Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00364 010928 7464376 na godz. na dobę w sumie
Historia doktryn politycznych i prawnych - ebook/pdf
Historia doktryn politycznych i prawnych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 280
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6552-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka została podzielona na dwadzieścia rozdziałów. Objęto nimi rozwój myśli ludzkiej od starożytności do czasów nam współczesnych.

W książce przyjęte zostało, jak w większości prac tego typu, pogrupowanie doktryn zgodnie z mieszanym kryterium czasowo-rodzajowym. Nie ulega jednak wątpliwości, że w większości przypadków stanowi to podział umowny. Doktryny te nie raz rozwijały się obok siebie, zazębiały się. Gdy jedne schodziły ze sceny, inne wschodziły. Wyznaczone naturą tej książki ramy objętościowe poszczególnych rozdziałów nie pozwoliły oczywiście zawrzeć w nich wszystkich interesujących czy ciekawych doktryn czy twórców z danej epoki. Zmuszały Autorów do dokonywania pewnej selekcji, czy uogólniania pewnych tendencji. Rozdziały zostały jednak wyposażone w obszerne wskazania bibliograficzne dzięki, którym zainteresowany Czytelnik z łatwością będzie mógł pogłębić swoją wiedzę w interesującym go aspekcie. Po każdym z rozdziałów znajdują się pytania testowe. Ogółem Czytelnik znajdzie w tym opracowaniu ponad osiemset pytań testowych wraz z kartami odpowiedzi. Taka ilość pytań pozwala na objęcie nimi nie tylko podstawowych zagadnień związanych z tematyką książki, ale także pytań nie raz bardzo szczegółowych.

Redaktorzy wyrażają nadzieję, że oddawana do rąk Czytelników pozycja będzie dla Nich dobrą pomocą w przygotowaniu do egzaminu z Historii Doktryn Politycznych i Prawnych oraz pokrewnych przedmiotów prowadzonych na takich kierunkach jak Administracja, Politologia i Stosunki Międzynarodowe.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Seria Testy Becka adresowana jest do studentów oraz kandydatów na aplikacje praw- nicze. Książki z tej serii są pomocne w utrwaleniu i sprawdzeniu wiedzy z danej dziedziny prawa. Polecamy: Książka Historia doktryn politycznych i prawnych została po- dzielona na dwadzieścia rozdziałów. Objęto nimi rozwój myśli ludzkiej od starożytności do czasów nam współczesnych. W książ- ce przyjęte zostało, jak w większości prac tego typu, pogrupowanie doktryn zgodnie z mieszanym kryterium czasowo-rodzajowym. Nie ulega jednak wątpliwości, że w większości przypadków stanowi to podział umowny. Doktryny te nie raz rozwijały się obok siebie, zazę- biały się. Gdy jedne schodziły ze sceny, inne wschodziły. Wyznaczone naturą tej książki ramy objętościowe poszczególnych rozdziałów nie pozwoliły oczywiście zawrzeć w nich wszystkich interesujących czy ciekawych doktryn czy twórców z danej epoki. Zmuszały Autorów do dokonywania pewnej selekcji, czy uogólniania pewnych tendencji. Rozdziały zostały jednak wyposażone w obszerne wskazania biblio- graficzne dzięki, którym zainteresowany Czytelnik z łatwością będzie mógł pogłębić swoją wiedzę w interesującym go aspekcie. Po każ- dym z rozdziałów znajdują się pytania testowe. Ogółem Czytelnik znajdzie w tym opracowaniu ponad 800 pytań testowych wraz z kar- tami odpowiedzi. Taka ilość pytań pozwala na objęcie nimi nie tylko podstawowych zagadnień związanych z tematyką książki, ale także pytań bardzo szczegółowych. Prof. Bogumił Szmulik – prof. UKSW, kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego i Współczesnych Systemów Po- litycznych na Wydziale Prawa i Administracji UKSW w Warszawie oraz pracownik Społecznej Akademii Nauk w Warszawie. Dr Andrzej Pogłódek – pracownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego i Współczesnych Systemów Politycznych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. www.ksiegarnia.beck.pl e-mail: dz.handlowy@beck.pl tel.: 22 31 12 222, fax: 22 33 77 601 ISBN 978-83-255-6551-0 Cena 69 zł TESTY BECKA Bogumił Szmulik (red.) Andrzej Pogłódek (red.) HISTORIA DOKTRYN POLITYCZNYCH I PRAWNYCH TESTY BECKA H C Y N W A R P I H C Y N Z C Y T I L O P N Y R T K O D A I R O T S I H ) . d e r ( k e d ó ł g o P . A / k i l u m z S . B K C E B H C . . Wydawnictwo C.H.BECK TESTY BECKA Historia doktryn politycznych i prawnych W sprzedaży: T. Maciejewski HISTORIA ADMINISTRACJI I MYŚLI ADMINISTRACYJNEJ. CZASY NOWOŻYTNE I WSPÓŁCZESNE (XVI–XX w.) Podręczniki Prawnicze M. Maciejewski, J.E. Kundera (red.) LEKSYKON MYŚLICIELI POLITYCZNYCH I PRAWNYCH Encyklopedie i Leksykony T. Maciejewski HISTORIA POWSZECHNA USTROJU I PRAWA, wyd. 4 Studia Prawnicze T. Maciejewski LEKSYKON HISTORII PRAWA I USTROJU. 100 PODSTAWOWYCH POJĘĆ Encyklopedie i Leksykony www.ksiegarnia.beck.pl HISTORIA DOKTRYN POLITYCZNYCH I PRAWNYCH Redaktorzy: prof. Bogumił Szmulik Profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i Społecznej Akademii Nauk w Warszawie dr Andrzej Pogłódek Pracownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego i Współczesnych Systemów Politycznych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Autorzy: Owidiusz Mazurkiewicz, Andrzej Pogłódek, Bogusław Przywora, Bartłomiej Starzec, Bogumił Szmulik, Małgorzata Witek, Piotr Zientarski Wydawnictwo C.H.BECK Warszawa 2014 Redakcja: Joanna Ablewicz Projekt okładki: Robert Rogiński © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: DTPArt Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-6551-0 ISBN e-book 978-83-255-6552-7 Spis treści Wprowadzenie__________________________________________________________ XI Wykaz skrótów_________________________________________________________ XIII Część I. Starożytność_____________________________________________________ 1 Rozdział 1. Bliski i Daleki Wschód _____________________________________________ 1 1. Homo_sapiens________________________________________________________ 1 2. Mezopotamia i Egipt___________________________________________________ 2 3. Izrael_______________________________________________________________ 2 4. Indie_______________________________________________________________ 2 5. Chiny_ _____________________________________________________________ 4 6. Test________________________________________________________________ 5 7. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 11 Rozdział 2. Grecja_________________________________________________________ 12 1. Narodziny i rozwój doktryny greckiej____________________________________ 12 2. Od monarchii do demokracji___________________________________________ 13 3. Sofiści_____________________________________________________________ 14 4. Demokracja Ateńska_ ________________________________________________ 15 5. Krytyka demokracji. Platon_____________________________________________ 16 6. Arystoteles__________________________________________________________ 17 7. Test_______________________________________________________________ 18 8. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 24 Rozdział 3. Epoka hellenistyczna______________________________________________ 25 1. Hellenizm__________________________________________________________ 25 2. Cynizm____________________________________________________________ 26 3. Epikureizm_________________________________________________________ 27 4. Stoicyzm___________________________________________________________ 27 5. Test_______________________________________________________________ 28 6. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 31 Rozdział 4. Rzym__________________________________________________________ 32 1. Początki_ __________________________________________________________ 32 2. Polibiusz____________________________________________________________ 32 3. Kryzys Republiki_____________________________________________________ 33 4. Cyceron____________________________________________________________ 34 5. Ideologia Rzymu cesarskiego___________________________________________ 35 6. Test_______________________________________________________________ 36 7. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 41 Rozdział 5. Wczesne chrześcijaństwo__________________________________________ 42 1. Źródła ideowe______________________________________________________ 42  Spis treœci 2. Święty Paweł z_Tarsu__________________________________________________ 43 3. Rozwój doktryny w II i III w.____________________________________________ 44 4. Ideologia cesarstwa chrześcijańskiego____________________________________ 45 5. Święty Augustyn_ ____________________________________________________ 46 6. Test_______________________________________________________________ 47 7. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 51 Część II. Myśl polityczna wieków średnich__________________________________ 53 Rozdział 1. Wieki średnie___________________________________________________ 53 1. Doktryna Bizancjum__________________________________________________ 53 2. Myśl polityczna i prawna islamu_________________________________________ 54 3. Na gruzach Rzymu___________________________________________________ 55 4. Uniwersalizm średniowieczny__________________________________________ 56 5. Jan_z_Salisbury_______________________________________________________ 58 6. Test_______________________________________________________________ 59 7. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 69 Rozdział 2. Późne średniowiecze_____________________________________________ 70 1. Awerronizm łaciński___________________________________________________ 70 2. Doktryna monarchii narodowej_________________________________________ 71 3. Tomasz_z_Akwinu_____________________________________________________ 72 4. Koncyliaryzm _______________________________________________________ 73 5. Marsyliusz_z_Padwy_ __________________________________________________ 74 6. William_Occam______________________________________________________ 75 7. Dante_Aligheri_______________________________________________________ 75 8. Test_______________________________________________________________ 76 9. Odpowiedzi do testu_________________________________________________ 86 Część III. Myśl polityczna Odrodzenia______________________________________ 87 1. U progu nowych czasów______________________________________________ 87 2. Niccolo_Machiavelli___________________________________________________ 88 3. Jan_Bodin___________________________________________________________ 89 4. Doktryny reformacji__________________________________________________ 90 5. Utopie renesansowe_ ________________________________________________ 91 6. Odrodzenie w Polsce_________________________________________________ 92 7. Test_______________________________________________________________ 93 8. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 106 Część IV. Myśl polityczna XVII i XVIII w.___________________________________ 107 Rozdział 1. Myśl polityczna i prawa XVII w.____________________________________ 107 1. Klimat ideowy epoki_________________________________________________ 107 2. Kontrreformacja____________________________________________________ 108 3. Absolutyzm monarszy_ ______________________________________________ 108 4. Szkoła prawa natury_________________________________________________ 109 I Spis treœci 5. Ideologia rewolucji angielskiej_ _______________________________________ 110 6. Tomasz_Hobbes____________________________________________________ 110 7. John_Locke________________________________________________________ 110 8. Ideologia „złotej wolności” w Polsce___________________________________ 111 9. Test_____________________________________________________________ 112 10. Odpowiedzi do testu_______________________________________________ 124 Rozdział 2. Oświecenie____________________________________________________ 125 1. Klimat ideowy epoki_________________________________________________ 125 2. Karol_Monteskiusz___________________________________________________ 126 3. Jan_Jakub_Rousseau_ _________________________________________________ 128 4. Utopie oświeceniowe_ ______________________________________________ 129 5. Doktryna Rewolucji Amerykańskiej_____________________________________ 131 6. Doktryna Rewolucji Francuskiej________________________________________ 131 7. Doktryna polskiego Oświecenia_ ______________________________________ 133 8. Test _ ____________________________________________________________ 134 9. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 148 Część V. Myśl polityczna XIX w.__________________________________________ 149 Rozdział 1. Doktryny doby porewolucyjnej:od Kongresu Wiedeńskiego do Wiosny Ludów _ ______________________________________________________ 149 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 149 2. Myśl konserwatywna________________________________________________ 149 3. Teokraci francuscy__________________________________________________ 150 4. Teokraci polscy_____________________________________________________ 151 5. Romantyzm polityczny we Francji______________________________________ 151 6. Romantyzm polityczny w Niemczech___________________________________ 152 7. Romantyzm polityczny w Wielkiej Brytanii_______________________________ 153 8. Test______________________________________________________________ 153 9. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 160 Rozdział 2. Liberalizm polityczny w XX w._____________________________________ 161 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 161 2. Liberalizm katolicki__________________________________________________ 162 3. Liberalizm niemiecki_________________________________________________ 162 4. Liberalizm francuski_________________________________________________ 163 5. Liberalizm angielski_________________________________________________ 164 6. Liberalizm na ziemiach polskich________________________________________ 165 7. Test______________________________________________________________ 166 8. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 171 Rozdział 3. Socjalizm______________________________________________________ 172 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 172 2. „Socjalizm utopijny”_________________________________________________ 172 3. „Socjalizm naukowy”________________________________________________ 173 4. Test _ ____________________________________________________________ 175 5. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 181 II Spis treœci Rozdział 4. Pozytywizm prawniczy _ _________________________________________ 182 1. Wprowadzenie ____________________________________________________ 182 2. John_Austin_ _______________________________________________________ 183 3. Pozytywizm niemiecki_______________________________________________ 183 4. Hans_Kelsen________________________________________________________ 184 5. Podsumowanie_____________________________________________________ 185 6. Test______________________________________________________________ 186 7. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 192 Rozdział 5. Nauka społeczna Kościoła ________________________________________ 193 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 193 2. Przełomowość pontyfikatu Leona_XIII___________________________________ 194 3. Kierunki rozwoju katolickiej Nauki Społecznej w pierwszej połowie XX wieku___ 196 4. Aggiornamento _____________________________________________________ 196 5. Test______________________________________________________________ 198 6. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 204 Rozdział 6. U progu XX w. Początki współczesności_____________________________ 205 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 205 2. Rasizm_ __________________________________________________________ 205 3. Anarchizm_ _______________________________________________________ 206 4. Korporacjoznim____________________________________________________ 208 5. Agraryzm_________________________________________________________ 209 6. Test______________________________________________________________ 210 7. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 216 Część VI. Myśl polityczna XX i XXI w._ ___________________________________ 217 Rozdział 1. Doktryny antydemokratyczne – faszyzm, nazizm, komunizm ____________ 217 1. Faszyzm__________________________________________________________ 217 2. Narodowy socjalizm_________________________________________________ 219 3. Komunizm_ _______________________________________________________ 220 4. Test______________________________________________________________ 222 5. Odpowiedzi do testu _______________________________________________ 227 Rozdział 2. Współczesne demokratyczne doktryny polityczno-prawne ______________ 228 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 228 2. Teoria państwa ustaw________________________________________________ 229 3. Teoria państwa sędziów _ ____________________________________________ 229 4. Teoria państwa prawa_ ______________________________________________ 229 5. Demokratyczne państwo prawne______________________________________ 230 6. Pozostałe szkoły prawa_ _____________________________________________ 232 7. Test _ ____________________________________________________________ 232 8. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 240 Rozdział 3. Współczesne pozaeuropejskie doktryny polityczne_____________________ 241 1. Wprowadzenie ____________________________________________________ 241 2. Afryka____________________________________________________________ 242 III Spis treœci 3. Ameryka Łacińska___________________________________________________ 244 4. Azja______________________________________________________________ 246 5. Świat arabski_______________________________________________________ 247 6. Test______________________________________________________________ 250 7. Odpowiedzi do testu _______________________________________________ 254 Rozdział 4. Doktryny „Kontrkultury” _ _______________________________________ 255 1. Wprowadzenie_____________________________________________________ 255 2. Nowa Lewica _ ____________________________________________________ 256 3. Feminizm_________________________________________________________ 257 4. Pacyfizm__________________________________________________________ 258 5. Idee ekologiczne____________________________________________________ 259 6. Test______________________________________________________________ 259 7. Odpowiedzi do testu________________________________________________ 264 IX Wprowadzenie Wykład Historii Doktryn Politycznych i Prawnych zajmuje w programie studiów prawniczych poczesne miejsce. Stanowi on jeden z przedmiotów wykładanych na pierwszym roku studiów. Historia doktryn odgrywa nieocenioną rolę w daniu stu- dentowi szerszego spojrzenia na instytucje prawne i ustrojowo-polityczne. Przy- gotowuje go do nauki przedmiotów dogmatycznych posiadających przecież także swoje doktrynalno-teoretyczne podstawy dziś, często z powodu ograniczania licz- by godzin i nacisku na źle rozumianą praktyczność studiów, nieobecnych w pod- stawowym wykładzie przedmiotów. Tym większa jest rola wykładu z historii dok- tryn stanowiącego jedno z niewielu miejsc, gdzie student ma okazję zapoznać się z możliwością różnorodnego (i równie uprawnionego) spojrzenia na taki sam pro- blem. Waga przedmiotu poświęconego ewolucji i rozwojowi myśli ludzkiej doty- czącej zagadnień państwa, prawa i sfery publicznej (polityki) jest tym ważniejsza, że szczegółowe rozwiązania prawne ulegają – szczególnie współcześnie – dość czę- stym zmianom, nie zmienia się jednak – a przynajmniej nie równie często – doktry- nalna czy teoretyczna podbudowa tychże instytucji prawnych i społecznych. Stąd właśnie dobra znajomość doktryn politycznych i prawnych oraz teorii pozwala w sposób łatwy reagować na bieżące zmiany prawne. Zasadność prowadzenia wykładu poświęconego doktrynom politycznym i prawnym nie powinna być poddawana w wątpliwość także, a może przede wszystkim, dzisiaj. Wykład taki pozwala na wyposażenie jego słuchacza w niezbęd- ny aparat umożliwiający zrozumienie uzasadnienia wielu obowiązujących i przyj- mowanych rozwiązań prawnych. Posiadają one przecież swoje źródło w takich czy innych koncepcjach doktrynalnych. Posiadanie wiedzy z tego zakresu umożliwia także prowadzenie dyskusji dotyczącej określonych rozwiązań prawno-politycz- nych, posługując się uzasadnieniem głębszym niż racja wyłącznie polityczna czy zwykły praktycyzm. Inicjatywa napisania tej pracy zrodziła się w Katedrze Prawa Konstytucyjne- go Porównawczego i Współczesnych Systemów Politycznych WPiA UKSW. Grono Autorów obejmuje pracowników tej Katedry oraz inne osoby z nią współpracujące. Książka została podzielona na dwadzieścia rozdziałów. Objęto nimi rozwój my- śli ludzkiej od starożytności do czasów nam współczesnych. W książce przyjęte zostało, jak w większości prac tego typu, pogrupowanie doktryn zgodnie z mie- szanym kryterium czasowo-rodzajowym. Nie ulega jednak wątpliwości, że w więk- szości przypadków stanowi to podział umowny. Doktryny te nieraz rozwijały się obok siebie, zazębiały się. Gdy jedne schodziły ze sceny, inne wschodziły. Wyzna- czone naturą tej książki ramy objętościowe poszczególnych rozdziałów nie pozwo- liły oczywiście zawrzeć w nich wszystkich interesujących czy ciekawych doktryn XI Wprowadzenie czy twórców z danej epoki. Zmuszały Autorów do dokonywania pewnej selekcji czy uogólniania pewnych tendencji. Rozdziały zostały jednak wyposażone w ob- szerne wskazania bibliograficzne, dzięki którym zainteresowany Czytelnik z łatwo- ścią będzie mógł pogłębić swoją wiedzę w interesującym go aspekcie. Po każdym z rozdziałów znajdują się pytania testowe. Ogółem Czytelnik znajdzie w tym opra- cowaniu ponad osiemset pytań testowych wraz z kartami odpowiedzi. Taka licz- ba pytań pozwala na objęcie nimi nie tylko podstawowych zagadnień związanych z tematyką książki, ale także pytań nieraz bardzo szczegółowych. Redaktorzy wyrażają nadzieję, że oddawana do rąk Czytelników pozycja będzie dla Nich dobrą pomocą w przygotowaniu do egzaminu z Historii Doktryn Politycz- nych i Prawnych oraz pokrewnych przedmiotów prowadzonych na takich kierun- kach jak Administracja, Politologia i Stosunki Międzynarodowe. Redaktorzy XII Wykaz skrótów 1. Czasopisma AC .................. Analecta Cracoviensia AUW ............. Acta Universitatis Wratislaviensis CP-H .............. Czasopismo Prawno-Historyczne GSP ................ Gdańskie Studia Prawnicze PiP .................. Państwo i Prawo PPiA ............... Przegląd Prawa i Administracji RS ................... Resovia Sacrae SNP ................ Studia Nauk Politycznych SP-E ............... Studia Prawniczo-Ekonomiczne SZN ............... Studenckie Zeszyty Naukowe ZH-P SD ........ Zeszyty Historyczno-Polityczne Stronnictwa Demokratycznego ZN SW ........... ZN UG .......... Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego ŻiM ................ Życie i Myśl Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku 2. Inne skróty n. .................... następny/-a, -e p.n.e. .............. przed naszą erą r. ..................... rok s. ..................... strona UMCS ............ Uniwersytet Marii Curie-Skłodkowskiej w. .................... wiek WSP ............... Wyższa Szkoła Pedagogiczna zob. ................ zobacz XIII Część I. Starożytność Rozdział 1. Bliski i Daleki Wschód Literatura: F. Bykow, Powstanie chińskiej myśli politycznej i filozoficznej, Warszawa 1978; K. Grzybowski, Doktryny polityczne starożytnego Wschodu, CP-H 1967, z. 1; J. Justyński, Historia doktryn politycznych i prawnych, Toruń 2004; W. Kornatowski, Zaczątki myśli teoretycznej o państwie na tle stosunków w Egip- cie i Mezopotamii, Toruń 1949; W. Kornatowski, Zarys dziejów myśli politycznej starożytności, Warszawa 1968; A. Kość, Prawo a etyka konfucjańska w historii myśli prawnej Chin, Lublin 1998; G.L. Seidler, Myśl po- lityczna starożytności, Kraków 1961; G.L. Seidler, Przedmarksowska myśl polityczna, Kraków 1985. 1. Homo sapiens U zarania swoich dziejów homo sapiens żył w niewielkich grupach, przemiesz- czając się stale w poszukiwaniu nowego miejsca do życia. Ówczesna społeczność ludzka nie pozostawiła po sobie bogatego dorobku w zakresie doktrynalnym. Z zachowanych jednak w jaskiniach malunków czy też w wyniku badań archeo- logicznych możemy domniemywać, że posiadała ona system wierzeń religijnych (np. totemizm – kult zwierząt czy też kult płodności). Bardziej rozwinięte – i zna- ne – poglądy doktrynalne pojawiły się wraz z przekształceniem się społeczności koczowniczo-zbierackiej w społeczność osiadłą, zajmującą się przede wszystkim uprawą roli. Przejście na osiadły tryb życia wymuszało bowiem stworzenie bar- dziej ustabilizowanej struktury społeczno-politycznej. Wraz z tym pojawiło się tak- że zróżnicowanie ze względu na wykonywane zajęcie, zwiększyły się różnice ma- jątkowe między członkami społeczności. Pierwsze rozwinięte cywilizacje powstały nad brzegami wielkich rzek. Tak było zarówno w przypadku Mezopotamii (Eufrat i Tygrys), Egiptu (Nil), Indii (Indus i Ganges) i Chin (Hoang-Ho). Rzeka umożliwiała rozwój rolnictwa, ale także wy- magała powstania silnej władzy państwowej, odpowiadającej za utrzymanie i stwo- rzenie systemu irygacyjnego (Egipt, Mezopotamia). Państwami wschodu władali despotyczni władcowie, będący formalnie właścicielami całej ziemi w danym pań- stwie (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 20–32). Andrzej Pogłódek  Czêœæ I. Staro¿ytnoœæ 2. Mezopotamia i Egipt Dawna Mezopotamia podzielona była początkowo na wiele państw-miast, w któ- rych władzę sprawowali monarchowie, posiadający władzę absolutną. W później- szym okresie, na tym obszarze, występowała dominacja niektórych państw (Babi- lonu, Asyrii). Władza absolutna ówczesnych monarchów opierała się na legitymacji teokratycznej – władca uznawany był albo za boga, syna lub krewnego boga, albo też za osobę wybraną przez bogów do sprawowania rządów. Pod tym względem wyróżniali się władcy asyryjscy, którzy odwoływali się do świeckiego uzasadnienia swojej władzy – potęgi militarnej państwa. Boskie pochodzenie władzy wpływało także na pojmowanie prawa, które było rozumiane jako wola boska. Przekroczenie prawa było więc złamaniem woli boskiej, czym uzasadniano surowość ówczesne- go prawa. Przykładem takiego prawa jest Kodeks Hammurabiego (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 75–80). Także w Egipcie, podzielo- nym początkowo na Dolny Egipt i Górny Egipt, doktryna boskiego pochodzenia władzy była niekwestionowana i została rozwinięta najpełniej, do czego niewątpli- wie przyczyniła się dość spokojna,w porównaniu do państw-miast Mezopotamii, historia Egiptu. Faraon w Egipcie był władcą absolutnym, faktycznie jego władza była znacząco ograniczona przez kastę kapłańską (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 87–94) 3. Izrael Żydzi odróżniali się od sąsiednich ludów, nie tylko wiarą w jednego Boga (mo- noteizm), ale także odmiennym pojmowaniem władzy. Za najstarszą strukturę poli- tyczną należy uznać tzw. demokrację pustynną. Opis jej znajdziemy w Starym Testa- mencie. Po śmierci Jozuego Żydzi nie mieli początkowo wspólnego wodza, a każde plemię wybierało własnego naczelnika (szofer-sędziego) i tylko w nielicznych wy- padkach przekazywano władzę w ręce jednego sędziego. Dopiero później doszło do powołania króla. Jednak w odróżnieniu od ludów sąsiednich, nie był on uzna- wany za Boga, ponieważ Żydzi wierzyli, że to Jahwe bezpośrednio rządzi swoim ludem, a król i kapłani jedynie wykonują jego wolę. Ze względu na odmienność tej religii od religii sąsiednich ludów, Żydzi zaczęli się uznawać za naród wybrany przez Boga i cieszący się jego opieką. Niepowodzenia i klęski traktowano jako karę za niewierność wobec Boga (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kra- ków 1961, s. 80–87). 4. Indie W Indiach rozwój myśli polityczno-prawnej związany był kultem i wierzenia- mi religijnymi Ariów. Źródłem wiedzy o nich są Wedy (wiedza święta). Wedy skła-  Andrzej Pogłódek Rozdzia³ 1. Bliski i Daleki Wschód dają się z czterech zbiorów (Sanhita). Pierwszy (Rygweda) zawiera hymny na cześć bogów; drugi (Samaweda) teksty pieśni kapłańskich; trzeci (Jadzurweda) to zbiór mo- dlitw i formuł ofiarnych; czwarty (Atharwaweda) to modlitwy i formuły wymawia- ne przy zaklęciach. Doktryną znajdującą oparcie w Wedach był braminizm. Bramini- zmem określa się doktrynę religijno-społeczną, która kształtowała się w Indiach od wkroczenia Ariów do Pendżabu, aż do powstania buddyzmu. W doktrynie tej doszło do podziału na kasty – w obrębie społeczności aryjskiej ukształtowały się trzy kasty (dziedziczne), odrębne grupy społeczne, o specjalnych obowiązkach, prawach i mo- ralności, o różnych obyczajach i zawodach. Kastę wojowników (kszatrije) stworzy- ła skupiona wokół króla drużyna wojskowa, wraz z potomkami rodów książęcych. Większość Ariów zajmująca się rolnictwem, rzemiosłem lub kupiectwem – utworzy- ła kastę wajsjów. Najwyższą kastę, braminów, stworzyli oddzieleni od reszty spo- łeczeństwa kapłanie. Tubylczą ludność Drawidów zamknięto zaś w ramach odręb- nej, oddzielonej od reszty, najniższej i pogardzanej kasty „nieczystych” – siurdów (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 52–62). O ile braminizm był wyrazem poglądów kasty kapłańskiej, to buddyzm wyra- żał poglądy arystokracji wojskowej. Buddyzm, będąc raczej filozofią niż religią, ob- jął swoim oddziaływaniem nie tylko Indie, ale także znaczne obszary Azji. Zało- życielem buddyzmu był urodzony w rodzinie arystokratycznej Gautama Siddharta (560–480 p.n.e.), którego nazwano Buddą tj. „przebudzonym”, kiedy objawił swo- ją doktrynę. Zgodnie z legendą, miał on w wieku 29 lat porzucić rodzinę, dostatki książęcego życia i szukać doskonałości u bramińskich ascetów. Wreszcie, po porzu- ceniu ascezy, w dalszej wędrówce dostąpił poznania czterech prawd: o cierpieniu, o powstaniu cierpienia, o zniszczeniu cierpienia i wreszcie o drodze prowadzącej do likwidacji cierpienia. Nauczał, że człowiek powinien sprowadzić do minimum to, co przywiązuje go do życia. W ten sposób można było dojść do stanu Nirwa- ny, kończącego wędrówkę dusz. Budda w swojej nauce przekroczył podziały kasto- we. Od wyznawców wymagał wypełniania pięciu przykazań: zakazu morderstwa, kradzieży, kłamstwa, używania upajających napojów i wreszcie zakazu rozwią- złego życia. Jednak tylko mnisi musieli żyć w celibacie, nie posiadając własności (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 67–70). Obraz myśli politycznej starożytnych Indii można odnaleźć także w literaturze niereligijnej. Najważniejsza jest tu Księga Manu. W starożytnych Indiach wierzo- no, że księgę praw objawił stwórca świata swemu synowi Manu, opiekunowi po- rządku społecznego, a ten rozpowszechnił ją wśród ludzi. Księga Manu nie stanowi jednolitego zbioru przepisów. Znajdują się w niej, poza normami prawnymi, tak- że normy odnoszące się do kultu religijnego, obowiązków ojców rodzin, kapłanów i ascetów, a także uwagi o sztuce rządzenia. W dwóch epopejach indyjskich Ma- habharata i Ramajada znajdziemy ocenę dobrych i złych władców, poglądy ustrojo- we, myśli o sztuce rządzenia. Cenną ilustrację poglądów politycznych stanowi tak- że traktat „Arthasastra” (Księga o korzyściach), którego autorstwo przypisuje się braminowi Kautilji (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 70–75). Andrzej Pogłódek  Czêœæ I. Staro¿ytnoœæ 5. Chiny W Chinach kolebką państwa były brzegi Żółtej Rzeki. Tutaj potrzeba opanowa- nia rzeki, budowa systemu irygacyjnego dała początek pierwszym organizmom państwowym. Nad brzegiem Żółtej Rzeki istniało początkowo wiele feudalnych księstw, które ostatecznie zostały zjednoczone w 221 r. p.n.e. przez władcę księstwa Tsin. W Chinach wykształciły się cztery kierunki polityczno-społeczne. Pierwszym z nich była szkoła stworzona przez Lao-Tse, którego doktrynę znamy z książki, noszącej od III w.n.e. tytuł „Tao-te-king”. System filozoficzny Laso-Tse, dzieli się, zgodnie z tytułem, na dwie części. Pierwsza traktuje o Tao, tj. o naczelnej zasadzie wszechświata, druga mówi o cnocie. Laso-Tse pojmował Tao jako coś niewidocznego, niesłyszalnego, nieuchwytnego, bezsubstancjalnego, a jednocześnie przenikającego i kończącego wszystkie zjawiska i rzeczy. Do Tao człowiek mógł zbliżyć się przez oderwanie się od życia praktycznego i zwrócenie się ku swemu wnętrzu. W ten sposób, przez niedziałanie, człowiek miał osiągnąć spokój wewnętrzny i szczęście. Laso-Tse odrzucał także wszelkie zarządzenia i nakazy władzy, twierdząc, że pra- wo stanowione pociąga w następstwie swojego stosowania przekroczenie i łamanie praw, co powoduje zamęt i niepokój w państwie. Władza cesarska miała u Lao-Tse pochodzenie boskie, jednak cesarz nie powinien ingerować w sprawy ludu. Rządzić powinien bez przymusu, bez aparatu władzy i wojska. Ideałem ustrojowym było dla Lao-Tse małe księstwo rządzone bez biurokracji i wojska, państwo samowystar- czalne, niezagrażające sąsiadom, którego ludność żyje zgodnie z naturą i jest szczę- śliwa, gdyż powróciła do idyllicznej zgody wspólnoty pierwotnej (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 30–35). Drugim kierunkiem była doktryna stworzona przez Konfucjusza (551–479 p.n.e.), która powstała i miała swoich zwolenników wśród kół urzędniczych. Tam bowiem istniała atmosfera sprzyjająca pielęgnowaniu formalistyki, ceremoniału i rytuału. Studiowano i doceniano znaczenie tradycji. Nic też dziwnego, że sens myśli kon- fucjańskiej można sprowadzić do przywrócenia minionej przeszłości, wskrzeszenia dawnych obyczajów z ich formalistyką, etykietą i rytuałami, a przede wszystkim do przywrócenia pokory wśród ludu. Środkiem ku temu miało być udoskonale- nie osobowości człowieka. Państwo miało się opierać na starannie wyszkolonych urzędnikach, co z biegiem lat, gdy doktryna Konfucjusza zaczęła oddziaływać na życie społeczne, doprowadziło do powstania systemu egzaminów urzędniczych. Podstawę tzw. kanonu konfucjańskiego stanowi Pięcioksiąg, którego autorstwo związane jest z osobą Konfucjusza. Jednym z kontynuatorów myśli Konfucjusza był Mencjusz. Losy doktryny były różne, zyskiwała ona zwolenników, tak że u schyłku panowania dynastii Czou jej zasięg był szeroki. Po zjednoczeniu Chin w 221 r. p.n.e. została jednak potępiona, księgi spalone, a wyznawcy byli prześladowani. Jednak już po kilkudziesięciu latach na powrót zajęła swoje naczelne miejsce i do dziś jest najbardziej znaną doktryną dawnych Chin (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna staro- żytności, Kraków 1961, s. 36–40 i 48–52).  Andrzej Pogłódek Rozdzia³ 1. Bliski i Daleki Wschód Trzecim kierunkiem była doktryna Mo-Ti, która powstała w opozycji wobec dok- tryny Konfucjusza. Dla Mo-Ti kult przodków, rozbudowany ceremoniał, kosztowna etykieta były zbędną rozrzutnością. Mo-Ti odrzucał pogląd Konfucjusza o natural- nym charakterze rodziny i państwa. Społeczeństwo widział jako zespół jednostek, które wzajemnie obdarzają się powszechną i bezwzględną miłością. Ideał ustrojo- wy Mo-Ti to zorganizowane hierarchicznie społeczeństwo, które powinno żyć pro- sto, trzeźwo, oszczędnie oraz w posłuszeństwie. Doktryna młodszego o dwa poko- lenia od Konfucjusza Mo-Ti, początkowo popularna, przetrwała jednak niecałe dwa stulecia, u progu II w. nie spotykamy już jej zwolenników (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 41–43). Ostatnim kierunkiem była doktryna prawnicza, której przedstawiciele także zwalczali doktrynę Konfucjusza, jednak czynili to ze stanowiska praktycznej polityki. Doktryna prawnicza pojawiła się w księstwie Tsi, które na przełomie VI i V w. p.n.e. odgrywało dominującą rolę wśród państw feudalnych w Chinach. Przedstawiciele tej doktryny główne źródło dobrego ustroju widzieli w instytucjach politycznych i prawnych, odmiennie więc niż zwolennicy Konfucjusza, którzy wartość ustroju uza- leżniali od etycznego poziomu władcy i jego urzędników. Doktryna prawnicza zwal- czała apoteozowanie przeszłości, głosząc, że jedyną gwarancją potęgi państwa jest porządek dostosowany do aktualnej sytuacji. Wobec tego jej przedstawiciele głosili potrzebę silnej władzy i sprawnej administracji, stojącej na straży porządku praw- nego. Nie dążyli do moralnego ulepszenia świata, chcieli jedynie porządku w sto- sunkach społecznych przez wprowadzenie odpowiednich reguł prawnych. Doktry- na prawnicza stała się oficjalną doktryną polityczną w państwie Tsin. Należy także pamiętać, że władca tego państwa król Czeng zjednoczy całe Chiny (zob. G.L. Seidler, Myśl polityczna starożytności, Kraków 1961, s. 43–47). 6. Test 1. Ustrój starożytnego Egiptu miał charakter: a) demokratyczny, b) teokratyczny, c) arystokratyczny. 2. Biały i czerwony kolor korony faraonów oznaczał: a) czerwony: Dolny Egipt, biały: Górny Egipt, b) czerwony: Górny Egipt, biały: Dolny Egipt, c) obie odpowiedzi są błędne. 3. Cywilizacja Mezopotamii, powstała w dorzeczu: a) Indusu i Gangesu, Indusu i Gangesu, b) Eufratu i Tygrysu, Eufratu i Tygrysu, c) Nilu.Nilu. Andrzej Pogłódek 
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Historia doktryn politycznych i prawnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: