Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00187 004997 12589673 na godz. na dobę w sumie
Humor. Krótkie Wprowadzenie 12 - ebook/pdf
Humor. Krótkie Wprowadzenie 12 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-755-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> literatura piękna >> komiks i humor
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

> KRÓTKIE WPROWADZENIE

- książki, które zmieniają sposób myślenia!

Humor to omówienie najważniejszych zagadnień dotyczących zjawiska, które niełatwo jednoznacznie zdefiniować. Czym jest humor? Dlaczego się śmiejemy? Czy rozbawienie jest emocją? Czy czarny humor jest etyczny?

*

Interdyscyplinarna seria KRÓTKIE WPROWADZENIE piórem uznanych ekspertów skupionych wokół Uniwersytetu Oksfordzkiego przybliża aktualną wiedzę na temat współczesnego świata i pomaga go zrozumieć. W atrakcyjny sposób prezentuje najważniejsze zagadnienia XXI w. - od kultury, religii, historii przez nauki przyrodnicze po technikę. To publikacje popularnonaukowe, które w formule przystępnej, dalekiej od akademickiego wykładu, prezentują wybrane kwestie.

Książki idealne zarówno jako wprowadzenie do nowych tematów, jak i uzupełnienie wiedzy o tym, co nas pasjonuje. Najnowsze fakty, analizy ekspertów, błyskotliwe interpretacje.

Opiekę merytoryczną nad polską edycją serii sprawują naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego: prof. Krystyna Kujawińska Courtney, prof. Ewa Gajewska, prof. Aneta Pawłowska, prof. Jerzy Gajdka, prof. Piotr Stalmaszczyk.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Humour: A Very Short Introduction Rada Naukowa serii Krótkie Wprowadzenie Jerzy Gajdka, Ewa Gajewska, Krystyna Kujawińska Courtney Aneta Pawłowska, Piotr Stalmaszczyk Redaktorzy inicjujący serii Krótkie Wprowadzenie Urszula Dzieciątkowska, Agnieszka Kałowska Tłumaczenie Jan Halbersztat Opracowanie redakcyjne Paweł M. Sobczak Skład i łamanie Munda – Maciej Torz Projekt typograficzny serii Tomasz Przybył Projekt okładki Katarzyna Turkowska Humour: A Very Short Introduction was originally published in English in 2014. This translation is published by arrangement with Oxford University Press. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego is solely responsible for this translation from the original work and Oxford University Press shall have no liability for any errors, omissions or inaccuracies or ambiguities in such translation or for any losses caused by reliance thereon © Copyright by Noël Carroll 2014 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 © Copyright for Polish translation by Jan Halbersztat, Łódź 2018 Publikacja sfinansowana ze środków Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07634.16.0.M Ark. wyd. 5,6; ark. druk. 8,25 Paperback ISBN Oxford University Press: 978-0-19-955222-1 ISBN 978-83-8088-754-1 e-ISBN 978-83-8088-755-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Dla Lorrie Moore, comedienne extraordinaire Spis treści Podziękowania Spis ilustracji Krótkie wprowadzenie 1. Właściwości humoru 2. Humor, emocje, poznanie 3. Humor i wartości Bibliografia i polecane lektury Indeks 9 11 13 15 65 85 123 129 Podziękowania Jestem niezmiernie wdzięczny następującym osobom za ich komentarze i sugestie dotyczące tej pracy: Joan Acocella, Aar- onowi Smutsowi, Alexowi Orensteinowi, Jessemu Prinzowi, Ro- bertowi C. Robertsowi, Johnowi Deighowi, Marcie Nussbaum, Paulowi Woodruffowi, Nancy Sherman, Charlesowi Nussbau- mowi, Jenefer Robinson, Gregory’emu Curriemu, Bence’owi Nanayowi, Johnowi Kulvickiemu, Annie Riberio, Amy Coplan, Cynthii Freeland, Peterowi Kivy’emu, Jerroldowi Levinsonowi, Kathy Higgins, Markowi Rollinsowi, Stephenowi Neale’owi, Alvinowi Goldmanowi, Holly Goldman, Barbarze Montero, Danowi Jacobsonowi, Zedowi Adamsowi, Robertowi Steckero- wi, Matthew Kieranowi, Stefanowi Baumanowi, Paulowi Tay- lorowi, Margaret Moore, Annette Barnes, Palomie Atencia-Li- nares, Barry’emu Smithowi oraz słuchaczom University of Texas w Austin, Texas Tech University, University of Cincinnati, Rut- gers University, Marist College, State University of New York w  Oneonta, The New School, Ohio University, University of Leeds, London Aesthetics Forum oraz studiów podyplomowych City University of New York. Ci ludzie naprawdę starali się tem- perować moje błędne i autodestrukcyjne skłonności, ale – mimo wszelkich starań – nie udało im się. Spis ilustracji 1. Buster Keaton, Rozkosze gościnności Metro/The Kobal Collection 2. Rysunek Roberta Mankoffa © Robert Mankoff/The Cartoonbank 3. Charlie Chaplin, Gorączka złota © Photos 12/Alamy 24 26 78 Krótkie wprowadzenie Książka ta opowiada o humorze – jego właściwościach i zna- czeniu. Humor występuje w każdej ludzkiej kulturze, a myśli- ciele dyskutują o nim już od ponad dwóch tysięcy lat. Jak można się było spodziewać, stał się on także tematem wielu literackich opracowań. Zadaniem niniejszej książki jest krótkie wprowa- dzenie Czytelnika w tę dyskusję. Rozdział pierwszy koncentruje się na właściwościach hu- moru. Analizowane są tam główne teorie dotyczące humoru – w nadziei, że pojawiające się między nimi różnice podkreślą najistotniejsze cechy tego zjawiska. Ostatecznie najwięcej uwagi w tym rozdziale poświęcono wyjaśnieniu zjawiska humoru po- przez teorię niespójności, ponieważ teorie takie (i inne z nich się wywodzące) przez większość filozofów i psychologów traktowa- ne są jako najbardziej obiecujące. Próbowałem dotrzeć do właściwości humoru poprzez zdefi- niowanie rozbawienia – stanu umysłu, jaki humor ma sprowo- kować. Obecnie częstokroć patrzy się krzywo na podejście de- finicyjne, ale ja będę bronił mojego wyboru, ponieważ uważam, że dzięki tej metodzie możemy wydobyć ukryte cechy tego, co staramy się objaśnić. I nawet jeśli nasze definicje są zbyt wąskie, w rezultacie poznajemy kolejne aspekty zjawiska. Wierzę także, że teoria niespójności – nawet jeśli nie jest w pełni zadowalająca – dostarcza nam heurystycznych narzędzi przydatnych dla przyszłych badań nad komizmem, prowadząc nas w stronę zmiennych, którymi powinniśmy się zająć, kiedy ba- damy np. narracje humorystyczne. W ten sposób wykorzystanie Krótkie wprowadzenie 13 teorii niespójności jako metody heurystycznej może utorować drogę kolejnym, nadrzędnym teoriom. Nacisk na niezgodności kładę jednak nie tylko ze względu na teoretyków, ale także z myślą o zaciekawionych czytelnikach. Założenie niezgodności stanowi jedną z wyjątkowo użytecznych metod odkrywania tajemnic humoru, jakie spotyka się codzien- nie w  formie żartów, humorystycznych komiksów, rysunków, sitcomów itp. Wykorzystując przytoczone przykłady niezgodno- ści wraz z zaproponowaną teorią, można dotrzeć do głębi dow- cipu, który się słyszy i widzi, a także uzyskać istotne wskazówki, w jaki sposób konstruować humor. Pod tym względem teoria niespójności ma ogromną, praktyczną wartość użytkową. Rozdział drugi bada relację między humorem a emocjami i poznaniem. Rozpoczynam od rozważań na temat kwestii, czy rozbawienie jest emocją. Może się wydawać, że to dość osobliwy punkt wyjścia, jednak przez ostatnie dziesięciolecia poczyniono znaczne postępy w analizie emocji. Dlatego też jeśli rozważamy rozbawienie jako emocję, możemy wykorzystać wiedzę psycho- logów i filozofów umysłu, odkrywając, w jaki sposób wpisuje się ono w ten model. Dzięki takim podstawom przejdziemy gładko nie tylko do badania poznawczych i emocjonalnych wymiarów humoru, ale także do dyskusji o jego znaczeniu w najważniej- szych zainteresowaniach ludzkości. W rozdziale trzecim zajmę się relacjami między humorem a wartościami, zwłaszcza z punktu widzenia ich funkcji społec- znych. Humor, wraz z  rozbawieniem, jakie mu towarzyszy, odgrywa znaczącą rolę w  tworzeniu społeczności. Może roz- powszechniać lub wdrażać normy. Ale jego społeczna funkc- ja wywołuje także pewne pytania etyczne. Kiedy humor jest nieetyczny? Czy śmianie się z  niemoralnego humoru też jest niemoralne? Czy moralne niedoskonałości humoru czynią go mniej śmiesznym? Te pytania są szczególnie istotne w naszych czasach, kiedy rozprzestrzeniają się opinie tzw. politycznej poprawności i  gdy wielu współczesnych komików wydaje się poświęcać odpowiadaniu na tę siłę, starając się za wszelką cenę być w tej kwestii coraz bardziej nowatorskimi. Rozdział 1 Właściwości humoru Dublińczyk o imieniu Pat wchodzi do baru w Nowym Jorku i zama- wia trzy szklaneczki Jamesona. Wypija je i zamawia kolejne trzy itd. W końcu barman pyta Pata, dlaczego zawsze zamawia whiskey w ta- kich zestawach. Pat odpowiada, że lubi wyobrażać sobie, że pije ze swo- imi dwoma braćmi, którzy są daleko stąd – jego starszy brat jest obecnie w Galway, a młodszy w Sydney. Wkrótce Pat staje się stałym klientem baru i każdego dnia, gdy tylko wchodzi, barman stawia przed nim trzy drinki. Ale pewnego dnia Pat podchodzi do baru i mówi: „Tylko dwa kieliszki dzisiaj”. „Moje kondolencje”, odpowiada barman. „Z jakiego powodu?” dziwi się Pat. „Zamówiłeś tylko dwie szklaneczki. Czy nie oznacza to, że jeden z twoich braci zmarł?”. „Nieee, skądże, chodzi o mnie – rzuciłem picie”. Jeśli uważasz ten żart za zabawny, możemy założyć, że znaj- dujesz się w stanie, który nazwiemy rozbawieniem, a którego przedmiotem jest humor. Oznacza to, że humor, właśnie taki, jaki został przedstawiony w  powyższym dowcipie, prowadzi wprost do rozbawienia. Dla naszych celów potraktujemy rozbawienie jako stan emo- cjonalny. Twierdzenie to spróbujemy udowodnić w  kolejnym rozdziale. Na razie zaufajmy po prostu założeniu, że rozbawienie jest stanem emocjonalnym, takim jak strach czy gniew, i zobacz- my, co uda się zrobić z tą hipotezą. Emocje są ocenami poszczególnych przedmiotów, które są nadawane według kryteriów adekwatności i  powodują okre- ślone fenomenologiczne i/lub fizjologiczne stany w podmiocie Właściwości humoru 15 doświadczającym emocji. Mój strach odnosi się do konkretne- go obiektu, tarantuli w moim śpiworze, a stworzenie to spełnia kryterium bycia niebezpiecznym; dlatego też oceniam je nega- tywnie – i to powoduje, że dreszcz przechodzi przez całe moje ciało. Podobnie rozbawienie to emocja odnosząca się do kon- kretnych przedmiotów czy zjawisk, takich jak powyższy żart, które spełniają określone kryteria (będzie o nich jeszcze mowa). Oceny tego typu prowadzą do przyjemności i  doświadczenia beztroski, która wiąże się ze zwiększoną aktywnością sieci na- grody w układzie limbicznym mózgu. Ogólną nazwą wszystkich zjawisk budzących rozbawienie jest humor. O tym myśleliśmy, mówiąc wcześniej, że humor jest przedmiotem rozbawienia jako emocji. Słowo „humor” pochodzi z łaciny i oznaczało niegdyś ciecz, płyn, w tym także płyny ustrojowe. Starożytni lekarze utrzymy- wali, że zdrowie zależy od równowagi między czterema płynami ciała: krwią, flegmą, żółcią oraz czarną żółcią. Gdy te fluidy nie równoważą się, różne cechy osobowości ulegają uwypukleniu; na przykład, nadmiar krwi sprawia, że ktoś jest pełen nadziei lub staje się sangwinikiem. W ten sposób „humor” zaczęto łączyć z ideą osoby, której temperament odbiega od normy. Tacy lu- dzie traktowani byli jako ekscentrycy, do XVI wieku uważano ich za śmiesznych – i dlatego stanowili doskonały przedmiot na- śladowania przez aktorów komediowych. W rezultacie, „humor” przekształcił się w to, co robią humoryści. (Co ciekawe, angielskie słowo zaniness – oznaczające dziwac- two, wariactwo – przeszło etymologicznie podobną drogę. Na początku stanowiło nazwę błazeńskich naśladowców, a następ- nie przekształciło się w cechę samą w sobie). Nie ulega wątpliwości, że humor jest wszechobecnym ele- mentem ludzkiego życia. Można znaleźć go wszędzie – w pracy i podczas zabawy, w sprawach prywatnych i publicznych. Cza- sami kreujemy go sami, a często płacimy innym, by stworzyli go dla nas – dramaturgom, pisarzom, filmowcom, artystom stand-upowym, klaunom itp. Według niektórych, na przykład Rabelais’go, humor to cecha wyróżniająca ludzi, właściwa tyl- 16 Humor ko dla naszego gatunku, choć niektórzy naukowcy twierdzą, że niektóre szympansy nauczone języka migowego bawiły się w ka- lambury i czerpały z tego radość. Ale nawet jeśli humor nie jest wyłącznie ludzkim wymysłem, wydaje się niemal uniwersalnym składnikiem ludzkich społeczeństw. Nic też dziwnego, że od lat stanowi temat dyskusji, zwłaszcza wśród części myślicieli na tyle ambitnych, by próbować skomentować każdy aspekt ludzkiego życia. W dialogu Fileb Platon twierdzi, że śmiech, który towarzyszy humorowi jest wymierzony w wady, zwłaszcza w nieznajomość samego siebie. Oznacza to, że śmiejemy się z ludzi, którzy nie podążają za Sokratejskim powiedzeniem „poznaj samego siebie”, za to sami siebie oszukują, wyobrażając sobie, że są mądrzejsi, wyżsi, silniejsi albo odważniejsi niż w rzeczywistości. Dlatego też, według Platona, rozbawienie zawiera element złej woli. Państwo wyraża nieufność wobec humoru. Filozof bał się, że może on doprowadzić do napadów „niepohamowanego śmie- chu”, jak nazywał to Homer, a Platon oczywiście traktował po- dejrzliwie wszystko, co przyczyniało się do utraty racjonalnej samokontroli. Z tego powodu w Państwie odradzał kultywowa- nie śmiechu klasie strażników i namawiał, by nie narażać ich na widok śmiejących się bogów i bohaterów. Arystoteles – podobnie jak jego mentor, Platon – definiuje humor jako formę nadużycia. W Poetyce wyraża przypuszcze- nie, że komedia bierze swoje początki z obelgi. Być może chodzi o grecką wersję tego, co praktykują dziś Afroamerykanie, czyli bitwy na obelgi, takie jak „Toast”, „Dozen” czy „Yo’ Momma” („Twoja stara”, na przykład: „Twoja stara jest tak gruba, że po- trzebuje dwóch kodów pocztowych”). Arystoteles utrzymywał, że teatralna komedia przedstawia ludzi jako gorszych niż prze- ciętni. W przeciwieństwie do Platona, Arystoteles znajduje jednak w cnotliwym życiu miejsce na humor, ponieważ takie życie po- winno obejmować także żartobliwe rozrywki – przeciwwagę dla codziennych czynności. W Etyce nikomachejskiej filozof zaleca, by człowiek dowcipny znalazł złoty środek pomiędzy nadmierną Właściwości humoru 17 żartobliwością kpiarza a brakiem poczucia humoru, charakte- rystycznym dla gbura. Przestrzega ponadto, że śmiech osoby cnotliwej musi być taktowny i umiarkowany. Arystoteles zga- dza się z Platonem, że śmiech może wymknąć się spod kontroli, ostrzega zatem cnotliwego człowieka przed niebezpieczeństwem błazenady – niezdolności do oparcia się pokusie prowokowania śmiechu, bez względu na okoliczności oraz przedsięwzięte środ- ki. Taką osobę z trudem można by uznać za godnego zaufania obywatela. Podobną nieufność wobec humoru można znaleźć u Epikteta i stoików, którzy – podobnie jak Platon – cenili emocjonalną sa- mokontrolę. Ojcowie Kościoła, tacy jak Ambroży z Mediolanu czy Hieronim ze Strydonu, przejęli stoicką podejrzliwość wobec śmiechu – mimo że wydaje się, iż sam Jezus go cenił. Już powyższa lista znakomitości wskazuje na to, że kwestia humoru była poruszana przez wielu wybitnych myślicieli – nie tylko zresztą tych już wymienionych, ale także Kartezjusza, Pascala, Hobbesa, Kanta, Hegla, Hazlitta, Schopenhauera, Kierkegaarda, Freuda, Bergsona i Koestlera, by wspomnieć tylko kilku. Z ich pism wyłoniło się konkretne, powracające, teore- tyczne podejście do humoru. A najlepszym sposobem, by zro- zumieć naturę tej bestii jest zbadanie mocnych i słabych stron wybranych teorii humoru. Teorie humoru Jak wcześniej stwierdziłem, humor nieodłącznie wiąże się z rozbawieniem. Dlatego jednym ze sposobów objaśniania na- tury humoru jest przeanalizowanie tego, co daje początek emo- cjonalnemu stanowi rozbawienia – i cofanie się od tego miejsca. Humor będzie wtedy obejmować te cechy rozbawienia, które odpowiadają za sprowokowanie tego stanu. Najważniejszymi teoriami zajmującymi się tym, co powodu- je rozbawienie są: teoria wyższości, teoria niespójności, teoria uwalniania napięcia, teoria zabawy oraz teoria dyspozycyjności. 18 Humor
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Humor. Krótkie Wprowadzenie 12
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: