Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00123 005541 13091144 na godz. na dobę w sumie
Historia duchowości. Czas ojców Kościoła - ebook/pdf
Historia duchowości. Czas ojców Kościoła - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 162
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3244-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> religioznawstwo i teologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Ta książka jest adresowana przede wszystkim do teologów, a zwłaszcza wykładowców teologii duchowości. Może być pomocna przy układaniu wykładów z historii duchowości chrześcijańskiej. Prawdopodobnie będzie także interesują lekturą dla wszystkich zainteresowanych życiem duchowym, ale jednak zakłada ona pewną wiedzę z zakresu historii Kościoła i teologii.

Chrześcijaństwo zrodziło się na styku dwóch światów: żydowskiego i grecko-rzymskiego, a więc historia jego duchowości musi rozpoczynać się od próby opisu życia duchowego tych dwóch obszarów kulturowych.

W tym opracowaniu wyróżniono dwa nurty duchowe, które rozwijają się od początku życia Kościoła. Pierwszy jest nastawiony bardzo eschatologiczne, sławi męczeństwo i traktuje to ziemskie, życie doczesne, jako etap przejściowy, któremu nie warto poświęcać wiele uwagi. Drugi nurt również buduje duchowość na obietnicy zmartwychwstawania i uznaje, że gotowość na męczeństwo jest obowiązkiem chrześcijanina, ale większy nacisk kładzie na osiąganie doskonałości już tutaj, na ziemi. Ten nurt odwołuje się do filozofii greckiej, ceni także istniejące struktury państwa i wskazuje, że chrześcijanin właśnie ze względu na swoją wiarę jest dobrym obywatelem państwa.

Taki podział i wyeksponowanie oraz sama nazwa nurtu mądrościowo – obywatelskiego są nowością: nie pojawiały się do tej pory w opracowaniach historii duchowości pierwszych wieków Kościoła.

Wyróżnikiem duchowości chrześcijańskiej jest ideał dziewictwa i bezżenności. Ten ideał również został przedstawiony w kontekście kulturowym.

Od początku czwartego wieku duchowość chrześcijańska została zdominowana przez monastycyzm. Był to najpierw monastycyzm indywidualny, pustelniczy o bardzo specyficznej duchowości. Niemal równolegle rozwinął się monastycyzm wspólnotowy, którego duchowość przedstawiają reguły.

Omówione zostały także dwie spośród wielu błędnych dróg duchowości pierwszych wieków chrześcijaństwa: pelagianizm i manicheizm. Zostały one wybrane jako przestroga, bo również i dzisiaj pojawiają się tego typu „oferty” duchowe.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jan Słomka Historia duchowości Czas ojców Kościoła J a n S ł o m k a H i s t o r i a d u c h o w o ś c i . C z a s o j c ó w K o ś c i o ł a Historia duchowości Czas ojców Kościoła Jan Słomka Historia duchowości Czas ojców Kościoła Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2017 Recenzent Mariusz Szram Spis treści Wstęp. O teologii duchowości Praeparatio evangelica Judaizm starotestamentalny Stoicyzm Podstawy życia duchowego chrześcijan Chrzest – fundament tożsamości i duchowości chrześ- cijańskiej Eucharystia Pismo Święte Modlitwa Post i jałmużna Dwa nurty duchowości Duchowość męczeńsko ‑eschatologiczna Duchowość mądrościowo ‑obywatelska Klemens Aleksandryjski (ok. 150–212) Ambroży z Mediolanu (339–397) Dwóch największych Orygenes (ok. 185–254) Augustyn (354–430) Dziewictwo i celibat Kontekst kulturowy Geneza i rozwój ideału dziewictwa w pierwszych czterech wiekach Nauka Augustyna 7 17 18 25 35 36 41 48 51 57 61 61 67 72 75 77 77 86 93 93 96 99 6 Spis treści Monastycyzm Monastycyzm pustelniczy Duchowość anachoretyzmu Ewagriusz z Pontu (345–399) Monastycyzm wspólnotowy, czyli cenobityzm Reguła Pachomiusza Reguła Benedykta Tradycja bazyliańska Monastycyzm augustiański Bezdroża duchowości Manicheizm Pelagianizm Podsumowanie Bibliografia Przywołane dzieła ojców Kościoła, pisarzy kościel- nych i filozofów Opracowania z historii i teologii duchowości staro- żytnej i ogólne (wybrane publikacje w języku polskim ostatnich 40 lat, oprac. Krzysztof Abucewicz) Historia duchowości Historia i duchowość monastycyzmu Mistyka chrześcijańska Summary Zusammenfassung 103 107 108 114 120 120 125 127 133 137 137 141 145 147 147 151 151 153 155 157 159 Wstęp O teologii duchowości Historia duchowości, jaką tu przedkładam, jest przezna- czona przede wszystkim dla teologów. Zakładam więc, że czytelnik ma wykształcenie teologiczne i nie wyjaśniam każ- dego użytego w tekście pojęcia, a także nie podaję wielu informacji o życiu i twórczości autorów, których teksty przywołuję i analizuję1. Również z tego względu we Wstę- pie wiele uwagi poświęcam kwestiom metodologicznym, które dla nie ‑teologa mogą być zupełnie nieinteresujące. Są one jednak, jak sądzę, ważne jako wyjaśnienia teologicznego zamysłu, jaki leży u podstaw struktury i sposobu przedsta- wiania treści dotyczących życia duchowego w omawianym okresie. Jednak mam nadzieję, że mimo to książka będzie strawna również dla czytelników zainteresowanych tema- tem, nieposiadających akademickiego wykształcenia teolo- gicznego. Troska o świadome pielęgnowanie swojego życia duchowego pojawia się przecież jako naturalna konsekwen- cja pragnienia, by wiara dojrzewała i coraz lepiej kształto- wała ludzkie życie. Taka troska z kolei rodzi ciekawość, potrzebę poznania tradycji duchowych, jakie kształtowały życie chrześcijańskie od jego początków, aż po dzisiaj. Mam nadzieję, że ta książka jakąś cząstkę owej ciekawości pomoże zaspokoić. Zamierzam zatem przedstawić historię duchowości chrześ- cijańskiej w pierwszych wiekach Kościoła, czyli w okresie 1 Poza tym: wszystkie tego typu informacje, a także streszczenia tekstów i nieraz całe omawiane tutaj teksty są obecnie dostępne w internecie na odległość kilku kliknięć. 8 Wstęp. O teologii duchowości patrystycznym. Nieco więcej miejsca poświęcę tradycji łaciń- skiej. W moim zamyśle takie opracowanie jest nie tylko histo- rią rozumianą jako materiał wyjściowy do tworzenia teolo- gii duchowości, ale już pełnoprawną formą tekstu z zakresu teologii duchowości. Innymi słowy: sądzę, że historia ducho- wości jest jednym z możliwych sposobów uprawiania teo- logii duchowości. Spróbuję pokrótce uzasadnić takie swoje przekonanie. A więc najpierw trzeba przypomnieć, że teo- logia duchowości, jako dyscyplina teologiczna w ramach uniwersyteckiej struktury wykładu teologii, jest stosun- kowo młoda i wobec tego ciągle jeszcze (?) trwają dysku- sje odnośnie do jej przedmiotu, metody, powiązań z innymi dyscyplinami teologicznymi. Spróbuję, wyłącznie na uży- tek doraźny, sprecyzować, jakie ustalenia przyjmuję w tych tematach. Duchowość, życie duchowe to jest życie ludzkie ujmowane w jego najwyższym wymiarze. Chrześcijańskie rozumienie życia duchowego opiera się na wierze, że człowiek został stworzony na obraz i podobieństwo Boga. A więc każdy czło- wiek, po prostu z tej racji, że jest człowiekiem, nosi w sobie obraz Boga. A to jakoś przejawia się w ludzkim życiu. Ten wymiar życia ludzkiego nazywam życiem duchowym. Życie każdego człowieka ma w sobie pierwiastek duchowy. Z tego oczywiście nie wynika, że każdy prowadzi świadomie życie duchowe. Życie duchowe nie jest po prostu jedną z dziedzin życia, obok na przykład zawodowego czy rodzinnego. Jest wymia- rem, pierwiastkiem przenikającym całe życie ludzkie. Na pewno – choć duchowość człowieka przejawia się przede wszystkim w jego życiu religijnym – życie duchowe nie jest tożsame z życiem religijnym. To stwierdzenie jest dla mnie ważne, gdyż będę pokazywał, w jaki sposób ducho- wość kształtuje różne obszary życia ludzkiego, co jednak nie podważa faktu, że fundamentem duchowości człowieka są treści jego wiary. Ale związek między treściami wiary a sposobami życia duchowego nie jest prosty. Tym tema- Wstęp. O teologii duchowości 9 tem zajmę się nieco dalej przy omawianiu specyfiki teologii duchowości. Dwa wymiary życia ludzkiego – duchowość i kultura – są sobie bliskie. Jeżeli życie duchowe definiuję, wychodząc od rozumienia człowieka jako obrazu Boga, to kulturę pojmuję jako coś specyficznie ludzkiego, wyraz człowieczeństwa, nie- zależnie od tego, jak to człowieczeństwo będzie rozumiane. Przyjmując takie rozumienie kultury, teolog duchowości stu- diuje kulturę jako podstawowe środowisko życia ducho- wego, jego ważny składnik. Zapewne kulturoznawca będzie miał perspektywę odwrotną: zobaczy życie duchowe jako część kultury, ale ja pozostaję przy spojrzeniu teologa. Teologia duchowości bada życie duchowe zgodnie z meto- dami właściwymi dla nauk teologicznych. Co jest jej celem? Na pewno jednym z celów jest pomoc, wsparcie wierzących w prowadzeniu życia duchowego. Takie wsparcie teologia daje w sobie właściwy sposób, przez pomnażanie wiedzy i, miejmy nadzieję, mądrości. Dzięki temu staje się możliwe lepsze zrozumienie różnych przejawów i form życia ducho- wego. W życiu tym trzeba dokonywać wyborów i posiadać umiejętność rozróżniania tego, co dobre, owocne, życiodajne, od tego, co szkodliwe, trujące. Teologia duchowości powinna być jednym z podstawowych narzędzi pomocnych w takim rozróżnianiu, a nie jest to łatwe zadanie. Sądzę, że jest ono trudniejsze od analogicznego zadania, jakie stoi przed teo- logią moralną. Teologia moralna ma pomagać w odróżnia‑ niu grzechu od tego, co nie jest grzechem; to jedno z jej waż- niejszych zadań. Choć w życiu, w konkretnych sytuacjach bywa to trudne, punkt oparcia jest jasny: przykazania Boże, prawo moralne. W ten sposób teologia moralna niejako oczyszcza pole dla teologii duchowości: to, co jest grzechem i prowadzi do grzechu, na pewno nie może być akcepto- walnym w Kościele sposobem życia duchowego. Natomiast w życiu duchowym, nawet jeżeli poddamy je ocenie teologii moralnej, i tak pozostaje wiele pytań. Jest wiele sposobów życia duchowego, które trudno natychmiast ocenić. Można 10 Wstęp. O teologii duchowości tu przytoczyć słowa z Pierwszego Listu świętego Jana 4,1: „Umiłowani, nie dowierzajcie każdemu duchowi, ale badaj- cie duchy, czy są z Boga”. Teologia duchowości winna być pomocą w tym badaniu. Na pewno znajomość tradycji duchowych chrześcijaństwa jest tutaj jednym z niezbędnych narzędzi. Tak więc teologia moralna pomaga teologii duchowości, odpowiadając na pierwsze, fundamentalne pytanie o zgod- ność życia z wymaganiami Ewangelii. W ten sposób niejako ustanawia granice przestrzeni, w której porusza się teologia duchowości. Co najmniej równie istotna i warta rozważe- nia jest wzajemna relacja teologii duchowości i teologii dog- matycznej. Jak już wspomniałem, życie duchowe jest budo- wane na treściach wiary, a ponieważ treści wiary są badane przez dogmatykę, związek tych dziedzin teologii wydaje się oczywisty. Jest on znakomicie wyrażony w fundamentalnej kategorii: „ortodoksja”. Otóż zawarte w tym pojęciu greckie słowo dóxa oznacza jednocześnie treść, to, co wyznajemy o Bogu, jak i oddanie chwały Bogu. Przeciwieństwem orto- doksji są jednocześnie bałwochwalstwo i herezja. Trafnie ujmuje ten wzajemny związek krążące wśród teo- logów porównanie: dogmatyka to szkielet, a teologia ducho- wości to ciało. Dopiero razem tworzą żywy organizm. Ciało wspiera się na szkielecie, ale szkielet bez ciała jest ponie- kąd symbolem śmierci. Ale ten ścisły związek ma skompli- kowaną naturę. Na pewno nie jest tak, że najpierw Kościół formułuje dogmat i na podstawie dogmatu kształtowane jest życie duchowe. Ta zależność jest wzajemna. Dogmat rodzi się nie tylko z dyskusji teologicznych, ale z życia wiary Koś- cioła, a zatwierdzony – dalej to życie kształtuje. Mamy tu do czynienia z klasycznym kołem hermeneutycznym. Warto przypomnieć starą regułę: lex orandi – lex credendi; Kościół wierzy tak, jak się modli. Skomplikowana natura związku dogmatyki i duchowo- ści przejawia się w jeszcze inny sposób. Otóż, choć życie duchowe jest powiązane z treściami wiary, te same treści Wstęp. O teologii duchowości 11 wiary mogą owocować bardzo odmiennymi formami życia i, w drugą stronę, zupełnie odmienne treści wiary mogą wyrażać się w zdumiewająco podobnych formach życia duchowego. Tu przychodzi na myśl przede wszystkim mona- stycyzm buddyjski i chrześcijański. Wykazują one sporo podobieństw i na pewno uprawnione jest stosowanie tego samego słowa – „monastycyzm” – choć różnice doktrynalne między chrześcijaństwem a buddyzmem są fundamentalne i nawet nie wiem, czy samo słowo „doktryna” w odniesie- niu do chrześcijaństwa i buddyzmu może być zastosowane w tym samym znaczeniu. Zatem o ile teologia dogmatyczna jasno wytycza granice ortodoksji, to teologia duchowości nie może poprzestać na ustaleniach dogmatyki. Przekonanie o możliwej wspólnocie życia duchowego jest zbudowane na wierze, że każdy czło- wiek jest obrazem Boga. A więc nie wolno a priori, tylko dla- tego że jakiś duchowy sposób życia dzieje się poza granicami Kościoła, odrzucać go i wykluczać ze sfery zainteresowań duchowych. Życie duchowe wydaje się jednym z uprzywi- lejowanych obszarów dialogu ekumenicznego (warto pamię- tać o zasadzie communicatio in spiritualibus) oraz dialogu międzyreligijnego. Ważnym i niełatwym zadaniem teologii duchowości jest zatem pomoc w rozeznawaniu duchowej wartości zjawisk, form życia duchowego, które przychodzą spoza kręgu naszej wiary. Teolog powinien pomóc rozpozna- wać zagrożenia, ale i – to jest przynajmniej równie ważne – demaskować zagrożenia urojone. Często spotykamy się ze sformułowaniem „prawa życia duchowego”. Na pewno zadaniem teologii duchowości jest studiowanie i rozpoznawanie tych praw. Ale trzeba najpierw doprecyzować rozumienie tego pojęcia. Otóż te „prawa” na pewno nie są analogiczne do praw fizyki, które działają obiek- tywnie i wbrew prawom fizyki nic nie ma prawa działać, nic nie da się skonstruować. Prawa życia duchowego nie są także tym samym co prawa moralne. Te prawa dotyczą życia ludz- kiego, mają swoje źródło w Bogu i w naturze ludzkiej i odwo- 12 Wstęp. O teologii duchowości łują się do wolnej woli człowieka. Ale są jakoś zobiektywizo- wane, ujmowane w reguły ogólne. Natomiast prawa życia duchowego, choć też są zakorzenione w naturze człowieka, stworzonego na obraz Boży, raczej nie dają się ująć w sztywne, ogólne formuły, niezależne od kontekstu. Są formułowane przez mistrzów życia duchowego i żyją przede wszyst- kim jako rady, pomoc w rozstrzygnięciach podejmowanych w życiu duchowym. Ich formalizacja ma charakter wtórny, pomocniczy. Na pewno nie da się ich po prostu mechanicznie zastosować jako prostej instrukcji do wykonania. Z pewnością nie jest zadaniem teologii duchowości two- rzenie czegoś analogicznego do dogmatów: Urząd Nauczy- cielski Kościoła, który strzeże ortodoksji i nauki moralnej, rzadko i oszczędnie dokonuje autorytatywnych rozstrzyg- nięć w sprawach dotyczących życia duchowego. Teologia duchowości nie może zatem ograniczać się do studiowania dokumentów Kościoła. Jej podstawowym źródłem pozostają pisma mistrzów duchowych. A zatem można zapytać: czy istnieje duchowość katoli- cka? Tak, ale tylko jeżeli rozumieć ją opisowo w ten sposób: duchowość katolicka to są wszelkie formy życia duchowego, jakie pojawiły się i zostały zaakceptowane w Kościele kato- lickim. Skoro tak, to celem pracy teologów duchowości nie może być opracowanie systematyczne, opisujące idealne życie katolika. Na pewno potrzebny jest pewien poziom systema- tyzacji, porządkowanie, pokazywanie wzajemnych zależno- ści, podobieństw i różnic, ale to wszystko powinno pozostać otwarte, mieć charakter służebny, a nie dążyć do zbudowania systemu, idealnego wzorca życia duchowego katolika. Drogi życia duchowego są wyznaczane przez mistrzów, świętych. To życie ma wiele kształtów i Kościół już wyzbył się pokusy hierarchizowania, wskazywania kolejnych stopni i stanów doskonałości. Temat wzajemnej relacji teologii duchowości i psycho- logii jest żywo dyskutowany, należy zatem, choć nie wiąże Wstęp. O teologii duchowości 13 się bezpośrednio z niniejszym opracowaniem, poświęcić mu kilka słów. Nowożytna psychologia wyrosła w dużej mierze w opozycji do tradycyjnej wiedzy o człowieku, w tym ducho- wości. Oferuje, głównie przez badania metodami właściwymi dla nauk eksperymentalnych, zupełnie nowy rodzaj wiedzy o ludzkich zachowaniach, emocjach i rządzących nimi pra- wach. Psychologiczne analizy i oceny ludzkich zachowań często kwestionowały i kwestionują tradycyjne reguły życia duchowego. Czasami mogło się wydawać, że ta nowa wiedza unieważnia stare tradycje. Otóż psychologia patrzy na czło- wieka niejako z zewnątrz i od dołu, to znaczy bada wszystkie czynniki wpływające na jego decyzje, emocje i zachowania. Nie neguje zasadniczo (pomijam nurty ekstremalne) wolnej woli człowieka, ale niejako bierze ją w nawias i pokazuje to wszystko, co w naszych zachowaniach nie wynika z wol- nej woli. Teologia duchowości patrzy na wolną wolę czło- wieka z zupełnie innej perspektywy. Rozpatruje ją w relacji do Boga (łaska Boża) oraz z uwzględnieniem tajemnicy grze- chu pierworodnego. Mimo to sądzę, że teolog duchowości winien uważnie studiować psychologię, gdyż jest ona znako- mitym współczesnym antidotum na wszelkie pokusy pela- gianizmu. Teolog nie powinien jednak dać sobie narzucić jej perspektywy ani oddać jej ostatniego słowa. A w wielu kon- kretnych sytuacjach, gdy wskazówki psychologa radykalnie rozbiegają się z tym, co mówi teologia duchowości, teolog, jeżeli jest przekonany do swoich racji, po namyśle i z ostroż- nością powinien mieć odwagę pójść wbrew temu, co mówi psycholog. Podobnie w kwestii języka: teolog duchowo- ści powinien znać język psychologii, ale winien być bardzo ostrożny i oszczędny w stosowaniu tego języka w opisie zja- wisk duchowych. Wracam do mojego początkowego stwierdzenia: otóż historia duchowości sama w sobie spełnia wiele z zadań postawionych przed teologią duchowości, a więc mogę uznać ją za jedną z pełnoprawnych form uprawiania teologii duchowości. 14 Wstęp. O teologii duchowości Historia duchowości ma swój specyficzny charakter. Ponie- waż opisuje zjawiska życia duchowego, o wiele bardziej niż historia powszechna jest interpretacją, samodzielną rekon- strukcją dokonaną na podstawie lektury tekstów z opisywa- nego okresu. Nie jest zatem możliwe napisanie obiektywnej historii duchowości i każdy teolog pisze jej swoją wersję. Ja też nie roszczę sobie najmniejszych pretensji do obiektywno- ści i kompletności mojego opracowania. Przedstawiana tutaj historia życia duchowego w pierw- szych wiekach Kościoła jest owocem lektury pism ojców Kościoła. Przy czym jest to lektura wybiórcza, poszukiwa- nie odpowiedzi na pytania, jakie powinien postawić teo- log duchowości. Ojcowie oczywiście pisali o tym, co ich interesuje, co było ważne dla Kościoła w ich czasach, a nie myśleli o tym, czego w ich pismach będą szukali badacze w kolejnych wiekach. Ale wszystkie ich pisma łączy jedno: wyrastają z głębokiego przeżycia wiary, powstają w środku żywego Kościoła. Dlatego są znakomitym źródłem dla stu- dium duchowości. A zresztą nie mamy żadnej innej drogi do poznania życia duchowego tamtego czasu. Nie istnieją, i z powodów oczywistych nigdy się nie pojawią, badania sta- tystyczne mogące pokazać liczbowo stan praktyk religijnych, przeciętną świadomość i wiedzę religijną, poziom przestrze- gania przykazań itd. w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Czytelnik tego opracowania może być zdumiony, a nawet rozczarowany, gdyż rzadko, a wręcz prawie wcale, nie poja- wia się w nim temat miłości bliźniego. Oczywiście nie ozna- cza to, że ten temat nie jest ważny, ale coś dokładnie prze- ciwnego. Otóż przykazanie miłości Boga i bliźniego jest podstawą i treścią wszystkich pouczeń duchowych i napo- mnień moralnych. Jak to często bywa: to, co najważniejsze, jest bezpośrednio niewidoczne, o tym się dużo nie mówi2. 2 Taką sytuację dość często spotykamy w pismach ojców: to, co duchowo najważniejsze, wcale nie jest najszerzej opisywane. W niniej- szym opracowaniu kilkakrotnie będę na tę dysproporcję wskazywał. Wstęp. O teologii duchowości 15 Albo jeszcze inaczej: całe nauczanie chrześcijańskie jest komentarzem do tego podwójnego przykazania. W tym opracowaniu w zasadzie pomijam historię mistyki. Jest to ważna, obszerna i specyficzna dziedzina życia ducho- wego. Powinna znaleźć się w ramach historii duchowości. Ale w ostatnich dziesięcioleciach ukazało się w języku pol- skim przynajmniej pięć opracowań mistyki starochrześci- jańskiej, czuję się więc zwolniony z obowiązku obszernego, adekwatnego do jego znaczenia, opisania tego obszaru życia duchowego. Natomiast w bibliografii jest osobny dział przed- stawiający polskojęzyczne publikacje poświęcone historii mistyki chrześcijańskiej. History of Spirituality: The Time of the Church Fathers Key words: Christian antiquity, spirituality, monasticism, virgi- nity, Church Fathers Summary History of Spirituality attempts to capture the basic elements con- stituting the spiritual life of Christians in the initial five centuries of the Church’s existence. Since Christianity was born at the intersec- tion of two worlds, Jewish and Greek‑Roman, it seems indispensable to first briefly characterize the spiritual life of the said two cultural areas. This very topic is the subject of Chapter One. The subsequent chapter, in turn, discusses foundations of Christians’ spiritual life: baptism, which defines the Christian identity, the Holy Eucharist, the place occupied by the Holy Bible in the life of Christians, as well as prayer and fasting. The chapter which follows outlines the two spiritual traditions developed in the early days of the Church. First of them was for the most part eschatologically‑oriented, prais- ing martyrdom, and treating what is earthly and worldly as a mere transition period unworthy of our undivided attention. The second tradition aims to edify human spirituality based on the promise of resurrection. It likewise sees the readiness for martyrdom as Chris- tian responsibility, but at the same time underscores achieving per- fection here on Earth. Besides, this tradition draws upon the Greek philosophy and values the state structures, thereby indicating that a Christian, exactly by virtue of adhering to his faith, is supposed to be a good citizen. Among the representatives of the foregoing tra- dition the book enumerates and particularly discusses Clement of Alexandria and Saint Ambrose of Milan. What is specific to Chris- tian spirituality are the ideals of virginity and celibacy, the spir- itual bases of which and the way it is enrooted in Christian life, are discussed in the subsequent chapter. Next, there are presented two spiritual doctrines of the Church Fathers who had the greatest impact on the forming of Christian spirituality, namely the ones of Origen and Augustin. From the beginnings of the fourth century onwards, the Chris- tian spirituality becomes dominated by monasticism. Initially, it 158 Summary was an individual version thereof, the hermitic monasticism. Thus, in order to comprehensively discuss monastic spirituality, one has to begin with indicating the most important, specific features of anchorites’ spirituality. The spirituality of communal (coenobitic) monasticism is best described by its rules. Therefore, four repre- sentative monastic rules are discussed, arranged by two main lines: the first including Pachomian and Benedictine monastic rules, and the second the Rule of St Basil (Basilian) and the Augustinian rule. Each of the foregoing rules has its own, clearly distinguished spir- itual characteristics. The book’s final chapter presents two of the many erroneous spiritual paths that can be found in the early ages of Christianity: Pelagianism and Manichaeism. They were selected as warnings, for the contemporary world abounds in spiritual “offers” which are quite similar. Geschichte der Geistigkeit Epoche der Kirchenväter Schlüsselwörter: christliches Altertum, Geistigkeit, Mönchtum, Jungfräulichkeit, Kirchenväter Zusammenfassung Die Publikation ist ein Versuch, die wichtigsten Elemente des geistigen Lebens der Christen in den fünf ersten Jahrhunderten der Kirche zu erfassen. Da das Christentum im Berührungsbereich von zwei Welten: der jüdischen und der griechisch‑katholischen ent- stand, ist es unentbehrlich, das geistige Leben in den beiden Kultur- gebieten synthetisch zu charakterisieren. Dem Problem wurde das erste Kapitel gewidmet. Das nächste dagegen erörtert die Grund- lagen des geistigen Lebens der Christen: die christliche Identität bestimmende Taufe, Eucharistie, Rolle der Bibel im geistigen Leben der Christen, Gebet und Fasten. Im weiteren Kapitel werden zwei geistige Strömungen dargestellt, die sich seit den Anfängen der Kir- che parallel entwickeln: die erste von ihnen ist sehr eschatologisch eingestellt, rühmt Martyrium und betrachtet das irdische Leben als ein belangloses Übergangsstadium. Die andere Strömung fun- diert die Geistigkeit auch auf dem Versprechen der Auferstehung und verkündet, dass der Christ zwar verpflichtet sein solle, seine Bereitschaft zum Martyrium zu erklären, doch sie betont lieber das Streben nach Vollkommenheit schon hier, auf der Erde. Diese Strömung bezieht sich auf griechische Philosophie, indem sie die bestehenden Staatsstrukturen zu schätzen weiß und den Christen wegen des christlichen Glaubens für einen guten Staatsbürger hält. Als Vertreter der Strömung werden hier dargestellt: Klemens von Alexandria und Ambrosius von Mailand. Christliche Geistigkeit zeichnet sich durch das Ideal von Jungfräulichkeit und Ehelosigkeit aus. Das Ideal, dessen geistige Grundlagen und die Art und Weise seiner Einwurzelung im christlichen Leben wird zum Thema des nächsten Kapitels. Danach werden präsentiert geistige Doktrinen von zwei Kirchenvätern: Origenes und Augustinus von Hippo, die den größten Einfluss auf weitere Entwicklung der christlichen Geis- tigkeit ausgeübt haben. 160 Zusammenfassung Ab Anfang des 4. Jahrhunderts war christliche Geistigkeit durch Mönchtum determiniert. Zuerst war das individuelles Mönchtum (Eremitentum). Der Verfasser klärt den Kern von mönchischer Geistigkeit bei den wichtigsten, spezifischen geistigen Eigenschaf- ten der Anachoreten angefangen. Die Geistigkeit des gemeinschaft- lichen Mönchtums kommt am besten in dessen Regeln zum Aus- druck. Hier werden vier in zwei Linien gruppierte repräsentative monastische Regeln besprochen: in der ersten Linie – die von Pacho- mios dem Älteren und von Benedikt von Nursie, und in der zwei- ten Linie – die von Basilius von Caesarea und von Augustinus von Hippo begründeten Klosterregeln. Jede von diesen Linien besitzt ihre eigene, klar formulierte, geistige Charakteristik. Im letzten Kapitel werden als eine Warnung zwei von mehreren verfehlten Wegen der Geistigkeit aus den ersten Jahrhunderten des Christentums, nämlich: Pelagianismus und Manichäismus geschil- dert, weil auch heutzutage solche „geistige Angebote“ zum Vor- schein kommen. Redaktor Bożena Pietyra Projektant okładki Aleksandra Gaździcka Redaktor techniczny Małgorzata Pleśniar Korektor Anna Piwowarczyk Łamanie Marek Zagniński Copyright © 2017 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑226 ‑3243‑7 (wersja drukowana) ISBN 978 ‑83 ‑226‑3244‑4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 10,25. Ark. wyd. 8,5. Papier Alto 90 g, vol 1.5 Cena 20 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88 ‑100 Inowrocław Jan Słomka Historia duchowości Czas ojców Kościoła J a n S ł o m k a H i s t o r i a d u c h o w o ś c i . C z a s o j c ó w K o ś c i o ł a
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Historia duchowości. Czas ojców Kościoła
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: