Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00039 001596 12451780 na godz. na dobę w sumie
Histereza bezrobocia w Polsce - ebook/pdf
Histereza bezrobocia w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1119-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prezentowana książka imponuje szerokością perspektywy teoretycznej i znajomością zagadnień współczesnej ekonomiki pracy. [...] Teoria przedstawiana w książce jest nie tylko ujęta w sposób niezwykle kompetentny, ale również twórczo dyskutowana i rozwijana. [...] Co równie ważne, [...] wzbogacona jest o wiarygodne i oparte na mocnej metodologii testy empiryczne. Uderza staranność zarówno w metodologii i modelowaniu ekonometrycznym, jak i w podejściu do danych źródłowych.
Mocnym i oryginalnym punktem książki jest nacisk na potrzebę analizy wielopoziomowej. [..] Spójne przedstawienie analizy na poziomie makro- i mikroekonomicznym jest [...] niezbędne, jeśli chcemy nadać naszym modelom makroekonomicznym mocniejsze podstawy. [...] przedstawiona praca stanowi imponujący wkład w polską ekonomikę pracy.
Prof. dr hab. Tomasz Mickiewicz, University College, London

Książka Joanny Tyrowicz jest obszernym i wszechstronnym ujęciem ważnego problemu teoretycznego, jakim jest histereza na rynku pracy. [...] W polskiej literaturze ekonomicznej nie ma [...] pozycji skupiającej się na tym zagadnieniu w takim zakresie. Co dodatkowo ważne, prezentowany materiał jest silnie osadzony w teorii poszukiwań na rynku pracy, która jest obecnie jednym z wyznaczników kierunku rozwoju ekonomii pracy. [...]
Tłem, na którym Joanna Tyrowicz prezentuje pojęcie histerezy i pokrewne, jest polski rynek pracy. Analiza zjawisk obserwowanych na tym rynku stanowi znaczącą część w całości książki. Daje to z jednej strony dobrą ilustrację teorii, z drugiej jest profesjonalną analizą sytuacji na tym rynku w horyzoncie obejmującym szok transformacyjny, dostosowania w trakcie przygotowania do członkostwa w UE i bezpośrednio po nim. [...]
Całość książki stanowi bardzo solidne studium zagadnienia histerezy bezrobocia w Polsce. Na podkreślenie zasługuje bardzo rzetelne i wyczerpujące przedstawienie strony formalnej prezentowanych zagadnień, co ułatwia percepcję prezentowanych zagadnień i uwiarygadnia prezentowaną w książce analizę i formułowane na jej podstawie opinie.
Prof. dr hab. Marek Góra, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

BADANIA EKONOMICZNE Joanna Tyrowicz Histereza bezrobocia w Polsce Joanna Tyrowicz jest adiunktką na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu War- szawskiego oraz pracownikiem naukowym Instytutu Ekonomicznego Narodowego Banku Polskiego. Związana z Institut zur Zukunft der Arbeit (IZA) w Niemczech oraz Rimini Centre for Economic Analysis we Włoszech. Ukończyła ekonomię na Uniwer- sytecie Warszawskim oraz Katholieke Universiteit Leuven. Jest stypendystką Komisji Fulbrighta na Columbia University oraz Fundacji Mellona w The Netherlands Institute for Advanced Studies, a także Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Ministra Nauki i Szkol- nictwa Wyższego. Przy projektach dotyczących rynku pracy, monitoringu efektywności i przedsiębiorczości społecznej współpracuje m.in. z Bankiem Światowym, organizacjami pozarządowymi oraz publicznymi służbami zatrudnienia. Książka Joanny Tyrowicz jest obszernym i wszechstronnym ujęciem ważnego proble- mu teoretycznego, jakim jest histereza na rynku pracy. W polskiej literaturze ekonomicz- nej nie ma pozycji skupiającej się na tym zagadnieniu w takim zakresie. Tłem, na którym Joanna Tyrowicz prezentuje pojęcie histerezy i pokrewne, jest polski rynek pracy. Badania empiryczne dają z jednej strony dobrą ilustrację teorii, z drugiej są profesjonalną analizą sytuacji na tym rynku w horyzoncie obejmującym szok transformacyjny, dostosowania w trakcie przygotowania do członkostwa w UE i bezpośrednio po nim. Całość książki stanowi bardzo solidne studium zagadnienia histerezy bezrobocia w Polsce. Na podkreś- lenie zasługuje bardzo rzetelne i wyczerpujące przedstawienie strony formalnej prezentowa- nych zagadnień, co ułatwia percepcję prezentowanych zagadnień i uwiarygadnia prezentowa- ną w książce analizę i formułowane na jej podstawie opinie. imponuje szerokością perspektywy Prof. dr hab. Marek Góra, Szkoła Główna Handlowa Prezentowana książka i znajomoś- cią zagadnień współczesnej ekonomiki pracy. Teoria przedstawiana w książce jest nie tylko ujęta w sposób niezwykle kompetentny, ale również twórczo dyskutowana i roz- wijana. Uderza staranność zarówno w metodologii i modelowaniu ekonometrycznym, jak i w podejściu do danych źródłowych. Mocnym i oryginalnym punktem książki jest nacisk na potrzebę analizy wielopoziomowej. Przedstawiona praca stanowi imponujący wkład w polską ekonomikę pracy. teoretycznej Prof. dr hab. Tomasz Mickiewicz, University College London J . i i T y r o w c z H s t e r e z a b e z r o b o c a w P o s c e l i Cena: 35,00 zł ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== oklad_twarda_bezrobocie.indd 1 10/11/11 8:47:11 AM Histereza bezrobocia w Polsce ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== strony_bezrobocie.indd 1 10/4/11 8:22:16 AM Komitet Redakcyjny serii Przewodnicząca: prof. dr hab. Urszula Sztandar-Sztanderska Członkowie: prof. dr hab. Dariusz Dziuba prof. dr hab. Jacek Kochanowicz dr hab. Ryszard Kokoszczyński prof. dr hab. Marek Okólski prof. dr hab. Krzysztof Opolski dr hab. Wojciech Otto prof. dr hab. Jerzy Wilkin w serii ukazały się Andrzej Cieślik Geografia inwestycji zagranicznych: przyczyny i skutki lokalizacji spółek z udziałem kapitału zagranicznego w Polsce Paweł Kaczmarczyk Migracje zarobkowe Polaków w dobie przemian Jan Hagemejer, Jan Jakub Michałek Normy techniczne i sanitarne w handlu międzynarodowym: ich znaczenie w integracji Polski z Unią Europejską Michał Brzozowski, Paweł Gierałtowski, Dominika Milczarek, Joanna Siwińska-Gorzelak Instytucje a polityka makroekonomiczna i wzrost gospodarczy Katarzyna Metelska-Szaniawska Konstytucyjne czynniki reform gospodarczych w krajach postsocjalistycznych. Studium empiryczne Stanisław Kubielas Innowacje i luka technologiczna w gospodarce globalnej opartej na wiedzy. Strukturalne i makroekonomiczne uwarunkowania Katarzyna Kowalska Koordynowana opieka zdrowotna. Doświadczenia polskie i międzynarodowe Wiktor Rutkowski Współczesne państwo dobrobytu. Ekspansja, kryzys, spory Łukasz Hardt Ekonomia kosztów transakcyjnych – geneza i kierunki rozwoju Ewa Aksman Redystrybucja dochodów i jej wpływ na dobrobyt społeczny w Polsce w latach 1995–2007 Agnieszka Fihel Płeć a trwanie życia. Analiza demograficzna ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== strony_bezrobocie.indd 2 10/4/11 8:22:16 AM BADANIA EKONOMICZNE Joanna Tyrowicz Histereza bezrobocia w Polsce ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== strony_bezrobocie.indd 3 10/4/11 8:22:17 AM Recenzenci Marek Góra Tomasz Mickiewicz Projekt okładki i stron tytułowych Frycz/ Wicha/ corporate design Edwin Radzikowski Redaktor prowadzący Ewa Wyszyńska Skład i łamanie Joanna Tyrowicz Badania przeprowadzono w ramach projektu COMPETE (Kompetencje cywilizacyjne i zrównoważony rozwój regionów Polski, PL0104) sfinansowanego przez EEA and Norway Grants (85 ) oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (15 ) Publikacja dofinansowana przez Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011 ISBN 978-83-235-0961-5 Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 http://www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dział Handlowy: tel. (0 48 22) 55 31 333 e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: http://www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie I ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis tre±ci 1. Wst¦p 7 2. Podstawy teoretyczne 17 2.1 Kanoniczna koncepcja histerezy . . . . . . . . . . . . . . . 18 2.2 Stylizowane fakty z bada« histerezy . . . . . . . . . . . . 22 2.3 Model optymalnego tempa transformacji . . . . . . . . . . 25 2.4 Badania empiryczne optymalnego tempa transformacji . . 35 2.5 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3. Specyka polskiego rynku pracy 43 4. Histereza  poziom makroekonomiczny 54 4.1 Jak szacowa¢ histerez¦? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 4.2 Wyniki bada« empirycznych dla Polski . . . . . . . . . . . 60 4.3 Estymacja dla lat 1995-2010 . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 . . . . . . . . . . . 74 4.4 Wnioski z analizy makroekonomicznej 5. Stylizowane fakty 77 5.1 Alternatywne hipotezy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 5.2 Badania empiryczne ¹ródeª zró»nicowania . . . . . . . . . 82 5.3 Konwergencja i uwarunkowania przestrzenne . . . . . . . . 84 5.4 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 6. Konwergencja bezrobocia 90 6.1 Histereza powiatowych stóp bezrobocia . . . . . . . . . . 91 6.2 Konwergencja σ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 6.3 Analiza konwergencji σ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 6.4 Konwergencja stochastyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Spis tre´sci 6.5 Analiza konwergencji stochastycznej . . . . . . . . . . . . 107 6.6 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 7. Model optymalnego tempa transformacji dla Polski 114 7.1 Dane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 7.2 Wyniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 7.3 Wra»liwo±¢ wyników na efekty przestrzenne . . . . . . . . 128 7.4 Wra»liwo±¢ wyników na heterogeniczno±¢ . . . . . . . . . 131 7.5 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 8. Sprawno±¢ po±rednictwa pracy a histereza 140 8.1 Metoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 8.2 Po±rednictwo pracy a histereza . . . . . . . . . . . . . . . 150 8.3 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 9. Mikroekonomiczne ¹ródªa i mechanizmy histerezy 161 9.1 Wyniki bada« empirycznych dla innych krajów . . . . . . 163 9.2 Efekty kohortowe i cykliczne na rynku pracy . . . . . . . 165 9.3 Pasywne polityki rynku pracy . . . . . . . . . . . . . . . . 167 9.4 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 10.Determinanty czasu poszukiwania zatrudnienia 172 10.1 Dane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 10.2 Znalezienie zatrudnienia  analiza empiryczna . . . . . . . 177 10.3 Dezaktywizacja  analiza empiryczna . . . . . . . . . . . . 180 10.4 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 11.Powrót na rynek pracy 193 11.1 Metoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 11.2 Wyniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 11.3 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 12.Podsumowanie i wnioski na przyszªo±¢ 13.Dodatek: ™ródªa danych o polskim rynku pracy Bibliograa 204 211 239 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdziaª 1. Wst¦p Histereza bezrobocia jest jednym z najbardziej intuicyjnych poj¦¢, ja- kie mo»na sobie wyobrazi¢: osoba raz zwolniona z pracy jest z punktu widzenia ewentualnego przyszªego pracodawcy w naturalny sposób na- znaczona. Skutkiem tego cz¦sto trudniej b¦dzie jej znale¹¢ prac¦, a tak»e jej wynagrodzenie mo»e by¢ w przyszªo±ci ni»sze. Rynek pracy odnosi si¦ bowiem do ludzi, a nie do dóbr i usªug. Cho¢by wi¦c epizod bezro- bocia w »aden sposób nie wpªywaª na indywidualn¡ produktywno±¢  przeci¦tnie dla pracodawcy mo»e sta¢ si¦ wad¡ kandydata. Uprzedzenia  uzasadnione czy nie  dla ekonomisty s¡ niedoskonaªo±ci¡ rynku, ale okiem pozytywnych nauk spoªecznych s¡ po prostu zjawiskami. Cho¢ histereza wydaje si¦ by¢ poj¦ciem tak intuicyjnym, ekonomia przedstawia j¡ najcz¦±ciej inaczej. Po pierwsze, w roli pewnego rodzaju sieroty po koncepcji tzw. krzywej Phillipsa, uj¦cie neoklasyczne za- kªada, »e histereza to sytuacja, w której stopa bezrobocia nie reaguje na zmiany stopy inacji i/lub stopy procentowej. Naturalnie, we wspóªcze- snym podej±ciu nie chodzi o prost¡ zale»no±¢ pomi¦dzy stop¡ bezrobocia i inacj¡, a o tzw. NAIRU/NAWRU, czyli tempo wzrostu wynagrodze«, które nie przyspiesza tempa wzrostu cen/pªac (ang. non-accelerating in- ation/wages rate of unemployment ). Co do zasady, makroekonomiczne uj¦cie histerezy wi¡»e si¦ z analiz¡ responsywno±ci procesów na rynku pracy (tj. procesów realnych) na zmiany polityki monetarnej. Po drugie, cz¦sto, gdy mowa o histerezie, uto»samia si¦ j¡ z trwale wysok¡ stop¡ bezrobocia. W literaturze testuje si¦ histerez¦, badaj¡c czy oddziaªywanie tzw. negatywnych szoków  popytowych i poda»owych  na stop¦ bezrobocia ma charakter trwaªy, czy te» z czasem zanika 1. To w tym uj¦ciu zreszt¡ nale»aªoby si¦ doszukiwa¢ ¹ródeª stosowania nazwy histereza do analizy procesów na rynku pracy 2. W odniesieniu ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 1. Wst˛ep do bezrobocia koncepcja ta pozwalaªa na opisanie procesów pojawienia si¦ tzw. uporczywego bezrobocia w krajach Europy Zachodniej w la- tach 70. XX wieku, w których bezrobocie szybko wzrastaªo w czasie spowolnienia, ale znacznie wolniej malaªo w okresie o»ywienia. Samo sªowo jest pochodzenia greckiego i oznacza pozostawa¢ w tyle czy te» nadej±¢ po poprzednim. Istota histerezy sprowadza si¦ do tego, »e równowaga systemu nie zale»y tylko od siª zewn¦trznych, lecz tak»e od jego wªasnej historii. W odniesieniu do rynku pracy histereza oznacza, »e bezrobocie b¦dzie si¦ utrzymywaªo na poziomie wywoªanym przez od- dziaªywanie ró»nych impulsów nawet wówczas, gdy one same przestan¡ ju» wyst¦powa¢. Po trzecie, aby spraw¦ dalej zagmatwa¢, powstaªo tak»e poj¦cie tzw. sklerozy bezrobocia. Euroskleroza to termin ukuty w latach 70. XX wieku w odniesieniu zarówno do politycznego i jak i ekonomicznego wy- miaru sytuacji gospodarczej. Nawi¡zuj¡c do kategorii medycznych, poj¦- cie to byªo u»ywane do opisania krajów, w których wysokie bezrobocie i rachityczny proces kreacji miejsc pracy towarzyszyªy relatywnie wyso- kiej dynamice wzrostu gospodarczego 3. Zgodnie z t¡ koncepcj¡, ¹ródªem relatywnie wy»szej stopy bezrobocia nie jest inherentnie trwaªy efekt od- dziaªywania negatywnych szoków, lecz de facto zªa polityka gospodarcza w okresie recesji spowalniaj¡ca popraw¦ sytuacji gospodarczej. Jak wida¢, niewiele jest elementów wspólnych pomi¦dzy intuicyjnym rozumieniem histerezy na poziomie indywidualnym a jej operacjonaliza- cj¡ przez ekonomistów na poziomie makroekonomicznym. Ta operacjo- nalizacja nie tyle bowiem wynika z agregacji, co buduje przyczynowo±¢ zale»no±ci na poziomie agregatów. Chocia» jest to uj¦cie testowalne em- pirycznie, a tak»e intelektualnie wygodne ze wzgl¦du na czytelne impli- kacje dla polityki monetarnej, wydaje si¦, »e zjawisko trwale wysokiego bezrobocia mo»e mie¢ tak»e bardziej zªo»ony rodowód. Jedn¡ z bardziej popularnych i atrakcyjnych z perspektywy polityki gospodarczej alter- natyw jest teoria optymalnego tempa transformacji (ang. optimal speed of transition Aghiona i Blancharda (1994)4 Co ciekawe  wyj±ciowy ar- tykuª dotyczyª nie tyle bezrobocia, co zjawiska prywatyzacji. Autorzy nie zawªaszczali sobie w najmniejszym stopniu poj¦cia histerezy. Mimo to teoria tzw. optymalnego tempa transformacji mo»e wyja±nia¢ znacznie wi¦cej ni» klasyczne teorie histerezy i bezrobocia, bo koncepcyjnie odwo- ªuje si¦ do mechanizmów nieco gª¦biej osadzonych w mikropodstawach. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 9 Dlaczego czyta¢ ksi¡»k¦ o bezrobociu w Polsce? Wydawa¢ by si¦ mogªo, »e skoro w Polsce bezrobocie byªo historycznie najwy»sze w±ród krajów europejskich, a przy tym jednocze±nie ujawniªo si¦ na skutek transformacji systemowej  stanie si¦ zjawiskiem przeba- danym na wszystkie mo»liwe sposoby. Du»o w tym oczekiwaniu prawdy  literatura na temat tego zjawiska w Polsce jest szeroka, obejmuj¡c zarówno ekonomi¦, jak i socjologi¦ oraz psychologi¦. Z drugiej jednak strony, funkcjonuje bardzo wiele mitów na temat bezrobocia w Polsce. Od mitu, »e ju» problem ten zostaª rozwi¡zany, bo Polska przestaªa by¢ niechlubnym liderem Unii Europejskiej pod tym wzgl¦dem, po a» mit, »e jest to problem w zasadzie nie do rozwi¡zania ze wzgl¦du na struk- turalny charakter. To, czym uj¦cie prezentowane w tej ksi¡»ce wyró»nia si¦ na tle dost¦pnej ju» literatury to podej±cie w peªni agnostyczne: na podstawie modeli wywiedzionych z mikropodstaw lub odnosz¡cych si¦ do poziomu lokalnego, prezentowane s¡ ró»ne obrazy zjawiska bezrobo- cia w Polsce. Obrazy te cz¦sto kontrastuj¡ z przewidywaniami modeli zbudowanych w oparciu o makroagregaty, a jednocze±nie wskazuj¡ na bardzo wa»ne obszary, w których konieczna jest w Polsce fundamentalna zmiana systemowa, aby uregulowa¢ kwestie zwi¡zane z bezrobociem. Trywializuj¡c, jest wiele ¹ródeª bezrobocia. Wiele, cz¦sto sprzecz- nych teorii na ten temat znajduje potwierdzenie w danych. Niewiele technik analitycznych pozwala na wskazanie dominuj¡cego ¹ródªa, a na- wet tego typu wniosek nie jest satysfakcjonuj¡cy intelektualnie w tym sensie, »e mo»e mówi¢ o modzie rozkªadu, lecz niekoniecznie o tych jego obszarach, które realnie wymagaj¡ wsparcia ze strony polityki go- spodarczej. Wychodz¡c z ró»nych podstaw teoretycznych, alternatywne teorie ¹ródeª bezrobocia formuªuj¡ de facto alternatywne rekomendacje dla polityki gospodarczej zarówno po stronie nansowej jak i instytu- cjonalnej. Podstawowym celem tej ksi¡»ki jest zbudowanie - w oparciu o zró»nicowane podstawy teoretyczne i metody empiryczne  obrazu polskiego bezrobocia, który b¦dzie zarówno twórczy z perspektywy na- ukowej, jak i przydatny dla polityków i ekspertów szczebla lokalnego i krajowego. Wska»emy, »e s¡ pewne podstawowe charakterystyki pol- skiego rynku pracy, których pomini¦cie skutkuje bª¦dn¡ polityk¡ gospo- darcz¡ i niewªa±ciwie adresowanymi instrumentami. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 1. Wst˛ep • Po pierwsze, nie istnieje w Polsce taka kategoria jak krajowa stopa bezrobocia, a raczej  precyzuj¡c  zmiany w obserwowanej krajo- wej stopie bezrobocia s¡ nieinformatywne zarówno w odniesieniu do poziomu, na którym si¦ je zbiera (tj. poziomu lokalnego) jak i w odniesieniu do poziomu, gdzie bezrobocie powstaje (tj. po- szczególnych osób szukaj¡cych pracy). Lokalne stopy bezrobocia rejestrowanego cechuj¡ si¦ inn¡ zmienno±ci¡ ni» krajowy agregat, co czyni go bezu»ytecznym w procesie prowadzenia polityki rynku pracy. Stopa bezrobocia szacowana na podstawie bada« ankieto- wych bardziej zale»na jest od zmienno±ci takich czynników jak ak- tywno±¢ zawodowa i czynniki demograczne, ni» od faktycznej zmiany sytuacji na rynku pracy. Bezrobocie rejestrowane oraz sza- cowane na podstawie bada« ankietowych odnosz¡ si¦ do zbiorów cz¦±ciowo rozª¡cznych, wi¦c cz¦sto  w szczególno±ci w okresach zmiany fazy cyklu koniunkturalnego  wykazuj¡ przeciwne kierunki zmian. Aby analizowa¢ zmiany sytuacji na rynku pracy w Polsce  w cyklu miesi¦cznym czy kwartalnym  konieczne jest szersze uj¦- cie od analizowania zmian agregatów takich jak liczba czy odsetek bezrobotnych. • Po drugie, w przeciwie«stwie do wielu innych krajów, problem braku pracy w Polsce nie przejawia jasnych wzorców geogracz- nych, co z jednej strony mo»e by¢ przejawem ró»norodno±ci szoków, ale z drugiej mo»e by¢ tak»e skutkiem braku adekwatnej polityki spójno±ci w skali lokalnej. W wielu krajach ró»nice w stopach bez- robocia zwi¡zane s¡ z zaszªo±ciami historycznymi i dotycz¡ caªych regionów. W Polsce w ka»dym województwie znajduj¡ si¦ powiaty o najni»szej i najwy»szej w kraju stopie bezrobocia, cz¦sto s¡sia- duj¡c. Co wi¦cej, ró»nice te maj¡ charakter trwaªy, a realizowana przez polskie regiony polityka spójno±ci nie wydaje si¦ odnosi¢ oczekiwanych z perspektywy rynku pracy skutków. Wskazujemy, »e u podstaw tego braku wzorców geogracznych le»y specyczny charakter zjawiska bezrobocia w Polsce. • Po trzecie, cho¢ do±wiadczenie bezrobocia w Polsce, ze wzgl¦du na procesy transformacyjne, dotkn¦ªo znacznej cz¦±ci populacji, dane wskazuj¡, tzw. pierwsza fala bezrobocia miaªa wzgl¦dnie ograni- czone skutki spoªeczne w porównaniu z pó¹niejszymi procesami na rynku pracy. Fenomen ten wyró»nia Polsk¦ na tle innych kra- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 jów transformuj¡cych si¦. Druga fala bezrobocia, tj. zmiany na rynku pracy obserwowane w latach 1997-2005 zdaj¡ si¦ w bardziej znacz¡cy rzutujowa¢ na przyszªo±¢ zawodow¡, szanse znalezienia pracy, a tak»e wysoko±¢ zarobków. Powy»sze stwierdzenia s¡ syntetycznym podsumowaniem kilkunastu bada« przeprowadzonych dla polskiego rynku pracy w wykorzystaniem zró»nicowanej metodyki empirycznej i w oparciu o uzupeªniaj¡ce si¦ uj¦cia teoretyczne. Cho¢ publikacje dotycz¡ce szczegóªowych pyta« badawczych s¡ liczne, istnieje zaskakuj¡co niewiele caªo±ciowych publi- kacji dotycz¡cych oddziaªywania procesów transformacyjnych na zjawi- sko bezrobocia w Polsce. Najpeªniejsze opracowanie w tym zakresie  Strukturalne podstawy bezrobocia w Polsce autorstwa Urszuli Sztan- derskiej i Mieczysªawa Sochy  pochodzi z 2000 roku, wi¦c z przyczyn oczywistych obejmuje tylko pierwszy okres polskiej transformacji. Poza tym, analizy zaprezentowane w ksi¡»ce Sochy i Sztanderskiej (2000) do- tycz¡ gªównie agregatów makroekonomicznych oraz poszczególnych grup na rynku pracy, pomijaj¡c wymiar przestrzenny oraz indywidualny pro- cesów bezrobocia. Celem niniejszej pracy jest zapeªnienie tych luk oraz obj¦cie analiz¡ tak»e tzw. drugiej fali bezrobocia (czyli lat 2001-2003) oraz okresu stopniowej poprawy sytuacji na polskim rynku pracy po roku 2007. Socha i Sztanderska (2000) przyjmuj¡ tzw. szerok¡ denicj¦ bezro- bocia strukturalnego, przede wszystkim ze wzgl¦du na trudno±ci empi- ryczne w zidentykowaniu tego zjawiska. W tym sensie, ksi¡»ka ta osa- dzona jest w tradycji Phelpsowskiej. Tymczasem wydaje si¦, »e wiele in- spiruj¡cych aspektów przynosi koncepcja tzw. optymalnego tempa trans- formacji w duchu Aghiona i Blancharda (1994). Te dwie koncepcje nie s¡ rozbie»ne ani sprzeczne, lecz stawiaj¡ nacisk na odmienny charak- ter kreacji bezrobocia. W uj¦ciu Aghiona i Blancharda podstawowym czynnikiem kreuj¡cym bezrobocie jest tempo zmian w strukturze pro- dukcyjnej. Zbyt szybkie lub zbyt powolne tempo tych zmian prowadzi do wej±cia gospodarki trwale na ±cie»k¦ równowagi poza tradycyjnym tzw. bezrobociem równowagi (rozumianym jako NAIRU czy te» NAWRU we- dªug tradycji Phelpsowskiej). W ksi¡»ce podj¦to prób¦ przetestowania empirycznego trzech podsta- wowych hipotez. Po pierwsze, postaramy si¦ wykaza¢, »e statystycznie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 1. Wst˛ep istotnym i ekonomicznie znacz¡cym ¹ródªem bezrobocia jest w Polsce trwale zbyt niska kreacja zatrudnienia - wyst¦powanie zjawiska histe- rezy jest skutkiem tego problemu. Samemu zjawisku histerezy bezrobo- cia sprzyja nieefektywno±¢ lokalnej polityki rynku pracy. Po drugie, nie wprost wska»emy, »e w praktyce histereza bezrobocia na poziomie za- gregowanym (krajowym) wyst¦puje wtedy, gdy dominuj¡ powiaty prowa- dz¡ce nieadekwatn¡ polityk¦ rynku pracy. Wreszcie podejmiemy prób¦ tak»e po±redniego zwerykowania, czy i czym histereza przejawia si¦ w Polsce na poziome indywidualnym. Gdyby faktycznie wyst¦powaªa, osoby do±wiadczaj¡ce bezrobocia odnotowaªyby trwale znacznie ni»sze zarobki po znalezieniu pracy, a efekt ten byªby silniejszy, je±li do±wiad- czenie bezrobocia nast¡piªo w okresie dekoniunktury oraz w przypadku osób wchodz¡cych na rynek pracy. Struktura ksi¡»ki Ksi¡»ka ma charakter zdecydowanie empiryczny, a rozwa»ania teore- tyczne sªu»¡ jedynie osadzeniu pyta« badawczych w szerszych ramach. Struktur¦ ksi¡»ki wyznaczyª charakter analizowanych danych, deniu- j¡c trzy podstawowe cz¦±ci. Rozdziaª 2 prezentuje uj¦cia teoretyczne  zarówno kanonicznej koncepcji histerezy jak i z uwzgl¦dnieniem kontek- stu transformacji systemowej w modelach makroekonomicznych, a tak»e podstawy teoretyczne i stylizowane fakty z analiz empirycznych modeli ekonomicznych odnosz¡cych si¦ do poziomu mezzo. Badania empiryczne przeprowadzone w krajach wysoko rozwini¦tych oraz w odniesieniu do krajów transformuj¡cych si¦ wskazuj¡ na pewne ogólne prawidªowo- ±ci, które strony stanowi¡ wa»n¡ wskazówk¦ jak przeprowadza¢ badania odnosz¡ce si¦ do makroeagregatów i do przepªywów na rynku pracy, sugeruj¡c wnioski specyczne dla krajów transformuj¡cych si¦. Po krótkiej prezentacji specyki pomiaru zjawiska bezrobocia na pol- skim rynku pracy w rozdziale 3, rozdziaª 4 odnosi si¦  mo»liwe skró- towo  do zagadnie« zwi¡zanych z analiz¡ makroagregatów. Poniewa» celem tej ksi¡»ki jest pokazanie problemu histerezy z innych perspek- tyw, prezentacja dorobku badawczego i wyników empirycznych na po- ziomie makroekonomicznym sªu»y nadaniu kontekstu badaniom prezen- towanym w nast¦pnych rozdziaªach. Powoªuj¡c si¦ na prace analityczne i teoretyczne polskich badaczy wskazuje si¦ pewne systemowe wnioski ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 13 dotycz¡ce pewnej specyczno±ci polskiej gospodarki. Stopa bezrobocia mo»e nie oscylowa¢ wokóª NAIRU/NAWRU, gdy w gospodarce nie ist- nieje jedna unikatowa warto±¢ NAIRU/NAWRU. Wyst¦powanie takiego zjawiska oznacza, »e polityka gospodarcza, w efekcie której stopa bez- robocia ulegªaby obni»eniu, doprowadziªaby równie» do spadku stopy bezrobocia równowagi. Wªa±ciwa analityczna cz¦±¢ ksi¡»ki rozpoczyna si¦ wraz z rozdziaªem 5 i skªada si¦ z analizy na poziomie mezzo (rozdziaªy 5  8) oraz analizy mikroekonometrycznej (rozdziaªy 9  11). Po prezentacji dorobku badaw- czego w odniesieniu do innych krajów w rozdziale 5, uwaga skierowana jest na dwa sposoby testowania modelu optymalnego tempa transfor- macji. W rozdziale 6 analizie poddana zostaªa dynamika powiatowych stóp bezrobocia w Polsce w latach 1999-2010, by zwerykowa¢ wzorce konwergencji procesów na lokalnych rynkach pracy. Podejmowana jest próba analizy dyspersji rozkªadu i jej zmian w czasie (tj. konwergencja typu σ) oraz wªasno±ci stochastycznych szeregów czasowych, jakimi s¡ powiatowe stopy bezrobocia. Zastosowane zostaªy metody pozwalaj¡ce zbada¢ dynamik¦ peªnego rozkªadu analizowanej zmiennej  macierze przej±cia, nieparametryczna metoda estymacji j¡drowej oraz metodyka konwergencji stochastycznej. Wyniki oszacowa« dotycz¡ce stóp bezrobo- cia w powiatach w Polsce wskazuj¡ na daleko id¡c¡ stabilno±¢ regional- nego rozkªadu stóp bezrobocia. W ci¡gu ostatnich 11 lat mo»na mówi¢ co najwy»ej o nieznacznym upodobnianiu si¦ dynamiki sytuacji na powia- towych rynkach pracy o relatywnie najwy»szej stopie bezrobocia. Nie wyst¦puje zatem konwergencja typu σ, a szoki powoduj¡ce nagªy wzrost lub spadek relatywnego bezrobocia w poszczególnych powiatach maj¡ charakter trwaªy. Wnioski z tego badania pozwalaj¡ podda¢ w¡tpliwo±ci skuteczno±¢ polityk spójno±ci wdra»anych ró»nymi kanaªami w Polsce od 1999 roku. W ostatnim kroku podj¦to prób¦ przetestowania zwi¡zku pomi¦dzy sprawno±ci¡ funkcjonowania poszczególnych lokalnych rynków pracy a wyst¦powaniem  b¡d¹ nie  zjawiska histerezy bezrobocia. Celem rozdziaªu 7 jest zwerykowanie, czy i w jaki sposób regionalna zmienno±¢ stóp bezrobocia w Polsce jest powi¡zana ze skal¡ przepªywów na lokalnych rynkach pracy i jaki jest znak tej zale»no±ci. Podj¦to prób¦ ilo±ciowej oceny oddziaªywania napªywów do i odpªywów z bezrobo- cia na zmienno±¢ lokalnych stóp bezrobocia. Analiza empiryczna bazuje na unikalnym zbiorze danych pochodz¡cych z rejestrów urz¦dów pracy, ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 1. Wst˛ep obejmuj¡cych miesi¦czne dane z polskich powiatów z lat 2000-2008. Wy- niki wskazuj¡, »e zarówno ª¡czna skala przepªywów, jak i osobno na- pªywy do i odpªywy z bezrobocia s¡, ceteris paribus, dodatnio skorelo- wane z poziomem bezrobocia. Elastyczno±¢ stopy bezrobocia jest wi¦k- sza w przypadku napªywów ni» odpªywów, a tak»e silniejsza w regio- nach o niskim bezrobociu. W sensie jako±ciowym wynik ten jest odporny wzgl¦dem doboru próby a tak»e heterogeniczno±ci powiatowych rynków pracy. Nie eliminuje go tak»e uwzgl¦dnienie aspektów przestrzennych, tj. geogracznego powi¡zania pomi¦dzy powiatami. W rozdziale 8 odnosz¡cym si¦ do poziomu mezzo podj¦to prób¦ po- wi¡zania wcze±niej omówionych zjawisk  tj. ¹ródeª zró»nicowania lokal- nych stóp bezrobocia i konwergencji pomi¦dzy nimi  ze sprawno±ci¡ funkcjonowania powiatowych urz¦dów pracy. Skonstruowano i po raz pierwszy w Polsce wykorzystano zbiór danych powiatowych charakte- rystyk rynku pracy na podstawie meldunków urz¦dów pracy. Od czasu reformy administracyjnej z roku 1999 nie byªo mo»liwe analizowanie danych na poziomie mezzo. Dzi¦ki temu zbiorowi mo»liwe staªo si¦ osza- cowanie zdezagregowanej funkcji dopasowa«, co pozwoliªo na porówna- nie powiatów pod wzgl¦dem skuteczno±ci po±rednictwa pracy. Zweryko- wano tak»e, w jakim stopniu ta skuteczno±¢ wspóªwyst¦puje z procesem trwaªego zró»nicowania stóp bezrobocia pomi¦dzy polskimi powiatami. Cz¦±¢ mikroekonomiczna odnosi si¦ do koncepcji histerezy na pozio- mie indywidualnym, to znaczy poszczególnych osób, które do±wiadcz¡ bezrobocia. Po omówieniu metodyki bada« tego rodzaju oraz dorobku empirycznego w sekcji 9 analiza obejmuje dwa konkretne konteksty. Rozdziaª 10 poddaje analizie determinanty przepªywu z bezrobocia do zatrudnienia oraz z bezrobocia do nieaktywno±ci. Ide¡ stoj¡c¡ za tak¡ analiz¡ jest próba uchwycenia determinant wydªu»enia czasu poszukiwa- nia pracy przez osoby bezrobotne. Rozdziaª 11 idzie o krok dalej i we- rykuje ilo±ciowo sytuacj¦ na rynku pracy osób, które prac¦ za chwil¦ utrac¡ oraz osób, które po pewnym okresie poszukiwania pracy wªa±nie j¡ znalazªy. Wiele z zastosowanych metod jest innowacyjne i w zwi¡zku z tym prezentowane wnioski  cho¢ osi¡gni¦te z naukow¡ staranno±ci¡  na- le»y interpretowa¢ z ostro»no±ci¡. Przykªadem mo»e by¢ analiza hi- sterezy na poziomie indywidualnym. Stosowane w tych badaniach po- dej±cie implicite zakªada, »e rynek pracy w Polsce wzgl¦dnie sprawnie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 15 i konsekwentnie wycenia indywidualne determinanty produktywno±ci, co mo»e wydawa¢ si¦ zaªo»eniem nadmiernie wymagaj¡cym. W ka»dym z rozdziaªów zawarto w zwi¡zku z tym wyja±nienie ogranicze« interpre- tacyjnych zwi¡zanych z charakterystyk¡ danej metody analitycznej lub ¹ródªem danych. Precyzyjnie okre±lono zatem, w jakim zakresie wnioski wydaj¡ si¦ w peªni wiarygodne, a w jakim  znajduj¡ si¦ wci¡» nawet cz¦±ciowo w sferze hipotez, wymagaj¡c dalszej empirycznej werykacji. Dlatego ksi¡»ka ta  cho¢ stara si¦ zaprezentowa¢ wzgl¦dnie szeroki za- kres analiz i interpretacji  nie aspiruje do roli ostatecznego sªowa na temat dotychczasowych procesów na polskim rynku pracy. *** z bardzo m¡drymi lud¹mi Przez ostatnich sze±¢ lat miaªam niew¡tpliwe szcz¦±cie wspóªpraco- i ±wietnymi ekonomistami. Cho¢ nie wa¢ zawsze zajmowali±my si¦ polskim bezrobociem, chciaªabym podzi¦ko- wa¢ ka»demu za wkªad w to, kim si¦ stajemy (w sensie merytorycznym przede wszystkim, cho¢ nie wyª¡cznie). • Piotrkowi Mularczykowi za umiej¦tno±¢ ci¡gªego stawiania py- ta« i niestrudzonego dawania na nie odpowiedzi. • Jankowi Hagemejerowi za wspóln¡ wycieczk¦ do krainy auto- i niezªomn¡ pogod¦ ducha cho¢ - jak sam twierdzi - it matyzacji does not get any easier. • Michaªowi Gradzewiczowi za przypominanie - zawsze gdy po- trzeba - »e ekonomista to nie zawód, a sposób my±lenia. • Tomkowi Darasowi za uparte przypisywanie mi swoich (genial- nych cz¦sto) pomysªów. • Piotrowi Wójcikowi za niezm¡con¡ cierpliwo±¢ w tªumaczeniu, »e na wyniki skomplikowanych wylicze« trzeba troszk¦ poczeka¢ a rysowanie mapek mo»e by¢ naprawd¦ proste (i przydatne!). • Kasi Saczuk za nauczenie, »e nawet niemo»liwe do ogarni¦cia zbiory danych da si¦ ogarn¡¢. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Przypisy • przyjacioªom z Fundacji Inicjatyw Spoªeczno-Ekonomicz- nych - dzi¦ki ich otwarto±ci i ci¡gªemu d¡»eniu do zmieniania ±wiata na lepsze ostatnie sze±¢ lat byªo nieustannym mierzeniem si¦ nauki o rynku pracy z jego rzeczywisto±ci¡ i laboratorium na »ywym organizmie. Pani Prof. Barbarze Liberdzie i Panu Prof. Ryszardowi Kokoszczy«skiemu nale»¡ si¦ podzi¦kowania specjalne. Pani Profesor, wspieraj¡c na co dzie« stwarza idealne warunki do rozwoju naukowego. Pan Profesor za± zawsze znajduje czas na udzielanie cennych rad i wska- zówek. Przypisy 1Ekonomicznie samo bezrobocie nie jest zjawiskiem z kategorii poza rów- nowag¡, poniewa» jest przejawem nadwy»ki poda»y nad popytem przy pewnej ustalonej cenie. Jednak z perspektywy ekonomii nieuzasadniona czynnikami obiektywnymi bierno±¢ zawodowa w wieku produkcyjnym jest trudno rozró»- nialna od koncepcji bezrobocia. Do±¢ automatycznie zakªada si¦, »e caªa po- pulacja w wieku produkcyjnym dostarczaj¡ na rynek pracy jedn¡ jednostk¦ swojej pracy, a cz¦±¢ tej jednostki (odpowiadaj¡ca wska¹nikowi zatrudnienia) napotyka popyt. Z tego wzgl¦du mo»na przyjmowa¢ interpretacj¦, »e to nie- aktywno±¢ jest kategori¡ równowagi, a bezrobocie jest zjawiskiem poza rów- nowag¡. W tym uj¦ciu wszyscy w wieku produkcyjnym decyduj¡ przy danym poziomie pªac, jak¡ cz¦±¢ swojego czasu dostarczaj¡ na rynek pracy, a bezro- bocie to przejaw poda»y, która nie napotkaªa (jeszcze) swojego popytu. 2Histereza jest terminem zaczerpni¦tym z zyki (np.: histereza magne- tyczna) i dotyczy zale»no±ci obecnego stanu ukªadu od stanu w poprzednich chwilach. 3Termin ten zostaª pierwotnie stworzony przez niemieckiego ekonomist¦ Herberta Gierscha, by opisa¢ skutki jego zdaniem nadmiernej regulacji i hoj- no±ci pa«stwa opieku«czego w postaci obni»aj¡cej si¦ konkurencyjno±ci go- spodarek Europy i zbyt powolnego procesu tworzenia nowych miejsc pracy, por. Boeri i Garibaldi (2009). 4Jest to prawdopodobnie jedna z nielicznych teorii ekonomicznych opraco- wanych poza granicami naszego kraju, stworzona specjalnie po to, aby opisa¢ sytuacj¦ Polski. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdziaª 2. Podstawy teoretyczne Wi¦kszo±¢ teorii ekonomicznych zakªada, »e zmiany popytu zagregowa- nego oddziaªuj¡ na zmiany poziomu cen i bezrobocie w przeciwnych kie- runkach, przynajmniej w krótkim okresie. Wniosek taki daj¡ zarówno modele oparte o mikropodstawy (np. teorie cyklu koniunkturalnego), jak i wszystkie neoklasyczne zale»no±ci teoretyczne konstruowane w od- niesieniu do makroagregatów. Skoro jednak impuls popytowy b¦dzie od- dziaªywaª w przeciwnych kierunkach na inacje i bezrobocie  powinien istnie¢ jaki± poziom nierównowagi na rynku pracy, który zapewnia wzgl¦dnie stabiln¡ inacj¦. Konceptualizacja tego poj¦cia historycznie ewoluowaªa od tzw. naturalnej stopy bezrobocia Friedmana (1968) a» do tzw. N AIRU czy te» N AW RU, czyli stopy bezrobocia, która nie przyspiesza inacji/wzrostu pªac. Od ko«ca lat 90. XX w. przyjmuje si¦, »e stopy bezrobocia neutralne z perspektywy przyspieszania inacji lub tempa wzrostu wynagrodze« mog¡ ulega¢ zmianom w czasie, na co od- dziaªuje wiele czynników o charakterze zarówno dªugookresowym (np. demograa), jak i ±rednio- i krótkookresowym (przesuni¦cie czynników produkcji pomi¦dzy sektorami, polityki gospodarcze, zmiany wzgl¦dnej konkurencyjno±ci sektorów itp.) Niniejszy rozdziaª omawia podstawy teoretyczne tzw. kanonicznej koncepcji histerezy w podrozdziale 2.1, wraz z omówieniem stylizowa- nych faktów w oparciu o dotychczasow¡ analiz¦ danych w krajach rozwi- ni¦tych i transformuj¡cych si¦ w podrozdziale 2.2. Druga cz¦±¢ rozdziaªu po±wi¦cona zostaªa modelowi Aghiona i Blancharda (1994). W sekcji 2.3 omówiona zostaªa teoria optymalnego tempa transformacji (ang. opti- mal speed of transition, OST), natomiast w podrozdziale 2.4 przytoczono wnioski dotycz¡ce dostosowa« na rynku pracy w krajach przechodz¡cych transformacj¦. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 2. Podstawy teoretyczne 2.1 Kanoniczna koncepcja histerezy Wyj±ciowo modele cykli koniunkturalnych  sugeruj¡ce, »e ¹ródªa waha« cyklicznych le»¡ po stronie technologii, a pieni¡dz jest neutralny w tym procesie  generalnie podwa»aªy koncepcj¦ N AIRU/N AW RU. Wedªug Plossera i Longa (1983) oraz Prescotta (1986), mówi¡c anegdotycznie, bezrobocie w ogóle nie jest u»yteczn¡ kategori¡, poniewa» istotna jest jedynie realna poda» pracy (i mi¦dzyokresowe zmiany w niej). Jednak modele zbudowane podobnie na mikropodstawach modele realnego cyklu koniunkturalnego (RBC) uwzgl¦dniaj¡ce frykcje na rynku pracy oraz rynku kapitaªowym  przykªadowo Christiano et al. (2010)  pokazuj¡, »e rodzaj wyboru (ang. trade o ) pomi¦dzy wysoko±ci¡ bezrobocia oraz stop¡ zmian cen i/lub pªac przynajmniej w krótkim i ±rednim okresie mo»na udowodni¢ niezale»nie od uj¦cia teoretycznego 5. π = κ − αU, Trzonem wspólnym wszystkich rozwa»a« o N AIRU/N AW RU a co za tym idzie tak»e histerezie jest przyj¦cie, »e rynek pracy i mechanizm transmisji monetarnej nie funkcjonuj¡ doskonale. Rodzi to zale»no±¢ po- mi¦dzy inacj¡ π a stop¡ bezrobocia U , której ¹ródªo le»y w zmianach zagregowanego popytu, a której krótkookresow¡ operacjonalizacj¦ zapi- sa¢ mo»na jako: (2.1.) gdzie κ oraz α 0 s¡ nieznanymi parametrami. To równanie nie wyra»a niczego wi¦cej poza tym, »e stopa bezrobocia i inacja s¡ skorelowane ujemnie. O ile kierunek przyczynowo±ci i kanaª transmisji mog¡ budzi¢ i budz¡ uzasadnione spory merytoryczne, co do jednego nie ma w¡tpli- wo±ci: relacja ta nie jest staªa w czasie. Gdyby byªa staªa - daªoby si¦ zaobserwowa¢ systematyczn¡ tzw. krzyw¡ Phillipsa, czego nie potwier- dzaj¡ dane z »adnego kraju na ±wiecie, por. Ball i Mankiw (2002). Nie oznacza to oczywi±cie tezy, »e stopa bezrobocia i inacja nie s¡ powi¡- zane: w poszczególnych okresach wy»sza stopa inacji mo»e by¢ to»sama ni»szej stopie bezrobocia w danej gospodarce, ale ta relacja zmienia si¦ w czasie, wraz ze spoªecze«stwem, które t¦ gospodark¦ zamieszkuje, struk- tur¡ produkcji, struktur¡ poda»y pracy i wieloma innymi czynnikami ksztaªtuj¡cymi t¦ zale»no±¢. Zmienn¡, która odgrywa najwi¦ksze znaczenie w zmianach parame- trów w równaniu (2.1.) s¡ naturalnie oczekiwania inacyjne (Friedman, 1968; Phelps, 1968). Wzrost oczekiwa« inacyjnych w ±wiecie racjonal- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.1. Kanoniczna koncepcja histerezy 19 nych oczekiwa« przekªada si¦ na wzrost inacji, ceteris paribus, przy czym kanaª powi¡zania pomi¦dzy zmian¡ oczekiwa« a faktyczn¡ inacj¡ zale»y w znacznym stopniu od przyj¦tej metody oraz tego, co zaªo»one zostanie o sposobie ksztaªtowania si¦ oczekiwa«. Pomimo tych znacz¡- cych ró»nic, mo»na bez utraty ogólno±ci przeformuªowa¢ równanie (2.1.) z uwzgl¦dnieniem tego komponentu: π = πE − α(U − U ∗), (2.2.) ∗ ∗ ∗ ∗ gdzie πE to oczekiwania inacyjne a U to poziom bezrobocia, który mo»na zaobserwowa¢, je±li speªnione zostan¡ oczekiwania inacyjne. Pa- rametr U odzwierciedla w rzeczywisto±ci inne ni» oczekiwane przesu- ni¦cia krzywej inacja-bezrobocie, wcze±niej przypisane egzogenicznemu parametrowi κ. ∗ ∗ Stopa bezrobocia deniowana przez U . Nie oznacza to jednak staªo±ci U w równaniu (2.2.) jest katego- ri¡ do±¢ abstrakcyjn¡. Przy zaªo»eniu racjonalnych oczekiwa« mo»na by j¡ byªo uto»sami¢ z tzw. dªugookresow¡ równowag¡, w której brak jest ¹ródeª rozbie»no±ci pomi¦dzy skal¡ napªywów do bezrobocia i odpªywów z bezrobocia (ang. steady-state). W dªugim okresie oczekiwania ina- cyjne nie mog¡ systematycznie odbiega¢ od realizacji, co automatycznie zrównuje obserwowan¡ w ka»dym punkcie w czasie stop¦ bezrobocia do U w czasie. Je±li tylko zmiany obser- wowanej stopy bezrobocia b¦d¡ pod¡»a¢ za zmianami U , gospodarka nadal pozostanie w dªugookresowej równowadze. Mo»na sobie wyobrazi¢ dowoln¡  cykliczn¡, sezonow¡, dªugofalow¡, itp - zmienno±¢ U , lecz pytanie, na które nie ma jasnej odpowiedzi brzmi: sk¡d czerpa¢ wiedz¦ na ten temat. W szczególno±ci, w jaki sposób w sensie empirycznym od- ró»ni¢ ex ante nieznane zmiany w U od nieznanych ani ex ante, ani ex post procesów o charakterze stochastycznym? W literaturze przyj¦ªo si¦ estymowa¢ (2.2.) poprzez: ∗ ∗ π = πE − α(U − U ∗) +ξ, (2.3.) przy czym ξ uto»samiane jest z tzw. szokami poda»owymi, czyli identy- kowalnymi ex post (cho¢ nieznanymi ze wzgl¦du na swoj¡ stochastyczn¡ natur¦) odchyleniami gospodarki od dªugookresowego trendu. W takim uj¦ciu zmiany w U uto»samia si¦ ze zmianami w (nie)dopasowaniu pra- cowników do potrzeb pracodawców lub w procesach spoªecznych i de- ∗ ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 2. Podstawy teoretyczne mogracznych, co oznacza relatywnie niskie tempo oczekiwanych zmian. Z drugiej strony, ξ ma odzwierciedla¢ egzogeniczne i nieprzewidywalne zmiany wpªywaj¡ce jednocze±nie na mechanizm transmisji polityki mo- netarnej oraz popyt na prac¦, jak na przykªad gwaªtowne zmiany cen surowców, kursu walutowego albo szoki technologiczne. W tym sensie zmiany ξ zdarza¢ si¦ powinny z wi¦ksz¡ cz¦stotliwo±ci¡ i w sposób powi¡- zany z obserwowanymi ex post procesami gospodarczymi. Pomimo kon- sensusu co do natury ξ, swoiste empiryczne rozszacowanie na zmiany oraz zmiany w ξ jest inherentnie arbitralne i zale»y w znacznym w U stopniu od specykacji modelu. ∗ W zale»no±ci od zaªo»e« na temat oczekiwa« równanie (2.3.) przyjmie de facto ró»ne formy. W przypadku oczekiwa« adaptacyjnych, πE = π−1, co przybli»a równanie (2.3.) do równania (2.1.), poniewa» przeszªa inacja jest z denicji znana, a w równowadze powinna by¢ tak»e staªa, co czyniªoby U tak»e staª¡. Oczekiwania adaptacyjne trudno jednak obroni¢ jako mechanizm dªugookresowej równowagi, co podnosiª m.in. Lucas (1973). W przypadku racjonalnych oczekiwa« równanie (2.3.) staje si¦ de facto denicj¡ N AIRU, tj. stop¡ bezrobocia, która nie przyspiesza zmian cen przy braku szoków wyra»onych przez ξ6. ∗ ∗ ∗ ∗ ∗ Zakªadaj¡c racjonalno±¢ oczekiwa«, automatycznie pozwalamy, by U byªo zmienne w czasie. Od tego ju» tylko krok, aby uzale»ni¢ przy- szªy poziom U od jej przeszªych realizacji, w szczególno±ci za± trwaªej zmiany poziomu U na skutek przej±ciowego szoku oddziaªuj¡cego albo bezpo±rednio na U albo na ξ. Wychodz¡c z takiej obserwacji, Blan- chard i Summers (1987) sformuªowali hipotez¦ o histerezie bezrobocia. Koncepcja le»¡ca u podstaw histerezy jest do±¢ intuicyjna: po szoku po- da»owym w czasie t, na skutek mechanizmów transmisji faktyczne Ut ∗ t . Je±li przyszªe realizacje Ut+s zale»aªyby od przestaje by¢ to»same z U bie»¡cego poziomu tej zmiennej, stopa bezrobocia mo»e nigdy nie po- wróci¢ do wyj±ciowego poziomu, tj. U ∨ s 1. ∗ t (cid:2)= U ∗ t+s Dlaczego takie zjawisko miaªoby zachodzi¢? Blanchard i Summers (1987) wracaj¡ do mikropodstaw, podnosz¡c kwestie ubytku kapitaªu ludzkiego oraz barier w wej±ciu/powrocie na rynek pracy. Nawet w mo- delu z reprezentatywnym gospodarstwem domowym, ªatwo sobie wy- obrazi¢, »e przej±ciowe bezrobocie trwale obni»a poziom kapitaªu ludz- kiego ze wzgl¦du np. na utrat¦ umiej¦tno±ci. Luk¦ t¦ mo»na uzupeªni¢ poprzez dodatkow¡ inwestycj¦, która jednak wymagaªaby zmiany dªugo- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.1. Kanoniczna koncepcja histerezy 21 okresowej optymalizacji gospodarstwa domowego, które ju» i tak zostaªo dotkni¦te przez negatywny szok w postaci utraty zarobków na pewien czas. Je±li prawdopodobie«stwo utraty pracy jest czysto losowe, model z ubytkiem kapitaªu b¦dzie skutkowaª nieco wy»sz¡ poda»¡ pracy, ni»- szym tempem akumulacji kapitaªu ludzkiego, a zatem tak»e zycznego, co przeªo»y si¦ na ni»sze tempo wzrostu gospodarczego w dªugim okresie. Je±li jednak poza losowym prawdopodobie«stwem utraty pracy model zostanie wzbogacony o ex ante nieprzewidywalne recesje, które okresowo zwi¦kszaj¡ prawdopodobie«stwo utraty pracy, gospodarstwa domowe - nie mog¡c uwzgl¦dni¢ tego faktu w procesie optymalizacji  nie przewidz¡ ±rodków na dodatkowe, porecesyjne inwestycje w kapitaª ludzki, czego skutkiem pozostanie on trwale ni»szy. Stopa bezrobocia równowagi b¦- dzie w takim uj¦ciu skªadow¡ przeszªych szoków popytu zagregowanego, czyli procesem niestacjonarnym. W odniesieniu do drugiego wyja±nienia, które Blanchard i Summers (1987) okre±laj¡ mianem teorii czªonkowskich mechanizm powstawania histerezy zasadza si¦ na fakcie, i» nie wszyscy uczestnicy rynku pracy maj¡ taki sam wpªyw na ksztaªtowanie wynagrodze«. Je±li osoby za- trudnione s¡ w stanie wynegocjowa¢ stawki na tyle wysokie, by pªaca przekraczaªa poziom równowagi, osoby chwilowo pozbawione pracy  niekoniecznie nawet w wyniku recesji  napotykaj¡ problem przy po- wrocie do zatrudnienia (Lindbeck i Snower, 1986). Cho¢ skªonni byliby podj¡¢ zatrudnienie za ni»sz¡ stawk¦ ni» bie»¡ca pªaca rynkowa, rynek to uniemo»liwia, utrzymuj¡c pªac¦ powy»ej równowagi zapewniaj¡cej za- trudnienie dla wszystkich skªonnych podj¡¢ prace. Cho¢ Blanchard i Summers (1987) sformuªowali koncepcj¦ histerezy, trudno uzna¢ j¡ za centralny obiekt ich wªasnych bada« w pó¹niejszych latach. Niewiele jest zarówno prac teoretycznych, jak i bada« empirycz- nych. Jak gorzko odnotowuje Ball (2009), autorzy nie wªo»yli szczególnie du»o energii w promowanie bada« nad histerez¡, a sam Olivier Blanchard w pó¹niejszych badaniach praktycznie j¡ podwa»aª. Dla przykªadu Blan- chard i Wolfers (1999) zakªadaj¡ w specykacji szacowanego modelu, i» szoki poda»owe i popytowe mog¡ ksztaªtowa¢ bie»¡c¡ stop¦ bezrobocia, ale nie bezrobocie równowagi. Na tym tle Ball (1999) oraz Staiger et al. (2001) stanowi¡ wyj¡tek, ale tak»e daj¡ silne empiryczne potwierdzenie hipotezy histerezy. Podsumowuj¡c, na gruncie NAIRU/NAWRU podstawy teoretyczne ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 2. Podstawy teoretyczne dla hipotezy histerezy daj¡ teoria Lindbecka i Snowera (1986) pocz¡t- kuj¡ca caª¡ seri¦ teorii czªonkowskich oraz hipoteza ubytku kapitaªu ludzkiego. W obu przypadkach istotn¡ rol¦ odgrywa uwzgl¦dnienie ko- niunktury. Ubytek kapitaªu ludzkiego nie rzutowaªby na stop¦ bezrobo- cia, gdyby prawdopodobie«stwo utraty pracy byªo zjawiskiem jednostaj- nym i przewidywalnym. Podobnie w modelach czªonkostwa  poniewa» w okresie spadku koniunktury pracodawcy zwalniaj¡ cz¦±¢ pracowników, aby zredukowa¢ koszty pracy, je±li zatrudnieni pracownicy maj¡ wpªyw na ksztaªtowanie wynagrodze«, mo»e narasta¢ nierównowaga pomi¦dzy zwolnieniami w trakcie recesji i przyj¦ciami w trakcie ekspansji, co pro- wadzi do kumulowania si¦ impulsów generuj¡cych bezrobocie w dªu»- szym okresie. Co wa»ne, w rzeczywisto±ci wyst¦puj¡ najpewniej oba efekty  nie- które sektory gospodarki charakteruzyj¡ si¦ pªacami na zbyt wysokim poziomie, redukuj¡c popyt na prac¦, a osoby pozbawione zatrudnienia trac¡ zarówno umiej¦tno±ci jak i pewno±¢ siebie niezb¦dn¡ do poszukiwa- nia pracy. Jednak wyst¦powanie tych zjawisk w skali mikro nie musi si¦ przekªada¢ na zidentykowanie histerezy w analizie zachowania zmien- nych zagregowanych. Stylizowane fakty dotycz¡ce wyników z bada« em- pirycznych prezentuje nast¦pna sekcja. 2.2 Stylizowane fakty z bada« histerezy Bezrobocie okre±lane mianem strukturalnego i zwi¡zane z nim N AIRU lub NAWRU maj¡ du»e znaczenie w analizie makroekonomicznej, cho¢ w praktyce  jak wcze±niej wspominano  poj¦cia te nie s¡ dobrze zde- niowane, budz¡ wiele w¡tpliwo±ci i szereg mniej lub bardziej technicz- nych kontrowersji dotycz¡cych ich pomiaru i wiarygodno±ci. Problemem, który zwraca szczególn¡ uwag¦ jest wªa±ciwe oszacowanie bª¦dów stan- dardowych (Jorda, 2005). Z tego wzgl¦du Ball i Mankiw (2002) twierdz¡ na przykªad, »e decydowanie o polityce monetarnej na podstawie tych oszacowa« jest na razie ryzykowne7. W wi¦kszo±ci przypadków w literaturze lat 80. i 90. XX wieku esty- mowane byªo równanie: πt = α0πt−1 − α1(Ut − U ∗ t ) + t, (2.4.) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2.2. Stylizowane fakty z bada´n histerezy 23 gdzie tradycyjnie π oznacza inacj¦, a U odnosi si¦ do stopy bezrobo- cia. Badania cz¦sto uwzgl¦dniaj¡ tak»e dodatkowe opó¹nienia bezrobocia i/lub inacji. Zdarza si¦ tak»e, ze szok poda»owy  modelowany jest nie jako reszta z modelu, lecz jako osobny komponent. Modele wzbogacane s¡ o zmienne kontrolne pozwalaj¡ce precyzyjniej wyspecykowa¢ takie zdarzenia, jak tzw. szoki naftowe, znaczne zmiany kursu walutowego czy zmiany w sposobie ustalania wynagrodze« (Gordon, 1998; Staiger et al., 2001). Jedn¡ z podstawowych trudno±ci w procesie estymacji jest oczy- wi±cie problem identykacji. Uznaj¡c, »e U jest staªe w analizowanym okresie, a  to bª¡d losowy z denicji nieskorelowany z U , równanie (2.4.) mo»na estymowa¢ nawet nawet metod¡ najmniejszych kwadratów. Przy takim podej±ciu zarówno N AIRU, jak i U uzyskuje si¦ na podstawie oszacowa« parametrów w równaniu (2.4.). Zaªo»enia te s¡ w gruncie rzeczy jednak bardzo dyskusyjne i powoduj¡, »e uzyskane oszacowania N AIRU mog¡ mie¢ niewiele wspólnego z poszukiwanymi warto±ciami. ∗ ∗ Pierwszym problemem jest naturalnie obserwacja, »e szoki poda»owe reprezentowane przez  nie tylko mog¡ by¢, ale te» najcz¦±ciej cz¦sto b¦d¡ skorelowane z obserwowan¡ w tym samym punkcie w czasie stop¡ bezrobocia. Przykªadowo ujemny szok produktywno±ci przeªo»y si¦ za- równo na zatrudnienie, jak i na inacj¦. Naturalnie nasuwaj¡cym si¦ rozwi¡zaniem jest w takiej sytuacji metoda zmiennych instrumentalnych, tj. wykorzystanie w procesie estymacji zmiennej skorelowanej ze stop¡ bezrobocia a jednocze±nie z denicji niezale»nej na przykªad od szoków poda»owych. Trudno sobie wyobrazi¢ w praktyce taki instrument. Jed- nocze±nie, najbardziej przeªomowe opracowania w tej dziedzinie  czyli Lucas (1973) oraz Barro (1977)  wykorzystuj¡ prost¡ wersje metody najmniejszych kwadratów i zmienne kontrolne w uj¦ciu nominalnym po prawej stronie równania uzasadniaj¡c to tym, »e szoki poda»owe pozo- staj¡ bez zwi¡zku z prowadzon¡ polityk¡ monetarn¡, a ex post oddziaªy- wa¢ b¦d¡ w przeciwnych kierunkach na realny PKB oraz poziom cen, co powinno sprzyja¢ adekwatnemu oszacowaniu parametru α. Sposobem na rozwi¡zanie problemu braku instrumentów mo»e oczywi±cie by¢ uogól- niona metoda momentów, ale jej zastosowanie budzi liczne w¡tpliwo±ci ze wzgl¦du na niestabilno±¢ oszacowa« wzgl¦dem zastosowanej liczby in- strumentów/opó¹nie« (Canova, 2009). Drugim problemem jest oszacowanie bª¦dów standardowych. Do nie- mal ko«ca lat 90. XX wieku w empirycznych badaniach krzywej Phil- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Histereza bezrobocia w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: