Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00183 005983 12598152 na godz. na dobę w sumie
Imię Pani - ebook/pdf
Imię Pani - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Manufaktura Tekstów Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-945880-8-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> kryminał, sensacja, thriller >> kryminał
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Jest 18 grudnia 1934 roku. Komisarz kryminalny Gustav Dewart wypoczywa w Grüssau (Krzeszowie), korzystając z gościny opata benedyktynów. Urlop ma mu pomóc w odzyskaniu sił nadwątlonych rodzinnym dramatem, ale pobyt wśród mnichów zaczyna go męczyć.
Żeby nie robić przykrości opatowi, policjant bierze udział w Dniu Światła, corocznej mszy odprawianej na pamiątkę odnalezienia cudownej ikony Matki Bożej Łaskawej ukrytej przed husytami i odzyskanej w nadprzyrodzonych okolicznościach po 196 latach. Niemal zaraz po nabożeństwie jeden z mnichów zostaje znaleziony martwy w klasztornej toalecie. Kiedy opat prosi swego gościa o dyskretną pomoc, ten traktuje to jako uśmiech losu i odskocznię od monotonii.
Jednak wkrótce mury opactwa stają się świadkami kolejnych zagadkowych zgonów. Gdy miejscowa policja uznaje je za nieszczęśliwe wypadki, Dewart postanawia przeprowadzić własne śledztwo. Nie zdaje sobie przy tym sprawy, że wkrótce przyjdzie mu zmierzyć się nie tylko z tajemniczym sprawcą, ale i własnymi lękami, przed którymi stara się uciec.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

2 Redakcja i korekta Daniel Lesiewicz Projekt okładki Kamil Pietruczynik www.kamilpietruczynik.pl Na okładce (s. 3) wykorzystano pocztówkę pochodzącą ze zbiorów Krystiana Michalika Skład i łamanie Krzysztof Kokosiński Copyright © by Krzysztof Koziołek 2017 Copyright © by Manufaktura Tekstów 2017 www.manufakturatekstow.pl Oficjalna strona internetowa autora www.krzysztofkoziolek.pl Wydanie pierwsze Nowa Sól 2017 ISBN 978-83-945880-8-3 Druk i oprawa TOTEM - Inowrocław 3 Dedykuję: Lilianie Jawor Annie Kuniewskiej Barbarze Dydak Krystynie Wrzos 4 Ważniejsze jest nie zwycięstwo, lecz właściwe wykorzystanie zwycięstwa. Ajschylos 5 Prolog Wtorek 18 grudnia 1934 Gustav Dewart przytknął dłonie do ust i chuchnął w nie kilka razy, próbując w ten sposób choć nieco się ogrzać. Miał wrażenie, że mróz dotarł już do szpiku kości i lada chwila stawy zastygną niczym zasychający klej. – Zupełnie, jak wtedy pod Verdun – szepnął sam do siebie. Luty 1916 roku zmierzał ku końcowi, a on razem z to- warzyszami broni próbował wydostać się z okrążenia, patrząc, jak koledzy giną jeden po drugim od kul fran- cuskich żołnierzy. To, że udało mu się wówczas uciec sprzed gradu pocisków, a później umknąć gąsienicom czołgów angielskich, było niemożliwością, istnym cu- dem, jakiego dostąpił, będąc w samym środku piekła. Bo jak można było uznać inaczej, skoro przeżył, mimo że tygodniami doskwierał mu potworny głód, niemal- że wciąż był przemoczony i tak bardzo zmarznięty, że szczękał zębami nawet we śnie? Otrząsnął się nerwowo, próbując uwolnić od myśli, które od lat go dręczyły, często budząc w środku nocy. Tamta gehenna już nie wróci – rzucił w myślach, zabi- jając dłonie. Warunki nie były komfortowe, ale nawet przejmujące zimno nie mogło mu przeszkodzić w po- dziwianiu największej świątyni, jaką widział w całym swym niespełna czterdziestoletnim życiu. 6 Kościół klasztorny w Grüssau1 był świątynią halo- wą. Nawa główna miała osiemdziesiąt metrów długo- ści, dwadzieścia dziewięć szerokości – a z transeptem aż czterdzieści sześć! – i dwadzieścia pięć wysokości. Dodawszy do tego mauzoleum Piastów Świdnicko-Ja- worskich oraz kaplicę św. Marii Magdaleny znajdujące się za prezbiterium, wychodziło ponad sto osiemnaście metrów protestanckich długości, a licząc miarą kato- licką o dwa metry więcej. Bez względu na to, którego miernika się używało, ogrom barokowej świątyni robił wrażenie na każdym, kto znalazł się w jej wnętrzu. Zresztą, nie trzeba było wchodzić do środka, aby doce- nić talent budowniczych. Już z okolicznych wzgórz spoj- rzenia przyciągały dwie strzeliste wieże – każda mająca siedemdziesiąt dwa metry katolickie wysokości. Kiedy Dewart pierwszy raz przekroczył bramę opactwa i sta- nął przed nimi, odniósł wrażenie, iż lada chwila oderwą się od ziemi – mimo całego swego ciężaru – i poszybują ku niebu, dotykając chmur. Z wielkim trudem trzeba by szukać pielgrzyma, pątnika czy choćby przypadkowego wędrowca, który nie upadłby na kolana przed tym mo- numentalnym pomnikiem ludzkiej wiary. Co innego Dewart, który sam przed sobą udawał, że kościół klasztorny nie robi już na nim wrażenia – choć wiedział też doskonale, że czas, jaki zdążył spę- dzić w Grüssau, to mało na dogłębne poznanie wnętrza bodaj najbardziej okazałej świątyni barokowej na ca- łym Śląsku. Wystarczyło wspomnieć o wielkich fre- skach autorstwa Jerzego Wilhelma Józefa Neunhertza 1 Obecnie Krzeszów koło Kamiennej Góry. Pełny indeks nazw topograficznych znajduje się na końcu książki. 7 zdobiących sklepienie głównej nawy od samego wejścia aż do prezbiterium. Każda z sześciu kwater – składają- ca się z kolei z pięciu scen – ilustrowała inny przymiot Boskiej natury według proroctwa Izajasza. Był więc Ad- mirabilis – Przedziwny, Consiliarius – Doradca, Deus – Bóg, Fortis – Mocny, Pater Futuri Saeculi – Ojciec Przyszłego Wieku oraz Princeps Pacis – Książę Poko- ju. Z kolei malowidła nad emporami ukazywały sceny ze Starego Testamentu. Mężczyzna wbił wzrok we fresk zdobiący iluzjoni- styczną kopułę – znajdującą się na przecięciu nawy głównej i transeptu – ukazujący powitanie Maryi w niebie. Spojrzał na mdlejącą Matkę Chrystusa, któ- rą otaczało pięćdziesięciu świętych – większość z nich pochodziła z zakonu cystersów, założycieli opactwa w Grüssau, którzy do 1810 roku sprawowali nad nim pieczę – i nagle poczuł wielki smutek. Rozejrzał się nerwowo dookoła, szukając wzrokiem innych ludzi, dopiero po chwili przypomniał sobie, że był jedynym wiernym, którego wpuszczono na emporę mieszczącą pod sobą kaplicę loretańską. Żeby się tutaj dostać, mu- siał najpierw do niej wejść i przecisnąć się przez wąskie przejście ukryte za ołtarzem, by następnie ciasnymi schodami wejść na górę. Do tej pory nie mógł się pozbyć uczucia klaustrofobii, wszystko przez – jak podejrzewał – ponury wystrój kaplicy, której ciemności rozświetlały płomienie jedynie kilku świeczek. Ile dałby teraz za to, by znaleźć się w którejkolwiek ławce nawy głównej, wśród ludzi! Co prawda miał ich niemal na wyciągnięcie ręki – z miejsca, w którym się znajdował, widział ciżbę wiernych tłoczących się w ocze- 8 kiwaniu na dzwonek oznaczający rozpoczęcie mszy – ale jednocześnie byli tak daleko. I pomyśleć, że zna- lazł się tutaj właściwie na własne życzenie! Niby żartem poskarżył się przeorowi na ciasnotę i duchotę panującą w ławkach, to wystarczyło jednak, aby zaproszono go tutaj, gdzie mógł się czuć jak w prywatnej kaplicy. Doskwierała mu samotność, ale była i dobra strona takiego stanu rzeczy: mógł wreszcie odetchnąć pełną piersią, a jedyne zapachy, jakie do niego dolatywały, to woń kadzidła, nie zaś czosnku i fetoru przepoconych ciał niemytych od długich tygodni. Ucieszył się na myśl, że jego nowe futro nie będzie już lepiło się od brudu, po czym bezwiednie dotknął dłonią głowy – chcąc ułożyć niesforne włosy – i syknął, uraziwszy miejsce, w które uderzył się podczas wchodzenia po schodach. Wystarczyła chwila, gdy zapatrzył się na wielki zamek strzegący zamaskowanego wejścia do kaplicy i zapo- mniał, że w tym kościele na wszystko trzeba uważać, dosłownie i w przenośni, jako że miał w sobie tyle złu- dzeń optycznych i ukrytych znaczeń, że życia by chyba trzeba, aby odnaleźć klucz do wszystkich, zbadać je do- kładnie i wydedukować, jaki cel ich zastosowania przy- świecał wykonawcom. Wtem kątem oka zarejestrował ruch na dole. Wytężył wzrok, dostrzegł starowinkę wpychającą się do ławki, do której nie dałoby się już wsadzić szpilki. Kobieta nie dawała za wygraną, parła dalej naprzód, nie jakby miała na karku siódmy krzyżyk, ale była co najmniej pomoc- nikiem kowala. – Czego to ludzie nie zrobią, żeby tylko być bliżej klechy – westchnął i natychmiast obrócił się nerwowo, 9 odniósłszy wrażenie, że ktoś czai się za plecami. Ode- tchnął z ulgą, to było tylko złudzenie. Nie zmieniało to faktu, iż powinien trzymać język za zębami. To, że był gościem samego opata, nie dawało mu przecież prawa do tego, aby obrażać spragnionych modlitwy wier- nych. A tych kościół klasztorny zgromadził tego wieczo- ra setki, jeśli nie tysiące. Przez krótką chwilę Dewart próbował nawet oszacować ich liczbę, ale szybko dał za wygraną. Ciżba ludzi była tak gęsto zbita, że nawet zawodowe doświadczenie przegrywało z mozołem za- dania. Że też zapomniałem założyć kalesony – syknął, czując rosnący gniew wywołany coraz większym poczuciem zimna. Złość była tym większa, że sam do siebie żywił pretensje: nie potrafił bowiem pomyśleć najpierw o so- bie i, chcąc zadowolić opata, zdecydował się na udział we mszy, teraz płacąc za to znudzeniem mieszającym się z irytacją. Najchętniej zrejterowałby, szkopuł w tym, że uciecz- ka zostałaby od razu zauważona, a wiadomość o niej niechybnie dotarłaby do zakonników. Żeby więc za- bić czas, mężczyzna zaczął się przypatrywać okazałym stallom wykonanym przez znanego czeskiego rzeźbia- rza Ferdynanda Maksymiliana Brokoffa i jego ucznia Antonina Dorasila. Stały na skrzyżowaniu nawy głów- nej z transeptem i były podzielone na cztery części, w każdej z nich znajdowała się grupa dwunastu postaci – apostołów, wyznawców, osób ze Starego Testamentu i męczenników – otoczona adorującymi ich aniołami. Bramy wejściowej po prawej stronie niejako pilnował 10 święty Bernard, po lewej święta Jadwiga Śląska. Całość była egzemplifikacją hymnu „Te Deum laudamus2”. Na widok benedyktynów zajmujących miejsca w tym istnym dziele sztuki Dewart się ożywił. Spojrzał na ze- garek, do rozpoczęcia mszy zostało już tylko kilka mi- nut. Jeszcze szybciej zabiło mu serce, gdy na balkonie po przeciwnej stronie transeptu – w części połączonej bezpośrednio z klasztorem – z hukiem otworzyły się drzwi i pojawiła się w nich postać w czarnym habicie. Mnich poruszał się tak szybko, że podmuch powietrza zrzucił mu kaptur z głowy. Zakonnik podszedł do jed- nego z braci siedzących w ławce, nachylił się ku niemu i szepnął coś do ucha. Nawet z tej odległości widać było zaskoczenie malujące się na twarzy tego drugiego. Dopiero teraz Dewart zdał sobie sprawę, że w kościele klasztornym zapanowała absolutna cisza, nieprzerywa- na nawet klepaniem zdrowasiek przez okutane chusta- mi baby, jakby wszystkie umówiły się przed wejściem do świątyni, że w tej samej chwili skończą modlitwę. Zanim zdążył skierować ciekawskie spojrzenie na dół – w stronę ławek – zgasły wszystkie światła oprócz jed- nego, skierowanego na ołtarz główny. Rozdział 1 18 grudnia 1622 Brat Alberyk odłożył dłuto na blat wielkiego dębo- wego stołu okrytego szarym suknem, zabezpieczonego w ten sposób przed zabrudzeniem. Następnie otarł dło- 2 „Ciebie Boga wysławiamy”. 11 nią zroszone czoło. Spojrzał na palce, lepiły się od ku- rzu. Zerknął na rękaw habitu i zasmucił się, zdając sobie sprawę, że wkrótce czeka go pranie. Na białym mate- riale wyraźnie było widać zabrudzenia. Dobrze chociaż, że praca fizyczna pomagała się rozgrzać, w pomiesz- czeniu bowiem panował przejmujący ziąb i nawet pro- mienie słońca wdzierające się od dwóch kwadransów do wewnątrz nie były w stanie tego zmienić. Alberyk daleki był jednak od narzekania, czy to na opa- ta Adama Wolfganga, który podjął decyzję o remoncie zakrystii kościoła klasztornego akurat o tej porze roku, czy na wojenną zawieruchę, która wygnała ze wsi więk- szość chłopów, przez co niemożliwym było skorzysta- nie z ich usług. Mnich sięgnął po dłuto, chwilę szukał wzrokiem mło- ta, a kiedy go znalazł, wrócił do skuwania tynku z zawil- goconej ściany. Praca szła opornie, przede wszystkim z powodu kiepskich narzędzi. Nie pomagał też brak do- świadczenia, ale do tego brat Alberyk sam przed sobą się nie przyznawał. Co więcej, był święcie przekonany, że przełożony okazał mu wielkie zaufanie, powierzając tak wymagające zadanie. Zgodnie z regułą opatowi nie wolno było żadnego mnicha wyróżniać ponad innych braci. Wyjątek od niej mógł uczynić jedynie wówczas, gdy któryś z zakonników był od innych lepszy w do- brych uczynkach. Inaczej wszystkich powinien trakto- wać równo, zgodnie z ich zasługami. Tymczasem prze- cież jedynym, którego skierowano do skuwania tynków, był on sam! Na tę myśl w ciele brata Alberyka rozlało się błogie cie- pło. Poczuwszy je, wytężył wysiłki. Pech jednak chciał, 12 że gdy brał wielki zamach, szykując się do wbicia dłuta w oporny fragment tynku, drzwi do zakrystii otworzyły się i stanął w nich opat, za którego plecami widać było jeszcze kilku braci. – Au! – wrzasnął Alberyk, trafiwszy się w palec wska- – Bracie, czyżbym przychodził nie w porę? – spytał zujący. Wolfgang. – Bądź pozdrowiony, ojcze. – Alberyk skłonił się ni- sko, ssąc jednocześnie bolące miejsce. – Jak idzie praca? – Dobrze, ojcze – odpowiedział. – Na chwałę Bogu i... – Zamilkł nagle, czując kręcenie w nosie, po czym kichnął potężnie, wzbudzając ogromne tumany ku- rzu. – Na zdrowie, bracie! – Opat zaśmiał się serdecznie. – Czy coś ci się stało? – dodał szybko, patrząc na twarz mnicha w ubrudzonym habicie. Alberyk nic nie odpowiedział. Klęczał pod ścia- ną, jednej ręce wciąż trzymając dłuto, drugą pocierając o materiał – cały czas bowiem czuł pulsujący ból w pal- cu – i wpatrując się tępo przed siebie. – Bracie? Co się stało? – Wolfgang był wyraźnie za- niepokojony. – Tutaj... – szepnął, pokazując dłutem na przestrzeń przed sobą, w której kłęby pyłu tańczyły w promieniach słońca. – Kurz... Światło... Postać... – Jaka postać, bracie? – Opat spojrzał z troską na za- – Tutaj... Na samym środku... Widzę postać Najświęt- konnika. szej Panienki... 13 – Najświętszej Panienki? – Wolfgang obrócił się, szu- kając wzrokiem towarzyszących mu zakonników. – Ja też to widzę. – Jeden z braci o obliczu anioła prze- żegnał się bojaźliwie. – To tylko światło słoneczne pada na poruszone na- szą obecnością drobinki kurzu – rzekł twardo drugi za- konnik. Jego twarz z kolei cherubina nie przypominała, a to za sprawą gęstych brwi. – Tu nic nie ma, bracia. Opat zrobił krok w tył, zmrużył oczy i już miał coś powiedzieć, gdy nagle ciszę rozdarło kolejne kichnięcie brata Alberyka. – I Najświętsza Panienka zniknęła. – Zakonnik z krza- czastymi brwiami cmoknął ironicznie. – Bracie, nie bluźnij! – strofował Wolfgang. – Ja też coś widziałem... nał znak krzyża. nym owłosieniem. – Znowu! – Mnich o twarzy anioła ponownie wyko- – To tylko światło... – zaprotestował braciszek z buj- – Zobaczcie! – Alberyk podniósł się z kolan. – Promień słońca pada dokładnie na pęknięcie, które od dawna planujemy zakleić zaprawą. – Kucnął, po czym palcami dotknął posadzki. – Bracia, nie chciałbym żadnego z was urazić, a tym bardziej wielebnego ojca – zakonnik z gęstymi brwiami wykonał ukłon w kierunku opata – ale bajdurzycie. Po- winniśmy już wracać do biblioteki... – Poczekaj! – Alberyk przysunął twarz do podłogi i dmuchnął mocno, zamknąwszy oczy. Kolejny raz tumany kurzu wzbiły się w powietrze, ale tym razem żaden z cystersów nie patrzył już na two- 14 rzone przez nie fantazyjne wzory, wszyscy wbili spoj- rzenia w szparę rozświetloną przez słońce. – Tam coś jest... – Alberyk zbliżył się jeszcze bardziej. Potem podniósł się z klęczek, podszedł do kąta, sięgnął po największy młot, jaki miał na wyposażeniu i stanął przed opatem. – Ojcze, mogę? – I tak trzeba to wymienić – rzekł Wolfgang. Mnisi odsunęli się na bezpieczną odległość, wpatrując w miarowe ruchy współbrata. Ten zaś wkładał w ude- rzenia całą swoją siłę. Już po kilku ciosach płyta roztrza- skała się na kawałki, które wpadły do powstałej dziury. – To jakaś pieczara. – Zakonnik z bujnym owłosie- niem podszedł do ściany, zdjął z uchwytu kandelabr ze świecą i uklęknął przed dziurą. – Widzę coś... Trzeba przynieść drabinę! Kilka minut później mnisi wpatrywali się w drewnia- ną skrzynię stojącą na dębowym stole okrytym płót- nem. Już na pierwszy rzut oka było widać, że leżała w jamie bardzo długo. Zarówno wieko, jak i sam kufer były mocno zbutwiałe, niemal rozpadały się w palcach. – Czyńcie powinność, bracia. – Opat zajął miejsce, które zapewniało dobrą widoczność, po czym wykonał zachęcający ruch głową. Chwilę potem Alberyk i zakonnik o twarzy anioła unieśli wieko, a oczom wszystkich ukazało się zniszczo- ne zębem czasu płótno. – Tylko ostrożnie! – Wolfgang czuł coraz szybsze bicie serca. – To musi być coś cennego, inaczej nasi poprzed- nicy nie ukrywaliby tego w tym miejscu. Bracie Albery- ku, ty dostrzegłeś to, czego nasze oczy nie były w stanie * 15 zobaczyć, tobie więc niech przypadnie w udziale odkry- cie przed nami tej niezwykłej tajemnicy. Mnich otrzepał dłonie z pyłu, następnie włożył je do skrzynki, dotykając delikatnie płótna. – To chyba jakieś drewno – zauważył, po czym chwy- cił palcami znalezisko. – Tak, to z pewnością drewno. – Uniósł pakunek z takim pietyzmem, jakby to była monstrancja ze świętą Hostią. – Tylko ostrożnie! – Opat pośpieszył z pomocą, odwi- jając materiał. – Boże Święty! Przenajświętsza Panien- ka! – krzyknął. Pozostali zakonnicy, widząc wyłaniające się twarze Madonny i Dzieciątka przeżegnali się bojaźliwie. – To jest najświętsza ikona! Odnalazła się po tylu la- tach! – Wolfgang nie krył radości. – Tu jest coś jeszcze! – Alberyk pokazał na dużo mniejsze zawiniątko pozostające we wnętrzu skrzyni. – Nieważne! – powiedział opat niecierpliwie. – Zwo- łajcie wszystkich braci! Natychmiast! Klasztorny refektarz, zwykle pełen ciszy i dostojeń- stwa, tym razem rozbrzmiewał mnóstwem głosów. Opat nie zamierzał nikogo strofować, co więcej, on sam chyba najbardziej się egzaltował. Na stole stojącym pod oknem któryś z braci posta- wił krzesło, a na nim ikonę Matki Bożej Łaskawej, któ- rą odnaleziono w tak niecodziennych okolicznościach. Dzięki temu każdy z zakonników mógł ją widzieć, mimo niewielkich przecież rozmiarów, bowiem deska, na której ją napisano, miała sześćdziesiąt na trzydzieści siedem centymetrów. Ramiona i głowę Maryi okrywała * 16 pofałdowana chusta w ostrym czerwonym kolorze sym- bolizującym światło i ogień krzewu gorejącego. Tunika z kolei była zielona, co oznaczało nadzieję na duchową odnowę i życie wieczne. Dzieciątko trzymało w dłoni zwinięty pergamin: atrybut Bożej tajemnicy. Ikona nie posiadała światłocienia, a to z tego powodu, że zgod- nie z zamysłem autora wszystko, co mieściła w swoich ramach, było światłością wyrażającą sobą niezniszczal- ność, wieczność i boskość. Dodatkowej wyjątkowości dodawał fakt, że obraz przedstawiał Madonnę jako Hodigitrię – wskazującą drogę – czyli przewodniczkę pielgrzymów. Jakby tego było mało, szaty Dzieciątka wskazywały na zmieszanie cech bizantyjskich z niemieckimi, co z kolei pozwala- ło przypuszczać, iż napisano ją we Włoszech. Możliwe więc było, że obraz – pierwotnie powstały na Wscho- dzie – przemalowano albo też – to było drugie prawdo- podobne rozwiązanie – jego autor z rozmysłem naśla- dował taki styl. Jedna z legend mówiła, iż napisał ją pustelnik Krzesz mieszkający nad płynącą obok rzeką. Inna, że do mia- sta Rimini przywiózł ją z Bizancjum rycerz wracają- cy z czwartej krucjaty, stamtąd zaś do Grüssau trafiła za sprawą aniołów. Prawdy o jej powstaniu można się było zatem tylko domyślać, za to nikt nie miał wątpliwości, że ślad po niej zaginął 196 lat wcześniej, w 1426 roku, kiedy to klasztor najechali husyci, mordując wówczas siedem- dziesięciu zakonników. Prawdopodobnie dwóch z nich, zanim straciło życie, zdążyło ikonę ukryć w przygoto- wanej na takie wypadki skrytce. 17 – Bracia! – Głos opata roznoszący się po refektarzu sprawił, iż mnisi w jednej chwili przestali rozmawiać. – Niech imię Pana Boga naszego i Jego Matki będzie błogosławione! – Uklęknął, za jego przykładem poszli pozostali zakonnicy. – Módlmy się! Rozdział 2 Wtorek 18 grudnia 1934 (ciąg dalszy) – Módlmy się! Donośny głos opata Alberta Pallentina wytrącił De- warta z drzemki, w którą właśnie zaczął zapadać. Był tak rozbity, że w pierwszym momencie nie skojarzył nawet, gdzie się znajduje. Minęła dobra chwila, zanim oprzy- tomniał na tyle, by to sobie uświadomić i by się zorien- tować, że dopiero skończyło się kazanie. Zaczął się wiercić na krześle, czując rosnące znie- cierpliwienie. Tym większe, że nie przepadał za łaciną, zresztą, odklepywanie kolejnych wersów modlitw nigdy go nie pociągało. Nie to, co tych na dole, uśmiechnął się ironicznie, patrząc na wiernych tłoczących się we wszystkich nawach. Nawet kaplice boczne były wypeł- nione ludźmi! Widząc nieprzebrany tłum, poczuł klaustrofobiczny ucisk i musiał głęboko odetchnąć, by odzyskać równo- wagę. Odwrócił głowę w kierunku ołtarza głównego, postanawiając zająć myśli czym innym. Jeden z celebransów ściągał akurat puryfikaterz z kie- licha, by wlać do niego wino i wodę. Mszalne obrzędy niewiele obchodziły Dewarta, odkąd od swojego pro- 18 boszcza – zapytawszy go o matematyczne implikacje związane z ciałem Chrystusa podawanym podczas ko- munii – otrzymał niezłą burę i kilka razów na otwarte dłonie. Nauczył się wówczas dwóch rzeczy: po pierwsze, niektórych pytań nie warto było zadawać; po drugie, otwartość umysłu nie zawsze szła w parze z uznaniem w oczach innych. W efekcie kolejnymi wątpliwościami z księżmi już się nie dzielił, a msze i nabożeństwa spę- dzał jak najdalej od ołtarza. A teraz mnie podkusiło, żeby tu przyjeżdżać – żach- nął się w myślach. Tyle kurortów było na Dolnym Śląsku, musiałem wybrać akurat ten? – Cmoknął pod nosem, po czym uniósł wzrok ponad celebransa, pa- trząc na ikonę, którą cystersi – niedługo po jej odna- lezieniu pod posadzką zakrystii – umieścili w kaplicy św. Marii Magdaleny ówczesnego kościoła klasztor- nego. Kiedy pod koniec XVII wieku na jego miejscu wznieśli nową barokową świątynię, obraz trafił do oł- tarza głównego – oprawiony w srebrną ramę wykona- ną przez Benjamina Hentschela z Breslau3 – i znajduje się tu do dziś. To najstarsza ikona w Europie Środko- wej. Krótko po odkryciu znaleziska wieść o tym rozniosła się po całym Śląsku, szybko pojawiły się rzesze pielgrzy- mów, potem pierwsze cudowne uzdrowienia, a wizeru- nek Maryi z Dzieciątkiem otrzymał tytuł Nostra Thau- maturga4. 18 grudnia zaś, na pamiątkę odnalezienia obrazu, od tamtej pory obchodzono w Grüssau jako Dzień Światła. 3 4 Wrocław. Nasza Cudotwórczyni. 19 Z dachu kaplicy loretańskiej niewielka ikona była led- wie widoczna, za to doskonale prezentował się ogrom- ny obraz Piotra Jana Brandla – nazywanego czeskim Rubensem – zajmujący centralne miejsce ołtarza głów- nego i pokazujący Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, otoczony przez dziewięć chórów anielskich dłu- ta Dorasila. Dzieło malarza było tak wielkich rozmia- rów, że wcześniej trzeba było wyprodukować specjalne płótno! Ponieważ używane w regionie krosna nie były tak szerokie, skonstruowano odpowiednie urządzenie pod to konkretne zamówienie. Z realizacją wiązała się zabawna historia. Otóż wy- nagrodzenie, które Brandl miał otrzymać za namalo- wanie, wynosiło niebagatelne trzy tysiące florenów. Można było kupić za to trzydzieści domów w Grüssau lub trzy kamienice w Pradze. Artysta i jego dwaj po- mocnicy mieli również zapewnione zakwaterowanie i wyżywienie: kilkudaniowe obiady i kolacje oraz sześć kwart piwa dziennie. Umowa nie przewidywała jednak darmowego wina, co sprawiło, że malarz szybko za- dłużył się w trzech miejscowych karczmach. Do tego dochodził jeszcze dług u aptekarza za lekarstwa, tytoń i kosmetyki. Trzy tysiące florenów więc były, ale tylko na papierze, w rzeczywistości Brandl borykał się z pro- blemami finansowymi. Z czasem, gdy wieść o zlece- niu się rozniosła, do opata zaczęli się zgłaszać kolejni wierzyciele artysty. Opat dłużników cierpliwie spłacał, kwoty zaś potrącał z należnej zapłaty. Tak rozsierdził tym autora, że ten niemalże na samym środku obrazu umieścił odwróconego tyłem aniołka z nagimi poślad- kami wypiętymi wprost w kierunku tronu opackiego. 20 Dewart zachichotał na myśl, że taki numer chętnie wywinąłby swojemu szefowi, gdyby oczywiście natu- ra nie poskąpiła mu talentu malarskiego. Już miał się zaśmiać na głos, gdy wzrok padł na kolejkę wiernych zmierzających do ołtarza, by przyjąć komunię. Wielu wspierało się na kulach, innych wieziono w wózkach inwalidzkich, z których wystawały nienaturalnie powy- ginane kończyny. Przed oczami stanął mu szpital polowy, do którego trafił uderzony szrapnelem w ramię, i dziesiątki za- bandażowanych mumii nie do rozpoznania. Jęki bólu i prośby o skrócenie cierpienia, jakie co noc niosły się po całej sali, były wciąż żywe, jakby działo się to wczo- raj. Westchnął głęboko, ale nie przyniosło to ulgi, wręcz przeciwnie, miał wrażenie, że powietrze przepełnia pa- lący ogień... Nagle usłyszał jęk dziecka. Błyskawicznie spojrzał w kierunku nawy głównej, ujrzał może dziesięciolet- niego chłopca leżącego na posadzce, obok którego stał wózek inwalidzki. Musiał z niego spaść, tłukąc się bole- śnie, jako że zarówno ręce jak i nogi miał sparaliżowa- ne. Dewart patrzył na jego ojca, niemal czując wysiłek, jaki ten wkładał, by bezwładne ciało syna unieść i po- sadzić z powrotem na miejscu. Jednocześnie bił od nie- go spokój, nawet z takiej odległości dawało się wyczuć wielką miłość rodzica do swojego dziecka. Rozdający komunię kapłan podszedł do wózka, po- głaskał głowę chłopca, szepnął coś na ucho najpierw jemu, a następnie ojcu, po czym podał opłatek. Chwilę potem odjechali, odprowadzani wzrokiem przez De- warta. Kiedy zniknęli, poczuł przejmującą pustkę. Wie- 21 dział doskonale, czym była spowodowana, tak samo jak zdawał sobie sprawę, że nawet upływający czas nie zagoi tak dużej rany. Załzawionymi oczami spojrzał na Matkę Bożą Łaska- wą. Mimo że z daleka niemal niewidoczna, czuło się, że to nie monumentalne freski Neunhertza, nie wiel- kie anioły Dorasila i nie ogromny obraz Brandla były największymi skarbami kościoła klasztornego, tylko właśnie ta niepozorna ikona. To za jej przyczyną wier- ni pielgrzymowali do Grüssau i nawet on, człowiek tak małej wiary – żeby nie powiedzieć: bezgranicznie wątpiący – czuł, że dla nich nie jest to zwykły obraz, lecz coś znacznie więcej. – Boże, dlaczego mnie opuściłeś? – szepnął przez zaciśnięte zęby, nawet nie próbując walczyć ze łzami płynącymi po policzkach. Narastało w nim zmęcze- nie. Zerknął na zegarek, nic dziwnego, wszystko trwało już prawie trzy godziny! Jakby tego było mało, krzesło, na którym siedział, cały czas się chybotało, wzmaga- jąc irytację. Spojrzał na dół i błyskawicznie zrozumiał, w czym rzecz. Trzy nogi stały na dywanie, czwarta na posadzce. Nie namyślając się wiele, przestawił mebel, co od razu poprawiło sytuację. Złość jednak wciąż tra- wiła jego trzewia, postanowił więc przyjrzeć się sprawcy takiego stanu rzeczy. Dywan leżący na posadzce balkonu był stary, miejsca- mi dziurawy, absolutnie nieprzystający do wyposażenia kościoła klasztornego, zupełnie, jakby ktoś zostawił go tutaj przypadkowo. Czyżby benedyktyni nie przejmo- wali się tym, co niewidoczne dla wiernych? Inni prze- cież nie mieli tu wstępu... 22 Dewart westchnął, wspominając ukryte przejście wio- dące za ołtarzem kaplicy loretańskiej, potem schody tak wąskie, że z trudem się na nich zmieścił oraz przetarty i przeżarty molami dywan zupełnie niepasujący do ele- mentów tajemniczej układanki. Co będzie dalej? – zaczął się zastanawiać. Nagle poczuł burczenie w brzuchu. Już miał ponownie spojrzeć na zegarek, ale zrezygnował, wolał nie dener- wować się bardziej. Z ołtarza dobiegł dźwięk dzwonków, bezwiednie zerknął w tamtą stronę, wzrok padł na gołą pupę aniołka. Dewart nie powiedziałby tego na głos, ale w tej chwili miał ochotę dokładnie taki sam gest wykonać w kierun- ku opata Pallentina. Więcej! Gdyby mógł, wróciłby na- tychmiast do pokoju, spakował walizki i z samego rana się wyprowadził. Nie chciał jednak robić przykrości wujowi. Rozdział 3 Z jednej strony był tak zmęczony, że miał ochotę od razu po powrocie do pokoju wziąć kąpiel i rzucić się do łóżka, z drugiej jednak kiszki grały mu tak głośnego marsza, że wiedział, iż bez kolacji się nie obędzie. Tego dnia wieczerza w domu gościnnym opata miała być niezwykle uroczysta, oprócz duchownych zapowie- dziano kilku gości, w tym miejscowych fabrykantów. Dewartowi było to nie w smak, lecz jeśli nie chciał się kłaść spać z pustym żołądkiem, musiał odłożyć dziwac- twa na bok. 23 Był jednak na tyle kiepskim aktorem, że Pallentin od razu wyczuł pismo nosem. – Widzę, że nasz szacowny gość jest zmęczony – rzekł, gdy tylko usiedli do stołu. – Dzisiaj można we mnie czytać jak w otwartej księ- dze – przyznał Dewart. – Za to mój wuj wygląda, jak- by dopiero co wstał z łóżka. – Spojrzał z uśmiechem na mężczyznę siedzącego po drugiej stronie stołu, który wyglądał na dwadzieścia lat starszego. – Bo tak było... – Ferdinand Pointstingl westchnął głę- boko. – Ojcze wielebny, przyjmij moje przeprosiny i wy- bacz, że taka grzeszna owieczka, jak ja, nie była obecna na uroczystości, ale przegrałem z podagrą. – Jeśli dokucza panu podagra, to jest pan absolutnie usprawiedliwiony. – Do rozmowy włączył się Wacław Lubomski, drugi z zakonników. – W przeciwieństwie do jednego z naszych braci, któ- rego inni na próżno szukali – wtrącił opat. – Kogoś zabrakło na mszy? – zaciekawił się Point- stingl. – Myślałem, że w tak ważnej uroczystości udział biorą wszyscy bracia. – Jak widać, nie zawsze. – Pallentin się skrzywił. – A panu, nasz drogi gościu – Lubomski skierował te słowa do Dewarta – trzeba wiedzieć, że trzygodzinne nabożeństwo to wcale nie tak długo. – Mrugnął znaczą- co okiem. – Niedługo? – wypalił Dewart. – Przecież to wiecz- ność cała! – Wieczność? – Zakonnik pokazał zęby. – To co by pan powiedział, gdyby brał udział w konsekracji nasze- go kościoła klasztornego? – Zaczął opowiadać. 24 Głównym gościem uroczystości 3 lipca 1735 roku był kardynał Filip von Sinzendorf z Breslau, który do Grüssau przybył na czele licznego orszaku, wystar- czyło wspomnieć, że wszystkie karoce ciągnęły trzy- dzieści dwa konie! Po przyjeździe i odpoczynku udzie- lił sakramentu bierzmowania siedmiu tysiącom osób. Ze względu na to, iż poruszał się na wózku inwalidz- kim, namaścił tylko mensę ołtarza głównego, pozostałe ołtarze w jego imieniu konsekrował opat. – Razem z mszą zajęło to cztery i pół godziny – wy- liczył Lubomski. – Potem była uczta, wznoszenie to- astów i zabawa przy muzyce przerywana salwami z moździerzy umieszczonych na górze świętej Anny. A wieczorem uczniowie szkoły klasztornej wystawi- li sztukę teatralną przedstawiającą historię założenia opactwa przez księcia Bolka I Świdnickiego nazy- wanego też Surowym. Rzesza pielgrzymów liczyła dwadzieścia tysięcy osób! Dla ich bezpieczeństwa ze Schweidnitz5 ściągnięto wojsko, które ochraniało nowy kościół. – Bardzo duży kościół – zauważył Dewart. – Żeby nie powiedzieć: ogromny! – Nie można się z panem nie zgodzić – wtrącił opat. – A czy jest panu i naszym gościom wiadome, że ko- ściół klasztorny w obecnej formie nie powstałby, gdyby nie reformacja i następująca po niej kontrreformacja? Ugoda podpisana w 1707 roku nakazywała cesarzowi Józefowi I zwrot protestantom stu dwudziestu jeden ko- ściołów. Dwa lata później doszedł jeszcze do tego reces, zgodnie z którym mogli oni postawić dodatkowo sześć Świdnica. 5 25 świątyń, tak zwanych kościołów Łaski, nazywanych też Domami Łaski Cesarskiej. – Budowę dwóch z nich zaczęto w sąsiednim Lande- shut6 i niedalekim Hirschberg im Riesengebirge7 – do- dał Lubomski. – Taki stan rzeczy odebrano w Grüssau jako policzek wymierzony nie tylko w samo opactwo i cystersów, ale całe chrześcijaństwo. Ówczesny opat In- nocenty Fritsch posunął się więc do kroku dla zakonu wręcz niebywałego, podejmując wiekopomną decyzję o zburzeniu gotyckiego kościoła klasztornego i posta- wieniu na jego miejscu nowej świątyni barokowej, któ- rej rozmach i przepych miały przyćmić protestancki kościół Łaski. Jego prace kontynuował opat Benedykt II Seidel – westchnął, po czym mówił dalej. O skali przedsięwzięcia świadczył fakt, że do budo- wy zatrudniono ponad czterdzieści warsztatów murar- skich, dwanaście kamieniarskich, trzynaście ciesielskich i dziesięć rzeźbiarskich. Budowa – razem z mauzo- leum Piastów – trwała zaledwie siedem lat – tyle samo, ile królowi Salomonowi zajęło wzniesienie świątyni jerozolimskiej. Wyzwaniem rzuconym protestantom był zarówno cały kościół, jak i jego poszczególne ele- menty, na przykład napis umieszczony nad głównym wejściem: Domus Gratiae Sanctae Mariae – czyli Dom Łaski Świętej Maryi – będący jawnym prztyczkiem wy- mierzonym w protestanckie Domy Łaski Cesarskiej. Kolejni opaci na pole walki z reformacją ściągali sztu- ki piękne. Sprowadzili do Grüssau wybitnych artystów z Czech, Bawarii, Austrii, Moraw i Śląska. Nie było to 6 7 Kamienna Góra. Jelenia Góra. 26 tanie, ale cystersi, po pierwsze, do skąpigroszów nie na- leżeli, po drugie, odpowiednie zarządzanie dobrami opactwa – przy jednoczesnej wierności dewizie Ad ma- ioram Dei gloriam8 – zapełniło jego skarbiec po brzegi. Samych stawów hodowlanych w okolicy mieli kilka tu- zinów! Pierwszym, który dał podwaliny do stworzenia w Grüssau wielkiej perły artystycznej i religijnej, był opat Bernard Rosa. To on zatrudnił śląskiego Rembrandta – Michała Willmanna – i założył bractwo świętego Jó- zefa, które w czasach świetności liczyło sto tysięcy osób, pośród których znajdowały się największe osobistości Śląska. Dla nich zresztą w bliskim sąsiedztwie kościo- ła klasztornego kazał wznieść kościół bracki. Jeszcze wcześniej przyszedł czas na budowę okazałej kalwarii. Rosa walczył z reformacją pędzlem i kielnią, ale – kie- dy trzeba było – potrafił też gniewnie uderzyć pięścią w stół. Stało się tak w 1667 roku, kiedy to z Reichhen- nersdorfu9 wygnał tysiąc dwustu czterdziestu ewange- lików, po tym, jak odmówili konwersji na katolicyzm. Jako wikariusz generalny cystersów na Śląsku germa- nizował też inne konwenty, ba, bywało, że denuncjo- wał niektórych opatów! Słowem, w kwestiach wiary nie uznawał kompromisów, czym u wiernych wzbu- dzał podziw, u przeciwników zaś respekt mieszający się ze strachem. Budowa barokowego kościoła klasztornego nie była jedyną inwestycją ówczesnych cystersów. Na przedłu- żeniu świątyni postawiono kaplicę św. Marii Magdale- 8 9 Ku większej chwale Bożej. Przedwojów. 27 ny, w której umieszczono przedostatnią stację kalwarii. W tym samym okresie rozpoczęła się też budowa nowe- go klasztoru. Prace trwały aż pół wieku, a i tak nigdy ich nie ukończono, wszystko z powodu zajęcia Śląska przez Prusy w 1741 roku i osiemdziesięcioprocentowego po- datku, jakim obłożono konwent na mocy decyzji króla Fryderyka II, który zapragnął jak najszybciej wzbogacić się kosztem zdobytej prowincji. – Nasi wielebni ojcowie wspominają złote czasy opactwa, zapomnieli jednak dodać, że ich majętność nie przekładała się na los mieszkańców klasztornych wsi – rzucił Pointstingl zaczepnie. – Dość wspomnieć, że pod koniec osiemnastego wieku głodujący tkacze zbuntowali się, a wezwane wojsko zmusili do ucieczki do klasztoru. – Historia różne koła toczyła, toczy i toczyć będzie. – Opat złożył ręce jak do modlitwy. – Że wspomnimy 1810 rok i sekularyzację klasztoru, po której zaczął popadać w ruinę – westchnął Lubom- ski. – Z której to właśnie ojcowie benedyktyni zaczęli klasztor podnosić – wtrącił Pointstingl. – Za co należą im się wielkie słowa uznania! – Wuj raz naszych gospodarzy komplementuje, in- nym razem gani... – zauważył Dewart. – Jakbym wuja nie znał, to bym pomyślał, że chce zaognić rozmowę... – Bo inaczej wszyscy przy stole zasną! – Trzasnął otwartą dłonią w blat. – Ale masz rację, mój drogi sio- strzeńcu, to była niegrzeczność z mojej strony, za co gorąco przepraszam naszych szacownych gospodarzy i miłych gości. A tobie, Gustavie, dziękuję za czujność 28 i odwagę, żeby starszego od siebie ustrzec przed złą dro- gą. Dewart spojrzał bacznie, nie wiedząc, czy krewny kpi z niego. – Mówiłem jak najbardziej poważnie – kontynu- ował Pointstingl. – Musicie wiedzieć, że mało znam takich osób, które zawsze wiedziałyby, co trzeba robić. Nie chciałbym w tym momencie uprawiać prywaty, ale muszę się pochwalić: mój siostrzeniec jest wybitną osobowością! Dewart poczuł na sobie spojrzenia i zapragnął zapaść się pod ziemię. – Tak, to człowiek o niesamowitej wręcz inteligencji. – Pointstingl wyraźnie nie zamierzał przestać. – Jak nie- którzy z was wiedzą, pracuje w policji kryminalnej i to w randze komisarza. Awansować tak wysoko w tak młodym wieku to wybitne osiągnięcie! – Znam wielu, którzy awansowali jeszcze szybciej – powiedział skromnie Dewart. – Zbędna kurtuazja, mój drogi, zbędna. – Machnął lekceważąco ręką. – Może pan komisarz kryminalny uraczyłby nas jakąś historią z życia wziętą? – spytał Lubomski. – Nie daj się namawiać! – Pointstingl poparł mnicha. – Najlepiej opowiedz o tym wypadku, kiedy rozwiązałeś sprawę, prawie nie ruszając się zza biurka. – Wuj przesadza... – Ja przesadzam? – Udał urażonego. – Złapał groźne- go przestępcę, wcześniej rozrysowując łączące go z ofia- rami powiązania na wielkim arkuszu papieru, który ma zawieszony w gabinecie. Dobrze mówię? 29 – Wuju, nie tylko ja robię notatki, które później poma- gają mi rozwiązać sprawę. – Dewart czuł się nieswojo. Nie lubił być w centrum uwagi, przeciwnie, wolał trzy- mać się na uboczu, by w odpowiedniej chwili przejść do ofensywy. – Poza tym, wuj już tyle razy słyszał tę hi- storię, że musi ją znać na pamięć... – Ja może i tak, ale nasi szacowni gospodarze i go- ście wielebnego opata na pewno są ciekawi szczegółów! – Pointstingl klasnął. – Umieramy wręcz z ciekawości! – Lubomski przy- szedł mu w sukurs. – Panie komisarzu kryminalny, niech pan się nie opiera! Czekamy! Dewart zdał sobie sprawę, że wuj i zakonnicy nie od- puszczą, zaczął więc opowiadać, starając się oszczędzić najbardziej krwawych szczegółów. Kiedy skończył, na- grodzono go burzą braw. – Winszuję! – Opat był wyraźnie pod wrażeniem. – Wielka inteligencja i genialna dedukcja! – Jak mawiał święty Bernard, z pięciu różnorodnych pobudek uczy się człowiek – rzekł Lubomski. – Aby po- siąść wiedzę, aby przez tę wiedzę siebie określać, aby tą wiedzą handlować, aby nią budować albo zostać zbudo- wanym10. Z pańskiej opowieści wynika, że pod tym kon- kretnym względem jest pan człowiekiem kompletnym. Dewart uśmiechnął się, w głębi duszy zastanawiając, co zakonnik miał na myśli, mówiąc o tym konkretnym względzie. Czyżby to, że pod innym czegoś mu brakowa- ło? Ciekawe, ile wie – pomyślał, na głos zaś powiedział: – Bardzo dziękuję, ale dostrzegam niechybnie, że moje umiejętności zostały przecenione. 10 Ten i inne cytaty ze świętych za: http://www.cystersi.pl. 30 – I jeszcze ta skromność. – Opat się uśmiechnął. – Cie- szę się, że jest pan naszym gościem, panie Gustavie. – A ja bardzo dziękuję za zaproszenie. – Dewart skinął uprzejmie. – Przy okazji chciałem też wyrazić wdzięcz- ność mojemu wujowi, który poprosił wielebnych ojców o schronienie dla mnie i to nie w byle jakim pokoju, bo samym apartamencie biskupim! – Zaśmiał się. – Ależ innej możliwości nie było! – Pallentin zawtó- rował śmiechem. – Pański wuj jest jednym z fundato- rów nowych dzwonów, które już niedługo, w ramach dwustulecia konsekracji kościoła klasztornego zawisną na jego wieżach. Choćby z tego względu zasługuje na wdzięczność konwentu. Tym większą, że w ostatniej chwili wyłożył brakującą kwotę i to dosyć znacznych rozmiarów! – Dla mnie to również sama przyjemność, Gustavie – zapewnił Pointstingl. – Cieszę się, że chociaż w ten drobny sposób mogłem ci pomóc w tych ciężkich dla ciebie czasach. – Jeśli mogę prosić o wybaczenie... – Policjant poczuł się nagle ogromnie zmęczony. – Na mnie powoli już czas... – Wróciła myśl, by spakować walizki i wynieść się jak najdalej stąd. Czuł się jak Judasz, wdzięczył się do gospodarzy i wuja, a tymczasem nie był wcale zado- wolony z pobytu w opactwie. – Jak zawsze powiedziałem za dużo, przepraszam... – westchnął Pointstingl. – Wielebny ojcze, kiedy pozna- my pozostałych braci? – Zmienił temat. – Jak nakazał święty Benedykt: opat powinien stale jadać z gośćmi i pielgrzymami, chyba że jest ich mało, wówczas ma prawo do posiłku zaprosić tych braci, któ- 31 rych zechce – odpowiedział Pallentin. – Jadalnia domu gościnnego ma jednak ograniczone możliwości, więc może kiedy indziej... – Inna reguła Benedykta mówi, że nie można być pi- jącym za dużo, nie można być żarłokiem, nie można też być ospałym ani leniwym – dodał Lubomski. – Dlatego i nam przyjdzie pora się z panami pożegnać. – Ależ wielebni ojcowie... – Pointstingl zaczął prote- stować, jednak jego głos zginął w hałasie otwieranych drzwi. Pojawiła się w nich twarz młodego mnicha, na której malowało się przerażenie. Zakonnik podszedł bez słowa do opata, nachylił się nad nim i szepnął mu coś do ucha. – Panowie wybaczą, ale stała się rzecz straszna. – Pal- lentin pobladł. Rozdział 4 Opat wypadł z jadalni jak burza, nic więcej nie mó- wiąc. Nawet ojca Lubomskiego zostawił w zupełnej nie- wiedzy. Zakonnik jednak nie protestował, widać było, że nie na próżno ślubował posłuszeństwo przełożonym. Szybko też otrząsnął się z czarnych myśli i przejął rolę gospodarza, próbując zabawiać gości. Dewart, który chwilę wcześniej myślał już tylko o ką- pieli i grubej pierzynie, postanowił wytrwać i poczekać na powrót Pallentina. Spędził już w opactwie prawie dwa tygodnie, czas dłużył mu się niemiłosiernie, bo- wiem był przyzwyczajony do szybszego tempa życia. Nic więc dziwnego, że rozpatrywał sytuację z punktu 32 widzenia kogoś, dla kogo najmniejsza nawet rozrywka jest na wagę złota. Spojrzał na wuja. Ten nie wyglądał już na znudzone- go. Dla niego to pewnie też kolejna atrakcja, chociaż przyjechał do Grüssau dopiero dwa dni temu i nie mógł się tak wynudzić, jak ja – uśmiechnął się w myślach. Pointstingl ożywił się do tego stopnia, że wszedł za- konnikowi w słowo i chwilę później zaczął chwalić się wiedzą o historii opactwa. – Benedyktyni z czeskich Opatovic pojawili się na tych ziemiach w 1242 roku, kiedy to księżna Anna ufundo- wała w Neuen11 klasztor, wypełniając tym samym testa- ment swojego męża Henryka II Pobożnego poległego w bitwie pod Liegnitz12, kiedy bronił chrześcijaństwa przed Mongołami. – W Neuen? – zdziwił się Dewart. – Przecież to jakieś dwa kilometry stąd. Chyba się, wuju, pomyliłeś. – Nie! – Pointstingl triumfował. – Pierwszą lokaliza- cję opactwa w Neuen potwierdzają wykopaliska arche- ologiczne przeprowadzone na początku naszego wieku. Obok obecnego kościoła filialnego pod wezwaniem świętego Wawrzyńca znaleziono relikty dawnych mu- rów mogących być zabudowaniami klasztornymi. Ów- czesna wieś nosiła nazwę Cresovbor lub Cressebor13. Później cystersi mieli tu stawy hodowlane... – Cystersi? – Dewart spojrzał zaskoczony na Lubom- skiego. – Nie benedyktyni? – Cystersi – potwierdził zakonnik. – Benedyktynom musiało się tutaj źle powodzić, jako że nieco ponad pół 11 Krzeszówek. 12 Legnica. 13 Krzeszów Bór. 33 wieku później za dwieście czterdzieści grzywien srebra sprzedali dobra wnukowi księżnej Anny, Bolkowi I Su- rowemu. A ten szybko sprowadził tu cystersów z opac- twa w niedalekim Heinrichau14. – Hipotezę, że pierwszy klasztor benedyktynów znaj- dował się w Neuen potwierdza też fakt, że przed wie- kami nasz zakon na założenie opactwa wybierał tereny górzyste, a kościół świętego Wawrzyńca znajduje się na niewielkim wzniesieniu – zauważył Lubomski. – Cy- stersi z kolei osiedlali się na nizinach, nierzadko w miej- scach niedostępnych, takich jak bagna, które następnie osuszali. Można więc przypuszczać, że z tego właśnie powodu porzucili Neuen i na swoją siedzibę wybrali Grüssau. – Dwunastu zakonników przybyło tu w sierpniu 1292 roku – opowiadał dalej wuj. – Miesiąc później spisano nadanie, w którym przekazano mnichom dwa- dzieścia dwie wsie. Nowemu opactwu nadano wezwa- nie Gratia Sanctae Mariae15. Niezwykle interesujący jest fakt, że Piastowie Śląscy, którzy ufundowali opactwo, nie zlokalizowali go w bogatym Schweidnitz, który był ich główną rezydencją, tylko w malutkiej wsi... – Liczyli, że cystersi doprowadzą do rozwoju tych te- renów – wtrącił Lubomski. – Jak pokazały kolejne wie- ki, wykazali się nie lada mądrością i przenikliwością... Biali mnisi rozpoczęli działalność od wzniesienia kościoła – kilka wieków później rozebranego – potem od południa dołączyli do niego klasztor stworzony na planie czworoboku z otwartym dziedzińcem, posta- 14 Henryków. 15 Łaski Świętej Maryi. 34 wili też szereg budynków gospodarczych, zamieniając teren opactwa w wielki plac budowy. Cystersi nie tylko otrzymywali dobra od kolejnych rodzin szlacheckich, ale sami też potrafili właściwie inwestować. Dzięki temu pół wieku później wzbogacili się o dwa miasta – Lie- bau16 i Schömberg17 – a posiadłości opactwa sięgały do Striegau, Jauer i Schweidnitz18, były ówcześnie naj- większymi na Śląsku, zaraz po dobrach rodziny panu- jących książąt. – Mała ciekawostka – rzekł wuj. – Przez całe wieki nazwa Grüssau dotyczyła tylko terenu otoczonego mu- rem klasztornym, inne zaś zabudowania ciągnące się wzdłuż rzeki Zieder19, od Neuen po Oberzieder20 okre- ślano wcześniej jako Hermsdorfgrüss. Dopiero niedaw- no wieś przyłączono do opactwa, pozostawiając nazwę tego drugiego. – I bez terenu klasztornego Grüssau to bardzo duża wieś – zauważył Dewart. – Większa od niejednego śląskiego miasteczka. – Po- intstingl się zaśmiał. – Jeśli dobrze pamiętam, zeszło- roczny spis wykazał ponad tysiąc pięciuset mieszkań- ców. Dla porównania dodam, że... W tym momencie drzwi do jadalni otworzyły się z hu- kiem. Mina stojącego w nich Pallentina mówiła sama za siebie. – Ojcze – opat zwrócił się do Lubomskiego – nie- słusznie posądzaliśmy naszego brata o lenistwo. Za- 16 Lubawka. 17 Chełmsko Śląskie. 18 Strzegom, Jawor i Świdnica. 19 Zadrna. 20 Czadrów. 35 raz po mszy zleciłem odszukanie Bronisława, aby go potem przykładnie ukarać... Właśnie go znaleziono... – Wstrzymał głos. – Martwego. – Martwego? – spytał Dewart, czując to specyficzne napięcie w brzuchu towarzyszące mu zawsze w pracy zawodowej. – Utopił się w kloace. – Wciąż tam jest? – Nie ruszaliśmy ciała – zapewnił Pallentin. – Jeśli wielebny ojciec pozwoli, chciałbym obejrzeć to miejsce – rzekł komisarz kryminalny. – Zanim przyje- dzie miejscowa policja z pewnością minie trochę cza- su... – Policja? – Opat wyglądał na przestraszonego. – To wszystko zależy od okoliczności... – Dobrze. Ojcze Wacławie, proszę zatelefonować na po- licję. – Pallentin podjął decyzję. – Miejsce to znajduje się w klauzurze, ale ze względu na wyjątkową sytuację pan jako przedstawiciel odpowiednich służb ma prawo tam wejść. – Spojrzał na Dewarta. – Chodźmy zatem! Rozdział 5 Kiedy wyszli z domu gościnnego opata, w policjanta uderzył porywisty wiatr, tak silny, że niemal go prze- wrócił. Schylił się, aby dać odpór gwałtownym podmu- chom, po czym ruszył za opatem. Minęli okazały kościół świętego Józefa, potem wozownię, kościół klasztorny i znaleźli się na ścieżce prowadzącej do głównego wej- ścia do konwentu. 36 Był tak zaaferowany wypadkiem, że nie zauważył wy- stających cegieł i kamieni, pozostałości po zachodnim skrzydle – jeszcze gotyckim – które ze względu na zły stan techniczny postanowiono w 1873 roku wysadzić w powietrze. To było ostatnie stadium kapitulacji opac- twa, które na rozkaz króla Fryderyka Wilhelma III skasowano w 1810 roku, pół wieku po tym, jak Prusa- cy podbili Śląsk. W tamtym czasie majątek cystersów z Grüssau obejmował dwa miasta, czterdzieści dwie wsie i osiemnaście folwarków rozciągających się na po- wierzchni trzydziestu tysięcy hektarów. Kościół klasztorny stał się świątynią parafialną, czter- dziesty siódmy opat zaś – Ildefons Reuschel – objął pro- bostwo już jako ksiądz diecezjalny, nie cysters. Smutny los spotkał także dom gościnny opata, który przejęło leśnictwo, w części klasztoru stworzono szkołę ludową. Później było już tylko gorzej: zerwano miedziane obicia kopuł nad mauzoleum, uszkadzając przy okazji dach samego kościoła, który naprawiono potem za pomocą gliny. Zarzucono też konserwację kamiennych rzeźb zdobiących fasadę dawnego kościoła klasztornego, co wkrótce doprowadziło do ich zwietrzenia. Na szczęście w 1919 roku – po ponad siedmiuset latach – historia zatoczyła koło i do Grüssau wrócili benedyktyni, tym razem z praskiego opactwa Emaus. Co prawda nie było ich tylu, co cystersów w najlepszych czasach – pięćdziesięciu pierwszej kategorii i nawet cztery razy tyle braci drugiej kategorii, czyli konwertów – ale i tak niemalże od razu zabrali się za remonty, pro- wadzili też badania nad historią opactwa. Ich działania ożywiły ruch pielgrzymkowy, czemu dodatkowo sprzy- 37 jał fakt, iż w 1924 roku konwent podniesiono do rangi opactwa. – Tędy. – Opat pokazał drogę, zupełnie niepotrzebnie, bo wystarczyło kierować się zapachem. – Czuję – rzekł Dewart, marszcząc nos. – Niech pan nie narzeka, można powiedzieć, że teraz to prawie w ogóle nie śmierdzi. – Stanął przed otwar- tymi na oścież drzwiami. – Kiedy się tutaj pojawiliśmy, stan klasztornych kloak wołał o pomstę do nieba a fe- tor po prostu przyprawiał o mdłości. Zamontowali- śmy nowe ubikacje i ułożyliśmy rury doprowadzające wodę. – Zatem skąd ten smród? – Stąd. – Wskazał ręką. Dewart zmrużył oczy, próbując dostrzec potrzebne szczegóły w ciemnościach rozpraszanych jedną słabą żarówką. Pomieszczenie podzielone było drewniany- mi ściankami oddzielającymi poszczególne kabiny. W ostatniej nie było jednak muszli sedesowej, tylko drewniana pokrywa z okrągłą dziurą w środku, zamo- cowana dodatkowo na zawiasach i podnoszona w razie potrzeby. – Niech zgadnę, zostawiliście jedną, żeby mieć dostęp do odpływu, który co jakiś czas się zatyka? – spytał. – Dokładnie tak – westchnął Pallentin, pokazując na uniesione wieko, obok którego sterczały dwie obute nogi. – Gdyby ktokolwiek przypuszczał, że tak się sta- nie, rozwiązalibyśmy to inaczej... – Po szkodzie każdy jest mądry. – Dewart podszedł bliżej. – Posadzka też prosi się o remont – rzekł, stanąw- szy na chyboczącej się płycie. 38 – Żeby pan wiedział. Część płyt już wymieniliśmy, na- wet się okazało, że jedna z nich to epitafium dawnego opata Tobiasa Hallera. – Epitafium? – Zaciekawił się. – Bracia ją oczyścili i umieścili w części korytarza przylegającej do zakrystii. Widocznie użyto jej do na- prawy zniszczonej posadzki. – Szkoda, że nie tego konkretnego fragmentu – po- wiedział kąśliwie. – Na mój nos ojciec Bronisław śpie- szył się za potrzebą, chcąc ją załatwić przed rozpoczę- ciem uroczystości. Pech chciał, że zahaczył o wystającą krawędź, potknął się i tak nieszczęśliwie przewrócił, że wpadł do kloaki, którą ktoś przypadkiem zostawił otwartą... Jak często trzeba udrożniać odpływ? – Często... Raz na tydzień co najmniej... Rura odpły- wowa jest już stara i zarośnięta... – To by się zgadzało. Jedyne pytanie, które mi się na- suwa, to... Nagle z głębi korytarza dobiegł tubalny głos. Chwilę potem w drzwiach stanął potężnej budowy mężczyzna w mundurze żandarma z głową łysą jak kolano. Za nim stał drugi policjant, niższy i z krótko przystrzyżonymi włosami. – Ojcze wielebny, zjawiłem się najszybciej, jak tylko się dało – mówił nieznajomy, a słowa odbijały się echem od ścian, sprawiając, że trudno było pojąć ich sens. – Po- informowano mnie, że jeden z braci miał wypadek. – Herr Obermeister, ojciec Bronisław został znalezio- ny w tej kloace. – Opat wskazał ręką na ostatnią kabi- nę. – Jacyś bezpośredni świadkowie? 39 – Żadnych. Jak pan wie, mieliśmy dziś ważną uroczy- stość i wszyscy bracia byli bardzo zajęci... Podejrzewa- my, że ojciec Bronisław śpieszył się, chcąc załatwić po- trzebę przed mszą, potknął się na tej nierównej płycie – stuknął butem w posadzkę – i wpadł do kloaki. Dalszy bieg wypadków można sobie łatwo wyobrazić. – My, czyli wielebny ojciec i kto jeszcze? Ktoś tu był przed wielebnym ojcem?! – Kiedy ojciec Bronisław nie pojawił się na mszy, na- kazałem jego odszukanie. Znalazł go jeden z braci i na- tychmiast mnie powiadomił. Nikt inny tutaj nie wcho- dził – odpowiedział Pallentin. – Nie licząc naszego gościa. – Gościa? – Dopiero teraz żandarm dojrzał postać Dewarta skrytą w cieniu pod ścianą. – Kto to? – Nasz gość – wyjaśnił opat. – Poprosiłem go o pomoc z racji... – Ja jestem komendantem powiatowej żandarmerii – wszedł mu w słowo – i to ja powinienem jako pierw- szy oglądać to miejsce! – Oczywiście... – odparł Pallentin zdenerwowany. – Herr Obermeister, nie wiedziałem, że zjawi się pan tak szybko... Dlatego uznałem, że skorzystanie z pomocy pańskiego kolegi po fachu będzie dobrym pomysłem... – Kolegi po fachu? – Mężczyzna przejechał dłonią po łysinie. – Pan jest policjantem? – Komisarz kryminalny Gustav Dewart. – Wyciągnął rękę na przywitanie. – Starszy mistrz Felix Walsleben, komendant żandar- merii powiatu Landeshut. – Odwzajemnił gest, w jednej chwili zmieniając zachowanie. – A to starszy wachmistrz 40 August Stenzel, miejscowy żandarm. – Przedstawił dru- giego mężczyznę. – Herr Kriminalkommissar, proszę wybaczyć moje zachowanie, ale nie wiedziałem, że zja- wił się pan już na miejscu... Zresztą... – Zresztą co? – Dewart wbił spojrzenie w komendanta. – Przepraszam, ale nie wygląda pan na policjanta... Zmyliło mnie to... – To? – Dotknął palcem prawego policzka, muskając opuszkami bliznę w kształcie cięciwy łuku biegnącą od kącika ust aż do skroni. – Nabawił się pan tego na służbie? – Przez Walslebena przemawiała zawodowa ciekawość. – Faktycznie wyglądam z tym jak oprych. – Zignoro- wał pytanie. Nie miał ochoty uzewnętrzniać się przed nieznajomymi, nawet jeśli byli kolegami po fachu. Tym bardziej że szrama była pamiątką z zatrzymania, podczas którego zachował się jak ostatni żółtodziób i które w ostatecznym efekcie skończyło się tragicznie. Na samą myśl czuł nieprzyjemne skurcze w brzuchu. – Bardzo szybko ściągnęli pana z rejencji, jestem pod wrażeniem. – Walsleben prężył się jak struna. – Z rejencji? – Dewart był zaskoczony. – Z rejencji legnickiej, ma się rozumieć! – Nie przyjechałem z rejencji – wyjaśnił spokojnie. – Przebywam tutaj prywatnie, na wypoczynku... – Herr Kriminalkommissar, zatem wprowadził mnie pan w błąd! – W głosie Walslebena nie było już śladu uprzejmości. – Tak? – Dewart nie był z tych, co dają sobie dmu- chać w kaszę. – Mianowicie kiedy wprowadziłem pana w błąd? 41 – Twierdząc, że jest pan z rejencji legnickiej – wyce- – Nie mówiłem, że jestem z rejencji legnickiej – od- dził. rzekł ostro. – Dał pan to do zrozumienia... – Nikomu niczego nie dawałem do zrozumienia – od- parował komisarz kryminalny. – To pan wyciągnął po- chopne wnioski. Ale to już nie moja wina, prawda? – Panowie... – westchnął opat. – Herr Obermeister, nie powinniśmy chyba toczyć proceduralnych gierek, tylko wesprzeć wielebnego ojca i pozostałych braci w tej trudnej dla nich chwili. – De- wart zmienił front. – Poproszono mnie jako gościa o po- moc, której udzieliłem. Ale, jak już obaj wiemy, moja obecność tutaj ma charakter nieoficjalny i to pan, jako komendant miejscowej żandarmerii prowadzi sprawę. Skądinąd niezwykle fachowo, jak zdążyłem się już prze- konać. – Tak pan uważa? – W głosie Walslebena dało się wy- czuć satysfakcję. – Rozpytanie, które zdążył pan już przeprowadzić, oceniam jako pierwszorzędne. – Niezwykle miło słyszeć to z ust funkcjonariusza tak wysokiego stopniem. Dziękuję! – Trzasnął obcasami. – Bardzo proszę. – Dewart delikatnie się uśmiechnął. – Jeśli i ja mógłbym wykorzystać pańską obecność i poprosić o opinię? – Już ją pan usłyszał. Nieszczęśliwy wypadek na nie- równej posadzce. Jedyne, co bym jeszcze na pańskim miejscu zrobił, to rozmowa z bratem, który znalazł tego nieszczęśnika. 42 – Oczywiście, zamierzałem taką przeprowadzić! – rzekł szybko. – Stenzel! wał gotowość do pracy. – Jawohl! Tak jest! – Starszy wachmistrz zasygnalizo- – Przyprowadzić świadka! – wrzasnął. – Za pozwole- niem wielebnego ojca, oczywiście – dodał błyskawicz- nie. – August nie musi się fatygować. Brat Dominik ocze- kuje na nas w refektarzu – rzekł Pallentin. – Tędy, pa- nowie... Tak, jak przewidywał Dewart, rozmowa z mnichem, który znalazł denata, nic nie wniosła do sprawy. Chwilę później policjanci – już na placu przed klasz- torem – zgodnie ustalili, że śmierć ojca Bronisława była wynikiem wypadku i co za tym idzie, wzywanie funkcjonariuszy policji kryminalnej było niepotrzeb- ne. – Herr Kriminalkommissar, jestem ogromnie wdzięczny za pańską nieocenioną pomoc. Tym bar- dziej, że poświęcił pan dla mnie i braci czas przezna- czony na... – Walsleben zrobił krótką pauzę – urlop. Wielebny ojcze, wiemy już wszystko. Pozostaje mi się pożegnać, życząc sobie i wielebnemu ojcu, aby nasze kolejne spotkanie wyniknęło z innych powodów. – Życzmy sobie tego wszyscy. – Opat położył ręce na piersi. – Dziękuję panom za pomoc. Jak mawiał święty Benedykt, człowiek mądry daje się poznać w kil- ku słowach. Żandarmi obrócili się na pięcie i ruszyli w kierunku bramy. Pallentin pożegnał się z Dewartem, tłumacząc, że musi zlecić zajęcie się ciałem zmarłego. 43 Policjant patrzył na Walslebena – który wyprzedzał podwładnego o pół kroku – mając nieodparte wraże- nie, że jego obecność tutaj mocno podrażniła ambicję komendanta, tym bardziej że był od niego o wiele wyż- szy stopniem. Z drugiej strony starał się go zrozumieć, też nie byłby zadowolony, gdyby pałętał mu się pod no- gami jakiś obcy funkcjonariusz. – Narzekałem na nudę, to mam, czego chciałem – wes- tchnął, kierując się w stronę domu gościnnego opata. Rozdział 6 Dom gościnny opata – przypominający barokowy pa- łac – nazywano też domem zielonym, za sprawą koloru tynków nałożonych na elewacje w XIX wieku. Na każdej z trzech kondygnacji znajdowały się cztery wielkie izby. Parter mieścił kuchnię, jadalnię, pralnię i pomieszcze- nie gospodarcze, wyżej ulokowane były pokoje dla go- ści. Zarówno korytarze, jak i klatkę schodową zdobiły obrazy świętych oraz opatów. Na pierwszym piętrze, na specjalnym postumencie stał też niezwykle okaza- ły kielich mszalny – Emmanuel – który w 1733 roku, z okazji pięćdziesięciolecia ślubów zakonnych, podaro- wano opatowi Innocentemu Fritschowi. Niecały wiek później został skonfiskowany – jak cały majątek opac- twa – przez państwo pruskie. Na szczęście udało się go wykupić, zrobił to ostatni cysterski opat Ildefons Reu- schel, poświęcając na to otrzymaną od państwa rentę, za którą też zorganizował dla biednych kuchnie wydają- ce obiady w Grüssau, Schömbergu i Landeshut. Już jako 44 zwykły proboszcz, mimo sędziwego wieku, do parafian rozsianych po okolicznych wsiach chodził na piechotę. Apartament biskupi, który oddano Dewartowi do dys- pozycji, mieścił się w południowo-zachodnim narożni- ku domu, na drugim piętrze. Miał kształt prostokąta, krótsza ściana liczyła prawie sześć metrów, dłuższa siedem. Pokój mieścił ogromne łoże, sekretarzyk, stół, cztery wygodne krzesła, szezlong, dwie szafy i kominek wyłożony misternie zdobionymi kaflami. Posiadał też własną łazienkę – z wielką żeliwną balią – do której wio- dły przestronne drzwi. W ciągu dnia światło słoneczne wpadało przez cztery szerokie okna, dając przy okazji dużo ciepła. Gorzej było w nocy, a szczególnie nad ra- nem, kiedy wygasły kominek nie ogrzewał już pomiesz- czenia, co Dewartowi mocno doskwierało, był bowiem zmarzluchem. – I to kolejny argument, żeby pojechać gdzieś indziej – westchnął, przypomniawszy sobie, że Grüssau leżało w najzimniejszej sudeckiej k
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Imię Pani
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: