Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00799 010720 7472980 na godz. na dobę w sumie
Immunitet państwa w postępowaniu cywilnym - ebook/pdf
Immunitet państwa w postępowaniu cywilnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 708
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0842-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka zwyciężyła w III edycji konkursu na najbardziej przydatną książkę prawniczą w praktyce wymiaru sprawiedliwości, organizowanego przez LexisNexis i 'Przegląd Sądowy'.



Monografia poświęcona jest immunitetowi państwa jako instytucji międzynarodowego prawa procesowego cywilnego, rozumianemu jako przeszkoda do rozpoznania sprawy przeciwko państwu przed sądem zagranicznym oraz do wszczęcia egzekucji z jego majątku za granicą. Po omówieniu prawnomiędzynarodowej genezy immunitetu państwa oraz źródeł prawa w tej dziedzinie, rozważania skoncentrowane zostały na umiejscowieniu i charakterystyce funkcjonowania tej instytucji w polskim prawie procesowym cywilnym.

Obszerne uwagi poświęcono reżimowi procesowemu immunitetu państwa i jego procesowemu traktowaniu, w tym badaniu immunitetu przez sąd oraz konsekwencjom naruszenia immunitetu państwa po uprawomocnieniu się orzeczenia. Odrębnym przedmiotem opracowania są wybrane problemy procesowe związane z uczestnictwem państwa w postępowaniu cywilnym przed sądem zagranicznym, takie jak: zdolność sądowa i procesowa, reprezentacja, jurysdykcja krajowa, doręczenia i wyrokowanie zaoczne. Praca obejmuje również problematykę immunitetu państwa w europejskim prawie procesowym cywilnym.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Immunitet państwa w postępowaniu cywilnym Paweł Grzegorczyk Warszawa 2010 Recenzja wydawnicza: Prof. dr hab. Feliks Zedler Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Joanna Maź Opracowanie redakcyjne: Studio Diament Sk³ad, ³amanie: Studio Diament © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0494-8 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (22) 535 80 00, (22) 535 82 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Kasi i Marcie Spis treści Wykaz skrótów ................................................................................................ . 13 Wprowadzenie ................................................................................................. . 23 Rozdział I. Ogólne zagadnienia immunitetów w postępowaniu cywilnym ........................................................................... .3 3 1.. Immunitet.w.poszczególnych.dziedzinach.prawa................................ . 33 2.. Immunitet.w.postępowaniu.cywilnym.................................................... . 50 2.1..Zagadnienia.terminologiczne............................................................. . 50 2.2..Immunitet.sądowy............................................................................... . 57 2.3..Immunitet.egzekucyjny....................................................................... . 65 3.. Władza.jurysdykcyjna.w.postępowaniu.cywilnym;.charakter.. prawny.immunitetu.sądowego.i.egzekucyjnego................................... . 69 4.. Immunitet.sądowy.i.egzekucyjny.a.jurysdykcja.krajowa.................... . 77 4.1..Uwagi.wstępne..................................................................................... . 77 4.2..Stan.prawny.po.wejściu.w.życie.ustawy.nowelizującej .. z.2008.r................................................................................................ . 79 4.3..Ocena.przyjętego.rozwiązania........................................................... . 81 5.. Inne.immunitety.w.postępowaniu.cywilnym;.określenie.kierunku. dalszych.rozważań...................................................................................... . 91 Rozdział II. Źródła prawa w dziedzinie immunitetu państwa, jego zakres i najnowsze tendencje rozwojowe ......................................... . 93 1.. Źródła.prawa.międzynarodowego.w.dziedzinie.immunitetu.. państwa......................................................................................................... . 93 1.1..Uwagi.wstępne.i.historyczne.............................................................. . 93 1.2..Obowiązujące.prawo.traktatowe..................................................... . 101 1.2.1.. Europejska.konwencja.o.immunitecie.państwa. (konwencja.bazylejska)........................................................... . 101 7 Spis treści 1.2.1.1.. Uwagi.wstępne.......................................................... . 101 1.2.1.2.. Podstawowe.założenia............................................. .1 02 1.2.1.3.. Charakterystyka.postanowień.uchylających. immunitet................................................................... .1 05 1.2.2.. Konwencja.międzynarodowa.o.ujednoliceniu.. niektórych.zasad.dotyczących.immunitetów.. statków.państwowych............................................................ .1 09 1.2.3.. Inne.wielostronne.umowy.międzynarodowe..................... . 110 1.3..Prace.nad.ujednoliceniem.reguł.dotyczących.immunitetu.. państwa.na.szczeblu.międzynarodowym.w.ramach.instytucji. prywatnych.......................................................................................... .1 16 1.3.1.. Prace.Instytutu.Prawa.Międzynarodowego.. (Institut de Droit International)................................................. . 116 1.3.2.. Prace.Towarzystwa.Prawa.Międzynarodowego. (International Law Association)................................................. . 118 1.3.3.. Pozostałe.inicjatywy.prywatne.............................................. . 120 1.4..Ujednolicenie.reguł.dotyczących.immunitetu.państwa. pod.auspicjami.organizacji.międzynarodowych. (prace.Komisji.Prawa.Międzynarodowego.ONZ)........................ . 121 1.4.1.. Uwagi.wstępne......................................................................... . 121 1.4.2.. Ogólna.charakterystyka.Konwencji.NZ.o.immunitecie. jurysdykcyjnym.państw.i.ich.majątku................................. . 124 1.4.2.1.. Struktura.i.zakres.zastosowania.. konwencji.NZ.......................................................... . 124 1.4.2.2.. Ogólne.reguły.dotyczące.immunitetu.. państwa.................................................................... . 126 1.4.2.3.. Przebieg.postępowania............................................. . 130 1.4.2.4.. Znaczenie.konwencji.NZ.i.jej.perspektywy......... . 131 1.5..Immunitet.państwa.jako.norma.międzynarodowego.prawa. zwyczajowego..................................................................................... . 133 2.. Immunitet.państwa.w.prawie.krajowym.i.praktyce.państw.. obcych.......................................................................................................... . 136 2.1..Uwagi.wstępne................................................................................... . 136 2.2..Państwa,.w.których.nie.przyjęto.wewnętrznych.regulacji.. w.dziedzinie.immunitetu.państwa.................................................. . 136 2.3..Państwa,.w.których.przyjęto.odrębne.regulacje.ustawowe.. w.dziedzinie.immunitetu.państwa.................................................. . 143 2.4..Pozostałe.państwa.............................................................................. . 154 8 Spis treści 3.. Zakres.immunitetu.państwa.................................................................... . 158 3.1..Uwagi.wstępne................................................................................... . 158 3.2..Zakres.podmiotowy........................................................................... . 158 3.3..Immunitet.pełny.czy.ograniczony?................................................. . 161 4.. Immunitet.państwa.jako.ius dispositivum............................................... . 194 5.. Najnowsze.tendencje.rozwojowe.w.dziedzinie.immunitetu.. państwa....................................................................................................... . 197 6.. Uzasadnienie.immunitetu.państwa........................................................ . 205 Rozdział III. Podstawa prawna i miejsce immunitetu państwa w polskim prawie procesowym cywilnym............................................... . 210 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 210 2.. Podstawa.prawna.immunitetu.państwa.w.polskim.prawie. procesowym.cywilnym............................................................................. . 211 2.1..Stan.nauki.i.orzecznictwa.................................................................. . 211 2.2..Umowy.międzynarodowe.jako.podstawa.prawna.immunitetu. państwa.w.prawie.polskim............................................................... . 218 2.3..Prawo.unijne....................................................................................... . 224 2.4..Kodeks.postępowania.cywilnego;.państwo.obce.. jako.„inna.osoba”.w.rozumieniu.art..1111.§.1.pkt.3.k.p.c............ . 225 2.5..Odesłanie.do.międzynarodowego.prawa.zwyczajowego.. poza.zakresem.art..1111.§.1.pkt.3.k.p.c........................................... . 233 3.. Reżim.procesowy.immunitetu.państwa................................................ . 239 3.1..Uwagi.prawnoporównawcze........................................................... . 239 3.1.1.. Prawo.niemieckie..................................................................... . 239 3.1.2.. Prawo.szwajcarskie.................................................................. . 242 3.1.2.1.. Immunitet.państwa.jako.wyraz.braku.jurysdykcji. sądów.szwajcarskich.............................................. . 242 3.1.2.2.. Immunitet.państwa.a.problem.terytorialnego. powiązania.sprawy.z.forum.(Binnenbeziehung).......... 244 3.1.3.. Prawo.austriackie..................................................................... . 246 3.1.4.. Prawo.państw.common law...................................................... . 249 3.1.4.1.. Koncepcja.jurysdykcji.w.prawie.procesowym. państw.common law.................................................... . 249 3.1.4.2.. Immunitet.państwa.a.doktryny.act of state.. i.non-justiciability........................................................ . 255 3.2..Reżim.procesowy.immunitetu.państwa.w.kodeksie.. postępowania.cywilnego................................................................... . 261 9 Spis treści 3.2.1.. Uwagi.wstępne......................................................................... . 261 3.2.2.. Stosowanie.do.immunitetu.państwa.przepisów. o.immunitecie.sądowym.i.egzekucyjnym........................... . 263 4.. Immunitet.państwa.a.wzajemność......................................................... . 271 4.1..Uwagi.wstępne................................................................................... . 271 4.2..Stan.nauki.i.orzecznictwa.................................................................. . 273 4.3..Wzajemność.w.świetle.międzynarodowego.standardu.. immunitetu.państwa.......................................................................... . 276 5.. Podsumowanie........................................................................................... . 283 Rozdział IV. Immunitet państwa w świetle przesłanek procesowych postępowania cywilnego.............................................................................. . 287 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 287 2.. Pojęcie.i.systematyka.przesłanek.procesowych................................... . 288 3.. Immunitet.państwa.na.tle.przesłanek.procesowych.. w.postępowaniu.rozpoznawczym.......................................................... . 299 3.1..Uwagi.wstępne................................................................................... . 299 3.2..Immunitet.sądowy.jako.przesłanka.procesowa............................ . 299 3.3..Immunitet.państwa.a.problem.interesu.w.uzyskaniu.sądowej. ochrony.prawnej.w.postępowaniu.rozpoznawczym................... . 310 4.. Immunitet.państwa.na.tle.przesłanek.procesowych.. w.postępowaniu.egzekucyjnym............................................................. . 317 Rozdział V. Procesowe traktowanie immunitetu państwa................... . 340 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 340 2.. Postępowanie.rozpoznawcze.................................................................. . 341 2.1..Zasada.badania.immunitetu.państwa.z.urzędu;.. doręczenie.pozwu.obcemu.państwu............................................... . 341 2.2..Kolejność.badania.immunitetu.państwa.na.tle.przesłanek. procesowych........................................................................................ . 353 2.3..Podstawa.faktyczna.i.prawna.rozstrzygnięcia.w.przedmiocie. immunitetu.państwa.......................................................................... . 365 2.3.1.. Podstawa.faktyczna;.ciężar.dowodu.w.stanie.non liquet ....... 365 2.3.2.. Podstawa.prawna.................................................................... . 377 2.4..Czasowy.aspekt.badania.immunitetu.państwa............................. . 387 2.5..Rozstrzygnięcie.w.przedmiocie.immunitetu.państwa. i.konsekwencje.jego.stwierdzenia.dla.biegu.postępowania........ . 397 2.6..Immunitet.państwa.po.uprawomocnieniu.się.orzeczenia.......... . 420 10 Spis treści 2.6.1.. Istota.problemu........................................................................ . 420 2.6.2.. Immunitet.sądowy.po.uprawomocnieniu.się.orzeczenia.. w.prawie.polskim..................................................................... . 426 3.. Postępowanie.egzekucyjne...................................................................... . 456 3.1..Zezwolenie.na.wszczęcie.egzekucji.przeciwko.obcemu.. państwu?................................................................................................ 456 3.2..Immunitet.sądowy.a.immunitet.egzekucyjny............................... . 461 3.3..Klauzula.wykonalności.przeciwko.obcemu.państwu.................. . 468 3.4..Immunitet.egzekucyjny.po.złożeniu.wniosku.o.wszczęcie. egzekucji............................................................................................... . 481 Rozdział VI. Przebieg postępowania z udziałem obcego państwa (zagadnienia wybrane).................................................................................. . 493 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 493 2.. Zdolność.sądowa,.procesowa.i.postulacyjna.obcego.państwa.......... . 494 2.1..Zdolność.sądowa................................................................................ . 494 2.2..Zdolność.procesowa;.zagadnienie.reprezentacji.obcego.. państwa............................................................................................ . 507 2.3..Zdolność.postulacyjna....................................................................... . 515 3.. Jurysdykcja.krajowa.w.sprawach.przeciwko.obcemu.państwu........ . 521 3.1..Uwagi.wstępne................................................................................... . 521 3.2..Problem.wymagania.„ściślejszego.związku”.w.sprawach. przeciwko.obcemu.państwu............................................................. . 523 3.3..Podstawy.jurysdykcji.krajowej.w.sprawach.przeciwko.obcemu. państwu.w.świetle.kodeksu.postępowania.cywilnego................ . 528 4.. Doręczenie.obcemu.państwu................................................................... . 541 4.1..Państwo.pozwane.jako.państwo.wezwane................................... . 541 4.2..Doręczenie.obcemu.państwu.w.umowach.międzynarodowych. i.w.ustawodawstwach.obcych.......................................................... . 542 4.3..Określenie.właściwego.adresata.i.trybu.doręczenia.w.braku. regulacji.szczególnych....................................................................... . 546 5.. Terminy.procesowe................................................................................... . 559 6.. Wyrok.zaoczny.przeciwko.obcemu.państwu....................................... . 562 6.1..Uwagi.wstępne;.wyrok.zaoczny.przeciwko.obcemu.. państwu.w.umowach.międzynarodowych.. i.w.ustawodawstwach.obcych.......................................................... . 562 6.2..Wyrok.zaoczny.przeciwko.obcemu.państwu.w.kodeksie. postępowania.cywilnego................................................................... . 565 11 Spis treści 7.. Udział.w.postępowaniu.organów.pozasądowych.państwa.fori.. celem.zapobiegania.błędnym.rozstrzygnięciom.................................. . 573 Rozdział VII. Immunitet państwa w europejskim prawie procesowym cywilnym ................................................................................ . 581 1.. Uwagi.wstępne........................................................................................... . 581 2.. Stosowanie.przepisów.europejskiego.prawa.procesowego.. cywilnego.w.sprawach.z.udziałem.państw.obcych............................. . 583 3.. Stosunek.pomiędzy.przepisami.europejskiego.prawa.procesowego.. cywilnego.ustanawiającymi.jurysdykcję.krajową.państw.. członkowskich.a.normami.dotyczącymi.immunitetu.państwa......... . 597 4.. Immunitet.państwa.a.uznawanie.i.wykonywanie.zagranicznych. orzeczeń....................................................................................................... . 608 4.1..Uznawanie.i.wykonywanie.zagranicznych.orzeczeń. w.europejskim.prawie.procesowym.cywilnym.. –.zagadnienia.ogólne......................................................................... . 608 4.2..Naruszenie.immunitetu.państwa.jako.podstawa.odmowy. uznania.lub.stwierdzenia.wykonalności.zagranicznego.. orzeczenia............................................................................................ . 614 4.2.1.. Uwagi.wstępne......................................................................... . 614 4.2.2.. Naruszenie.immunitetu.jurysdykcyjnego.jako.podstawa. odmowy.uznania.lub.stwierdzenia.wykonalności. zagranicznego.orzeczenia.w.krajowych.systemach. prawnych.................................................................................. . 616 4.2.3.. Naruszenie.immunitetu.państwa.jako.podstawa.. odmowy.uznania.lub.stwierdzenia.wykonalności. zagranicznego.orzeczenia.w.europejskim.prawie. procesowym.cywilnym........................................................... . 622 Uwagi końcowe ............................................................................................. . 641 Bibliografia ..................................................................................................... . 661 AFSIA. CJJA. CPR. CSIA. EGJN. EKPCz. EO. FSIA. GVG. IPRG. JN. k.c. konwencja.. bazylejska konwencja.. brukselska Wykaz skrótów Akty prawne –. Foreign.States.Immunities.Act.1985.(Australia) –. Civil.Jurisdiction.and.Judgments.Act.(Anglia) –. Civil.Procedure.Rules.(Anglia) –. State.Immunity.Act.1982.(Kanada) –. Jurisdiktionsnorm.–.Einführungsgesetz.(Austria) –. Konwencja.o.Ochronie.Praw.Człowieka.i.Podsta- wowych. Wolności. sporządzona. w. Rzymie. dnia. 4.listopada.1950.r..(Dz..U..z.1993.r..Nr.61,.poz..284. z.późn..zm.) –. Exekutionsordnung.(Austria) –. Foreign.Sovereign.Immunities.Act.1976.(Stany.Zjed- noczone.Ameryki.Północnej) –. Gerichtsverfassungsgesetz.(Niemcy) –. Gesetz.über.das.Internationale.Privatrecht.(Szwaj- caria) –. Jurisdiktionsnorm.(Austria) –. ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny. (Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) – Europejska. konwencja. o. immunitecie. państwa. sporządzona.dnia.16.maja.1972.r..w.Bazylei.(CETS. nr.074.i.074A) – Konwencja.o.jurysdykcji.i.wykonywaniu.orzeczeń. w.sprawach.cywilnych.i.handlowych.sporządzo- na.w.Brukseli.dnia.27.września.1968.r..(tekst.jedn.:. Dz..Urz..WE.C.27.z.26.01.1998,.s..1.z.późn..zm.) 13 Wykaz skrótów konwencja.. lugańska konwencja.NZ. k.p.. k.p.c.. k.p.c..z.1930.r.. k.w.d.. k.w.k.. k.w.p.t.. p.p.m.. p.u.s.p.. r.c.m.p.c.. 14 – Konwencja.o.jurysdykcji.i.wykonywaniu.orzeczeń. sądowych. w. sprawach. cywilnych. i. handlowych,. sporządzona. dnia. 16. września. 1998. r.. w. Lugano. (Dz..U..z.2000.r..Nr.10,.poz..132) –. Konwencja.Narodów.Zjednoczonych.o.immunitecie. jurysdykcyjnym.państw.i.ich.majątku –. ustawa.z.dnia.26.czerwca.1974.r..–.Kodeks.pracy.(tekst. jedn.:.Dz..U..1998.r..Nr.21,.poz..94.z.późn..zm.) –. ustawa. z. dnia. 17. listopada. 1964. r.. –. Kodeks. po- stępowania. cywilnego. (Dz.. U.. Nr. 43,. poz.. 296. z.późn..zm.) –. rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia. 29.listopada.1930.r..–.Kodeks.postępowania.cywil- nego.(w.brzmieniu.określonym.tekstem.jedn..z.dnia. 1.grudnia.1932.r.;.Dz..U..z.1932.r..Nr.112,.poz..934. z.późn..zm.) –. Konwencja.wiedeńska.o.stosunkach.dyplomatycz- nych. sporządzona. w. Wiedniu. dnia. 18. kwietnia. 1961.r..(Dz..U..z.1965.r..Nr.37,.poz..232) –. Konwencja.wiedeńska.o.stosunkach.konsularnych. sporządzona.w.Wiedniu.dnia.24.kwietnia.1963.r.. (Dz..U..z.1982.r..Nr.13,.poz..98) –. Konwencja.wiedeńska.o.prawie.traktatów.sporządzo- na.w.Wiedniu.dnia.23.maja.1969.r..(Dz..U..z.1990.r.. Nr.74,.poz..439) –. ustawa. z. dnia. 12. listopada. 1965. r.. –. Prawo. pry- watne. międzynarodowe. (Dz.. U.. Nr. 46,. poz.. 290. z.późn..zm.). –. ustawa.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Prawo.o.ustroju.sądów. powszechnych.(Dz..U..Nr.98,.poz..1070.z.późn..zm.) –. rozporządzenie. Ministra. Sprawiedliwości. z. dnia. 28.stycznia.2002.r..w.sprawie.szczegółowych.czyn- ności.sądów.w.sprawach.z.zakresu.międzynarodo- wego.postępowania.cywilnego.oraz.karnego.w.sto- sunkach.międzynarodowych.(Dz..U..Nr.17,.poz..164. z.późn..zm.) rozporządzenie. nr.44/01. rozporządzenie. nr.1393/07 SAFSIA. SchKG. SIA. SIO. SSIA. TFUE. TWE. u.k.w.h.. u.p.c.. USC. ustawa.o.SN. ZRHO. Wykaz skrótów –. rozporządzenie.Rady.(WE).nr.44/01.z.dnia.22.grudnia. 2000.r..w.sprawie.jurysdykcji.i.uznawania.orzeczeń. sądowych.oraz.ich.wykonywania.w.sprawach.cywil- nych.i.handlowych.(Dz..Urz..WE.L.12.z.16.01.2001,. s..1.z.późn..zm.) –. rozporządzenie.nr.1393/2007.Parlamentu.Europej- skiego.i.Rady.z.dnia.13.listopada.2007.r..dotyczą- ce.doręczania.w.państwach.członkowskich.doku- mentów. sądowych. i. pozasądowych. w. sprawach. cywilnych. i.handlowych. („doręczanie. dokumen- tów”).oraz.uchylające.rozporządzenie.Rady.(WE). nr.1348/2000.(Dz..Urz..UE.L.324.z.10.12.2007,.s..79) –. Foreign.States.Immunities.Act.1981.(Republika.Po- łudniowej.Afryki) – Bundesgesetz.über.Schuldbetreibung.und.Konkurs. (Szwajcaria) –. State.Immunity.Act.1978.(Wielka.Brytania) –. The.State.Immunity.Ordinance.1981.(Pakistan) –. State.Immunity.Act.1979.(Singapur) –. Traktat.o.Funkcjonowaniu.Unii.Europejskiej –. Traktat.ustanawiający.Wspólnotę.Europejską –. ustawa. z. dnia. 6. lipca. 1982. r.. o. księgach. wieczy- stych.i.hipotece.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2001.r..Nr.124,. poz..1361.z.późn..zm.) –. ustawa.postępowania.cywilnego.z.1864.r..(Rosja) –. United.States.Code –. ustawa.z.dnia.23.listopada.2002.r..o.Sądzie.Najwyż- szym.(Dz..U..Nr.240,.poz..2052.z.późn..zm.) –. Rechtshilfeordnung.für.Zivilsachen.(Niemcy) Czasopisma i inne AcP. AcUWr. AcUWr.. Prz..Pr..i.Adm. –. Archiv.für.die.civilistische.Praxis –. Acta.Universitatis.Wratislaviensis – Acta.Universitatis.Wratislaviensis.Przegląd.Prawa. i.Administracji 15 –. Anuario.Español.de.Derecho.Internacional –. Annuaire.Français.de.Droit.International –. Annuaire de.l’Institut.de.Droit.International –. American.Journal.of.International.Law –. American. Journal. of. International. Law. (Supple- ment) –. American. Journal. of. International. Law. (Special. Supplement) –. All.England.Law.Reports –. American.Journal.of.Comparative.Law –. American.Society.of.International.Law.Proceedings –. analogia –. Archiv.für.Völkerrecht –. argument –. Amtliche.Sammlung.des.Bundesrechts.(Szwajca- ria) –. Australian.Yearbook.of.International.Law – Baltic.Yearbook.of.International.Law –. Baurecht –. Bundesblatt.(Szwajcaria) –. Bundesgericht.(Szwajcaria) –. Bundesgerichtshof.(Niemcy) –. Biuletyn.Biura.Informacji.Rady.Europy –. Bundeskanzleramt.Rechtsinformationssystem.(Jus- tiz).(Austria) Strafrecht –. Böhms.Zeitschrift.für.internationales.Privat-.und. –. Boston.University.Law.Review –. materiały.parlamentarne.Bundestagu.(Niemcy) –. British.Yearbook.of.International.Law –. Committee.of.Legal.Advisers.on.Public.Internatio- nal.Law Wykaz skrótów A.E.D.I. AFDI. AIDI. AJIL. AJIL.Supp.. AJIL.Spec..Supp.. All.E.R.. Am..J..Comp..L.. Am..Soc’y.Int’l. L..Proc.. anlg.. ArchVR. arg. AS. Aust..YIL. BYIL. BauR. BBl. BGE. BGH. Biul..BIRE. BKA.RIS.Justiz. BöhmsZ. B.U.L..Rev.. BT-Drucks. BYIL. CAHDI. CETS. Chi..L..Rev.. Chinese.J..Int’l.L.. –. Chinese.Journal.of.International.Law CLJ. –. Council.of.Europe.Treaty.Series –. University.of.Chicago.Law.Review –. Cambridge.Law.Journal 16 Wykaz skrótów Colum..J..Trans- nat’l.L. Comm..L..World. Rev.. CPiE. CYIL. Cz..Sędz.. DJZ. Dz..U.. Dz..Urz..MS. Dz..Urz..UE. Dz..Urz..WE. ECHR. ecolex. EJIL. ELR. EPS. ETPCz. ETS –. Columbia.Journal.of.Transnational.Law –. Common.Law.World.Review –. Czasopismo.Prawnicze.i.Ekonomiczne –. Canadian.Yearbook.of.International.Law –. Czasopismo.Sędziowskie –. Deutsche.Juristen-Zeitung –. Dziennik.Ustaw –. Dziennik.Urzędowy.Ministerstwa.Sprawiedliwości –. Dziennik.Urzędowy.Unii.Europejskiej –. Dziennik.Urzędowy.Wspólnot.Europejskich –. European.Court.of.Human.Right.(zbiór.orzeczeń) –. ecolex:.Fachzeitschrift.für.Wirtschaftsrecht –. European.Journal.of.International.Law –. European.Law.Review –. Europejski.Przegląd.Sądowy –. Europejski.Trybunał.Praw.Człowieka –. Trybunał.Sprawiedliwości.Unii.Europejskiej.(Euro- pejski.Trybunał.Sprawiedliwości) –. europejski.tytuł.egzekucyjny –. European.Legal.Forum –. Europäische.Zeitschrift.für.Wirtschaftsrecht –. Florida.Journal.of.International.Law –. Federalny.Sąd.Konstytucyjny.(Niemcy) –. Głos.Adwokatów –. Głos.Prawa –. Zeitschrift.für.Gemeinschaftsprivatrecht ETE. EuLF. EuZW. Fla..J..Int’l.L.. FSK. Gł..Adw.. Gł..Pr.. GPR. Gruchots.Beiträge. –. Beiträge.zur.Erläuterung.des.deutschen.Rechts GSW. Harv..Int’l.L..J.. Harv..L..Rev.. I.C.J..Reports. –. Gazeta.Sądowa.Warszawska –. Harvard.International.Law.Journal –. Harvard.Law.Review –. International.Court.of.Justice.Reports.(zbiór.orze- czeń) ICLQ. ILM. –. International.and.Comparative.Law.Quaterly –. International.Legal.Materials 17 Wykaz skrótów I.L.Pr.. ILR. Int’l.A.L.R.. Int’l.L.. Int’l.L..Notes. Int’l.L.Q.. Int’l.Fin..L..Rev.. IPRax. IPRspr.. JABl. –. International.Litigation.Proceedings –. International.Law.Reports –. International.Arbitration.Law.Review –. International.Lawyer –. International.Law.Notes –. International.Law.Quaterly –. International.Financial.Law.Review –. Praxis.des.Internationalen.Privat-.und.Verfahrens- rechts –. Die.deutsche.Rechtsprechung.auf.dem.Gebiete.des. internationalen.Privatrechts –. Amtsblatt. der. Österreichischen. Justizverwaltung. (Austria) –. Juristische.Blätter JBl. JDI. –. Journal.de.Droit.International.(Clunet) J..Int’l.Crim..Just.. –. Journal.of.International.Criminal.Justice JT. JW. JZ. KPM. KPP. KPPubl.. Law. .Pol’y.Int’l. Bus.. LG. Ll..L..Rep.. LMK. –. Journal.des.Tribunaux –. Juristische.Wochenschrift –. Juristische.Zeitung –. Komisja.Prawa.Międzynarodowego –. Kwartalnik.Prawa.Prywatnego –. Kwartalnik.Prawa.Publicznego –. Law. .Policy.in.International.Business –. Landgericht.(Niemcy) –. Lloyds.List.Law.Reports –. Lindenmaier-Möhring.Kommentierte.BGH-Recht- sprechung –. Malaya.Law.Review – Maryland.Journal.of.International.Law.and.Trade –. Monatsschrift.für.Deutsches.Recht –. Melbourne.University.Law.Review –. Michigan.Journal.of.International.Law –. Modern.Law.Review Malaya.L..Rev.. Md..J..Int’1. L.. .Trade MDR. Melb..U..L..Rev.. Mich..J..Int’l.L.. Mod..L..Rev.. 18 M.P.. MTS. NILR. NJW. NJW-RR. Nordic.J..Int’l. Nordisk.Tids- skrift.Int’l.Ret. NP. NYIL. N.Y.L..Sch..J..Int’l. .Comp..L. NZ. NZA OGH. ÖJZ. OLG. OSN. OSNC. OSNCP. OSNC-ZD. OSNP. OSP. OSPiKA. OTK-A. ÖZöRV. Pal.. PCIJ. Wykaz skrótów –. Monitor.Polski –. Międzynarodowy.Trybunał.Sprawiedliwości –. Netherlands.International.Law.Review –. Neue.Juristische.Wochenschrift –. Neue.Juristische.Wochenschrift.–.Rechtsprechungs- report.Zivilrecht –. Nordic.Journal.of.International.Law –. Nordisk.Tidsskrift.for.International.Ret –. Nowe.Prawo –. Netherlands.Yearbook.of.International.Law –. New.York.Law.School.Journal.of.International.and. Comparative.Law –. Narody.Zjednoczone –. Neue.Zeitschrift.für.Arbeitsrecht –. Oberster.Gerichtshof.(Austria) –. Österreichische.Juristenzeitung –. Oberlandesgericht.(Niemcy,.Austria) –. Orzecznictwo. Sądu. Najwyższego. (Zbiór. Urzę- dowy) – Orzecznictwo. Sądu. Najwyższego.. Izba. Cywilna. (obecnie.tzw..zielone.zeszyty) –. Orzecznictwo. Sądu. Najwyższego. Izby. Cywilnej,. Pracy.i.Ubezpieczeń.Społecznych –. Orzecznictwo. Sądu. Najwyższego.. Izba. Cywilna. (Zbiór.Dodatkowy) –. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Pracy,.Ubez- pieczeń.Społecznych.i.Spraw.Publicznych – Orzecznictwo.Sądów.Polskich –. Orzecznictwo.Sądów.Polskich.i.Komisji.Arbitrażo- wych –. Orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego.(seria.A) –. Österreichische.Zeitschrift.für.öffentliches.Recht –. Palestra –. Permanent. Court. of. International. Justice. (zbiór. orzeczeń) 19 Wykaz skrótów PE. PES. PiP. PL. PPC. PPE. PPH. PPHZ. PPiA. PPPM. Prok..i.Pr.. Pr..Sp.. Prz..Dypl.. Prz..Mor.. Prz..Not.. Prz..Pr..Eur.. Prz..Sejm.. PS. RabelsZ. RCDIP. RBDI. RDAI. RdC. RDIC. REEI. Rev..trim..dr..h.. RG. RGBl.. RGDIP. RGZ. RIW. 20 –. Problemy.Egzekucji –. Problemy.Egzekucji.Sądowej –. Państwo.i.Prawo –. Przegląd.Legislacyjny –. Polski.Proces.Cywilny –. Problemy.Prawa.Egzekucyjnego –. Przegląd.Prawa.Handlowego –. Problemy.Prawne.Handlu.Zagranicznego –. Przegląd.Prawa.i.Administracji –. Problemy.Prawa.Prywatnego.Międzynarodowego –. Prokuratura.i.Prawo –. Prawo.Spółek –. Przegląd.Dyplomatyczny –. Przegląd.Morski –. Przegląd.Notarialny –. Przegląd.Prawa.Europejskiego –. Przegląd.Sejmowy –. Przegląd.Sądowy –. Rabels.Zeitschrift.für.ausländisches.und.internatio- nales.Privatrecht –. Revue.Critique.de.Droit.International.Privé –. Revue.belge.de.droit.international –. Revue.de.Droit.des.Affaires.Internationales –. Recueil.de.cours.de.l’Académie.de.droit.internatio- nal.de.la.Haye –. La.Revue.de.droit international.et.de.droit.comparé –. Revista.Electrónica.de.Estudios.Internacionales –. Revue trimestrielle.des.droits.de.l’homme –. Reichsgericht.(Niemcy) –. Reichsgesetzblatt.(Austria,.Niemcy) –. Revue.Generale.de.Droit.International.Public –. Entscheidungen.des.Reichsgerichts.in.Zivilsachen. (Niemcy) –. Recht.der.Internationalen.Wirtschaft RPEiS. RPfleger. RPiE. SchiedsVZ. SJIR. SJZ. SN. St..Cyw.. St..Iur.. St..Międz.. St..Praw.. SPE. STSM. SZIER. TGM. TK. Tul..J..Int’l. .Comp..L. U..Chi..Legal.F. U..Cin..L..Rev.. U..Colo..L..Rev.. UE. U.S.. v.. Va..J..Int’l.L.. Vi..L..Rev.. Vill..L..Rev.. vol.. Willamette.J..Int‘l. L.. .Dis..Res.. W.L.R. Yale.Stud..World. Pub..Ord.. YILC. Wykaz skrótów –. Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –. Der.Deutsche.Rechtspfleger –. Ruch.Prawniczy.i.Ekonomiczny –. Zeitschrift.für.Schiedsverfahren –. Schweizerisches. Jahrbuch für. internationales Recht –. Schweizerische.Juristenzeitung –. Sąd.Najwyższy –. Studia.Cywilistyczne –. Studia.Iuridica –. Stosunki.Międzynarodowe –. Studia.Prawnicze –. Studia.Prawno-Ekonomiczne –. Stały.Trybunał.Sprawiedliwości.Międzynarodowej –. Schweizerisches.Zeitschrift.für.internationales.und. europäisches.Recht –. Technika.i.Gospodarka.Morska –. Trybunał.Konstytucyjny – Tulane.Journal.of.International.and.Comparative. Law – University.of.Chicago.Legal.Forum –. University.of.Cincinnati.Law.Review –. University.of.Colorado.Law.Review –. Unia.Europejska –. United.States.Supreme.Court.Reports –. versus –. Vanderbild.Journal.of.International.Law –. Virginia.Law.Review –. Villanova.Law.Review –. volume – Willamette.Journal.of.International.Law. .Dispute. Resolution –. Weekly.Law.Reports –. Yale.Studies.in.World.Public.Order –. Yearbook.of.International.Law.Commission 21 Wykaz skrótów Zak. ZäoRV. Zb..Orz.. ZEuP. ZfO. ZfRV. ZN.ASW. ZN.UAM. ZÖR. ZSR. ZVR. ZZP. ZZPInt.. –. Zivilrecht.Aktuell –. Zeitschrift.für.öffentliches.ausländisches.Recht.und. Völkerrecht –. Zbiór. Orzeczeń. Trybunału. Sprawiedliwości. Unii. Europejskiej.(European.Court.Reports) –. Zeitschrift.für.Europäisches.Privatrecht –. Zeitschrift.für.Ostrecht –. Zeitschrift.für.Rechtsvergleichung,.Internationales. Privatrecht.und.Europarecht –. Zeszyty. Naukowe. Akademii. Spraw. Wewnętrz- nych –. Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.im..Adama.Mic- kiewicza –. Zeitschrift.für.öffentliches.Recht –. Zeitschrift.für.schweizerisches.Recht –. Zeitschrift.für.Völkerrecht –. Zeitschrift.für.Zivilprozeß –. Zeitschrift.für.Zivilprozeß.International Wprowadzenie 1.. Immunitet.państwa.jest.instytucją,.której.podstawy.przynależą. prawu.międzynarodowemu.publicznemu..Stoi.on.na.przeszkodzie.prze- prowadzeniu.postępowania.z.udziałem.państwa.przed.sądem.zagranicz- nym.lub.innym.zagranicznym.organem.procesowym..W.razie.sporu.pań- stwo.może.udaremnić.jego.osądzenie.przez.sąd.zagraniczny,.powołując.się. na.swój.immunitet..Osobie.występującej.z.roszczeniem.pozostaje.wówczas. zwrócić.się.do.sądów.państwa.będącego.potencjalnym.pozwanym.lub.sko- rzystać.z.opieki.dyplomatycznej.i.międzynarodowego.trybu.rozstrzyga- nia.konfliktów..W.opinii.Europejskiego.Trybunału.Praw.Człowieka,.ten. gwarantowany.zwyczajowym.i.traktatowym.prawem.międzynarodowym. przywilej.czyni.zadość.potrzebie.utrzymywania.przyjaznych.relacji.mię- dzypaństwowych.przez.respektowanie.suwerenności.innych.państw1. Koncepcja.immunitetu.państwa.ma.swoje.początki.w.kształtowaniu. się.idei.suwerenności.i.równości.państw.oraz.instytucji.władztwa.teryto- rialnego..Wraz.z.nimi.pojawiła.się.nieskrępowana.faktyczna.możliwość. przymusowego.wykonywania.władzy.jurysdykcyjnej.na.terytorium.pań- stwa.fori.względem.określonych.podmiotów..Ukierunkowana.początkowo. na.osobę.panującego,.od.chwili.swoich.narodzin.we.współczesnej.postaci. na.początku.XIX.w..podlega.ciągłej.ewolucji,.która.dotyka.w.szczególno- ści.zakresu.objętych.nią.spraw..W.pierwszej.fazie.immunitet.obejmował. w.zasadzie.całe.spektrum.hipotetycznych.sporów.pomiędzy.państwem. a.jednostką..Dostrzeżenie.wagi.interesów.prywatnych.doprowadziło.do. modyfikacji.tego.stanu.rzeczy.i.ograniczenia.kręgu.sytuacji,.w.których.pań- stwo.może.udaremnić.proces.przed.sądem.zagranicznym..Ukoronowa- niem.tego.etapu.było.przyjęcie.dnia.2.grudnia.2004.r..przez.Zgromadzenie. Ogólne.Narodów.Zjednoczonych.Konwencji.o.immunitecie.jurysdykcyj- 1. Al-Adsani v. the United Kingdom [GC],.no..35763/97,.§.54,.ECHR.2001-XI;.Manoilescu and Do- brescu v. Romania and Russia (dec.).no..60861/00,.§.97,.ECHR.2005-VI.. 23 Wprowadzenie nym.państw.i.ich.majątku2,.opartej.na.doktrynie.immunitetu.ograniczone- go..Jeszcze.przed.ukończeniem.prac.nad.konwencją.pojawiły.się.wszakże. silne.nowe.tendencje,.zmierzające.do.dalszego.ograniczenia.immunite- tu.państwa.przez.uchylenie.go.w.sprawach.wynikłych.na.tle.naruszenia. norm.prawa.międzynarodowego.o.charakterze.iuris cogentis..Tendencje.te. z.jednej.strony.utrudniają.proces.ratyfikacyjny.konwencji.Narodów.Zjed- noczonych,.z.drugiej.zaś.stanowią.odzwierciedlenie.konfliktu.pomiędzy. immunitetem.państwa.a.wagą,.jaką.przywiązuje.się.współcześnie.do.idei. ochrony.prawa.człowieka.i.konieczności.zapewnienia.dostępu.do.sądu3. Immunitet.państwa.nie.jest.jednakże.wyłącznie.instytucją.prawa.mię- dzynarodowego.publicznego..O.ile.jego.podstawy.i.zakres.określa.prawo. międzynarodowe,.o.tyle.urzeczywistnienie.immunitetu.państwa.następuje. w.toku.postępowaniu.cywilnego,.które.rządzone.jest.zgodnie.z.zasadą.lex fori processualis prawem.procesowym.państwa.sądu..Szczególną.cechą.im- munitetu.państwa.jako.instytucji.prawnej.jest.więc.to,.że.sytuuje.się.ona.na. pograniczu.prawa.międzynarodowego.i.krajowego.prawa.procesowego,. które.określa.sposób.jej.realizacji.i.zapewnia.jej.efektywność..Stanowi.tym. samym.interesujący.przykład.współstosowania.prawa.międzynarodowego. i.prawa.krajowego,.a.zarazem.interakcji.pomiędzy.prawem.procesowym. cywilnym.i.zobowiązaniami.międzynarodowymi,.jakie.narzuca.immunitet. państwa..Jeśli.bowiem.immunitet.ten.ma.stać.na.przeszkodzie.osądzeniu. sprawy.z.udziałem.obcego.państwa.przez.sąd.krajowy,.to.musi.zostać.w.ja- kiś.sposób.umiejscowiony.w.wewnętrznym.prawie.procesowym.i.podda- ny.jego.regułom. Okoliczności.te.sprawiają,.że.problematyka.immunitetu.państwa.jest. przedmiotem.zainteresowania.nie.tylko.nauki.prawa.międzynarodowego. publicznego,.lecz.także.prawa.procesowego.cywilnego,.a.w.szczególności. przedstawicieli.jednej.z.jego.dyscyplin.badawczych,.jaką.jest.międzyna- rodowe.prawo.procesowe.cywilne..Dla.tych.ostatnich,.do.których.zalicza. się.także.autor.niniejszego.opracowania,.osadzenie.immunitetu.państwa. w.krajowym.prawie.procesowym.i.określenie.sposobu.jego.funkcjonowa- nia.w.toku.postępowania.cywilnego.stanowi.źródło.istotnych.problemów. teoretycznych.i.praktycznych,.których.rozwiązania.nie.ułatwia.fakt,.że.im- 2. United.Nations.Convention.on.Jurisdictional.Immunities.of.States.and.Their.Property,.In- ternational.Legal.Materials.2005,.t..44,.s..801.. 3. Na.temat.trzech.faz.rozwoju.immunitetu.państwa.zob..syntetycznie.H..Fox,.The Law of State Immunity,.Oxford.2008,.s..2.. 24 Wprowadzenie munitet.ten,.pomimo.wielu.przedsięwzięć.unifikacyjnych,.stanowi.nadal. domenę.międzynarodowego.prawa.zwyczajowego. Immunitet.państwa.jest.przedmiotem.znacznej.liczby.obcojęzycz- nych.opracowań.naukowych.o.charakterze.monograficznym4..Rozprawy. te.podejmują.jednak.tę.tematykę.przede.wszystkim.z.perspektywy.prawa. międzynarodowego,.a.zagadnienia.procesowe,.jeżeli.w.ogóle,.poruszane. są.w.sposób.uboczny.i.wyłącznie.z.perspektywy.prawa.procesowego.kon- kretnego.państwa.obcego5..Immunitetu.państwa.dotyczy.ponadto.niezli- czona.liczba.zagranicznych.studiów.i.opracowań.artykułowych..Dorobek. literatury.polskiej.wypada.na.tym.tle.znacznie.skromniej..Pomimo.swojej. obecności.w.judykaturze.sądów.polskich.w.zasadzie.już.od.chwili.odzy- skania.niepodległości,.instytucja.immunitetu.państwa.nie.doczekała.się. jak.dotychczas.całościowego.omówienia.zarówno.od.strony.prawnomię- dzynarodowej,.jak.i.procesowej..Wyjątkiem.jest.przygotowane.w.okresie. międzywojennym.i.przedstawione.na.posiedzeniu.lwowskiego.Towarzy- stwa.Naukowego.opracowanie.pióra.znakomitego.procesualisty.Kamila. Stefki,.pt..„O.zwolnieniu.państwa.od.jurysdykcji.krajowej”,.które,.niestety,. zaginęło.w.czasie.drugiej.wojny.światowej6. Próba.kompleksowego.przedstawienia.tego.zagadnienia.w.niniej- szym. opracowaniu. zmierza. do. uzupełnienia. tej. luki.. W. sukurs. temu. idą.dwa.spostrzeżenia..Po.pierwsze,.immunitet.państwa.jest.instytucją. żywą,. budzącą. znaczne. emocje. i. spory. w. judykaturze. oraz. doktrynie. europejskiej,.o.czym.świadczy.chociażby.okoliczność,.że.większość.z.wy- 4. H..Fox,.The Law of State Immunity,.Oxford.2008;.N..Ronzitti,.G..Venturini,.Le immunità giu- risdizionali degli stati e degli altri enti internazionali,.Padova.2008;.E..Bykhovskaya,.State Immunity in Russian Perspective,.London.2008;.O..Chlestowa,.Jurisdikcjonnyj immunitet gosudarstwa,.Moskwa.2007;. Ch..Appelbaum,.Einschränkungen der Staatenimmunität in Fällen schwerer Menschenrechtsverletzungen,. Berlin.2007;.K..Bankas,.The State Immunity Controversy in International Law. Private Suits Against Sovereign States in Domestic Courts,.Berlin–Heidelberg.2005;.B..Real,.Staatenimmunität und Menschenrechte. Die Durchsetzung von Wiedergutmachungsansprüchen nach der Verletzung von Menschenrechten,.Berlin.2004;. z.wcześniejszych.opracowań.wymienić.warto.zwłaszcza.monografię.J..Bröhmera,.State Immunity and the Violation of Human Rights,.The.Hague–Boston–London.1997;.I..Pingel-Lenuzzy,.Les Immunités des États en droit international,.Bruxelles.1998;.G.M..Badra,.State Immunity: An Analytical and Prognostic View,. The.Hague–Boston–Lancaster.1994.i.B..Hessa,.Staatenimmunität bei Distanzdelikten. Der private Kläger im Schnittpunkt von zivilgerichtlichem und völkerrechtlichem Rechtschutz,.München.1992.. 5. Wyjątkiem.jest.rozprawa.habilitacyjna.J..Kren-Kostkiewicz.pt..Staatenimmunität im Erkennt- nis- und im Vollstreckungsverfahren nach schweizerischem Recht,.Bern.1998,.poświęcona.głównie.proce- sowym.aspektom.tej.instytucji.na.gruncie.prawa.szwajcarskiego.. 6. Wcześniej.jeszcze.Kamil.Stefko.napisał.także.jedyną.w.polskiej.literaturze.monografię.po- dejmującą.szerzej.procesowe.aspekty.immunitetu.dyplomatycznego.w.sprawach.cywilnych.pt.. Dyplomatyczne zwolnienie od jurysdykcji w sprawach cywilnych,.Lwów.1938.. 25 Wprowadzenie mienionych.monografii.dotyczących.tego.zagadnienia.powstała.w.ciągu. ostatnich.kilku.lat..Wprawdzie,.co.oczywiste,.problem.ten.nie.jest.obec- ny.w.postępowaniu.cywilnym.równie.często.jak.zagadnienie.jurysdykcji. krajowej.czy.dopuszczalności.środków.zaskarżenia,.jednak.z.problematy- ką.dopuszczalności.postępowania.cywilnego.przeciwko.obcemu.państwu. konfrontowane.są.także.sądy.polskie..Przypuszczać.można,.że.za.sprawą. intensyfikacji.międzynarodowej.wymiany.handlowej.i.wzrostu.inwestycji. zagranicznych.przypadki.takie.będą.pojawiać.się.również.w.przyszłości.. Pożądane.jest.zatem,.nie.tylko.ze.względów.pewności.prawnej,.wypra- cowanie.w.tym.zakresie.spójnych.rozwiązań..Po.drugie,.wejście.w.życie. ustawy.z.dnia.5.grudnia.2008.r..o.zmianie.ustawy.–.Kodeks.postępowania. cywilnego.oraz.niektórych.innych.ustaw7.doprowadziło.do.konstrukcyjnej. zmiany.sposobu.określania.granic.kompetencji.sądów.polskich.w.stosun- kach.z.zagranicą..Obowiązujące.regulacje.rzutują.istotnie.na.dotychczaso- wy.sposób.postrzegania.immunitetu.państwa.jako.jednego.z.przypadków. braku.jurysdykcji.krajowej.sądów.polskich.i.stwarzają.potrzebę.podjęcia. tego.zagadnienia.z.nowej.perspektywy. Uwagi.te.pozwalają.na.bliższe.określenie.przedmiotu.pracy..Nie.jest. nim.szczegółowa.charakterystyka.immunitetu.państwa.jako.instytucji.pra- wa.międzynarodowego.publicznego,.a.zwłaszcza.wskazanie.kręgu.spraw,. w.których.państwo.może.współcześnie.powoływać.się.na.swój.immunitet.. Tym.bardziej.praca.ta.nie.pretenduje.do.formułowania.nowych.trendów. rozwojowych.w.tej.dziedzinie.lub,.co.się.z.tym.wiąże,.rozstrzygnięcia.kon- fliktu.pomiędzy.immunitetem.państwa.a.gwarantowanym.na.poziomie. konstytucyjnym.i.międzynarodowym.prawem.dostępu.do.sądu..Przed- miotem.tym.jest.natomiast.analiza.procesowej.płaszczyzny.funkcjonowa- nia.immunitetu.państwa.przed.sądem.polskim,.zarówno.w.rozpoznaw- czej,.jak.i.egzekucyjnej.fazie.postępowania,.w.świetle.obowiązującego. kodeksu.postępowania.cywilnego..Szczególna.podstawa.prawna.immu- nitetu.państwa,.w.powiązaniu.z.brakiem.w.doktrynie.polskiej.całościowe- go.i.aktualnego.opracowania.tego.zagadnienia.z.punktu.widzenia.prawa. międzynarodowego.sprawiła,.że.w.pracy.tej.musiały.się.znaleźć.również. uwagi.dotyczące.genezy,.sygnalizowanej.już.ewolucji.oraz.współczesne- go.prawnomiędzynarodowego.standardu.immunitetu.państwa..Mają.one. jednakże,.co.należy.podkreślić,.wyłącznie.charakter.porządkujący.i.nie. roszczą.sobie.pretensji.do.wyczerpującego.omówienia.tego.tematu..Są.one. 7. Dz..U..Nr.234,.poz..1571;.dalej.–.ustawa.nowelizująca.z.2008.r.. 26 Wprowadzenie konieczne.o.tyle,.o.ile.pozwalają.stworzyć.bazę.do.badań.nad.procesową. warstwą.immunitetu.państwa. Immunitet.państwa.jest.instytucją.niejednorodną,.a.jego.funkcjono- wanie.pociąga.za.sobą.implikacje.w.wielu.dziedzinach.prawa..Przyjęta. w.monografii.prawnoprocesowa.perspektywa.pociągnęła.za.sobą.koniecz- ność.skupienia.się.na.określonych.zagadnieniach,.a.zarazem.pozostawie- nia.niektórych,.niekiedy.równie.istotnych,.poza.nawiasem.dociekań..Praca. traktuje.o.immunitecie.państwa.w.postępowaniu.cywilnym,.aczkolwiek. z.teoretycznego.punktu.widzenia.instytucja.ta.ma.walor.ogólnosystemo- wy.i.jest.aktualna.także.w.innych.rodzajach.postępowań.toczących.się. przed.organami.państwa..Immunitet.państwa.rozumiany.jest.w.niej.jako. przywilej.przysługujący.państwu.przed.sądem.zagranicznym.w.sprawach,. w.których.państwo.to.zajmuje.stanowisko.pozwanego.lub.dłużnika,.nato- miast.w.roli.powoda.lub.wierzyciela.występuje.podmiot.prywatny..Poza. zakresem.rozważań.pozostają.w.konsekwencji.sytuacje,.w.których.pozwa- nymi.są.inne.podmioty.niż.państwo,.w.szczególności.przedsiębiorstwa. państwowe8,.oraz.przywileje,.którymi.państwo,.jako.strona.postępowania. cywilnego,.cieszy.się.w.postępowaniu.przed.sądami.i.organami.egzeku- cyjnymi.tego.państwa..Nie.są.nimi.objęte.również.przypadki,.w.których. państwo.wszczyna.postępowanie.cywilne.przed.sądem.zagranicznym,. występując.jako.powód,.wnioskodawca.lub.wierzyciel9,.jak.również.spra- wy,.w.których.państwo.dochodzi.prawnomiędzynarodowych.roszczeń. od.innego.państwa. Wreszcie,.w.opracowaniu.pominięto.kompleksowe.omówienie.im- munitetu.państwa.w.kontekście.ograniczeń.prawa.dostępu.do.sądu.oraz. zagadnień.łączących.się.z.dysponowaniem.przez.państwo.obce.swoim. immunitetem,.aczkolwiek.na.niektóre.przypadki.rezygnacji.z.tego.przy- wileju.zwrócono.uwagę.w.poszczególnych.partiach.pracy..O.niepodjęciu. pierwszego.z.problemów.zdecydował.zamiar.skupienia.się.na.ściśle.pro- cesowych.aspektach.funkcjonowania.immunitetu.państwa.w.wewnętrz- nym.porządku.prawnym..Wspomniana.tematyka,.sytuująca.się.przede. wszystkim.na.poziomie.prawa.konstytucyjnego.i.wewnętrznej.hierarchii. źródeł.prawa.międzynarodowego,.zdecydowanie.wykracza.poza.tak.ujętą. 8. W.tym.zakresie.zob..np..P..Herz,.Die Immunität ausländischer Staatsunternehmen mit eigener Rechtspersönlichkeit im französischen und im deutschen Zivilprozessrecht,.Aachen.1996.. 9. Co.do.tego.zagadnienia.zob..A..Dormann-Bessenich,.Der ausländische Staat als Kläger,.Basel. 1993.i.A..Dutta,.Die Durchsetzung öffentlichrechtlicher Forderungen ausländischer Staaten durch deutsche Gerichte,.Tübingen.2006.. 27 Wprowadzenie perspektywę.badawczą..Co.się.tyczy.drugiego.punktu,.decydującą.rolę. odegrało.przekonanie,.że.materia.ta,.w.szczególności.w.powiązaniu.z.pro- blematyką.międzynarodowego.arbitrażu.handlowego,.jest.na.tyle.złożona,. że.próba.wtłoczenia.jej.w.ramy.pracy.prowadziłaby.do.niesatysfakcjonu- jących.efektów.i.z.konieczności.powierzchownego.omówienia.kwestii,. których.waga,.w.połączeniu.z.brakiem.wypowiedzi.polskiej.doktryny,. wymaga.dogłębnej.analizy.o.charakterze.monograficznym..Potrzebę.taką. dostrzeżono.już.w.literaturze.obcej10,.a.niniejsza.praca,.pozostawiając.te. zagadnienia.na.uboczu,.może.stanowić.punkt.wyjścia.dla.podobnego.uję- cia.także.w.nauce.krajowej. 2.. Określona.w.ten.sposób.materia.usystematyzowana.została.w.ra- mach.siedmiu.rozdziałów..Pierwszy.poświęcono.ogólnym.zagadnieniom. immunitetów.w.postępowaniu.cywilnym..Po.syntetycznej.charakterystyce. immunitetów.jurysdykcyjnych.przynależnych.innym.osobom.niż.państwo. i.objaśnieniu.kwestii.terminologicznych,.omówiono.genezę.oraz.charakter. prawny.immunitetu.sądowego.i.egzekucyjnego.unormowanych.obecnie. w.księdze.pierwszej.a.części.czwartej.kodeksu.postępowania.cywilnego,. a.także.–.po.wyjaśnieniu.znaczenia.instytucji.władzy.jurysdykcyjnej.w.po- stępowaniu.cywilnym.–.scharakteryzowano.stosunek.przepisów.regulu- jących.te.immunitety.do.unormowań.określających.granice.jurysdykcji. krajowej.sądów.polskich..Ze.względu.na.wagę.zmian.wprowadzonych. ustawą.nowelizującą.z.2008.r..w.zakresie.sposobu.określania.granic.kompe- tencji.sądów.polskich.w.relacji.z.zagranicą.w.rozdziale.tym.przedstawiono. również.zwięzłą.ocenę.nowych.regulacji.prawnych. W.rozdziale.drugim.położono.nacisk.na.prawnomiędzynarodowe.za- gadnienia.immunitetu.państwa,.uwypuklając.tendencje.unifikacyjne.w.tej. dziedzinie.i.ich.efekty,.modele.unormowań.immunitetu.państwa.w.prawie. krajowym.oraz.ewolucję.jego.zakresu..Wskazano.również.na.obecne.kie- runki.rozwoju.tej.instytucji.i.problem.jej.aksjologicznej.legitymacji..Kwestię. reżimu.procesowego.immunitetu.państwa,.w.tym.odpowiedź.na.pytanie,. czy.podstawę.dla.jego.funkcjonowania.w.krajowym.porządku.prawnym. mogą.stanowić.przepisy.kodeksu.postępowania.cywilnego,.ujęto.w.roz- dziale.trzecim;.w.rozdziale.tym.omówiono.także.eksponowany.w.polskiej. judykaturze.element.wzajemności.jako.warunek.przyznawania.obcemu. państwu.immunitetu. 10. Zob..D..Chamlongrasdr, State Immunity and Arbitration,.London.2007;.J..Langkeit,.Staatenim- munität und Schiedsgerichtsbarkeit. Verzichtet ein Staat durch Unterzeichnung einer Schiedsvereinbarung auf seine Immunität?,.Heidelberg.1989.. 28 Wprowadzenie W.rozdziałach.czwartym.i.piątym,.składających.się.łącznie.na.naj- szerszy.fragment.książki,.zaprezentowano.relację.pomiędzy.immunitetem. państwa.a.kategorią.przesłanek.procesowych.postępowania.cywilnego. w.jego.rozpoznawczej.i.egzekucyjnej.fazie.oraz.scharakteryzowano.spo- sób.traktowania.immunitetu.państwa.jako.przeszkody.procesowej.w.toku. postępowania..Ponieważ,.jak.będzie.to.wynikać.z.dalszych.partii.pracy,. immunitet.państwa.w.postępowaniu.cywilnym.dzieli.reżim.procesowy.im- munitetu.sądowego.i.egzekucyjnego,.rozważania.te.stanowią.jednocześnie. ilustrację.funkcjonowania.immunitetu.sądowego.i.egzekucyjnego.w.postę- powaniu.cywilnym.w.jego.dynamicznym.przebiegu,.włącznie.z.fazą.po. uprawomocnieniu.się.orzeczenia,.gdzie.uwagę.skoncentrowano.na.ma- jącej.długą.tradycję.w.polskim.prawie.procesowym,.a.rzadko.omawianej. instytucji.unieważnienia.prawomocnych.orzeczeń.sądowych..Prezentując. sposób.kontrolowania.przez.sąd.immunitetu.sądowego.strony,.poruszo- no.także.ogólniejsze.problemy.związane.z.podstawą.faktyczną.i.modelem. orzekania.w.przedmiocie.dopuszczalności.postępowania.cywilnego.w.po- stępowaniu.przed.sądem.pierwszej.i.drugiej.instancji. Wychodząc.z.założenia,.że.niezależnie.od.immunitetu.występowanie. obcego.państwa.w.roli.strony.postępowania.przed.sądem.polskim.pocią- ga.za.sobą.szczególne.problemy,.omówieniu.tych.zagadnień.poświęcono. w.całości.szósty.rozdział.pracy..Analizie.poddano.problematykę.zdolności. sądowej,.procesowej.i.postulacyjnej.obcego.państwa,.zagadnienie.jurys- dykcji.krajowej.w.sprawach.z.jego.udziałem,.jak.również.dopuszczal- ność.wydania.wyroku.zaocznego.przeciwko.obcemu.państwu..Ponieważ. w.większości.spraw.z.elementem.obcym,.a.do.takich.z.istoty.rzeczy.nale- żą.sprawy.z.udziałem.obcego.państwa,.po.przystąpieniu.Polski.do.Unii. Europejskiej.sąd.nasz.stosuje.przepisy.europejskiego.prawa.procesowego. cywilnego,.istotne.okazało.się.również.rozstrzygnięcie,.czy.i.w.jakim.zakre- sie.przepisy.te.aktualne.są.w.sprawach,.w.których.jako.strona.pojawia.się. obce.państwo,.a.także.jak.układa.się.relacja.pomiędzy.nimi.a.wynikającą. z.prawa.międzynarodowego.publicznego.przeszkodą.w.rozstrzygnięciu. sprawy,.jaką.jest.immunitet.państwa..Zagadnienia.te.objęto.tematyką. ostatniego,.siódmego.rozdziału.pracy. 3. W.opracowaniu.starano.się.wykorzystać.w.całości.dorobek.przed- wojennej.i.powojennej.polskiej.nauki.prawa.procesowego.oraz.judykatury.. Charakter.immunitetu.państwa.jako.instytucji.międzynarodowego.prawa. zwyczajowego.oraz.niewielka.liczba.opracowań.krajowych,.zwłaszcza.do- tyczących.okresu.po.wejściu.w.życie.obowiązującego.kodeksu.postępo- 29 Wprowadzenie wania.cywilnego,.sprawiły.jednak,.że.opiera.się.ono.w.znacznej.mierze.na. literaturze.obcej..Oprócz.wypowiedzi.doktryny.czerpano.także.z.rezolucji. instytucji.prowadzących.działalność.naukową.w.dziedzinie.prawa.między- narodowego.publicznego.i.projektów.aktów.prawnych.zmierzających.do. ujednolicenia.reguł.rządzących.immunitetem.państwa.na.szczeblu.między- narodowym,.poprzedzających.przyjęcie.konwencji.Narodów.Zjednoczo- nych.o.immunitecie.jurysdykcyjnym.państw.i.ich.majątku,.a.także.z.tekstów. krajowych.ustaw.dotyczących.immunitetu.państwa,.w.szczególności.amery- kańskiej.Federal.Sovereign.Immunities.Act.1976.i.brytyjskiej.State.Immunity. Act.1978..Przy.omawianiu.zagadnień.prawnomiędzynarodowych.pomocne. okazały.się.również.sprawozdania.przygotowywane.w.toku.prac.nad.kon- wencją.Narodów.Zjednoczonych.o.immunitecie.jurysdykcyjnym.państw. i.ich.majątku.przez.głównych.sprawozdawców.Komisji.Prawa.Międzynaro- dowego,.publikowane.w.kolejnych.wydaniach.Yearbook of International Law Commission.oraz.komentarz.do.projektu.konwencji.w.wersji.z.roku.1991,. opracowany.przez.Komisję.Prawa.Międzynarodowego. Dążono.również.do.w.miarę.możliwości.wszechstronnego.uwzględ- nienia.judykatury.sądów.zagranicznych.w.dziedzinie.immunitetu.państwa,. zakładając,.że.wychodzi.to.naprzeciw.potrzebom.praktyki..W.najszerszym. zakresie.wykorzystano.orzecznictwo.angielskie,.niemieckie,.austriackie,. francuskie.i.szwajcarskie.publikowane.w.krajowych.periodykach.prawni- czych.i.bazach.orzecznictwa11,.a.także.–.w.anglojęzycznych.tłumaczeniach. –.w.kolejnych.rocznikach.International Law Reports oraz.International Legal Materials. Uwzględniono.również.rozstrzygnięcia.zawarte.w.raportach.kra- jowych.archiwizowanych.przez.działający.w.ramach.Rady.Europy.Komitet. Doradców.w.Zakresie.Prawa.Międzynarodowego.Publicznego.(Committee of Legal Advisers on Public International Law.–.CAHDI)12..W.rozważaniach.po- święconych.procesowej.płaszczyźnie.immunitetu.państwa.główny.nacisk. położony.został.jednak.na.dorobek.orzecznictwa.i.nauki.austriackiej.oraz. niemieckiej.będący.główną.inspiracją.dla.twórców.kodeksu.postępowania. cywilnego.z.1930.r.,.którego.gros.rozwiązań.recypowano.do.obowiązującej. ustawy.procesowej. 11. Przydatny.okazał.się.w.tej.mierze.zwłaszcza.system.informacji.prawnej.Federalnego. Urzędu.Kanclerskiego.Republiki.Austrii.(BKA.RIS.Justiz).dostępny.pod.adresem.http://www.ris. bka.gv.at/.oraz.baza.orzeczeń.szwajcarskiego.Sądu.Federalnego.zamieszczona.na.stronie.http:// www.bger.ch/.. 12. Raporty.te,.przeważnie.według.stanu.na.rok.2005,.zostały.opublikowane.w.zbiorczym,. dwujęzycznym,.opracowaniu.pod.redakcją.G..Hafnera,.M.G..Kohena.i.S..Breau,.State Practice Regar- ding State Immunities/La Pratique des Etats Concernant les Immunites des Etats,.Leiden–Boston.2006.. 30 Wprowadzenie Przy.analizie.tekstu.konwencji.Narodów.Zjednoczonych.o.immuni- tecie.jurysdykcyjnym.państw.i.ich.majątku.oraz.Europejskiej.konwencji. o.immunitecie.państwa.przyjętej.dnia.16.maja.1972.r..w.Bazylei13.korzysta- no.przede.wszystkim.z.angielskiej.wersji.językowej.obu.konwencji.i.tłu- maczeń.urzędowych.na.język.niemiecki.opracowanych.w.związku.z.ich. ratyfikacją.przez.Austrię.i.Szwajcarię..Tekst.niemiecki.oraz.–.w.mniejszym. stopniu.–.angielski.i.francuski.stanowił.również.podstawę.dla.rozstrzyga- nia.wątpliwości.powstających.na.tle.polskich.wersji.językowych.przepisów. europejskiego.prawa.procesowego.cywilnego. 13. European.Convention.on.State.Immunity,.CETS.nr.074.i.074A.. 31 Rozdział I Ogólne zagadnienia immunitetów w postępowaniu cywilnym 1. Immunitet w poszczególnych dziedzinach prawa 1. Termin „immunitet”.pochodzi.z.języka.łacińskiego14.i.oznacza.w.ję- zyku.polskim.zwolnienie.od.odpowiedzialności15.lub.–.bardziej.precyzyjnie. –.wyłączenie.pewnych.osób.lub.obszarów.od.świadczeń.lub.odpowiedzial- ności.ciążących.na.innych16..Pojęcie.to.wyraża.zatem.negatywny.stosunek. do.czegoś..Posługując.się.nim,.zakłada.się,.że.podmioty.lub.przedmioty,.do. których.się.ono.odnosi,.uzyskują.odmienną.sytuację.od.pozostałych,.przy. czym.sytuacja.ta.może.być.ukształtowana.w.rozmaity.sposób. Słowo.„immunitet”.jest.wspólne.wielu.językom.(ang..immunity,.niem.. Immunität,.fr..immunité,.wł..immunità,.hiszp..immunidad),.a.jego.znaczenie. w.języku.prawnym.i.języku.prawniczym.w.podstawowym.zrębie.odpo- wiada.znaczeniu.w.języku.ogólnym.i.łacińskiej.etymologii.tego.słowa.. W.najogólniejszym.sensie.pojęcia.tego.używa.się.z.myślą.o.sytuacji,.w.któ- rej.określony.podmiot.nie.podlega.powinnościom.nakładanym.normami. prawnymi.na.osoby.znajdujące.się.w.porównywalnej.sytuacji.lub.w.której. nie.jest.w.odniesieniu.do.niego.możliwe.stosowanie.środków.przewidzia- nych.typowo.względem.podmiotów.znajdujących.się.w.porównywalnym. położeniu.w.związku.z.niewywiązaniem.się.przez.nie.z.adresowanych.do. 14. Łac..immunis.–.zwolniony.od.świadczeń,.obciążeń,.obowiązków;.„munia”.=.„moenia”. (daw.).–.świadczenie,.powinność.. 15. W..Doroszewski.(red.),.Słownik języka polskiego,.tom.III,.Warszawa.1964,.s..175.. 16. H.. Zgółkowa. (red.),. Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny,. tom. 14,. Poznań. 1998,. s..170.. 33 Rozdział I. Ogólne zagadnienia immunitetów w postępowaniu cywilnym nich.nakazów,.włącznie.z.przewidywaną.w.tym.przypadku.sankcją..Im- munitet.zakłada.zatem.uprzywilejowany.status.cieszących.się.nim.osób.–. inaczej.mówiąc.osób,.którym.immunitet.przysługuje.–.na.tle.ogółu.innych. podmiotów. W.polskim.systemie.prawnym.instytucja.immunitetu.ma.długą.tra- dycję.i.interdyscyplinarny.charakter..Historii.prawa.znany.jest.immunitet. sądowy.i.ekonomiczny17,.natomiast.współcześnie.instytucja.immunitetu. zakorzeniona.jest.w.licznych.gałęziach.prawa.i.stanowi.przedmiot.zainte- resowania.wielu.dyscyplin.naukowych. Do.klasycznych.zagadnień.prawa.konstytucyjnego.należy.immunitet. parlamentarny..Przywilej.ten.polega.na.wyłączeniu.lub.ograniczeniu.od- powiedzialności.deputowanego.za.naruszenie.prawa,.co.jest.podyktowane. wolą.ochrony.niezależności.członków.parlamentu.oraz.zapewnienia.im. swobody.wykonywania.funkcji,.a.także.ochrony.niezależności.i.autonomii. parlamentu.jako.takiego18..Może.on.występować.w.dwóch.postaciach.–. jako.immunitet.materialny.(indemnit),.rozumiany.jako.wyłączenie.karal- ności.określonych.czynów,.oraz.jako.immunitet.formalny,.sprowadzający. się.do.ograniczenia.dopuszczalności.ścigania.za.wszelkie.czyny.materialnie. stanowiące.przestępstwo19..W.prawie.polskim.immunitet.parlamentarny. przysługuje.posłom.i.senatorom.(art..105.w.zw..z.art..108.Konstytucji)20. Immunitetom.wiele.uwagi.poświęca.doktryna.prawa.karnego..Mia- nem.immunitetu.w.prawie.karnym.określa.się.sytuację.polegającą.na.cza- sowym.lub.stałym.wyłączeniu.możliwości.pociągnięcia.do.odpowiedzial- ności.karnej.pewnej.kategorii.osób.z.powodu.popełnienia.jakichkolwiek. lub. niektórych. przestępstw21.. Oprócz. wspomnianego. już. immunitetu. 17. J.. Bardach,. Historia państwa i prawa Polski. Tom I do połowy XV wieku,. Warszawa. 1964,. s..178–182;.J..Walachowicz.(w:).K..Krasowski,.M..Krzymkowski,.K..Sikorska-Dzięgielewska,.J..Wala- chowicz,.Historia ustroju państwa,.Poznań.2002,.s..49.. 18. L..Garlicki.(w:).L..Garlicki.(red.),.Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t..II,.War- szawa.2001,.uw..do.art..105,.pkt.3;.K..Grajewski,.Immunitet parlamentarny w prawie polskim,.Warszawa. 2001,.passim.. 19. L..Garlicki,.Konstytucja...,.uw..do.art..105,.pkt.4;.K..Grajewski,.Immunitet...,.s..20–23;.J..Mor- dwiłko,.Immunitet parlamentarny po jego dostosowaniu w roku 2003 do Konstytucji (w:).W..Odrowąż-Syp- niewski,.Immunitet parlamentarny. Zagadnienia podstawowe,.Warszawa.2007,.s..10.i.n.. 20. Przepisy.art..105.i.107.Konstytucji.dopełniają.art..10–12.ustawy.z.dnia.9.maja.1996.r..o.wy- konywaniu.mandatu.posła.i.senatora.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2003.r..Nr.221,.poz..2199.z.późn..zm.).. 21. L..Gardocki,.Prawo karne,.Warszawa.2009,.s..44;.doktryna.nie.jest.jednak.zgodna.co.do.tego,. w.jaki.sposób.należy.rozumieć.pojęcie.immunitetu.w.prawie.karnym,.a.przywołane.określenie.sta- nowi.tylko.jedno.z.wielu.spotykanych.–.zob..wyczerpujące.zestawienie.stanowisk.u.B..Janusz.-Pohl,. Immunitety w polskim postępowaniu karnym,.Warszawa.2009,.s..23.i.n.. 34 1. Immunitet w poszczególnych dziedzinach prawa parlamentarnego,.immunitetu.sędziowskiego.(art..181.Konstytucji)22.i.im- munitetu.Rzecznika.Praw.Obywatelskich.(art..211.Konstytucji),.których. podstawy.reguluje.ustawa.zasadnicza,.wśród.immunitetów.dotyczących. prawa. i. procesu. karnego. wymienić. można. immunitet. prokuratorski23,. immunitet.przysługujący.adwokatom24,.radcom.prawnym25,.rzecznikom. patentowym26,.immunitet.Prezesa.i.niektórych.pracowników.Najwyższej. Izby.Kontroli27.oraz.Prezesa.Instytutu.Pamięci.Narodowej28. Przypadki.te.są.systematyzowane.na.wiele.sposobów..Najpowszech- niej.przyjęte.w.doktrynie.prawa.karnego.jest.rozróżnienie.pomiędzy.im- munitetem.materialnym.(immunitet.prawa.materialnego).i.formalnym. (immunitet.prawa.procesowego)29..W.zależności.od.zakresu.gwarantowa- nej.ochrony.wyodrębnia.się.immunitet.zupełny.(całkowity).i.częściowy. (ograniczony)30..Akceptowanym.kryterium.porządkującym.jest.także.to,. czy.immunitet.może.zostać.uchylony.decyzją.organu.przełożonego..Na.tej. podstawie.rozróżnia.się.immunitet.bezwzględny.i.immunitet.względny31.. Spotkać.można.również.pojęcia.„immunitet.trwały”.i.„immunitet.nietrwa- ły”.stosowane.w.zależności.od.tego,.czy.ochrona.immunitetowa.trwa.także. po.ustaniu.funkcji,.w.związku.z.którą.określona.osoba.uzyskała.immunitet,. i.w.czasie.pełnienia.której.dopuściła.się.czynu.zabronionego32. 22. Zob..ponadto.art..80.i.81.ustawy.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Prawo.o.ustroju.sądów.powszech- nych.(Dz..U..Nr.98,.poz..1070.z.późn..zm.).oraz.art..30.ustawy.z.dnia.21.sierpnia.1997.r..–.Prawo. o.ustroju.sądów.wojskowych.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.226,.poz..1676.z.późn..zm.).. 23. Art..54.ustawy.z.dnia.20.czerwca.1985.r..o.prokuraturze.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2008.r..Nr.7,. poz..39.z.późn..zm.).. Nr.146,.poz..1188.z.późn..zm.).. Nr.10,.poz..65.z.późn..zm.).. poz..509.z.późn..zm.).. 24. Art..8.ust..2.ustawy.z.dnia.26.maja.1982.r..–.Prawo.o.adwokaturze.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2009.r.. 25. Art..11.ust..2.ustawy.z.dnia.6.lipca.1982.r..o.radcach.prawnych.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2010.r.. 26. Art..11.ust..2.ustawy.z.dnia.11.kwietnia.2001.r..o.rzecznikach.patentowych.(Dz..U..Nr.49,. 27. Art..18.i.art..88.ustawy.z.dnia.23.grudnia.1994.r..o.Najwyższej.Izbie.Kontroli.(tekst.jedn.:. Dz..U..z.2007.r..Nr.231,.poz..1701.z.późn..zm.).. 28. Art..14.ustawy.z.dnia.18.grudnia.1998.r..o.Instytucie.Pamięci.Narodowej.–.Komisji.Ścigania. Zbrodni.przeciwko.Narodowi.Polskiemu.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.63,.poz..424.z.późn..zm.).. 29. B..Janusz-Pohl,.Immunitety...,.s..29;.tam.też.szerzej.na.temat.sposobu.rozumienia.tych.okre- śleń.i.celowości.tej.typologii.. 30. W..Michalski,.Immunitety w procesie karnym, Warszawa.1970, s..14.in fine.. 31. J..Tylman.(w:).T..Grzegorczyk,.J..Tylman,.Polskie postępowanie karne,.Warszawa.2007,.s..208.. 32. K..Marszał.(w:).K..Marszał.(red.),.Proces karny,.Katowice.2005,.s..127;.J..Tylman.(w:).T..Grze- gorczyk,.J..Tylman,.Polskie...,.s..208.. 35 Rozdział I. Ogólne zagadnienia immunitetów w postępowaniu cywilnym Nauce.prawa.karnego.znany.jest.ponadto.tzw..immunitet.zakrajo- wości,.niekiedy.określany.jako.immunitet.sądowy.lub.jurysdykcyjny33.. Immunitet.ten.łączy.się.z.osobami.mającymi.status.dyplomatyczny.i.ko- rzystającymi.z.prawa.eksterytorialności,.a.jego.zakotwiczenia.upatruje.się. w.prawie.międzynarodowym34..W.tym.samym.kontekście.piśmiennictwo. posługuje.się.sformułowaniem.„zwolnienie.spod.jurysdykcji”35..Kodeks. postępowania.karnego.reguluje.wprost.jedynie.dwa.rodzaje.immunitetu. zakrajowości.–.dyplomatyczny.i.konsularny36. 2.. Jak.wspomniano.we.wstępie,.immunitet.państwa.obcego.przed. sądem.krajowym.ma.swoją.genezę.w.prawie.międzynarodowym.publicz- nym,.toteż.z.punktu.widzenia.tematu.na.szczególną.uwagę.zasługują. immunitety.znane.tej.dziedzinie.prawa..Równolegle.do.egzempcji.przy- jętych.i.funkcjonujących.w.ramach.wewnętrznego.porządku.prawnego,. do.których.należą.w.zasadzie.wszystkie.wspomniane.wcześniej.immuni- tety37,.wyodrębnić.należy.kategorię.przywilejów,.których.skutki.dotyczą. wprawdzie.także.wewnętrznego.systemu.prawnego,.ale.źródła.sytuują.się. poza.jego.granicami. Immunitety.te.wyróżniają.się.kilkoma.wspólnymi.cechami..Wywo- dzą.się.one.z.prawa.międzynarodowego.i.w.swoim.zrębie.regulowane.są. normami.tej.dziedziny.prawa..Rola.ustawodawstw.krajowych.sprowadza. się.z.reguły.do.zapewnienia.właściwych.warunków.ich.realizacji,.w.któ- rym.to.celu.wiele.z.nich.zostało.recypowanych.do.prawa.wewnętrznego.. Immunitety.te.odgrywają.główną.rolę.w.sprawach.z.elementem.obcym. i.łączą.się.z.problematyką.kompetencji.sądów.i.innych.organów.państwa. w.stosunkach.z.zagranicą. Immunitety,.o.których.mowa,.określić.można.zbiorczym.mianem. immunitetów. prawnomiędzynarodowych. (völkerrechtliche Immunitäten, international immunities)38,.co.pozwala.podkreślić.ich.szczególną.genezę.. 33. Zob..M..Jachimowicz,.Immunitet zakrajowości w procesie karnym,.PS.2004,.nr.11–12,.s..102.i.n.;. W..Michalski,.M..Cieślak,.Immunitet, eksterytorialność i azy
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Immunitet państwa w postępowaniu cywilnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: