Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00184 010874 16984216 na godz. na dobę w sumie
Idea Funkcjonalność Chaos - ebook/pdf
Idea Funkcjonalność Chaos - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 161
Wydawca: Self Publishing Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-933053-1-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Żyjemy w świecie bez wielkich idei politycznych. Możemy nawet powiedzieć o śmierci wielkich idei społecznych. Wydaje się jednak, że idee stanowiły zawsze paliwo rozwoju człowieka, głęboką motywację do działania, do wyjścia poza mały komfort codzienności i dzisiaj pozbawieni siły idei zagubiliśmy się.
Ta praca nie jest jednak historią jakieś idei, ale próbą zrozumienia, jaką rolę idea odgrywa w funkcjonowaniu i rozwoju.

PDF bez DRM - Format strony dostosowany do czytników książek elektronicznych

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

9 WPROWADZENIE Autor postawił sŚbie za cel śrze(cid:339)ledzenie rŚli, jak(cid:266) Śdgrywa funkcjŚnalnŚ(cid:339)ć w kŚnstruŚwaniu i ewolucji idei politycznych. SkŚncentrŚwanŚ si(cid:281) na dwóch okresach – zdaniem autora – kluczo- wych dla rŚzwŚju nŚwŚ(cid:367)ytnych idei śŚlitycznych. Pierwszym — powstanie w Śkresie O(cid:339)wiecenia w miar(cid:281) jednŚlitegŚ i śŚwszechnegŚ publicznego obrazu zjawisk politycznych oraz drugim — kiedy po II wŚjnie (cid:339)wiatŚwej dŚszłŚ dŚ rŚzwŚju teŚrii cha- Śsu, która śŚdwa(cid:367)yła Ś(cid:339)wieceniŚwe aksjomaty stanŚwi(cid:266)ce podstawy dotychczasowych idei poli- tycznych. Te dwa Śkresy s(cid:266) śrzełŚmŚwe, cŚ zo- stanie śŚni(cid:367)ej śrzedstawione, dla zrozumienia i śŚznania zachŚdz(cid:266)cy zmian, a tak(cid:367)e zrŚzumienia ich wewn(cid:281)trznej lŚgiki w Śbr(cid:281)bie idei śŚlitycz- nych. Pytanie Ś lŚgik(cid:281) zachŚdz(cid:266)cych zmian jest wła- (cid:339)ciwie śytaniem Ś funkcjŚnalnŚ(cid:339)ć. Czy drŚga, jak(cid:266) przebywa ludzkŚ(cid:339)ć i twŚrzŚne śrzez ni(cid:266) sśŚłe- cze(cid:318)stwa s(cid:266) zdeterminŚwane z góry, czy mŚ(cid:367)e s(cid:266) Śna efektem Śkre(cid:339)lŚnegŚ ła(cid:318)cucha śrzyczynowo- skutkowego? A wtedy, czy mamy do czynienia z ewŚlucj(cid:266) ukierunkŚwan(cid:266)? DŚkŚnanŚ tutaj śróby uchwycenia przyczyn dwóch śrzełŚmów w my(cid:339)le- niu człŚwieka w Śdniesieniu dŚ lŚgiki rŚzwŚju 10 kultury, a zwłaszcza jej sśecyficznegŚ twŚru, jakim jest sśŚłecze(cid:318)stwŚ i śrzestrze(cid:318) idei śŚlitycznych. Zdaniem autŚra nale(cid:367)y tak(cid:367)e wyra(cid:365)nie zazna- czyć, (cid:367)e śrzedmiŚtem niniejszej śracy jest zjawi- sko funkcjonalno(cid:339)ci i jegŚ rŚla w śŚwstawaniu i ewolucji idei politycznych, a nie naukowa kon- ceścja funkcjŚnalizmu, która jest wykŚrzystywana dŚ kŚnstruŚwania niektórych dŚktryn śŚlitycz- nych (śŚwrócimy dŚ tegŚ w(cid:266)tku w rozdziale: „Sta- bilna” niestabilnŚ(cid:339)ć systemów śŚlitycznych i jej kŚnsekwen- cje dla idei sśŚłecznych, s. 136 ). ich wśływŚwi na śŚwstawanie Na śublikacj(cid:281) składaj(cid:266) si(cid:281) trzy eseje, które chŚć s(cid:266) ze sŚb(cid:266) śŚwi(cid:266)zane, tŚ mŚ(cid:367)na czytać Śddzielnie. Esej pierwszy (IDEA) jest śŚ(cid:339)wi(cid:281)cŚny ograni- czeniom i uwarunkowaniom ludzkiego poznania, a tak(cid:367)e idei. Zwłaszcza w Śbr(cid:281)bie (cid:367)ycia sśŚłeczno-politycz- nego. W konsekwencji trzeba zadać śytanie o rol(cid:281) funkcjŚnalnŚ(cid:339)ci, jakŚ elementu weryfikuj(cid:266)cegŚ śŚszczególne idee w śrzestrzeni śraktyki śŚlitycz- nej. Esej kŚ(cid:318)czy si(cid:281) śrób(cid:266) dŚkładnegŚ zdefinio- wania funkcjŚnalnŚ(cid:339)ci, a przede wszystkim jej roli w powstawaniu i ewolucji idei politycznych. Drugi esej (FUNKCJONALNO(cid:338)Ć) przedstawia pierwszy „śrzełŚm” — Ś(cid:339)wieceniŚwe zwyci(cid:281)stwŚ wiary w rŚzwój nauki, zwi(cid:266)zane z rŚzwŚjem no- wŚ(cid:367)ytnych nauk śrzyrŚdniczych, które zacz(cid:281)ły formułŚwać śrawa funkcjŚnŚwania (cid:339)wiata Śtacza- j(cid:266)cegŚ człŚwieka w j(cid:281)zyku matematyki. PrŚces ten 11 rozpocz(cid:281)li KŚśernik i Galileusz, matematyzuj(cid:266)c astrŚnŚmi(cid:281) (ŚddzielŚn(cid:266) Śd tej chwili Śd astrŚlo- gii). Pó(cid:365)niej śrzyszła kŚlej na fizyk(cid:281) i inne nauki empiryczne. Dzi(cid:281)ki zastosowaniu matematyki wszelkie zjawiska zacz(cid:281)tŚ rŚzśatrywać w katego- riach ilo(cid:339)ciŚwych, stŚsuj(cid:266)c śŚwszechnie metŚdy statystyczne.1 W ten sśŚsób narŚdził si(cid:281) redukcjŚnizm — podstawowe stanowisko naukowe obŚwi(cid:266)zuj(cid:266)ce dŚ dzisiaj w śrzyrŚdŚznawstwie. U (cid:365)ródeł reduk- cjŚnizmu le(cid:367)y śrzekŚnanie, (cid:367)e istnienie i wła(cid:339)ci- wŚ(cid:339)ci Śbiektów złŚ(cid:367)Śnych s(cid:266) redukŚwalne i s(cid:266) Śdzwierciedleniem wła(cid:339)ciwŚ(cid:339)ci ich cz(cid:281)(cid:339)ci. Na podstawie takiego rozumowania napotkany obiekt zŚstaje rŚzłŚ(cid:367)Śny na śŚszczególne cz(cid:281)(cid:339)ci składo- we. PŚ rŚzśŚznaniu cz(cid:281)(cid:339)ci śŚdstawŚwych Śdbu- dŚwuje si(cid:281) Śbraz całŚ(cid:339)ci jakŚ śŚchŚdnej elemen- tów śierwŚtnych. Przez Śstatnie trzysta lat takie śŚdej(cid:339)cie ŚdnŚsiłŚ sukcesy. (cid:364)ródłem triumfu jest wła(cid:339)nie funkcjŚnalnŚ(cid:339)ć takiegŚ śŚdej(cid:339)cia, śŚzwo- liłŚ ŚnŚ bŚwiem w zadŚwalaj(cid:266)cy sśŚsób Śdśo- wiedzieć na stawiane śytania. Nie mŚ(cid:367)e wi(cid:281)c dzi- wić szybkie zaadŚśtŚwanie tej metŚdy dŚ nauk 1 M. Tempczyk, Teoria chaosu a filozofia, Warszawa 1998, s. 162. 2 Tam(cid:367)e, s. 198. 3 I. Prigogine, I. Stengers, Z chaŚsu ku śŚrz(cid:266)dkŚwi. NŚwy dialŚg 12 sśŚłecznych, a nawet dŚ śŚszukiwania rŚzwi(cid:266)za- nia śŚdstawŚwych zagadnie(cid:318) filŚzŚficznych.2 O(cid:339)wiecenie wśrŚwadza nauk(cid:281) w dziedzin(cid:281) na- uk sśŚłecznych i śŚszukuj(cid:281) naukŚwej kŚnstrukcji (cid:367)ycia śŚlitycznegŚ. Sama nauka tak(cid:367)e si(cid:281) jednak zmienia. Do tego stŚśnia, i(cid:367) w śewnym mŚmencie wydawałŚ si(cid:281), (cid:367)e wszelkie nierozwi(cid:266)zywalne trudnŚ(cid:339)ci wynikaj(cid:266) z niedŚkładnŚ(cid:339)ci śŚmiarów, z niedŚkładnŚ(cid:339)ci, któr(cid:266) uda si(cid:281) w kŚ(cid:318)cu rŚzwi(cid:266)zać lub zminimali- zŚwać. DŚminŚwałŚ śrze(cid:339)wiadczenie, (cid:367)e w kŚ(cid:318)cu uda si(cid:281) stwŚrzyć mŚdele zjawisk tak skŚmśliko- wanych, jak sśŚłecznŚ(cid:339)ć ludzka. DŚskŚnały śrzy- kład takiegŚ rŚzumŚwania śrzytacza Ilya PrigŚgi- ne: „PanŚwałŚ śrzekŚnanie, (cid:367)e układy całkŚwalne, czyli układy redukŚwalne dŚ cz(cid:266)stek swŚbŚdnych s(cid:266) śrŚtŚtyśem układów dynamicznych. PŚkŚlenia fizyków i matematyków usilnie starały si(cid:281) znale(cid:365)ć dla ka(cid:367)degŚ tyśu układu «wła(cid:339)ciwe» zmienne, które śŚzwŚliłyby wyeliminŚwać Śddziaływania. Jednym z takich szerŚkŚ badanych śrzykładów byłŚ zagadnienie trzech ciał — najwa(cid:367)niejszy mŚ(cid:367)e śrŚblem w histŚrii dynamiki. JegŚ ilustracj(cid:266) jest ruch Ksi(cid:281)(cid:367)yca, na który wśływ ma zarównŚ Ziemia, jak i SłŚ(cid:318)ce. CzyniŚnŚ niezliczŚne śróby, 2 Tam(cid:367)e, s. 198. 13 by wyrazić ten śrŚblem w śŚstaci układu całko- walnegŚ, dŚ czasu, gdy śrzy kŚ(cid:318)cu dziewi(cid:281)tnaste- gŚ stulecia Bruns i PŚincaré wykazali, (cid:367)e jest tŚ niemŚ(cid:367)liwe. (...) Śddziaływa(cid:318) nieśŚdŚbna wyeli- minŚwać. (...) PrzyrŚda — ewŚlucja ró(cid:367)nŚrŚdna, interaktywna — Śśiera si(cid:281) śróbŚm zredukŚwania jej dŚ bezczasŚwegŚ, uniwersalnegŚ schematu.”3 RŚla funkcjŚnalnŚ(cid:339)ci w śróbach naukŚwegŚ śŚdej(cid:339)cia dŚ śrŚblemów sśŚłecznych s(cid:266) przed- stawione na śrzykładzie trzech my(cid:339)licieli i teŚrety- ków sśŚłecznych w rŚzdziale TeŚretycy Ś(cid:339)wieceniŚwegŚ spŚłecze(cid:318)stwa i śŚlityki. Ostatni esej (CHAOS) jest śŚ(cid:339)wi(cid:281)cŚny mŚ(cid:367)li- wo(cid:339)ci(cid:266) rŚzwi(cid:266)zania Śgranicze(cid:318) redukcjŚnizmu odkrytych wraz z pojawieniem si(cid:281) teŚrii chaŚsu, która w czasach nam wsśółczesnych wyśiera śo- wŚli, jeszcze niedawnŚ wszechŚbŚwi(cid:266)zuj(cid:266)cy, re- dukcjonizm. Jest tŚ tak(cid:367)e śróba śrzedstawienia, w jaki sśŚsób ŚgraniczŚnŚ(cid:339)ć dŚtychczasŚwegŚ podej(cid:339)cia zrŚdziła śŚtrzeb(cid:281) wyj(cid:339)cia śŚza uwarun- kowania, z jakich si(cid:281) zrŚdziła. ZgŚdnie z nŚwŚ powstałym śŚdej(cid:339)ciem zŚstaje jednak utrzymana rŚla (cid:339)wiadŚmŚ(cid:339)ci Śgranicze(cid:318), która prowokuje poszukiwania badacza. W śełnych śasji słŚwach opisuje to Jantsch: 3 I. Prigogine, I. Stengers, Z chaŚsu ku śŚrz(cid:266)dkŚwi. NŚwy dialŚg człŚwieka z śrzyrŚd(cid:266), Warszawa 1990, s. 86. 14 „Jednak w twŚrzeniu nŚwych śŚrz(cid:266)dków w (cid:339)wiecie idei istŚtn(cid:266) rŚl(cid:281) Śdgrywaj(cid:266) równie(cid:367) rela- cje i autokataliczne reakcje, o pozajednostkowym, a wi(cid:281)c równie(cid:367) i pozamentalnym charakterze. DlategŚ [mówimy]4 o „ekŚlŚgii idei”. TwŚrz(cid:266) si(cid:281) zwi(cid:266)zki śŚmi(cid:281)dzy śierwŚtnie mentalnymi struktu- rami. Nast(cid:281)śnie zwi(cid:266)zki te twŚrz(cid:266) wi(cid:281)ksze kŚm- pleksy: «idee. Plany, (cid:339)wiatŚśŚgl(cid:266)dy i ideŚlŚgie zawieraj(cid:266)ce wartŚ(cid:339)ci, czy całe systemy wartŚ(cid:339)ci mŚg(cid:266) teraz wchŚdzić w śrŚcesy wymiany. WśrŚwadzaj(cid:266) [przez to] do gry wiele elementów nŚwŚ(cid:339)ci.» WchŚdz(cid:266)c w te zwi(cid:266)zki śierwŚt- ne mentalne struktury uniezale(cid:367)niaj(cid:266) si(cid:281) Śd śŚd- miŚtu, staj(cid:266) si(cid:281) «wyemancypowanymi strukturami men- talnymi». PrŚcesy te maj(cid:266) równie(cid:367) samŚŚrganizuj(cid:266)- cy si(cid:281) charakter. Ich śrzebieg jest w istŚtnej mierze niezdeterminowany poziomem mentalnym. Po- wi(cid:281)ksza tŚ niezdeterminŚwanie, tj. wŚlnŚ(cid:339)ć idei, które ju(cid:367) jakŚ struktury mentalne s(cid:266) w śewnym stŚśniu wŚlne, s(cid:266) śrzecie(cid:367) efektem wŚlnych aktów osoby: «nasze struktury mentalne mŚg(cid:266), z zasady, uczestniczyć w dalekŚ wi(cid:281)kszej wŚlnŚ(cid:339)ci w tej ekŚlŚgii idei.» Zatem śŚwstaj(cid:266)ce ekŚsystemy idei maj(cid:266) samŚŚr- ganizuj(cid:266)cy charakter. Przykładem takich kŚmślek- 4 W kwadratowych nawiasach umieszczono komentarze M. BŚgusza, je(cid:339)li jest inaczej jest tŚ zaznaczŚne ŚdśŚwiednim przypisem. 15 sów symbŚlicznych na du(cid:367)(cid:266) skal(cid:281) [s(cid:266)] «makrostruk- tury religii i ideologii».”5 Paradoksalnie, szeroko prowadzone badania statystyczne dŚśrŚwadziły dŚ zakwestiŚnŚwania podstaw samej statystyki. Obecnie mŚ(cid:367)na badać i śrzewidywać działanie układów Ś skŚmślikŚwanej dynamice. MŚdele takie śrzestaj(cid:266) być jednak jednŚznaczne, mimŚ (cid:367)e śŚdaj(cid:266) wiele infŚrmacji Ś analizŚwanych układach. Z innej strŚny, nauka ma Ś wiele wi(cid:281)ksze mŚ(cid:367)li- wŚ(cid:339)ci wynajdywania regularnŚ(cid:339)ci w śŚszczegól- nych grupach danych i dzi(cid:281)ki temu tŚ, czegŚ do- wiadujemy si(cid:281) z teŚrii (intuicji), i tŚ, cŚ mŚ(cid:367)na wykryć Śbserwacyjnie (naukowo), uśŚdŚbnia si(cid:281) dŚ siebie. MŚdel, jakŚ taki, śrzestaje być niezast(cid:266)- śiŚnym narz(cid:281)dziem naukŚwegŚ śŚznania. W śo- wszechnie wyst(cid:281)śuj(cid:266)cych układach niestabilnych i nieliniowych mŚdel si(cid:281) nieśŚtrzebny w mŚmencie, kiedy dane uzyskane za jegŚ śŚmŚc(cid:266) s(cid:266) zgodne z wynikami uzyskanymi bez potrzeby znajŚmŚ(cid:339)ci mechanizmów ich działania, śrzy czym cz(cid:281)stŚ sam ten mechanizm jest niemŚ(cid:367)liwy staje 5 E. Jantsch, The self-Organizing Universe. Scientific and Human Implication of the Emerging Parading of Evolution, Oxford 1989. [za:] A. Nobis, Melanezyjska wymiana Kula. Ewolucja kultury i jej teorii, WrŚcław 1993, s. 188. 16 dŚ zrŚzumienia lub istŚt(cid:266) jegŚ działania jest cha- ŚtycznŚ(cid:339)ć.6 W tej pracy wykorzystano wiele informacji i schematów zaczerśni(cid:281)tych z prac spoza dziedzi- ny śŚlitŚlŚgii, ale autŚr zawsze miał w śami(cid:281)ci (cid:339)wiadŚmŚ(cid:339)ć, (cid:367)e musi tŚ być śraca śŚlitŚlŚgiczna. Je(cid:367)eli nawet czasami wywód mŚ(cid:367)e si(cid:281) Śddalać Śd zagadnie(cid:318) śŚjmŚwanych tradycyjnie za śŚlitŚlo- giczne, to zawsze jest to podyktowane przez logi- k(cid:281) wywŚdu, maj(cid:266)c(cid:266) na celu stwŚrzenie wniŚsków ŚdnŚsz(cid:266)cych si(cid:281) dŚ śrzedmiŚtu śŚlitŚlŚgii. Takie śŚst(cid:281)śŚwanie jest śŚdyktŚwane śra- gnieniem unikni(cid:281)cia śułaśki sśecjalizacji (i zwi(cid:266)- zanych z ni(cid:266) Śgranicze(cid:318)), tak cz(cid:281)stej we wsśółcze- snej nauce, scharakteryzowanej przez Murraya Gell-Manna: „(...) ludzie musz(cid:266) śŚrzucić śrzekŚnanie, (cid:367)e śŚwa(cid:367)na śraca śŚlega wył(cid:266)cznie na śilnŚwaniu dŚbrze Śkre(cid:339)lŚnych śrŚblemów w w(cid:266)skiej sśecjal- nŚ(cid:339)ci, natŚmiast rŚzwa(cid:367)ania na temat całŚ(cid:339)ci nale- (cid:367)y śrŚwadzić wył(cid:266)cznie na śrzyj(cid:281)ciach. Praca nad integracj(cid:266) nie cieszy si(cid:281) dŚstatecznym szacunkiem w (cid:367)yciu akademickim i w Śśinii biurŚkratów.”7 6 [Za:] Tempczyk, opr. cyt., s. 174. 7 M. Gell-Mann, Kwark i jaguar, Warszawa 1995. [za:] P. Coveney, R. Higfield, Granice złŚ(cid:367)ŚnŚ(cid:339)ci. PŚszukiwania po- rz(cid:266)dku w chaŚtycznym (cid:339)wiecie, Warszawa 1997, s. 28.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Idea Funkcjonalność Chaos
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: