jest to podział mylący pod względem językowym. Wskazane cechy wyróżniające w  rzeczywistości nie dotyczą samej hipoteki, a  od- noszą się do zabezpieczonych wierzytelności (z wyjątkiem hipoteki maksymalnej). ZASADA SZCZEGÓŁOWOŚCI HIPOTEKI 44. W prawie polskim zasada szczegółowości hipoteki występuje w dwóch aspektach. Zasada ta dotyczy: 1) zabezpieczonych wierzytelności oraz 2) przedmiotu zabez- pieczenia. Por. np. J. Pisuliński, Zasada…, s.  474–479; S. Rudnicki, Hipoteka…, s. 16–17. 45. Hipoteka zabezpiecza jedynie oznaczone wierzytelności, które wynikają z określo- nych stosunków prawnych (art. 65 ust. 1, art. 681 ust. 2). Hipoteka nie jest zabez- pieczeniem generalnym. Nie może obejmować nieograniczonego kręgu wierzytel- ności (all monies security), nawet gdy zabezpieczone mają być wierzytelności między oznaczonymi osobami. Por. J. Pisuliński, Zasada…, s. 477; Ł. Przyborowski, w: Hipoteka po nowelizacji…, s. 196; K. Zaradkiewicz, Nowa…, s. 20–22. Szerzej zob. komentarz do art. 681, tezy 14 i n. 46. Oznaczenie zabezpieczonych wierzytelności i stosunków prawnych, z których wy- nikają, ujawnia się w treści wpisu hipoteki w księdze wieczystej (w łamie 4 mate- rialnej księgi wieczystej, w polu 4.4.1.8 elektronicznej księgi wieczystej). 24 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 W  niektórych przypadkach odnośnie do hipoteki przymusowej – ze względu na enigmatyczną treść dokumentu stanowiącego podstawę wpisu – ujawnienie tych in- formacji jest niemożliwe w całości lub w części (zob. komentarz do art. 67, teza 48). 47. Zasada szczegółowości hipoteki nie może być uzasadnieniem dla reguły: „jedna wierzytelność – jedna hipoteka”. De lege lata reguła taka, moim zdaniem, w prawie polskim nie obowiązuje (odmiennie, jak się wydaje, J. Pisuliński, Zasada…, s. 477). Hipoteką – niezależnie od sposobu jej powstania – można zabezpieczyć jedną lub więcej wierzytelności (z  wyjątkiem hipoteki ustawowej). W  odniesieniu do hipo- teki umownej wniosek ten wynika wprost z art. 681 ust. 1. Szerzej zob. komentarz do art. 681, tezy 1 i n. 48. Hipoteka może obciążać jedynie określoną nieruchomość lub określone prawo do- tyczące nieruchomości (art. 65 ust. 1–3). Przedmiot hipoteki musi być oznaczony co do tożsamości. Reguła ta nie wynika bezpośrednio z  przepisów prawa, ale można ją wywieść z art. 67 oraz przepisów normujących sposób prowadzenia ksiąg wieczystych, w których ujawnia się zabezpieczenia hipoteczne. Hipoteką nie można – w  sposób generalny lub rodzajowy – obciążyć wszystkich niezindywidualizowanych nieruchomości lub praw należących do danej osoby. Za- bezpieczenie hipoteczne zawsze wymaga konkretyzacji odnośnie do obciążonego przedmiotu. Hipoteki nie można ustanowić na przedsiębiorstwie. W zobowiązaniu do ustanowienia hipoteki nie trzeba koniecznie indywidualizować jej przedmiotu. Wystarczy, że strony zobowiązania ustalą podstawy do takiej indy- widualizacji. 49. Przepisy oddziału 3 ustawy o  księgach wieczystych i  hipotece dają podstawę do wniosku, że pojedyncza hipoteka w rzeczywistości może obejmować zbiór rzeczy i praw (por. I. Karasek, Zabezpieczenia…, s. 91; M. Kućka, w: Hipoteka po noweli- zacji…, s.  377). Zbiór ten składa się z: 1) przedmiotu głównego (nieruchomości albo prawa określonego w art. 65 ust. 2–3) oraz 2) ubocznych składników mająt- kowych, tj. powiązanych gospodarczo z przedmiotem głównym rzeczy ruchomych i  roszczeń opisanych w  art.  84–93. Każdy z  elementów tego zbioru zachowuje swoją odrębność prawną. 50. Zasada szczegółowości hipoteki dotyczy tylko przedmiotu głównego zabezpieczenia. Uboczne składniki majątkowe, o  których mowa w  art.  84–93, powiązane gospo- darczo z  przedmiotem głównym, nie muszą być zindywidualizowane (por. I. Ka- rasek, Zabezpieczenia…, s.  91–92). Są one oznaczone rodzajowo. W  art.  84–93 wskazuje się jedynie podstawy do ich konkretyzacji w  toku wykonywania prawa hipotecznego. Składniki te nie podlegają zatem zasadzie szczegółowości hipoteki. Zob. komentarz do art. 84, tezy 3–4. 25 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece 51. Hipotekę, która obciąża jeden główny przedmiot zabezpieczenia, określa się jako hipotekę pojedynczą. Jeżeli zabezpieczenie hipoteczne obejmuje więcej oznaczo- nych przedmiotów głównych (nieruchomości lub praw), mamy do czynienia z hi- poteką łączną. Hipoteka łączna powstaje z mocy prawa, gdy dochodzi do podziału obciążonej nie- ruchomości (art. 76 ust. 1). Hipoteka łączna może powstać również na podstawie czynności prawnej (art. 76 ust. 3). Łączne obciążenie kilku nieruchomości hipoteką przymusową jest niedopusz- czalne, chyba że nieruchomości te są już obciążone inną hipoteką łączną albo sta- nowią własność dłużników solidarnych (art. 1111 ust. 1). Z uwagi na szeroki zakres przypadków, w których powstaje hipoteka łączna, wątp liwe jest, czy de lege lata z zasady szczegółowości można wywodzić generalną regułę „jedna hipoteka – jeden obciążony przedmiot” (odmiennie J. Pisuliński, Zasada…, s. 475). 52. W  literaturze proponuje się także trzecie znaczenie zasady szczegółowości hipo- teki, które odnosi się do granic zabezpieczenia. W  tym znaczeniu szczegółowość hipoteki występuje wtedy, gdy obciąża ona nieruchomość do oznaczonej sumy naj- wyższej (tak J. Pisuliński, Hipoteka kaucyjna, s. 59). De lege lata reguła taka rzeczy- wiście obowiązuje w prawie polskim (zob. art. 68 ust. 2 zd. 1), ale – moim zdaniem – dotyczy ona na tyle odmiennej cechy hipoteki, że nie należy jej wiązać z zasadą szczegółowości w dwóch wyżej omówionych aspektach. ZASADA NIEPODZIELNOŚCI HIPOTEKI 53. Zasada niepodzielności hipoteki (reguła indivisa est causa pignoris) oznacza, że hi- potekę można ustanowić tylko na całej nieruchomości, a nie na jej poszczególnych fragmentach lub częściach składowych (por. np. J. Pisuliński, w: System prawa pry- watnego, t. 4, s.  764–765; S. Rudnicki, Hipoteka…, s.  21–22). Hipoteka obciąża niepodzielnie całą nieruchomość. Przykład: Nieruchomość gruntowa, dla której prowadzi się księgę wieczystą, składa się z  dwóch działek. Nie można ustanowić hipoteki tylko na jednej z tych działek. Byłoby to możliwe w przypadku, gdyby dla takiej działki założono osobną księgę wieczystą. Zasada niepodzielności w istocie dotyczy zatem przedmiotu hipoteki. Zasada ta nie ma samodzielnego znaczenia, a stanowi jedynie rozwinięcie ogólnej reguły, która wynika z art. 47 § 1 k.c. 54. Konsekwencją zasady niepodzielności hipoteki jest utrzymywanie się zabezpie- czenia na wszystkich nieruchomościach utworzonych w  wyniku podziału pier- wotnie obciążonej nieruchomości (art. 76 ust. 1). Zasada ta prowadzi bowiem do stabilizacji przedmiotu zabezpieczenia. 26 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 55. Jeżeli właścicielem nieruchomości jest jedna osoba, nie może ona ustanowić hipo- teki na ułamkowej części tej nieruchomości (tak np. S. Rudnicki, Hipoteka…, s. 16). 56. W literaturze proponuje się także inne – moim zdaniem mało przekonujące – spo- soby definiowania zasady niepodzielności hipoteki (szerzej por. K. Zaradkiewicz, Nowa…, s. 12). W szczególności wątpliwe jest łączenie tej zasady z zabezpieczonymi wierzytelnościami (tak trafnie M. Kućka, w: Hipoteka po nowelizacji…, s. 375–376; por. jednak J. Pisuliński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 764–765). W wyniku przeniesienia części lub niektórych zabezpieczonych wierzytelności, hi- poteka może ulec podziałowi (zob. komentarz do art. 79, tezy 26 i n.). STOSUNEK PRAWNY HIPOTEKI 57. W stosunku prawnym hipoteki można wyróżnić dwie grupy elementarnych relacji: 1) dwustronnie zindywidualizowane relacje łączące wierzyciela hipotecznego (lub administratora hipoteki) z właścicielem obciążonej nieruchomości oraz 2) jedno- stronnie zindywidualizowane relacje, które wiążą wierzyciela (administratora) z  nieokreślonym kręgiem osób trzecich. Szerzej por. A. Klein, Elementy…, s.  164 i n.; P. Machnikowski, w: System prawa prywatnego, t. 3, s. 18. Treść stosunku prawnego hipoteki wyznaczają przepisy ustawy, zasady współżycia społecznego i  ustalone zwyczaje, a  tylko w  zakresie dopuszczonym przepisami określa ją czynność prawna dotycząca ustanowienia hipoteki (art. 56 k.c.). 58. Kluczowe znaczenie mają relacje dwustronnie zindywidualizowane. Tworzą się one zawsze w  związku z  powstaniem hipoteki. Stronami takich relacji są każdo- czesny właściciel obciążonej nieruchomości i  każdoczesny wierzyciel hipoteczny lub administrator hipoteki. Jeżeli dochodzi do przejścia nieruchomości lub hipoteki na inną osobę, osoba ta staje się automatycznie stroną wspomnianych relacji, a  poprzedni właściciel lub wierzyciel (administrator) traci prawa i obowiązki z tego tytułu. Do omawianych relacji w drodze analogii można stosować przepisy Kodeksu cywil- nego dotyczące stosunków obligacyjnych (część ogólna zobowiązań – art. 353 i n. k.c.; por. P. Machnikowski, w: System prawa prywatnego, t. 3, s. 62; S. Wójcik, Sto- sowanie…, s. 327 i n.). 59. Podstawowym uprawnieniem wierzyciela w ramach dwustronnie zindywidualizo- wanego stosunku prawnego jest możliwość dochodzenia zaspokojenia zabezpie- czonej wierzytelności z nieruchomości objętej hipoteką. W doktrynie prawa od dawna toczy się spór o charakter normatywny tego upraw- nienia. 27 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece Stosownie do pierwszego poglądu, z  tytułu hipoteki wierzycielowi hipotecznemu przysługuje uprawnienie do przeprowadzenia egzekucji z  obciążonej nierucho- mości, tj. kompetencja do żądania spieniężenia jej w postępowaniu egzekucyjnym i  zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności z  uzyskanych środków. Właściciel nieruchomości ma obowiązek biernie znosić („ścierpieć”) taką egzekucję (reguła pignus in faciendo consistere non potest). Wierzycielowi hipotecznemu nie przysłu- guje roszczenie o zapłatę w stosunku do właściciela. Za tym poglądem przemawia treść art. 65 ust. 1, który nie nakłada na właściciela obowiązku dokonania zapłaty. W  doktrynie wskazuje się, że obowiązki z  tytułu praw rzeczowych generalnie mają charakter bierny i polegają na znoszeniu działań osób uprawnionych. Ponadto, podnosi się argument odwołujący się do treści art. 777 § 1 pkt 6 k.p.c. Pierwszy pogląd, jak się wydaje, pozostaje w mniejszości w polskiej nauce prawa (zob. P. Machnikowski, w: System prawa prywatnego, t. 3, s.  18; J. Pisuliński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 780–783; B. Swaczyna, Hipoteka…, s 100–108, K. Zaradkiewicz, Zaspokojenie…, s. 230 i n.). Zwolennicy drugiego poglądu przyjmują, że z tytułu hipoteki wierzycielowi hipo- tecznemu przysługuje wobec właściciela obciążonej nieruchomości roszczenie o zapłatę (koncepcja tzw. obligacji realnej). Właściciel jest dłużnikiem rzeczowym zobowiązanym do zapłaty (działania, a  nie znoszenia). Gdy nie wypełnia swego obowiązku, wierzyciel hipoteczny może wytoczyć przeciwko niemu powództwo o zasądzenie sumy pieniężnej, z tym że odpowiedzialność właściciela z tego tytułu jest ograniczona do sumy hipotecznej oraz przedmiotu hipoteki (zob. art.  319 k.p.c.). Za drugim poglądem przemawiają przede wszystkim argumenty systemowe. Prze- pisy prawa postępowania cywilnego przewidują powództwo o  zasądzenie, a  nie wyróżniają takiej kategorii jak powództwo o  znoszenie egzekucji. Gdyby przyjąć pogląd pierwszy, uprawnienie wierzyciela okazałoby się niewykonalne w postępo- waniu cywilnym. Ponadto wskazuje się na art.  923 k.p.c., który stanowi o  we- zwaniu do zapłaty skierowanym do właściciela zajętej nieruchomości (zob. też art. 110c § 2 u.p.e.a.). Drugi pogląd prowadzi do skorelowania przepisów materialnoprawnych oraz pro- ceduralnych. Pogląd ten jest powszechnie podzielany w praktyce sądowej oraz do- minuje w  polskiej doktrynie prawa (zob. np. B. Błażejaczak, Powstanie…, s.  9; E. Gniewek, Egzekucja…, s. 721 i n.; J. Ignatowicz, J. Wasilkowski, w: System prawa cywilnego, t. II, s.  759–760; A. Marciniak, Dochodzenie…, s.  60 i  n.; S. Rudnicki, Hipoteka…, s. 16, 32; A. Szpunar, Odpowiedzialność…, s. 17 i n.; Z. Woźniak, Reali- zacja…, s. 78 i n.). 28 Rozdział 1. Hipoteka w ogólności Art. 65 „Wierzyciel hipoteczny ma prawo do wytoczenia przeciwko dłużnikowi hipotecz- nemu niebędącemu dłużnikiem osobistym powództwa o  świadczenie – celem umożliwienia wierzycielowi prowadzenia egzekucji z  obciążonej nieruchomości” (wyrok SN z 16 lipca 2003 r., V CK 19/02, Lex nr 602311). Podobnie np. wyrok SN z  10 września 1999 r., III CKN 331/98, OSNC 2000, nr  3 poz. 57; wyrok SN z 25 sierpnia 2004 r., IV CK 606/03, LexPolonica nr 1633078. W  moim przekonaniu zdecydowanie bardziej przekonujący jest drugi pogląd. Sądzę, że podstawowym uprawnieniem, jakie przysługuje wierzycielowi w  sto- sunku prawnym hipoteki, jest roszczenie o  zapłatę wobec właściciela obciążonej nieruchomości. Roszczenia tego dochodzi się w drodze powództwa o zasądzenie. 60. W przypadku gdy właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką jest osobą trzecią, właściciel ten oraz dłużnik osobisty odpowiadają wobec wierzyciela hipotecznego na zasadach odpowiedzialności in solidum. Zaspokojenie wierzyciela przez jednego z  nich zwalnia drugiego z  odpowiedzialności. Tak np. H. Ciepła, w: H. Ciepła, E. Bałan-Gonciarz, Ustawa…, s. 77; J. Ignatowicz, J. Wasilkowski, w: System prawa cywilnego, t. II, s. 761; S. Rudnicki, Ustawa…, s. 249 (odmiennie J. Pisuliński, w: System prawa prywatnego, t. 4, s. 781; B. Swaczyna, w: Hipoteka po nowelizacji…, s. 61). „Odpowiedzialność dłużnika osobistego z  tytułu zaciągniętego kredytu i  odpowie- dzialność dłużnika rzeczowego, którego nieruchomość została obciążona hipoteką dla zabezpieczenia wierzytelności kredytodawcy, jest odpowiedzialnością in solidum (do której stosuje się odpowiednio przepisy o  solidarności)” (wyrok SN z  6  marca 1997 r., I CKU 78/96, LexPolonica nr 324586). Podobnie wyrok SN z 24 listopada 1998 r., I CKN 864/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 111; wyrok SN z 10 września 1999 r., III CKN 331/98, OSNC 2000, nr 3, poz. 57; wyrok SN z 7 lipca 2005 r., V CK 8/05, PB 2007, nr 3. „Sens hipoteki polega na tym, aby w sytuacji nieuzyskania zaspokojenia od dłuż- nika osobistego wierzyciel mógł uzyskać zaspokojenie od dłużnika rzeczowego – do wysokości hipoteki – pomimo tego, że żaden stosunek obligacyjny pomiędzy nimi nie istnieje” (wyrok SN z  25 sierpnia 2004 r., IV CK 606/03, LexPolonica nr 1633078). Jeżeli spłaty dokonuje właściciel będący osobą trzecią, z mocy prawa nabywa on zabezpieczoną wierzytelność wobec dłużnika osobistego (art. 518 § 1 pkt 1 k.c.). Zob. też komentarz do art. 79, tezy 69 i n. 61. W ramach relacji dwustronnie zindywidualizowanych, które występują w stosunku prawnym hipoteki, można wyróżnić wiele innych praw i  obowiązków właściciela nieruchomości objętej hipoteką (odmiennie E. Gniewek, Kształtowanie…, s. 34). 29 Art. 65 I. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece Przykłady: uprawnienie do żądania zmniejszenia sumy hipoteki, gdy zabezpieczenie hipoteczne jest nadmierne (art. 68 ust. 2 zd. 2), kompetencja do wyrażenia zgody na zmianę zabezpieczonej wierzytel- ności (art.  684 ust.  1), uprawnienie do wypowiedzenia wierzytelności hipotecznej (art.  78 ust.  2), uprawnienie do żądania podziału hipoteki (art.  76 ust.  4), roszczenie o  zwolnienie sprzedanej części nieruchomości spod obciążenia hipoteką (art. 90), uprawnienie do żądania zniesienia hipoteki za odpo- wiednim wynagrodzeniem (art. 991 ust. 1). Na podstawie przepisów oddziału 3 ustawy o  księgach wieczystych i  hipotece (zwłaszcza art. 92) można wyprowadzić ogólny obowiązek właściciela wobec wie- rzyciela hipotecznego do prawidłowego gospodarowania obciążoną nieruchomością (odmiennie B. Swaczyna, Hipoteka…, s. 387, którego zdaniem chodzi o obowiązek zachowania przedmiotu obciążenia w  stanie nienaruszającym bezpieczeństwa hi- poteki). W grupie relacji dwustronnie zindywidualizowanych należy też umiejscowić szcze- gólne uprawnienia oraz obowiązki wierzyciela hipotecznego. Przykłady: uprawnienie do podziału hipoteki (art. 681 ust. 3 zd. 1, art. 76 ust. 2 zd. 2), obowiązek za- wiadomienia właściciela o przeniesieniu wierzytelności hipotecznej bez hipoteki (art. 791 ust. 2), prawo sprzeciwu wobec usunięcia z  nieruchomości odłączonych części składowych lub przynależności (art. 87), prawo do wyrażenia zgody na wypłatę odszkodowania (art. 89), roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego lub ustanowienie dostatecznego zabezpieczenia dodatkowego (art.  92), obowiązek dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie wygasłej hipoteki z księgi wieczystej (art. 100). Bardziej skomplikowane relacje mogą powstawać w przypadku, gdy hipoteka ob- ciąża wierzytelność hipoteczną (zob. np. art. 1082). 62. Od dwustronnie zindywidualizowanych relacji, które są fragmentem stosunku hi- poteki, należy odróżniać ewentualne stosunki obligacyjne, które łączą właściciela nieruchomości z  wierzycielem hipotecznym. Stosunki takie z  reguły wspomagają zabezpieczającą rolę hipoteki. Są źródłem obowiązków właściciela dotyczących np. ubezpieczenia nieruchomości, określonego sposobu zarządzania nieruchomością, wynajmowania jej według oznaczonych kryteriów. Mogą być też źródłem obo- wiązków wierzyciela, np. co do kolejności dochodzenia zaspokojenia z poszczegól- nych nieruchomości obciążonych hipoteką łączną. Stosunki obligacyjne, o których mowa, mo
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Hipoteka. Komentarz
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: