Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00389 006139 13602737 na godz. na dobę w sumie
Historia dramaturgii - ebook/pdf
Historia dramaturgii - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 729
Wydawca: E-bookowo Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3785-9717-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> kultura, sztuka, media >> teatr
Porównaj ceny (książka, ebook (-32%), audiobook).

Prześledzenie dorobku kultury w jednej choćby dziedzinie jest zadaniem niezwykle trudnym. W historii dramaturgii możliwym tylko wówczas, gdy tłumacze, a następnie krytycy i teoretycy – często pracą kilku pokoleń – doprowadzą do takiego nagromadzenia informacji i analiz, które pozwolą na zbudowanie syntezy. Próby takie były podejmowane oczywiście już wcześniej, jednak ich autorzy, dysponując zbyt szczupłym materiałem, wprowadzali wiele uproszczeń, często pomijając w swoich opracowaniach bardzo ważne fakty. Tak było i w przypadku dziejów dramatu. Śledząc rozwój wiedzy w tej jedynie dziedzinie, możemy zauważyć, jak żmudne były poszukiwania i jak często z powodu braku informacji popełniano błędy. Wyraźnym przykładem może być tu kwestia wpływów teatru antycznej Grecji na teatr Indii, których poszukiwali i które próbowali udowodnić filologowie z przełomu XIX i XX wieku.
Obecnie w Polsce dostęp do utworów dramatycznych z całego świata, zarówno w językach oryginału, jak ich przekładów na język polski, a także opracowań teoretycznych dotyczących tych dzieł jest na tyle łatwy, że możemy pokusić się o dość obszerną syntezę, pogłębioną dzięki osiągnięciom światowej myśli z zakresu historii i teorii literatury oraz teatrologii.
Podejmując się prezentacji dramaturgii światowej, miałem świadomość, że wyczerpanie tego tematu jest rzeczą niemożliwą. Zamiarem moim było, jednak, ukazanie głównych kierunków i tendencji rozwoju dramaturgii, ukazanie czynników, które je stymulowały, lub przeciwnie – przyczyniały się do regresu, oraz kierunków poszukiwań światopoglądowych i estetycznych. Chciałem zwrócić uwagę na ważniejsze etapy historii teatru i dramatu, a także na twórców, którzy szczególnie przyczynili się do rozwoju tej sztuki.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Wojciech Kotlarz HISTORIA DRAMATURGII Kierunki i determinanty rozwoju dramaturgii w świecie © Copyright by Piotr Wojciech Kotlarz e-bookowo Grafika na okładce: Czesław Kabala Projekt okładki: Czesław Kabala ISBN 978-83-7859-717-9 Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo www.e-bookowo.pl Kontakt: wydawnictwo@e-bookowo.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione Wydanie II poszerzone 2016 Pamięci Pani Profesor Zofii Budrewicz e-bookowo Spis treści Wstęp Przegląd stanu badań Teatr i dramat europejski Antyczna Grecja Rzym Dramat Renesansu Włochy Ludowa komedia dell’arte we Włoszech w odrodzeniu Renesans w Niemczech Francja Hiszpania Anglia Teatr elżbietański Teatr szekspirowski Renesans w Polsce Francja XVII wieku Dramaty Moliera Don Juan Oświecenie Francja Anglia Niemcy Romantyzm Francja Hiszpania Niemcy Włochy Anglia Realizm Rosja Romantyzm rosyjski Realizm „Szkoła naturalna” Romantyzm - Polska 8 15 20 22 84 123 123 132 134 135 138 159 160 166 192 195 202 205 215 215 225 227 231 232 240 241 259 261 265 267 268 272 275 5 e-bookowoHistoria dramaturgii Anglia - realizm Francja Komedia serio i dramat realistyczny Komediofarsa Naturalizm Dramat naturalistyczny Poszukiwania tożsamości, naśladownictwo i nowatorstwo Skandynawia Norwegia Szwecja Rosja Rosyjski dramat historyczny Pierwsza połowa XIX wieku Druga połowa XIX wieku Francja (koniec wieku XIX ) Symbolizm (koniec XIX i początek XX wieku) Neoromantyzm Dramat impresjonistyczny Teatr drugiej połowy XIX wieku (realizm i naturalizm) 284 285 293 294 296 296 299 301 302 302 318 324 352 352 354 357 358 362 364 368 371 Ekspresjonizm 373 Futuryzm 379 Rosja po rewolucji 384 Dramaturgia odrodzonych narodów 385 Dramat ukraiński 386 Litwa 387 Litwa - okres radziecki 389 Łotwa 392 Estonia Finlandia 394 Na gruzach cesarsko-królewskich Austro-Węgier i Imperium Otomańskiego 396 397 Węgry 400 Czechy (Czechosłowacja) 407 Bułgaria Rumunia 410 413 Serbia 418 Chorwacka moderna 419 Albania Literatura polska przełomu XIX i XX wieku 423 XX wiek 6 e-bookowoHistoria dramaturgii Teatr i dramat żydowski Awangarda pierwszej połowy XX wieku Dadaizm Surrealizm Francja Dramaturgia Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej Europa Ekspresjonizm Inni niemieccy twórcy dramatów tego okresu Egzystencjalizm Inne kierunki poszukiwań dramaturgów 429 432 433 436 454 459 501 506 515 517 europejskich drugiej połowy XX wieku Teatr absurdu - awangarda (Genet, Ionesco, Beckett, Adamow) Dramaturgia polska w dwudziestoleciu międzywojennym 532 538 (II Rzeczypospolita) Teatr reżyserów Happening Dramaturgia Dalekiego Wschodu Chiny Indie Bangladesz Dramat japoński Korea Dramaturgia polska po drugiej wojnie światowej Dramat i teatr w państwach totalitarnych 552 557 563 Teatr drugiej połowy XX i początku XXI wieku - kierunki rozwoju 568 582 583 586 587 604 626 628 648 664 664 666 673 675 680 681 Dramatu progu epoki globalizacji i uniwersalizacji kultury 694 Zakończenie 697 705 Bibliografia Kraje arabskie Egipt Irak Iran Kraje Maghrebu Afryka Inne kręgi kulturowe 7 e-bookowoHistoria dramaturgii Wstęp Prześledzenie dorobku kultury w jednej choćby dziedzinie jest zadaniem niezwykle trudnym. W historii dramaturgii możliwym tylko wówczas, gdy tłumacze, a następnie krytycy i teoretycy – czę- sto pracą kilku pokoleń – doprowadzą do takiego nagromadzenia informacji i analiz, które pozwolą na zbudowanie syntezy. Próby takie były podejmowane oczywiście już wcześniej, jednak ich au- torzy, dysponując zbyt szczupłym materiałem, wprowadzali wie- le uproszczeń, często pomijając w swoich opracowaniach bardzo ważne fakty. Tak było i w przypadku dziejów dramatu. Śledząc rozwój wiedzy w tej jedynie dziedzinie, możemy zauważyć, jak żmudne były poszukiwania i jak często z powodu braku informa- cji popełniano błędy. Wyraźnym przykładem może być tu kwestia wpływów teatru antycznej Grecji na teatr Indii, których poszuki- wali i które próbowali udowodnić filologowie z przełomu XIX i XX wieku. Obecnie w Polsce dostęp do utworów dramatycznych z całego świata, zarówno w językach oryginału, jak ich przekładów na język polski, a także opracowań teoretycznych dotyczących tych dzieł jest na tyle łatwy, że możemy pokusić się o dość obszerną syntezę, pogłębioną dzięki osiągnięciom światowej myśli z zakresu historii i teorii literatury oraz teatrologii. Podejmując się prezentacji dramaturgii światowej, miałem świadomość, że wyczerpanie tego tematu jest rzeczą niemożliwą. Za- miarem moim było, jednak, ukazanie głównych kierunków i tendencji rozwoju dramaturgii, ukazanie czynników, które je stymulowały, lub przeciwnie – przyczyniały się do regresu, oraz kierunków poszukiwań światopoglądowych i estetycznych. Chciałem zwrócić uwagę na waż- niejsze etapy historii teatru i dramatu, a także na twórców, którzy szcze- gólnie przyczynili się do rozwoju tej sztuki. 8 e-bookowoHistoria dramaturgii Głównym źródłem tej syntezy były dzieła dramatyczne po- szczególnych twórców. W analizie niezwykle pomocne okazały się opracowania dotyczące zarówno utworów dramatycznych oraz ich autorów, jak i całych kierunków literackich i literatur narodowych, zwłaszcza opisujące dzieje teatru i sztuki dramaturgicznej. Pamię- tając o wieloaspektowości sztuki, mam oczywiście pełną świado- mość, że nawet korzystając z prac innych autorów, mogłem zwró- cić uwagę tylko na część z ich ocen i przemyśleń. Przyjmując nawet tak skromne założenia, nie mogłem nie uwzględnić własnego światopoglądu czy teorii dotyczących roz- woju społeczeństw i kultury. Teatr jest syntezą wielu sztuk, dlate- go też wiedza o teatrze powinna objąć także dzieje kultury. Moje poglądy na temat kształtowania się kultury bliskie są myśli Alexi- sa de Tocqueville1, który uważał, że kultura rozwija się przez gro- madzenie doświadczeń, nieustanne doskonalenie. Ustabilizowane społeczeństwa stopniowo wypracowują coraz doskonalszy system organizacyjny i świat wartości. Próbowałem ukazać związek między rozwojem społeczeństwa i przemianami w nim zachodzącymi a powstawaniem dramaturgii. Zgodnie z powiedzeniem Goethego: Wer den Dichter will verstehen, muss in Dichters Lande gehen (Kto chce zrozumieć poetę, musi udać się do jego kraju), nie możemy twórczości dramatycznej rozpatrywać w oderwaniu od sytuacji gospodarczej, społecznej czy też politycznej, w jakiej powstawała, w oderwaniu od tradycji, obyczajów i poziomu świadomości konkretnego społeczeństwa. Przeniesiona na inny grunt, często nabiera odmiennego znaczenia. Wykażę też, że sztuka teatralna rozwijała się również dzięki przejmowaniu doświadczeń wypraco- wanych przez inne społeczeństwa. 1 Alekxis de Tocqueville (1805–1859), francuski historyk i polityk; minister spraw zagra- nicznych (1849); członek Akademii Francuskiej; badacz ustroju społecznego i politycznego Stanów Zjednoczonych. Szczególne znaczenie mają jego analizy konfliktu między wolno- ścią i równością i badania dotyczące genezy systemów demokratycznych: Ważniejsze dzieła tego autora to: Dawny ustrój i rewolucja, Warszawa 1970; O demokracji w Ameryce, War- szawa 1976. 9 e-bookowoHistoria dramaturgii Czynnikami powodującymi regres kultury, a w jej ramach i dramatu, były imperializm i rewolucje. Podboje prowadziły do zniszczenia zarówno kultury społeczeństwa podbitego, jak i pod- bijającego, które w wyniku agresji gubiło własny świat wartości. Czynnikiem powodującym regres była też cenzura, wprowadzana głównie w celu ochrony interesu wąskich elit. Czasami motywowa- na była ona względami religijnymi (islam, purytanie, Inkwizycja), ale przecież tak naprawdę zawsze chodziło o ochronę interesów określonych grup społecznych, broniących własnej pozycji. Ogra- niczały one wolność wypowiedzi, wiedząc, że kolejnym etapem bę- dzie walka o wolność w szerszym tego słowa znaczeniu. Na kształtowanie się sztuki dramaturgicznej (tak jak całej kul- tury) w każdym społeczeństwie wpływa bardzo wiele czynników. Za najważniejsze z nich uważam: • dziedzictwo kulturowe (własne i obce), • zapożyczenia w sferze kultury (od społeczeństw znajdujących się zarówno na wyższym, jak i niższym poziomie rozwoju społecz- nego, gospodarczego i kulturalnego), • etap własnego rozwoju społecznego, gospodarczego i kultu- rowego, • indywidualne predyspozycje, losy i przemyślenia autorów, • rozwój społeczeństwa (poziomu oświaty, widowni), • sposób budowania sceny (techniki wystawiania), • powstawanie nowych idei, zmiany stosunku względem zasta- nych wartości, • wydarzenia polityczne (na przykład pierwsza wojna światowa miała wpływ na powstanie i idee dadaizmu i surrealizmu, podob- nie wyraźny wpływ na dramaturgię miały re wolucje, konflikty na- rodowościowe i religijne). Ukazało się bardzo wiele książek poświęconych historii teatru. Niektórzy autorzy szukali początków teatru w zachowaniach rytu- alnych, a nawet we wszelkich zachowaniach zbiorowych, jednak moim zdaniem jest to podejście zbyt ogólne. Musimy najpierw 10 e-bookowoHistoria dramaturgii zdefiniować, czym jest teatr. Odgrywanie czy odtwarzanie auten- tycznych wydarzeń towarzyszy człowiekowi prawie od zarania dziejów, lecz nie można tego nazwać teatrem, a tym bardziej dra- matem, czyli świadomym przekazywaniem treści z elementami za- rysowania konfliktów. By móc mówić o teatrze, muszą być spełnione następujące wa- runki: widz, aktor lub aktorzy, i treść, którą przekazują ci ostatni. Jednak to nie wszystko: ważna jest jeszcze umowność przeka- zu i stosunek twórców dramatu do rzeczywistości, która może być przez aktorów odtwarzana, naśladowana, udawana, odgrywana. Wprawdzie i w rytuałach religijnych możemy dostrzec elemen- ty przedstawienia (teatru), lecz gdyby ktoś z zewnątrz określił je w ten sposób, niechybnie obraziłby ich uczestników. Jeśli trzy elementy: treści przekazywane, aktor i widz nie wy- stępują łącznie, wówczas mamy do czynienia z wydarzeniem para- teatralnym. Z tego też powodu do teatru zaliczymy performance, a nie zaliczymy igrzysk, karnawału czy rytuału dworskiego. Aktor posługuje się systemem znaków (mową, gestem, mimiką), i jego funkcję może zastąpić lalka, a nawet cień. Kolejnym zagadnieniem jest ustalenie zakresu terytorialnego rozwoju teatru. Kultura powstaje dzięki przekazywaniu doświadczeń pomiędzy poszczególnymi ludźmi i społeczeństwami. Głównym czynnikiem postępu jest gromadzenie wiedzy, jej porządkowanie i weryfikacja. Pisząc powyższe uwagi, używam określenia: teatr, a książka ta poświęcona jest głównie dramaturgii. Nie byłoby jednak teatru, gdyby wcześniej nie pojawiły się treści, które ktoś chciał przekazać, i gdyby nie wymyślono jakiejś formy tego przekazu. Przedstawie- nie teatralne czy – dziś – film jest poza wszystkim formą opowie- ści. Opowiada jakąś historię nie tylko za pomocą słów, ale i posłu- gując się innymi znakami. Znaki te można zapisać w didaskaliach. Dramat – w szerokim rozumieniu tego pojęcia – jest podstawą każdego przedstawienia teatralnego, mnie jednak interesuje jako 11 e-bookowoHistoria dramaturgii gatunek literacki. Część teoretyków literatury, na przykład Janina Abramowska, twierdzi, że dramat (z wyjątkiem Buchdramy, czyli dramatu niescenicznego) nie należy do systemu rodzajów literac- kich, ma charakter sztuki wielotworzywowej, a kształt językowy jest tylko zapisem, formę ostateczną zaś stanowi inscenizacja2. Dyskusję na temat tego, czy dramat jest czy też nie jest gatun- kiem literackim, uważam za akademicką i właściwie niepotrzebną. Na przykład Pirandello pisał swoje dramaty w formie scenariu- sza, zostawiając wiele swobody odtwórcom, ale przecież przed- stawiał swoje przemyślenia, dyspozycje i uwagi w formie pisanej. Każda z inscenizacji jakiejś sztuki wnosi do niej nowe wartości, a wystawienie tragedii, komedii, dramatów i innych sztuk może przynieść wiele nowych interpretacji. Mnie jednak interesuje sam rozwój dramaturgii i pierwotna myśl twórcy dramatu. Uważam przy tym, że właśnie śledząc dzieje dramatu, możemy dotrzeć do idei i uczuć twórców konkretnej epoki. Warto tu przytoczyć słowa znanego polskiego krytyka teatralnego Konstantego Puzyny: (...) pisarze naturalnym biegiem rzeczy wyrastają z tradycji literackiej, która ich poprzedza, bo ta tradycja to książki, teksty istniejące i wciąż żywe, a nie tylko legenda o spektaklach, których nikt już więcej nie zobaczy, jak to ma miejsce w tradycjach teatralnych3. Uważam, że słowa te odnoszą się nie tylko do pisarzy, ale też i do czytelników. Aby w ramach jakiegoś państwa mogła powstać sztuka drama- turgiczna, społeczeństwo musi wypracować sobie pewien system wartości, wyrobić jakiś zmysł krytyczny. Zmiany formy i tematów podejmowanych w dramaturgii, tak jak każdej innej sztuki czy formy wypowiedzi, związane były i są z kształtowaniem się okre- ślonego społeczeństwa, dlatego też trudno mówić o dramacie lub teatrze europejskim. Nie istniało, bowiem coś takiego jak europej- 2 Por.: J. Abramowska, Literatura – dramat – teatr, „Dialog” 1970, nr 12 (176), s. 148-151. 3 Wypowiedź Konstantego Puzyny w Moskwie (jesień 1976 roku). [Por.: S.W. Ba- licki, Antologia dramatu radzieckiego, [w:] Antologia dramatu radzieckiego, War- szawa 1978, s. 6.] 12 e-bookowoHistoria dramaturgii ska twórczość dramatyczna w sensie Europy jako całego konty- nentu, pewne zaś struktury społeczne, głównie z powodu wojen, powstań czy rewolucji, ulegały destrukcji, co powodowało regres kultury. Często bezpowrotnie, czasami tylko na jakiś czas tracono pamięć o osiągnięciach przeszłości. Społeczeństwa jednak potrafią się uczyć: sięgają do dorobku swych sąsiadów, jak też do własnej i cudzej przeszłości. Sztuka rozwija się w ramach zamkniętych struktur, lecz przecież nie w oderwaniu od dzieł tworzonych przez sąsiadów. Jej zmiany wynikają z poziomu życia całego społeczeń- stwa, lecz nie można zapominać, że dzieła sztuki zazwyczaj tworzą jednostki lub wąskie grupy ludzi. Wpływają na nich wzajemne za- pożyczenia, rywalizacja, ponaddwuipółtysiącletnia tradycja. Według jakiego kryterium uporządkować dzieje teatru w świe- cie? Dokonałem konkretnego wyboru, i choć zdaję sobie sprawę z jego wad, przyjąłem jednak własne kryteria, wychodząc z założe- nia, że każdy ma prawo do własnej oceny. Próba opisania dziejów dramatu na świecie jest jeszcze bardziej skom plikowana niż ma to miejsce w przypadku dziejów dramatu europejskiego, gdyż w tym przypadku znacznie trudniej śledzić za- pożyczenia kulturowe, uchwycić wzajemne związki i ocenić wkład poszczególnych twórców i ich dzieł w rozwój dramaturgii. Na szczęście zamiarem moim nie jest napisanie obszernej hi- storii dramatu, lecz jedynie przedstawienie ogólnych zarysów jego przemian, ze szczególnym uwzględnieniem osiągnięć dramaturgii. Jeszcze większą trudność sprawia periodyzacja dziejów. Dzieje sie tak z dwóch powodów: po pierwsze, nie wszystkie epoki roz- woju różnych społeczeństw pokrywają się, po drugie, podziały – często tworzone z perspektywy czasu – zawierają błąd uproszcze- nia. Często bywało tak, że społeczeństwa na skutek wojen traciły część pamięci przeszłości i odzyskując ją później, przyjmowały ją całościowo, dopiero z czasem dostrzegając, że i w przeszłości sztu- ka ewoluowała stopniowo. Powinniśmy mieć świadomość, że idea postępu została powszechnie przyjęta dopiero w drugiej połowie 13 e-bookowoHistoria dramaturgii XIX wieku. Podział dziejów teatru „europejskiego” na epoki jest praktycznie niemożliwy. Dramaturgia kształtowała się w ramach państw będących na różnym etapie rozwoju społecznego, gospo- darczego i politycznego. Na kształt jednej, nawet dość szerokiej sfery kultury, duży wpływ miały też poszczególne jednostki (na przykład Szekspir, Molier, Ibsen). Ich twórczość inspirowała na- stępców, wytyczała kierunki poszukiwań, a później – przejmowa- na (często wręcz kopiowana) przez inne społeczeństwa, wzbogaca- na o nowe jakości – nadal rozkwitała. Bywało też tak, że w jednym okresie tworzyli pisarze, których dzieła nosiły ślady różnych epok. Ktoś był epigonem jakiegoś kierunku, inny twórca wnosił już nowe idee, następny zaś – łączył poglądy estetyczne i społeczne swych poprzedników. W swojej książce przyjmuję głównie porządek chronologicz- ny. Próbuję uchwycić najważniejsze tendencje w rozwoju drama- tu, pamiętając o tym, że jest to sztuka wciąż żywa, że ciągle będą powstawać nowe kierunki, tak dzięki kolejnym zmianom w życiu społecznym, jak też dzięki odkrywaniu wciąż nowych wartości w dziełach dawnych mistrzów. Jak już pisałem, powstanie pracy obejmującej tak szeroki zakres dramaturgii światowej stało się możliwe w Polsce dopiero teraz, na początku XXI wieku. Wcześniej, niestety, liczba tłumaczeń za- równo dzieł dramaturgicznych, jak i opracowań dotyczących tego tematu była zbyt skromna, by móc się pokusić o tak wyczerpującą syntezę. Oczywiście i moja praca, jedna z pierwszych na gruncie polskim, jest niedoskonała. Dokonując pewnych uogólnień i skró- tów, popełniłem zapewne jakieś błędy, niebacznie pominąłem ja- kiś ważny wątek, znaczącego artystę lub niebanalne dzieło. Tylko ten nie robi błędów, kto nic nie robi. Może zwróci mi na nie uwagę jakiś wnikliwszy czytelnik. Zapewne powstaną kolejne syntezy, być może głębsze, obszerniejsze, ciekawsze od zaprezentowanej, myślę jednak, że i ta, którą obecnie przedstawiam, okaże się przydatna. 14 e-bookowoHistoria dramaturgii Przegląd stanu badań Z dotychczasowych prób omówienia dramaturgii w świecie na- jobszerniejszą i najbardziej znaną jest dwutomowa praca Allardy- ce’a Nicolla Dzieje dramatu4, powstała jednak już dość dawno i od samego początku zarzucano jej, że omawianie dramaturgii świato- wej zamyka na pierwszej połowie XX wieku. Próby całościowego omówienia dramaturgii znajdziemy też w Dziejach teatru (również Allardyce’a Nicolla5) i w Dziejach teatru Margot Berthold6, z tym jednak, że autorzy tych dzieł kładli na- cisk tym razem na rozwój instytucji teatru i jego strony materialnej (scena, kostiumy, maski i inne akcesoria), przez co zatracili – w du- żej mierze – kontekst ideowy dramaturgii. Można uchwycić zmia- ny materialne, a nawet postawę publiczności wobec tych zmian, ale opis wrażenia widowiska z przeszłości będzie jednak zawsze subiektywny i niepełny. Jeśli chodzi o syntezy literatury światowej w nauce polskiej, to takie próby podejmowano już w XIX wieku. Ważny wkład w ba- danie tej sfery kultury wniósł Julian Adolf Święcicki, którego dzie- ło do dziś jest podstawowym opracowaniem przybliżającym nam literaturę Indii, Chin i Japonii. Praca jego jednak jest już obecnie przestarzała tak pod względem metodologii, jak i dlatego, że nie obejmuje wielu odkrytych później dzieł oraz opracowań dotyczą- cych historii dramatu tych regionów, zawiera też wiele informacji uznanych dziś za błędne. Prezentację najwybitniejszych twórców dramatu światowego i omówienie ich głównych dzieł znajdziemy w pracy Stanisława Marczaka Oborskiego Iskier przewodnik teatralny. Znacznie lepiej przedstawia się sytuacja, gdy chodzi o omówie- nie poszczególnych epok lub twórców – niestety – głównie europej- skich. Niezwykle ważną jest wielotomowa, wręcz monumentalna 4 A. Nicoll, Dzieje dramatu, t. 1, 2, Warszawa 1983. 5 A. Nicoll, Dzieje teatru, Warszawa 1977. 6 M. Berthold, Dzieje teatru, Warszawa 1980. 15 e-bookowoHistoria dramaturgii praca Dzieje literatur europejskich, wydana przez Państwowe Wydaw- nictwo Naukowe. Opracowanie to powstawało pod redakcją Wła- dysława Floryana. Dramaturgia przedstawiona jest tu równolegle z innymi gatunkami literackimi, podobnie jak w wydanych przez Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich pozycjach poświęconych poszczególnym literaturom narodowym (między innymi fińskiej, niderlandzkiej, litewskiej). Dodatkowe informacje można znaleźć w słownikach (na przykład w Małym słowniku pisarzy świata). Prze- tłumaczono na język polski również wiele prac omawiających lite- ratury poszczególnych państw, na przykład literatury francuskiej7, niemieckiej8, hiszpańskiej9, angielskiej10, czy np. Jugosławii11. Nie- stety, prace te, obejmując aż tak szeroki zakres tematyczny, nieja- ko z góry skazane były na ogromne skróty i pominięcie omówień wielu, często bardzo ważnych dramatów. Z przyczyn oczywistych bardzo rzadko znajdziemy w nich informacje o źródłach sztuk i ich założeniach filozoficznych, a nawet omówienia ich treści. Podstawowym materiałem źródłowym przy pisaniu tej pracy była twórczość dramatyczna pisarzy świata. Jak już wspominałem, powstanie tej książki było dziś możliwe głównie dzięki wysiłkowi setek tłumaczy, którzy w XIX i XX wieku udostępnili polskiemu czytelnikowi ogromną ilość dzieł z dorobku światowej drama- turgii. Tłumaczeń na język polski doczekały się prawie wszystkie zachowane dzieła dramatyczne antycznych Greków i Rzymian. Ich twórczość poddana została wielostronnej analizie i krytyce. Znaczące prace dotyczące tego okresu ukazywały się już w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. W latach 1909–1919 ukazy- wały się kolejne tomy historii literatury rzymskiej Kazimierza Mo- 7 G. Lanson, P. Tuffrau, Historia literatury francuskiej w zarysie, Warszawa 1963; Literatura francuska, pod redakcją A. Antoine’a, G. Larminera, É. Morot-Sir, t. 1 i 2, Warszawa 1980. 8 M. Szyrocki, Historia literatury niemieckiej, Wrocław 1963. 9 Ángel del Río, Historia literatury hiszpańskiej, t. 1-3, Warszawa 1972. 10 P. Mroczkowski, Historia literatury angielskiej, Wrocław 1986. 11 A. Barac, Literatura narodów Jugosławii, przełożyła Maria Krukowska, Wrocław 1969. 16 e-bookowoHistoria dramaturgii rawskiego, w których znajdziemy omówienie twórczości Plauta, Terencjusza i Seneki12. Z badań poświęconych literaturze antycznej po drugiej wojnie światowej warto wspomnieć o pracach Stefana Srebrnego, wy- bitnego znawcy antyku i tłumacza dzieł Ajschylosa, Arystofane- sa oraz tragedii Sofoklesa Król Edyp. Srebrny pisał też przedmowy do dramatów greckich tłumaczonych przez innych translatorów; jego praca Teatr grecki i polski13 znacząco wzbogaca naszą wiedzę o twórczości dramaturgicznej Greków. Wielkim znawcą kultury, a zwłaszcza literatury Greków i Rzymian, był też Kazimierz Ku- maniecki14. Istotne informacje wnoszą też prace Marii Cytowskiej i Hanny Szelest15 oraz Mieczysława Brożka16. Ogromny wkład w rozwój polskiej wiedzy na temat literatury starożytnej Grecji i Rzymu wniosły pisma „Meander” i „Eos”. Przetłumaczono na język polski i wydano również wiele dzieł powstałych w okresie średniowiecza, choć już w XV wieku oraz w okresie Odrodzenia ukazywały się pierwsze przekłady. Bardzo wielu opracowań doczekały się teatr i dramat średniowiecza, to samo można powiedzieć o dramaturgii elżbietańskiej – na język polski przetłumaczono większość dzieł najważniejszych pisarzy tworzących w tym okresie. Tłumaczenia dzieł Szekspira wciąż podejmowali i podejmują się kolejni poeci i pisarze polscy (między innymi Maciej Słom- czyński, Stanisław Barańczak). 12 K. Morawski, Historia literatury rzymskiej za cesarstwa. Od Augusta do czasów Hadriana, Kraków 1919; K. Morawski, Historia literatury rzymskiej za Rzeczypo- spolitej, Kraków 1909. 13 S. Srebrny, Teatr grecki i polski, Warszawa 1984. 14 K. Kumaniecki, Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1964; K. Kumaniecki, Literatura rzymska. Okres cyceroński, Warszawa 1977. 15 M. Cytowska i H. Szelest, Literatura rzymska. Okres augustowski, Warszawa 1990; M. Cytowska i H. Szelest, Literatura grecka i rzymska w zarysie, Warszawa 1981. 16 M. Brożek, Historia literatury łacińskiej w starożytności, Wrocław 1969; M. Bro- żek, Terencjusz i jego komedie, Wrocław 1960. 17 e-bookowoHistoria dramaturgii Bardzo cenna dla wzbogacenia naszej wiedzy o dramaturgii elżbietańskiej jest „Seria dawnej literatury angielskiej”, wydawana w drugiej połowie dwudziestego wieku przez Wydawnictwo Li- terackie w Krakowie. Juliusz Kydryński tłumaczył i omawiał dra- maty Bena Jonsona, Thomasa Dekkera czy spółki pisarzy Francisa Beaumonta i Johna Fletchera. Wiele informacji na temat dramaturgii angielskiej znajdziemy w pracy Przemysława Mroczkowskiego Historia literatury angiel- skiej17. Interesujące są wskazywane przez autora przyczyny rozwoju lub regresu tej literatury, a także jego interpretacje twórczości an- gielskich dramaturgów. Dramaturgię francuską przybliżył polskiemu czytelnikowi Ta- deusz Żeleński (Boy), będący nie tylko wybitnym tłumaczem i pu- blicystą, ale też znawcą i krytykiem literatury. Marian Szyrocki, znany badacz literatury niemieckiej, autor Hi- storii literatury niemieckiej, jest autorem biografii Johanna Wolfganga Goethego18, w której omawiając twórczość dramaturgiczną tego poety, przedstawia szeroki kontekst powstania jego dramatów, omawia ich treść i przedstawia ich interpretacje. Na język polski zostały przełożone prawie wszystkie dramaty rosyjskie i znaczna część literatury dramatycznej okresu sowiec- kiego. Ukazało się też wiele opracowań poświęconych analizie rosyjskiego dorobku w tej dziedzinie sztuki. Jednym z wybitniej- szych znawców literatury rosyjskiej był René Śliwowski; w pracy korzystałem głównie z jego biografii Antoniego Czechowa oraz19 oraz opracowania Od Turgieniewa do Czechowa20. W poznawaniu twórczości dramatycznej w Rosji pomocne okazały się biografie najważniejszych pisarzy tego kraju, zwłaszcza Lermontowa, Tur- gieniewa i Tołstoja, autorstwa Antoniego Semczuka. 17 P. Mroczkowski, Historia literatury angielskiej, Wrocław 1986. 18 M. Szyrocki, Johann Wolfgang Goethe, Warszawa 1981. 19 R. Śliwowski Antoni Czechow, Warszawa 1965. 20 R. Śliwowski, Od Turgieniewa do Czechowa, Warszawa 1970. 18 e-bookowoHistoria dramaturgii Liczne biografie dramaturgów z różnych państw zawierają wie- le znaczących informacji oraz ciekawe próby interpretacji poszcze- gólnych dzieł. Są one o tyle ciekawe, że autorzy tych opracowań często ukazują kontekst powstawania utworów. Dramaturgia Ibsena omawiana była już za jego życia. Bardzo ważna dla poznania jego twórczości jest praca Bernarda Shawa Kwintesencja ibsenizmu21. Dramaturgia Dalekiego Wschodu ukazana jest we wspomnia- nych wyżej pracach Allardyce’a Nicolla i Margot Berthold oraz Juliana Adolfa Święcickiego. W drugiej połowie XX wieku kilka dramatów hinduskich przetłumaczył z sanskrytu na język polski Maria Krzysztof Byrski, wybitny znawca literatury hinduskiej. Autorytetem w zakresie współczesnej dramaturgii japońskiej, (na którą patrzy z perspektywy rozwoju teatru) jest Mikołaj Mela- nowicz, autor trzytomowej monografii Literatura japońska22. Wiele analiz, omówień wypowiedzi i dyskusji, dotyczących współczesnej dramaturgii, możemy znaleźć w piśmie „Dialog”, które zamieszcza również tłumaczenia dzieł współczesnych twór- ców, jak też w pismach dotyczących teatru: „Teatr” i „Scena”. Czytelnik polski może odczuć niedosyt informacji dotyczą- cych dramaturgii polskiej, pragnąłem jednak zachować właści- we proporcje i zwróciłem uwagę głównie na te wydarzenia, które w sposób oczywisty wiążą naszą twórczość teatralną z dramaturgią światową. Pewnym wytłumaczeniem może być też fakt, że wkrót- ce ukaże się moja praca poświęcona wyłącznie dziejom dramatu polskiego. Na końcu mojej książki Czytelnik znajdzie dosyć obszerną bi- bliografię dotyczącą zagadnień dramaturgii. Myślę, że pomocne mu też będą przypisy, w których przytaczam tytuły i autorów dzieł będących dla mnie nie tylko źródłem informacji, ale też i stano- wiących inspirację do własnych przemyśleń. 21 B. Shaw, Kwintesencja ibsenizmu, Warszawa 1960. 22 M. Melanowicz, Literatura japońska. Poezja XX wieku. Teatr XX wieku, Warsza- wa 1966. 19 e-bookowoHistoria dramaturgii
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Historia dramaturgii
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: