Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00046 002069 12453810 na godz. na dobę w sumie
Historie literatury polskiej 1864-1914 - ebook/pdf
Historie literatury polskiej 1864-1914 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 484
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-1958-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
Publikacja wieloautorska podejmująca próbę interpretacji wypowiedzi dotyczących historii literatury przełomu XIX i XX wieku, przebiegu procesu historycznoliterackiego, sposobu postrzegania literatur obcych z polskiej perspektywy oraz literatury polskiej z perspektywy europejskiej. Analizuje kierunki refleksji interpretacyjnej, sposoby ujmowania i oceniania procesu historycznoliterackiego oraz konstatacje współczesnych historyków literatury, a także krytyków i tłumaczy. Książka zaopatrzona w bogatą bibliografię, angielskojęzyczne streszczenie oraz indeks osobowy.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Historia historii – zamiast wstępu Historie literatury polskiej 1864–1914 to tytuł, który może budzić pytania i wątpliwości. Jest konkretny i nieprecyzyjny, dosłowny i metaforyczny, ade- kwatny i nietrafiony. Tak jak „historia literatury” w języku dziewiętnastowiecz- nych bohaterów tej książki. Pojemny jednak na tyle, by pomieścić złożoność zagadnień związanych z: pisaniem o literaturze, czyli z informowaniem bądź opowiadaniem o niej; badaniem literatury; próbami syntetycznego ujmowania jej rozwoju i zmienności; rozumieniem i definiowaniem literatury w 2. połowie XIX wieku; relacjami między rekonstruowaniem dziejów literatury lub jej po- pularyzowaniem a biografiami piszących o niej osób. A także pozwalający nie separować od siebie formuł literaturoznawczych, historycznoliterackich, histo- riograficznych1. Zapraszając badaczy z różnych pokoleń i środowisk naukowych do wspól- nego namysłu nad tymi kwestiami, kierowaliśmy się przekonaniem, że we wskazanym w tytule czasie dokonują się interesujące przemiany w zakresie kształtowania i upowszechniania refleksji historycznoliterackiej, oparte na pogłębiającej się świadomości metodologicznej i poszerzających się kompe- tencjach badaczy, a także związane z rozwojem różnych dziedzin nauki czy zmianami warunków politycznych. Zależało nam na skoncentrowaniu uwagi na ujęciach syntetycznych, a nie na studiach szczegółowych oraz na lekturze uwrażliwionej na rozmaitość ów- czesnych autorskich propozycji, skupionej na indywidualnym doświadczeniu badacza i uwzględniającej odmienność każdego „przypadku” opracowania i opublikowania „historii literatury”. Proponowaliśmy namysł nad zagadnie- niami pozwalającymi poszerzyć wiedzę o wyzwaniach poznawczych ówczes- nych historyków literatury oraz ich badawczych czy wydawniczych wyborach 1 Zob. K. Cysewski, Z zagadnień literaturoznawstwa polskiego doby pozytywizmu 1860–1914, Słupsk 1986; R. Skręt, Historiografia literatury polskiej w XIX stuleciu, Wrocław 1986. 8 Urszula Kowalczuk, Łukasz Książyk i decyzjach, ale inspirującymi również do przemyśleń nad ewolucją i kon- dycją naszej dyscypliny. Interesowały nas: – biograficzne, kulturowe i polityczne konteksty pisania historii literatu- ry; znaczenie różnic zaborowych, odmienności ośrodków akademickich, moty- wacji indywidualnych lub środowiskowych; miejsce pracy historycznoliterackiej w dorobku pisarskim jej autora; różnorodność narracji historycznoliterackich; – dzieje powstawania, wydawania, wznawiania, recepcji syntez historycz- noliterackich; – źródła inspiracji, kontynuacje, kompilacje, naśladownictwa, zaprzecze- nia, anachroniczność i innowacyjność, ideologizacja koncepcji historycznolite- rackich; – ranking ówczesnych historyków literatury; autorytety i autorzy margina- lizowani; powody uznania, odrzucenia, zapomnienia; – historie literatury polskiej pisane w obcych językach / pisane przez ko- biety / przeznaczone dla dzieci i młodzieży; – sformułowane postulaty badawcze a ich realizacja; „metodyki” historii literatury a profil metodologiczny i problemowy „zarysów”, „rysów”, „kursów”, „dziejów”, „historii” literatury polskiej; tytuł syntezy jako deklaracja metodo- logiczna i problemowa; – autonomizowanie się praktyk historycznoliterackich, ich możliwości i ograniczenia, zależność/niezależność od dyskursów krytycznoliterackich; – definiowanie przedmiotu badań historycznoliterackich, kryteria po- rządkowania wiedzy, reguły wyznaczania hierarchii autorów, zasady badania tekstów i ustalania kanonu dzieł literatury polskiej, problemy periodyzacji, perspektywa komparatystyczna, kwestie zaniechane, zaniedbane, sporne; – sposoby kształtowania obrazów epok literatury polskiej i ustalania zależ- ności między nimi; – historia literatury polskiej jako „umiejętność” a inne dziedziny wie- dzy; zmiany w ówczesnym pojmowaniu historii (historia polityczna, historia cywilizacji, historia oświaty) i historiografii a koncepcje opisywania dziejów literatury; – naukowy, podręcznikowy, popularyzatorski profil syntez historyczno- literackich. Jako osobne postawiliśmy pytanie o „obraz literatury polskiej” 1864–1914 w późniejszej refleksji historycznoliterackiej oraz o wpływ dziewiętnastowiecz- nych koncepcji historiograficznych na syntetyczne ujęcia literatury w na- stępnych epokach. Z radością i satysfakcją możemy stwierdzić, że zamieszczone w tym to- mie artykuły ukonkretniły i wzbogaciły zdecydowaną większość z sugerowa- nych przez nas pól badawczych, potwierdzając ich znaczenie dla poznawania Historia historii – zamiast wstępu 9 dziewiętnastowiecznej świadomości. Układ problemowy i hierarchia ważności proponowanych przez nas zagadnień zostały jednak znacząco przemodelowa- ne. Za ten owocny dialog serdecznie wszystkim Autorom tomu dziękujemy. Ujawnił on – w wyborze przedmiotu refleksji, profilowaniu zakresu badaw- czego oglądu, stylu narracji, oznaczeniu punktów wyjścia i dojścia historycz- noliterackiej mikroopowieści, szczegółowości ustaleń, doborze kontekstów, charakterze stawianych pytań – jak bardzo różnymi historykami literatury jesteśmy. A uczymy się przecież między innymi od bohaterów naszych artyku- łów. I to też jest jeden z wątków pisanych i opisywanych tu historii. Zaskoczeniem okazało się to, że skoncentrowanie uwagi na syntezach hi- storycznoliterackich jest niemożliwe bądź niewystarczające, bo równie ważne, czy nawet pilniejsze, są inne zadania. Cenna reprezentacja historii, dziejów i zarysów (Leonarda Sowińskiego, Michała Wiszniewskiego, Piotra Chmie- lowskiego, Stanisława Tarnowskiego, Bronisława Chlebowskiego, Antoniego Potockiego, Mariana Szyjkowskiego), która znajduje się w naszej książce, nie wyczerpuje wszystkich możliwości. Wielu autorów, w tym zapomnianych, cze- ka więc wciąż na nową lekturę. Mimo to w tomie wyraziście zarysowują się różne możliwości kontynuacji zagadnień podjętych przed laty przez Stefana Sawickiego2. Interesującym wsparciem uwag o rozmaitych modelach syntez i zasadach ich konstruowania jest spojrzenie na swoistość refleksji historycz- noliterackiej przez pryzmat pojawiających się w nich sądów na temat poezji, w konfrontacji z którą dokonywano w 2. połowie XIX wieku ważnych wybo- rów tożsamościowych. Kilkudziesięcioletni dystans czasowy, który dzieli przywoływane w książ- ce syntezy różnego rodzaju i przeznaczenia, pozwala zarejestrować zarów- no trwałość, jak i zmienność wyzwań, przed którymi stają tego typu prace. Przeformułowania i zmiany języka opisu domagają się przemiany dyskursu historycznoliterackiego kształtującego się na styku „pozytywistyczno-młodo- polskim”. Zapewne jednak, z punktu widzenia autorów 2. połowy XIX i po- czątku XX wieku, synteza historycznoliteracka nie jest formą „niemożliwą”3, ale trudną do zdefiniowania i napisania, a tym bardziej niedoskonałą, im więcej się od niej oczekuje. Podlega przy tym, co także zostało w tym tomie sproblematyzowane, „ideologicznej” mitologizacji. Zastanawiająca jest skala zainteresowania pisarstwem Stanisława Tarnowskiego, któremu poświęcono wiele uwagi, nie tylko w artykułach, w których jest on głównym bohaterem, lecz także w tych o Sienkiewiczu czy Chlebowskim. 2 Zob. S. Sawicki, Początki syntezy historycznoliterackiej w Polsce. O sposobach syntetycznego ujmowania literatury w 1 połowie w. XIX, Warszawa 1969. 3 Zob. K. Kasztenna, Z dziejów formy niemożliwej. Wybrane problemy historii i poetyki polskiej powojennej syntezy historycznoliterackiej, Wrocław 1995. 10 Urszula Kowalczuk, Łukasz Książyk W świetle zamieszczonych w książce artykułów jednym z najważniej- szych wyzwań historii literatury tworzonej przez przedstawicieli pokoleń do- chodzących do głosu w 2. połowie XIX i na początku XX wieku jest objęcie historycznoliteracką refleksją literatury dziewiętnastowiecznej. Z opisem hi- storycznoliterackim jest zatem kojarzona możliwość uporządkowania, zrozu- mienia i usensownienia najbliższej przeszłości lub współczesności. Ważne miejsce zajmuje tu problem ustosunkowywania się do tradycji romantycznej. Kluczowa i nierozstrzygalna okazuje się kwestia poznawczego dystansu – syn- teza ma pozwolić go uzyskać, ale też jest on niezbędny do jej zaistnienia. To zdecydowanie potęguje poczucie trudności zadania, przed którym staje histo- ryk literatury. Zarazem jednak komplikuje odpowiedź na pytanie o podział kompetencji między krytykiem literackim a historykiem literatury, skoro nie różni ich należący do teraźniejszości lub przeszłości obiekt zainteresowania. Jakkolwiek kwestia skomplikowania ówczesnej relacji między historią li- teratury a krytyką literacką należy do badawczych oczywistości, to okazuje się, że wciąż nie wszystko wiemy o różnych proponowanych wówczas ujęciach tych aktywności, uwzględniających odmienność ich kompetencji, stosunek do przedmiotu opisu, zakresy wpływu lub powody opozycyjności. Różnie można też więc je opisywać, pytając na przykład o oddziaływanie krytyki literackiej na historię literatury, o ślady świadomości historycznoliterackiej w ramach krytycznego projektu lektury, o potrzebę krytyki historiografii literackiej. Autorom tomu udało się uchwycić interesującą korelację między potrze- bą całościowego ujmowania dziejów literatury bądź ich etapu w rządzącym się własnymi (acz wciąż nieskodyfikowanymi) prawami dziele-syntezie a roz- praszaniem się, czy – patrząc z innej perspektywy – ustalaniem się refleksji historycznoliterackiej w monografiach, pojedynczych tekstach badawczych, krytycznych czy projektach popularyzatorskich. Doskonale to widać w arty- kułach poświęconych pracom Julii Dickstein-Wieleżyńskiej czy Kornelego Juliusza Hecka, działalności Marii Ilnickiej, tekstom Elizy Orzeszkowej i Aleksandra Tyszyńskiego, odczytom Wincentego Pola, krytykom „Przeglądu Powszechnego”, Złotej przędzy. Okazuje się zatem, że warto czynić testem historycznoliterackiej świadomości różne ówczesne prace związane z literatu- rą, traktując je jako obszary jej potencjalnego uobecniania się. Dlatego w na- szej książce polski dziewiętnastowieczny historyk literatury to, biorąc pod uwagę tylko niektórych: poeta, krytyk, profesor uniwersytecki, nauczyciel, siostra niepokalanka, redaktorka pisma. Możliwy jest też inny zestaw: badacz, kompilator, plagiator. W świetle zgromadzonych w książce tekstów dziewiętnastowieczną świa- domość historycznoliteracką, która ma szansę najlepiej ujawnić się w synte- zie dziejów literatury, określają: namysł nad ogólnymi tendencjami rozwoju Historia historii – zamiast wstępu 11 literatury skorelowanymi z przemianami kulturowymi; traktowanie literatu- ry jako wyrazu życia duchowego narodu połączone z pytaniami o charakter i komponenty kultury narodowej; poszukiwanie reguł ustalania spójnej opo- wieści, której cele wykraczają poza porządkowanie kumulującej się wiedzy; przekonanie, że ustalanie hierarchii autorów jest ważniejsze od periodyzacji, a wyjaśnianie pilniejsze od oceniania; uwzględnianie różnych potrzeb odbior- czych. Ówczesnej historycznoliterackiej praktyce stale towarzyszą też wątpli- wości. Jaka jest relacja między szczegółowymi ustaleniami badawczymi a syntezą historycznoliteracką? Czy prace monograficzne są wystarczająco zaawansowane, by uznać, że gotowy jest już materiał do spisywania dziejów literatury? Czy „historia literatury” może być tylko sumą dotychczasowych badań? Z czyich i w jakim zakresie – swoich czy cudzych – prac powinien ko- rzystać historyk literatury? Odrębny, choć łączący się na różne sposoby z innymi, krąg zagadnień wyznaczają artykuły, które badają korelację między specyfiką i jakością refleksji historycznoliterackiej a celami pedagogicznymi i edukacyjnymi w podręcznikach i pracach adresowanych do młodzieży (np. Antoni i Mikołaj Mazanowscy, Antoni Bądzkiewicz, Emilia Cyfrowiczówna). Wszystkich wymienionych powyżej kwestii nie można w pełni zrozumieć i oszacować ich wartości, jeśli nie pamięta się o utrudniającym wszelką pracę intelektualną działaniu cenzury. Od artykułu poświęconego tej problematyce rozpoczęliśmy więc komponowanie naszego tomu. Dopełnieniem wskazanych wyżej zagadnień są artykuły wprowadzające namysł nad polską literaturą i jej rozwojem z perspektywy obcych – Georga Brandesa i Williama Richarda Morfilla. Pozwalają one wskazać na znaczenie i ograniczenia ówczesnych strategii komparatystycznych. Koresponduje z ni- mi szkic o Marii Rakowskiej, pokazujący, że polskie historie literatur obcych mogą stanowić interesujący kontekst syntez literatury rodzimej. Osobne miejsce przypada w tomie tekstom, które różne problemy literatury po roku 1864 pokazują z czasowego dystansu. Choć mają one najskromniejszą ilościowo reprezentację, pozwalają upewnić się co do potrzeby podejmowania takich badań. Nasze wspólne wysiłki pokazały, że refleksja nad „historiami literatury polskiej” kształtującymi się w latach 1864–1914 musi być dziełem w toku – tak wiele jest tu kwestii do przemyślenie, sprawdzenia, odkrycia, zrozumienia. Sumując pojawiające się w książce zagadnienia, można zobaczyć, że wszystkie atrakcyjne i pojemne formuły, za pomocą których w ostatnich latach opisywa- no kondycję historii literatury – „inna historia literatury”, „możliwa historia literatury”, „historia literatury jako prowokacja”, „niebyła historia literatury”, 12 Urszula Kowalczuk, Łukasz Książyk historia literatury z perspektywy obcego4 – daje się z pożytkiem odnosić do dokonań 2. połowy XIX i początku XX wieku. A zatem przypomnijmy – choć to oczywistość – badając historie literatury tego czasu, odkrywamy genea- logię własnej dziedziny i naszych z nią kłopotów. Trafnie ujął je przed laty Kazimierz Wyka: Trud badacza literatury, jego zawody, jego klęski, ten trud jakże często przypomina łowcę motyli, kiedy je ściga z siatką w ręku! Podobnemu łowcy wystarczy jednak, skoro pochwycił on łuskoskrzydłego kolorystę. Badacz zaś pragnie, ażeby noszona prze- zeń sieć pojęć i uogólnień stawała się możliwie zbliżona do owej siatki barwnych plam i linearnych konstrukcji, którą obserwuje on u tych łuskoskrzydłych osobników5. Redaktorom tomu dany jest przywilej pierwszej lektury. Okazała się ona fascynująca poznawczo, bo oprócz wiedzy i intelektualnej przyjemności przy- niosła też wiele (ufamy, że twórczych) wątpliwości, potwierdzających trwałość i zmienność jednocześnie „dylematów historyka literatury”6, tych już rozpo- znanych i tych, które wciąż na nowo sobie uświadamiamy. Uporządkowaliśmy powierzone nam artykuły w sposób, który odzwier- ciedla, naszym zdaniem, najważniejsze kręgi problemowe. Widzieliśmy jednak także inne możliwości zestawień. Nasze zaproszenie do lektury tomu obejmu- je zatem także zachętę do innego łączenia wątków różnych historii. * * * W cytatach i tytułach z XIX i początku XX wieku zmodernizowano pi- sownię i interpunkcję zgodnie z obowiązującymi zasadami. W jednym arty- kule, co odnotowano osobnym przypisem, zachowano pisownię oryginalną. Urszula Kowalczuk Łukasz Książyk 4 Zob.: T. Walas, Czy jest możliwa inna historia literatury?, Kraków 1993; R. Nycz, Możliwa historia literatury, w: tegoż, Poetyka doświadczenia. Teoria – nowoczesność – literatura, Warszawa 2012; H.R. Jauss, Historia literatury jako prowokacja, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 1999; T. Walas, „Niebyła” historia literatury, w: Narracja i tożsamość (II). Antropologiczne problemy literatury, red. W. Bolecki, R. Nycz, Warszawa 2004; T. Walas, Oko innego/cudzoziemca jako możliwa perspektywa poznawcza literatury polskiej, w: Polonistyka bez granic, t. 1: Wiedza o lite- raturze i kulturze, red. R. Nycz, W. Miodunka, T. Kunz, Kraków 2010. 5 K. Wyka, O potrzebie historii literatury, w: tegoż, O potrzebie historii literatury. Szkice polo- nistyczne z lat 1944–1967, Warszawa 1969, s. 323. 6 Zob. H. Markiewicz, Dylematy historyka literatury, „Pamiętnik Literacki” 1986, z. 4.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Historie literatury polskiej 1864-1914
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: