Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00679 010962 7494872 na godz. na dobę w sumie
Immunitety w polskim postępowaniu karnym - ebook/pdf
Immunitety w polskim postępowaniu karnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 372
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2595-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi monograficzne opracowanie instytucji immunitetu z punktu widzenia prawa karnego procesowego. Autorka rozpoczyna rozważania od przedstawienia zagadnień ogólnych, związanych zwłaszcza z konstrukcją teoretyczną immunitetów poszczególnych typów, następnie dokonuje charakterystyki immunitetów relewantnych z punktu widzenia prawa karnego, by ostatecznie skupić się na ich analizie w ujęciu dynamicznym na tle poszczególnych stadiów procesu karnego oraz w świetle wybranych instytucji karnoprawnych.

Monografia ta jest pierwszą od prawie czterdziestu lat próbą syntetycznego przedstawienia instytucji immunitetu w procesie karnym. Poruszane w niej zagadnienia mają charakter interdyscyplinarny, zwłaszcza z uwagi na wykorzystanie dorobku doktryny prawa międzynarodowego publicznego oraz prawa konstytucyjnego, a także wybranych konstrukcji teoretycznoprawnych.

Adresaci:

Pozycja adresowana jest do środowiska naukowego, praktyków wymiaru sprawiedliwości oraz osób pełniących funkcje publiczne.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Immunitety w polskim postępowaniu karnym Barbara Janusz-Pohl Warszawa 2009 Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wydawca: Magdalena Przek Redaktor prowadzący: Joanna Maź Opracowanie redakcyjne: Studio Diament Sk³ad, ³amanie: Studio Diament © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2009 ISBN 978-83-7601-989-5 ISSN 1897-4392 Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................... 9 Wprowadzenie ................................................................................................... 13 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe ...................................................... 16 1.. Geneza.i.rozwój.instytucji.immunitetów.w.prawie.polskim................. 16 2.. Immunitet.–.istota,.pojęcie,.podziały.oraz.sporne.zagadnienia. wykładni.......................................................................................................... 22 2.1..Pojęcie.i.istota.......................................................................................... 22 2.2..Podziały.immunitetów.w.nauce.prawa.............................................. 28 2.2.1.. Tradycyjne.dychotomiczne.propozycje.podziału. immunitetów................................................................................ 28 2.2.1.1.. Immunitety.materialne.i.formalne.............................. 34 2.2.1.2.. Spory.wokół.immunitetu.materialnego..................... 38 2.2.2.. Trójpodział.immunitetów.na:.bezwzględne,.względne. i.jurysdykcyjne............................................................................. 46 2.2.2.1.. Immunitety.względne.i.bezwzględne........................ 48 2.2.2.2.. Immunitety.jurysdykcyjne........................................... 53 2.3..Wykładnia.przepisów.o.immunitetach............................................... 60 3.. Uzasadnienia.na.rzecz.obowiązywania.immunitetów............................ 62 Rozdział II. Charakterystyka wybranych immunitetów występujących w prawie polskim................................................................................................................ 70 1.. Immunitety.prawa.międzynarodowego.................................................... 70 1.1..Geneza.immunitetów.prawa.międzynarodowego........................... 70 1.2..Typologia.i.specyfika.............................................................................. 72 1.2.1.. Immunitety.wywodzące.się.z.prawa.zwyczajowego............ 72 5 Spis treści 1.2.2.. Immunitety.wysłowione.bezpośrednio.w.polskim.. kodeksie.postępowania.karnego............................................... 76 1.2.3.. Pozostałe.immunitety.od.jurysdykcji.karnej........................... 87 2.. Quasi-immunitet.Prezydenta.i.członków.Rady.Ministrów.................... 95 2.1..Uwagi.ogólne.......................................................................................... 95 2.2..Specyfika.odpowiedzialności.„głów.państwa”.................................. 97 3.. Immunitet.parlamentarny.......................................................................... 108 3.1..Geneza.immunitetu.parlamentarnego.............................................. 108 3.2..Immunitet.a.nietykalność.................................................................... 112 3.3..Immunitet.bezwzględny.posła.i.senatora.(tzw..indemnitet)........ 116 3.4..Immunitet.względny.sensu stricto.posła.i.senatora......................... 123 3.5..Immunitet.deputowanego.do.Parlamentu.Europejskiego............ 128 4.. Immunitet.sędziowski.sensu largissimo.oraz.wybrane.. wzorowane.na.nim.immunitety.względne............................................. 133 4.1..Geneza.oraz.podmiotowy.zakres.immunitetu.sędziowskiego..... 133 4.2..Przedmiotowy.zakres.immunitetu.sędziowskiego......................... 139 4.3..Inne.immunitety.względne.w.prawie.polskim............................... 152 5.. Immunitet.prokuratorski............................................................................ 156 5.1..Geneza.immunitetu.prokuratorskiego.............................................. 156 5.2..Bezwzględne.immunitety.prokuratora............................................. 161 5.3..Immunitet.względny.sensu stricto.prokuratora.oraz.przywilej. nietykalności.......................................................................................... 163 5.4..Immunitet.Prokuratora.Generalnego................................................ 169 6.. Immunitety:.adwokacki,.radcowski.i.rzecznika.patentowego............. 175 6.1..Geneza.immunitetów:.adwokackiego,.radcowskiego.. i.rzecznika.patentowego...................................................................... 175 6.2..Charakterystyka.immunitetów:.adwokackiego,.radcowskiego. i.rzecznika.patentowego...................................................................... 178 7.. Immunitet.Prezesa.i.pracowników.Najwyższej.Izby.Kontroli............. 184 7.1..Geneza.immunitetów.związanych.z.funkcjonowaniem.NIK....... 184 7.2..Immunitet.Prezesa.Najwyższej.Izby.Kontroli.–.zakres. przedmiotowy....................................................................................... 186 7.3..Immunitet.pracowników.Najwyższej.Izby.Kontroli...................... 189 8.. Kwestia.tzw..immunitetu.tajnego.agenta.policji.................................... 191 Rozdział III. Immunitety w świetle zasad i przesłanek procesu karnego .................. 194 1.. Uwagi.wstępne............................................................................................. 194 2.. Immunitety.w.świetle.wybranych.zasad.procesu.karnego.................. 195 6 Spis treści 3.. Immunitety.na.tle.przesłanek.postępowania.karnego.......................... 206 4.. Immunitety.a.przedawnienie.karalności................................................. 218 5.. Immunitety.a.zawieszenie.postępowania.karnego................................ 229 Rozdział IV. Immunitety w postępowaniu przygotowawczym .................................... 241 1.. Uwagi.wstępne............................................................................................. 241 2.. Czynności.operacyjne................................................................................. 244 3.. Postępowanie.sprawdzające...................................................................... 247 4.. Wszczęcie.postępowania.przygotowawczego........................................ 252 4.1..Faktyczne.wszczęcie.postępowania.................................................. 252 4.2..Formalne.wszczęcie.postępowania.przygotowawczego.. oraz.procedura.związana.z.uchyleniem.immunitetu..................... 259 5.. Odmowa.wszczęcia.postępowania.przygotowawczego....................... 270 6.. Umorzenie.postępowania.przygotowawczego...................................... 274 7.. Środki.przymusu.a.ochrona.immunitetowa........................................... 280 7.1..Środki.przymusu.w.prawie.polskim................................................. 280 7.2..Środki.przymusu.a.nietykalność.osobista........................................ 285 7.3..Środki.przymusu.stosowane.warunkowo.w.stosunku.do.osoby. chronionej.immunitetem.niebędącej.stroną.procesową................ 296 7.4..Procedura.związana.z.ENA.a.immunitet.względny....................... 302 Rozdział V. Immunitety w postępowaniu jurysdykcyjnym – wybrane zagadnienia................................................................................... 308 1.. Immunitety.w.postępowaniu.sądowym.przed.sądem.. pierwszej.instancji....................................................................................... 308 1.1..Uwagi.wstępne..................................................................................... 308 1.2..Immunitety.a.ingerencja.prokuratora.w.trybie.art..60.k.p.k......... 313 1.3..Immunitety.w.fazie.oddania.pod.sąd............................................... 322 1.4..Rozszerzenie.przedmiotu.procesu.a.ochrona.immunitetowa. (proces.wpadkowy).............................................................................. 327 1.5..Prawomocność.sądowych.orzeczeń.umarzających.. postępowanie........................................................................................ 331 2.. Immunitety.w.postępowaniu.odwoławczym......................................... 335 2.1..Immunitety.jako.bezwzględne.podstawy.uchylenia.orzeczenia......335 2.2..Immunitety.a.nadzwyczajne.formy.zaskarżania............................ 341 Bibliografia ....................................................................................................... 347 7 Wykaz skrótów akty prawne d.k.p.k... –. .ustawa.z.dnia.19.kwietnia.1969.r..–.Kodeks.postępowa- nia.karnego.(Dz..U..Nr.19,.poz..96.z.późn..zm.) –.. .ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.karny.(Dz..U.. Nr.88,.poz..553.z.późn..zm.). k.k.. k.k.w.. k.p.k.. –.. .ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.karny.wyko- nawczy.(Dz..U..Nr.90,.poz..557.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.6.czerwca.1997.r..–.Kodeks.postępowa- nia.karnego.(Dz..U..Nr.89,.poz..555.z.późn..zm.). k.s.d.. Konstytucja.RP. –.. .Konstytucja.Rzeczypospolitej.Polskiej.z.dnia.2.kwietnia. 1997.r..(Dz..U..Nr.78,.poz..483.z.późn..zm..i.ze.sprost.). –.. .Konwencja. wiedeńska. o. stosunkach. dyplomatycz- nych.z.dnia.18.kwietnia.1961.r..(Dz..U..z.1965.r..Nr.37,. poz..232). k.s.k.. pr..a.. pr..u.s.a.. pr..u.s.p.. pr..u.s.w.. –.. .Konwencja.wiedeńska.o.stosunkach.konsularnych.z.dnia. 24.kwietnia.1963.r..(Dz..U..z.1982.r..Nr.13,.poz..98). –.. .ustawa.z.dnia.26.maja.1982.r..–.Prawo.o.adwokaturze. (tekst.jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.123,.poz..1058.z.późn.. zm.). –.. .ustawa.z.dnia.25.lipca.2002.r..–.Prawo.o.ustroju.sądów.ad- ministracyjnych.(Dz..U..Nr.153,.poz..1269.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Prawo.o.ustroju.sądów. powszechnych.(Dz..U..Nr.98,.poz..1070.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.21.sierpnia.1997.r..–.Prawo.o.ustroju.są- dów.wojskowych.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.226,. poz..1676.z.późn..zm.). 9 Wykaz skrótów u.i.m.. u.i.p.n... u.n.i.k... u.p... u..pol... u.r.p.. u.r.p.d... .u.t.s... u.rz.p.. u.s.n... u.t.k... u.w.m.p.s.. –.. .ustawa. z. dnia. 1. grudnia. 1961. r.. o. izbach. morskich. (Dz..U..Nr.58,.poz..320.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.18.grudnia.1998.r..o.Instytucie.Pamięci. Narodowej.–.Komisji.Ścigania.Zbrodni.przeciwko.Na- rodowi.Polskiemu.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.63,. poz..424.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.23.grudnia.1994.r..o.Najwyższej.Izbie. Kontroli.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.231,.poz..1701. z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.20.czerwca.1985.r..o.prokuraturze.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2008.r..Nr.7,.poz..39.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.6.kwietnia.1990.r..o.Policji.(tekst.jedn.:. z.2007.r..Nr.43,.poz..277.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.6.lipca.1982.r..o.radcach.prawnych.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.123,.poz..1059.z.późn..zm.) –.. .ustawa. z. dnia. 6. stycznia. 2000. r.. o. Rzeczniku. Praw. Dziecka.(Dz..U..Nr.6,.poz..69.z.późn..zm.). –.. .ustawa.z.dnia.26.marca.1982.r..o.Trybunale.Stanu.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.101,.poz..925) –.. .ustawa.z.dnia.11.kwietnia.2001.r..o.rzecznikach.paten- towych.(Dz..U..Nr.49,.poz..509.z.późn..zm.) –.. .ustawa.z.dnia.23.listopada.2002.r..o.Sądzie.Najwyż- szym.(Dz..U..Nr.240,.poz..2052.z.późn..zm.) –.. .ustawa.z.dnia.1.sierpnia.1997.r..o.Trybunale.Konstytu- cyjnym.(Dz..U..Nr.102,.poz..643.z.późn..zm.) –.. .ustawa.z.dnia.9.maja.1996.r..o.wykonywaniu.mandatu. posła.i.senatora.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2003.r..Nr.221,. poz..2199.z.późn..zm.). czasopisma i zbiory orzecznictwa –.. Acta.Universitatis.Lodziensis,.Folia.Iuridica,.Łódź. –.. Biuletyn.Ekspertyz.i.Opinii.Prawnych. –.. Czasopismo.Prawa.Karnego.i.Nauk.Penalnych. –.. Edukacja.Prawnicza. –.. Europejski.Przegląd.Sądowy. –.. Gdańskie.Studia.Prawnicze. AUL.. Biul..EiOP. CzPKiNP. EP. EPS. Gd..St..Praw.. 10 Wykaz skrótów OSNPG. OSNPP. OSP. OSPiKA. skowa. wych. Kontr..Państw.. –.. Kontrola.Państwowa. Kw..Pr..Publ.. NP. OSN. OSNC. OSNCK. OSNKW. –.. Kwartalnik.Prawa.Publicznego. –.. Nowe.Prawo. –.. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego. –.. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna. –.. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna.i.Karna. –.. .Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Karna.i.Woj- –.. .Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Wydawnictwo.Pro- –.. .Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego,.dodatek.do.pisma. kuratury.Generalnej. Prokuratura.i.Prawo. –.. .Orzecznictwo.Sądów.Polskich. –.. .Orzecznictwo. Sądów. Polskich. i. Komisji. Arbitrażo- –.. .Orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego. –.. .Przegląd.Sejmowy. –.. .Palestra. –.. .Państwo.i.Prawo. –.. .Prokuratura.i.Prawo. –.. .Przegląd.Sądowy. –.. .Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny. –. Rzeczpospolita –.. .Wojskowy.Przegląd.Prawniczy. –.. .Zbiór.Orzeczeń.Sądu.Najwyższego. OTK. Prz..Sejm.. Pal.. PiP. Prok..i.Pr.. PS. RPEiS. Rzeczposp.. WPP. Z..O.. Zeszyty.. Prawnicze.PAN. –.. .Zeszyty.Prawnicze.Polskiej.Akademii.Nauk. ZNUJ. ZNUŁ. ZN.UMK. –.. .Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Jagiellońskiego. –.. .Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Łódzkiego. –.. .Zeszyty.Naukowe.Uniwersytetu.Mikołaja.Kopernika. inne skróty Dz..Pr.P.P.. Dz..U.. Dz..Urz..UE.L. Europol. –.. .Dziennik.Praw.Państwa.Polskiego. –.. .Dziennik.Ustaw. –.. .Dziennik.Urzędowy.Unii.Europejskiej.Law/Loi. –.. .Europejski.Urząd.Policji. 11 Wykaz skrótów EWG. EWWiS. GIODO. IPN. MTK. NATO. NIK. ONZ. PE. RM. RPD. RPO. SN. TK.. TS.. TUE.. UE.. UMCS.. –.. .Europejska.Wspólnota.Gospodarcza. –.. .Europejska.Wspólnota.Węgla.i.Stali. –.. .Generalny.Inspektor.Ochrony.Danych.Osobowych. –.. .Instytut.Pamięci.Narodowej. –.. .Międzynarodowy.Trybunał.Karny. –.. .National.Atlantic.Treaty.Organization. –.. .Najwyższa.Izba.Kontroli. –.. .Organizacja.Narodów.Zjednoczonych. –.. .Parlament.Europejski. –.. .Rada.Ministrów. –.. .Rzecznik.Praw.Dziecka. –.. .Rzecznik.Praw.Obywatelskich. –.. .Sąd.Najwyższy. –.. .Trybunał.Konstytucyjny. –.. .Trybunał.Stanu. –.. .Traktat.z.Maastricht.(Traktat.o.Unii.Europejskiej). –.. .Unia.Europejska. –.. .Uniwersytet.Marii.Curie-Skłodowskiej. Wprowadzenie Nikogo.nie.trzeba.specjalnie.przekonywać.o.doniosłości.i.aktualności. tematyki.związanej.z.instytucją.immunitetu,.a.przede.wszystkim.wpływu. ochrony.immunitetowej.przysługującej.uczestnikowi.procesu.karnego,. jakim.jest.oskarżony.(osoba.podejrzewana,.osoba.podejrzana,.podejrza- ny)..W.piśmiennictwie.karnistycznym.nie.ma.kompleksowego.i.aktual- nego.opracowania.dotyczącego.tych.zagadnień..Potrzebę.opracowania. tak.zakreślonego.tematu.kształtuje.m.in..fakt,.że.ostatnie.i.jednocześnie. jedyne.opracowanie.monograficzne.dotyczące.immunitetów.w.procesie. karnym.to.praca.Wojciecha.Michalskiego.pt..Immunitety w polskim procesie karnym.z.roku.1970.–.monografia.będąca.zmodyfikowaną.wersją.rozpra- wy.doktorskiej.napisanej.pod.kierunkiem.prof..dr..Stefana.Kalinowskiego. i.obronionej.w.1967.r..na.Uniwersytecie.Warszawskim..Od.tamtego.czasu. niemalże.całkowicie.uległ.zmianie.stan.prawny.w.zakresie.zagadnień.ana- lizowanych.przez.W..Michalskiego..Pojawiło.się.także.wiele.nowych.im- munitetów..Przywołana.wyżej.praca.inaczej.zakreślała.też.pole.badawcze.. W.zasadzie.stawiała.sobie.za.cel.jedynie.ustalenie.zakresu.podmiotowo- .-przedmiotowego.poszczególnych.immunitetów,.co.w.istocie.i.założeniu. odpowiada.materii.omawianej.w.drugim.rozdziale.niniejszej.monografii. (Charakterystyka wybranych immunitetów w prawie polskim)..Dlatego.też.za- kreślenie.obszaru.badawczego.w.taki.sposób,.iż.wychodząc.od.ustalenia. pojęć.i.koncepcji.ogólnych.dotyczących.instytucji.immunitetu,.poprzez. charakterystykę. immunitetów. poszczególnych. typów,. charakterystykę. w.zasadzie.przybierającą.postać.badań.interdyscyplinarnych,.aż.do.analizy. funkcjonowania.immunitetów.w.ujęciu.dynamicznym.na.poszczególnych. etapach.postępowania.karnego.oraz.w.świetle.ważniejszych.instytucji.kar- noprawnych,.jest.ujęciem.jak.dotąd.nieprezentowanym.. Na.potrzebę.badań.nad.immunitetem.w.ujęciu.karnoprocesowym. wskazywali.już.recenzenci.przywołanej.wyżej.monografii.W..Michalskie- 13 Wprowadzenie go,.którzy,.podkreślając.jej.walory.i.oryginalność,.podnieśli.jednocześnie,. że.wiele.kwestii.karnoprocesowych.zostało.w.niej.jedynie.ogólnie.zary- sowanych,.i.że.w.związku.z.tym.zachodzi.jeszcze.konieczność.ich.dalszej. wnikliwej.analizy1..Niestety.jednak.wyzwanie.to.nie.zostało.podjęte..Być. może.dlatego,.że.immunitet.jest.instytucją.niejako.z.pogranicza.wielu.ga- łęzi.prawa,.którego.analiza.wymaga.pogłębionych.studiów.interdyscypli- narnych..W.tym.kontekście,.wcale.nie.tytułem.usprawiedliwienia,.chcę. przypomnieć.słowa.J..Bafii,.który.przed.laty.napisał,.że:.„ostateczne.wyniki. są.–.być.może.–.niewspółmierne.do.włożonego.wysiłku,.lecz.jest.to.chyba. pewnego.rodzaju.prawidłowość.w.przypadku,.gdy.podejmuje.się.temat. będący.na.pograniczu.różnych.działów.nauki.prawa”2.. Opracowanie.ma.na.celu.kompleksowe.przedstawienie.problema- tyki.immunitetów.z.punktu.widzenia.prawa.karnego.procesowego..Ma. za.zadanie.jej.wyeksponowanie.w.obszarze.warunków.dopuszczalności. procesu.karnego,.zwłaszcza.w.ujęciu.dynamicznym.w.poszczególnych.sta- diach.procesowych.oraz.na.tle.wybranych.instytucji.prawa.karnego.proce- sowego..Kluczowym.punktem.rozważań.jest.teoretyczna.analiza.instytucji. immunitetu,.której.rezultatem.jest.teza,.że.podstawowym.kryterium.ty- pologii.immunitetów.jest.warunkowość.(względność).albo.bezwarunko- wość.(bezwzględność).ochrony.zeń.wypływającej..Trafność.tego.kryterium. podziału.poddana.została.sprawdzeniu.poprzez.analizę.funkcjonowania. immunitetów.w.procesie.karnym..W.pracy.podjęto.próbę.ustalenia.zakre- su.podmiotowo-przedmiotowego.immunitetów.występujących.w.prawie. polskim,.przy.czym.warto.zaznaczyć,.że.próba.ta.nie.pretenduje.do.miana. w.pełni.wyczerpującej.. W.literaturze.wielokrotnie.zajmowano.się.charakterystyką.poszcze- gólnych. immunitetów3.. Opisanie. immunitetów. w. ujęciu. przedmioto- wo-podmiotowym. miało. posłużyć. do. dokonania. uogólnień. w. ramach. immunitetów. poszczególnych. typów. oraz. do. przetransponowania. tez. 1. Zob..J..Haber,.Recenzja książki Wojciecha Michalskiego: Immunitety w polskim procesie karnym, Warszawa 1970, s. 225,.PiP.1971,.z..6,.s..1029–1031;.M..Lipczyńska,.Recenzja książki Wojciecha Michalskie- go: Immunitety w polskim procesie karnym, Warszawa 1970, NP.1971,.nr.11,.s..1678–1682;.Z..Krzemiński,. Recenzja książki.Wojciecha Michalskiego: Immunitety w polskim procesie karnym,.Warszawa 1970, Pal..1971,. z..4,.s..82–84.. 2. J..Bafia,.Zmiana kwalifikacji prawnej czynu w procesie karnym,.Warszawa.1964,.s..4.. 3. Myślę.tutaj.o.monografii.K..Grajewskiego, Immunitet parlamentarny w prawie polskim,.Warsza- wa.2001,.a.także.o.innych.opracowaniach.i.monografiach.poświęconych.problematyce.immunitetu. zakrajowości.oraz.wielu.artykułach.dotyczących.immunitetów:.parlamentarnego,.sędziowskiego,. prokuratorskiego.i.adwokackiego,.wskazanych.w.bibliografii.niniejszej.pracy.. 14 Wprowadzenie wypowiadanych.na.gruncie.poszczególnych.immunitetów.w.prawidło- wości.zgeneralizowane..Kierunek.badań.wyznaczony.został.więc.nieja- ko.„od.szczegółu.do.ogółu”..W.konsekwencji.jedynie.fragmentarycznie. uwzględnione.zostały.zagadnienia.dotyczące.procedur.incydentalnych,. w.ramach.których.kompetentne.organy.wyrażają.zgodę.lub.odmawiają. zgody.na.pociągnięcie.do.odpowiedzialności.karnej.beneficjentów.immu- nitetu.określonego.typu.. Ustalenia.zawarte.w.pracy.są.wynikiem.stosowania.różnych.metod. badawczych..W.szczególności.korzystano.z.metody.dogmatycznoprawnej.. W.rozdziale.pierwszym.niektóre.rozważania.nawiązują.także.do.pewnych. konstrukcji.teoretycznoprawnych,.w.oparciu.o.nie.podjęto.m.in..próbę.za- rysowania.typologii.immunitetów..W.rozdziale.drugim.z.kolei.prowadzo- ne.rozważania.mają.charakter.integracyjny.(wewnętrzna.integracja.nauk. prawnych).wykorzystano.w.nich.materiały.z.zakresu.prawa.międzynaro- dowego.publicznego,.administracyjnego.i.konstytucyjnego..Posłużono.się. również.metodą.prawnoporównawczą,.zwłaszcza.przy.ustalaniu.zakresu. podmiotowo-przedmiotowego.immunitetów.. Niniejsza.praca.stanowi.zmodyfikowaną.i.skróconą.wersję.rozprawy. doktorskiej.przygotowanej.pod.kierunkiem.prof..dra.hab..Stanisława.Sta- chowiaka.w.Katedrze.Postępowania.Karnego.Wydziału.Prawa.i.Admini- stracji.Uniwersytetu.im..Adama.Mickiewicza.w.Poznaniu..Recenzentami. rozprawy.doktorskiej.byli:.prof..dr.hab..Ryszard.A..Stefański.oraz.prof..dr. hab..Zbigniew.Kwiatkowski,.których.uwagi.w.dużej.mierze.przyczyniły. się.do.obecnego.kształtu.monografii..Za.uwagi.te.jeszcze.raz.serdecznie. Recenzentom.dziękuję.. Autorka. Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe 1. Geneza i rozwój instytucji immunitetów w prawie polskim Immunitet.jako.instytucja.niejednorodna.nastręcza.istotnych.pro- blemów.w.płaszczyźnie.analizy.historycznej,.jako.że.poszczególne.im- munitety.kształtowały.się.w. zasadzie.w. sposób.niezależny.od. siebie.. Można.powiedzieć,.że.w.perspektywie.historycznej.niejednolitość.in- stytucji.immunitetu.ujawnia.się.w.całej.rozciągłości..Dlatego.też.uznano,. że.geneza.immunitetów.poszczególnych.typów.przedstawiona.zostanie. w.odpowiednich.fragmentach.rozdziału.drugiego,.poświęconego.ana- lizie. zakresu. podmiotowo-przedmiotowego. immunitetów.. Natomiast. w.niniejszym.fragmencie.wszystkie.immunitety.funkcjonujące.w.pra- wie. polskim. zostaną. usystematyzowane. chronologicznie,. począwszy. od.powstania.II.Rzeczypospolitej..Wydaje.się,.że.ujęcie.chronologiczne. w.najpełniejszy.sposób.obrazuje.dynamikę.rozwoju.tej.instytucji,.zaś. określenie.owej.dynamiki.wydaje.się.być.pierwszym.krokiem.analizy. funkcjonowania. immunitetu. w. polskim. procesie. karnym.. Pominię- ty.zostanie.tutaj.jurysdykcyjny.immunitet.zakrajowości,.ten.bowiem,. początkowo.regulowany.jedynie.przez.prawo.zwyczajowe,.znany.był. prawu.polskiemu.już.w.zamierzchłej.przeszłości..Aktualnie.immunitety. dyplomatyczne.i.konsularne.uregulowane.zostały.poprzez:.Konwencję. wiedeńską.z.dnia.18.kwietnia.1961.r..o.stosunkach.dyplomatycznych1. 1. Polska.ratyfikowała.Konwencję.dnia.26.lutego.1965.r.,.a.weszła.ona.w.życie.w.stosunku.do. Polski.w.dniu.18.maja.1965.r.. 16 1. Geneza i rozwój instytucji immunitetów w prawie polskim oraz.Konwencję.wiedeńską.z.dnia.24.kwietnia.1963.r..o.stosunkach.kon- sularnych2.. Najbardziej. zakorzenione. w. polskim. ustawodawstwie. są. immu- nitety:.sędziowski,.parlamentarny.i.adwokacki..Początki.polskiego.im- munitetu.parlamentarnego.sięgają.XVI.w.,.gdyż.wówczas.pewien.rodzaj. immunitetu.chronił.posłów.sejmu.walnego.–.dotyczył.on.wolności.słowa.. Pionierskim.aktem.prawa.stanowionego.w.odrodzonej.Polsce.formułują- cym.immunitet.parlamentarny.był.dekret.z.dnia.7.lutego.1919.r..dotyczący. nietykalności.członków.Sejmu.Ustawodawczego3..W.art..1.i.2.tego.aktu. sformułowany.został.tzw..immunitet.materialny,.przywilej.nietykalności. osobistej.oraz.tzw..immunitet.formalny..Dekret.chronił.posłów.jedynie. podczas.obrad.Sejmu.Ustawodawczego,.dlatego.ustawa.z.dnia.8.kwiet- nia.1919.r..o.nietykalności.członków.Sejmu.Ustawodawczego4.ugrunto- wała.i.bardzo.rozszerzyła.immunitet.parlamentarny,.można.powiedzieć,. że.w.tamtym.czasie.ochrona.posłów.była.najpełniejsza.w.całej.historii. parlamentaryzmu.polskiego5..Ciekawe.jest,.że.Konstytucja.kwietniowa z.dnia.23.kwietnia.1935.r.6.zniosła.tzw..immunitet.materialny.posłów,.któ- ry.powrócił.dopiero.wraz.z.uchwaleniem.dnia.17.października.1992.r..tzw.. Małej.Konstytucji,.tj..ustawy.konstytucyjnej.o.wzajemnych.stosunkach. między.władzą.ustawodawczą.i.wykonawczą.RP.oraz.samorządem.tery- torialnym7..Obecnie.immunitet.parlamentarny.regulowany.jest.w.Kon- stytucji.z.1997.r..oraz.pomocniczo.w.wielokrotnie.nowelizowanej.ustawie. z.dnia.9.maja.1996.r..o.wykonywaniu.mandatu.posła.i.senatora 8.. Wspomnieć.można,.że.immunitet.parlamentarny,.a.dokładniej.tzw.. immunitet.materialny,.chronił.także.w.pewnym.okresie.członków.Kra- jowej.Rady.Narodowej.z.mocy.art..11.ustawy.z.dnia.11.września.1944.r.. o.organizacji.i.zakresie.działania.rad.narodowych9.. Od.2004.r.,.czyli.akcesji.Polski.do.Unii.Europejskiej,.a.w.rzeczywi- stości.od.ratyfikacji.protokołu.z.dnia.16.kwietnia.2003.r..w.sprawie.przy- 2. Polska.ratyfikowała.Konwencję.dnia.17.września.1981.r.,.a.weszła.ona.w.życie.w.stosunku. do.Polski.w.dniu.12.listopada.1981.r.. 3. Dz..Pr.P.P..Nr.14,.poz..178. 4. Dz..Pr.P.P..Nr.31,.poz..263. 5. Zob..B..Cybulski,.Immunitet posłów do Sejmu Ustawodawczego (1919–1922),.Acta.Universitatis. Wratislaviensis,.Prawo.CCXXII,.1993,.nr.1477,.s..162. 6. Dz..U..Nr.12,.poz..32. 7. Dz..U..Nr.84,.poz..426.z.późn..zm.. 8. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2003.r..Nr.221,.poz..2199.z.późn..zm.. 9. Dz..U..Nr.5,.poz..22.z.późn..zm.. 17 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe wilejów.i.immunitetów.Wspólnot.Europejskich10,.pojawił.się.immunitet. deputowanych.do.Parlamentu.Europejskiego..Z.jednej.strony.deputowa- ni.z.Polski.uzyskali.szczególną.ochronę,.z.drugiej.strony.do.osób.chronio- nych.immunitetami.w.Polsce.dołączyli.deputowani.do.Parlamentu.Euro- pejskiego.innych.państw.członkowskich.UE..Deputowani.ci.na.terytorium. swego.państwa.korzystają.z.takich.samych.immunitetów,.jak.członkowie. parlamentu.krajowego.(tzw..immunitet.krajowy),.zaś.gdy.znajdują.się. na.terytorium.państwa.członkowskiego.UE.–.chroni.ich.tzw..immunitet. wspólnotowy11..Ta.ciekawa.konstrukcja.jest.więc.rozwiązaniem.z.jednej. strony.zbliżającym.się.do.tradycyjnego.immunitetu.zakrajowości,.z.dru- giej.zaś.jest.rozszerzeniem.podmiotowym.tradycyjnego.immunitetu.par- lamentarnego.. Według.niektórych.autorów.immunitet.sędziowski.wzorowany.jest.na. immunitecie.parlamentarnym12..Immunitet.ten.po.raz.pierwszy.został.ure- gulowany.w.Konstytucji.marcowej.z.dnia.17.marca.1921.r.13.i.opierał.się.na. formule.zakazu.pociągnięcia.sędziego.do.odpowiedzialności.karnej.oraz.za- kazie.pozbawienia.wolności.bez.zgody.odpowiedniego.organu..Tradycyjnie. był.więc.to.tzw..immunitet.formalny..Obecnie.immunitet.ten.uregulowany. jest.w.Konstytucji.z.1997.r..oraz.m.in..w.ustawie.z.dnia.27.lipca.2001.r..–.Pra- wo.o.ustroju.sądów.powszechnych,.ustawie.z.dnia.21.sierpnia.1997.r..–.Prawo. o.ustroju.sądów.wojskowych,.ustawie.z.dnia.23.listopada.2002.r..o.Sądzie. Najwyższym.. Immunitet.sędziowski.sensu largissimo.chroni.nie.tylko.sędziów.są- dów.powszechnych,.wojskowych,.administracyjnych.oraz.SN,.ale.również. członków.Trybunału.Stanu.oraz.sędziów.Trybunału.Konstytucyjnego,.przy. czym.TS.powrócił.do.polskiego.systemu.sądownictwa.w.1982.r.,.w.tym.sa- mym.roku.powstał.TK14..Immunitet.sędziom.Trybunału.Konstytucyjnego. formalnie.nadała.ustawa.z.dnia.29.kwietnia.1985.r..o.Trybunale.Konstytu- 10. Dz..U..z.2004.r..Nr.90,.poz..864/4.. 11. Zob..D..Lis-Staranowicz,.J..Galster,.Immunitet posła do Parlamentu Europejskiego,.Prz..Sejm.. 2006,.nr.6,.s..10.i.n.. 12. Zob..S..Włodyka,.Organizacja sądownictwa,.Kraków.1959,.s..134.. 13. Dz..U..Nr.44,.poz..267.. 14. Urzędy.te.wprowadzone.zostały.przez.ustawę.z.dnia.26.marca.1982.r..o.zmianie.Konstytu- cji.Polskiej.Rzeczypospolitej.Ludowej.(Dz..U..Nr.11,.poz..83)..Co.istotne.TS.powołała.już.Konstytucja. marcowa.(art..64)..Był.on.organem.władzy.wykonawczej,.gdyż.regulacja.dotycząca.tego.organu. znajdowała.się.w.rozdziale.trzecim.rzeczonej.ustawy.konstytucyjnej,.pt..„Władza.wykonawcza”.. Jednak.już.w.Konstytucji.kwietniowej.regulacja.dotycząca.Trybunału.Stanu.znajdowała.się.w.roz- dziale.poświęconym.sądownictwu.(art..71).. 18 1. Geneza i rozwój instytucji immunitetów w prawie polskim cyjnym15..Obecnie.kwestię.immunitetu.sędziów.Trybunału.Konstytucyjne- go.reguluje.Konstytucja.RP.w.art..196.oraz.ustawa.z.dnia.1.sierpnia.1997.r.. o.Trybunale.Konstytucyjnym.w.art..716..Immunitet.członkom.Trybunału. Stanu.nadała.w.art..10.ustawa.z.dnia.26.marca.1982.r..o.Trybunale.Stanu17.. Warto.zaznaczyć,.że.immunitet.ten.początkowo.był.tzw..immunitetem.for- malnym.o.charakterze.trwałym18..Obecnie.immunitet.członków.Trybunału. Stanu.reguluje.Konstytucja.RP.w.art..200.oraz.w.art..15a.znowelizowanej. ustawy.z.dnia.26.marca.1982.r..o.Trybunale.Stanu19.. Immunitetami. wzorowanymi. konstrukcyjnie. na. immunitecie. sę- dziowskim.są.immunitety:.RPO,.RPD,.GIODO,.Prezesa.IPN.oraz.Prezesa. NIK..Ustawa.z.dnia.15.lipca.1987.r..o.Rzeczniku.Praw.Obywatelskich20.po- wołała.do.życia.urząd.Rzecznika.Praw.Obywatelskich,.organ.niezawisły. i.niezależny.w.swej.działalności.od.innych.organów,.któremu.Konstytucja. RP.przyznała.immunitet..Ustawą.z.dnia.6.stycznia.2000.r..o.Rzeczniku.Praw. Dziecka21.powołano.Rzecznika.Praw.Dziecka,.nadając.mu.jednocześnie.im- munitet.(art..7.ustawy)..Natomiast.ustawą.z.dnia.29.sierpnia.1997.r..o.ochro- nie.danych.osobowych22.powołano.organ.ds..ochrony.danych.osobowych. –.Generalnego.Inspektora.Ochrony.Danych.Osobowych,.przyznając.mu. jednocześnie.immunitet.(art..11)..Ustawą.z.dnia.18.grudnia.1998.r..o.Insty- tucie.Pamięci.Narodowej.–.Komisji.Ścigania.Zbrodni.przeciwko.Narodowi. Polskiemu23.powołano.urząd.Prezesa.Instytutu.Pamięci.Narodowej,.organ. niezależny.od.działalności.innych.organów,.nadając.mu.immunitet.(art..14).. Ustawą.z.dnia.23.grudnia.1994.r..o.Najwyższej.Izbie.Kontroli24.został.wpro- 15. Dz..U..Nr.22,.poz..98.z.późn..zm.. 16. Dz..U..Nr.102,.poz..643.z.późn..zm.. 17. Tekst.pierwotny:.Dz..U..Nr.11,.poz..84;.tekst.jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.102,.poz..925. z.póżń..zm.. poz..1692).. 18. Zgodnie.z.art..10.osoby.wybrane.w.skład.Trybunału.Stanu.nie.mogły.być.pociągnięte.do. odpowiedzialności.karnej.ani.pozbawione.wolności.bez.uprzedniej.zgody.Trybunału.Stanu..Doty- czyło.to.również.okresu.po.upływie.kadencji.w.stosunku.do.czynów.związanych.z.wykonywaniem. funkcji.w.Trybunale.Stanu.. 19. Zob..ustawa.z.dnia.29.sierpnia.2003.r..o.zmianie.ustawy.o.Trybunale.Stanu.(Dz..U..Nr.175,. 20. Tekst.pierwotny:.Dz..U..Nr.14,.poz..123;.tekst.jedn.:.Dz..U..z.2001.r..Nr.14,.poz..147.z.późn.. zm..Następnie.na.mocy.ustawy.z.dnia.7.kwietnia.1989.r..o.zmianie.Konstytucji.Polskiej.Rzeczypo- spolitej.Ludowej.odpowiedni.zapis.o.urzędzie.RPO.został.wprowadzony.do.Konstytucji.(Dz..U.. Nr.19,.poz..101).. 21. Dz..U..Nr.6,.poz..69.z.późn..zm.. 22. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.101,.poz..926.z.późn..zm.. 23. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.63,.poz..424.z.późn..zm.. 24. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.231,.poz..1701.z.późn..zm.. 19 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe wadzony.immunitet.Prezesa.NIK,.obecnie.uregulowany.również.w.Kon- stytucji.RP.w.art..206.. Pierwszym.immunitetem.w.zakresie.wolności.słowa.i.pisma.w.pra- wie.polskim.był.immunitet.adwokacki.wprowadzony.przez.dekret.z.dnia. 24.grudnia.1918.r..w.sprawie.Statutu.tymczasowego.Palestry.Państwa.Pol- skiego25..Immunitet.ten.ulegał.licznym.przekształceniom,.obecnie.regulo- wany.jest.przez.art..8.ustawy.z.dnia.26.maja.1982.r..–.Prawo.o.adwokatu- rze26..W.1982.r..ochrona,.jaką.cieszyli.się.adwokaci,.rozszerzona.została.na. radców.prawnych,.którzy.objęci.zostali.immunitetem.w.zakresie.wolności. słowa.i.pisma.ustawą.z.dnia.6.lipca.1982.r..o.radcach.prawnych27.(art..11).. Od.tego.momentu.toczy.się.dyskusja,.aby.immunitetem.tego.typu.objęci. zostali.również.przedstawiciele.innych.wolnych.zawodów.prawniczych.. Jej.rezultatem.było.przyznanie.immunitetu.w.zakresie.wolności.słowa. i.pisma.rzecznikom.patentowym.przez.ustawę.z.9.lipca.1993.r..o.rzecz- nikach.patentowych28..Immunitet.rzeczników.patentowych.jest.obecnie. uregulowany.w.nowej.ustawie.z.dnia.11.kwietnia.2001.r..o.rzecznikach. patentowych29.. Stosunkowo.późno.pojawił.się.immunitet.prokuratorski..Jego.wpro- wadzenie.zapoczątkowało.wieloletnią.debatę.na.temat.równouprawnienia. podmiotów.biorących.czynny.udział.w.sprawowaniu.wymiaru.sprawiedli- wości..Po.raz.pierwszy.immunitet.prokuratorski.ograniczony.do.tzw..immu- nitetu.materialnego.w.zakresie.wolności.słowa.(art..60).pojawił.się.w.ustawie. z.dnia.14.kwietnia.1967.r..o.Prokuraturze.Polskiej.Rzeczypospolitej.Ludo- wej30..Aktualnie.obowiązująca.ustawa.z.dnia.20.czerwca.1985.r..o.prokura- turze.wprowadziła.tzw..prokuratorski.immunitet.formalny.oraz.przywilej. nietykalności.osobistej,.które.są.filarem.niezależności.prokuratury..Aktualnie. immunitet.ten.regulowany.jest.w.art..54,.54a,.54b,.54c.tej.ustawy.. Jako.jeden.z.pierwszych.wykształcił.się.w.prawie.polskim.immunitet. określonych.pracowników.Najwyższej.Izby.Kontroli,.pojawiając.się.wraz. z.ustawą.z.dnia.3.czerwca.1921.r..o.Kontroli.Państwowej31.(art..30)..Obecnie. immunitet.tego.typu.zawarty.jest.w.art..88,.obok.immunitetu.Prezesa.NIK.. 25. Dz..Pr.P.P..Nr.22/18,.poz..75.. 26. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.123,.poz..1058.z.późn..zm.. 27. Tekst.jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.123,.poz..1059.z.późn..zm.. 28. Dz..U..Nr.10,.poz..46.. 29. Dz..U..Nr.49,.poz..509.z.późn..zm.. 30. Tekst. pierwotny:. Dz.. U.. z. 1967. r.. Nr. 13,. poz.. 55;. tekst. jedn.:. Dz.. U.. z. 1980. r.. Nr. 10,. 31. Dz..U..z.1921.r..Nr.51,.poz..314.. poz..30.. 20 1. Geneza i rozwój instytucji immunitetów w prawie polskim Artykuł.51.Konstytucji.marcowej.ustanowił.quasi-immunitet.Prezy- denta.RP,.na.mocy.którego.za.przestępstwa.ponosił.on.odpowiedzialność. karną.wyłącznie.przed.Trybunałem.Stanu32..Obecnie.kwestia.immuni- tetu.prezydenckiego.uregulowana.jest.w.art..145.Konstytucji.RP..Jeżeli. chodzi.o.quasi-immunitet.członków.Rady.Ministrów.związany.z.ich.od- powiedzialnością.karną.przed.Trybunałem.Stanu,.to.kwestia.ta.była.wy- soce.sporna.już.na.gruncie.Konstytucji.lipcowej33,.choć.w.rzeczywistości. problem.kognicji.Trybunału.Stanu.w.zakresie.wyłącznej.kompetencji.do. pociągnięcia.do.odpowiedzialności.karnej.członków.Rady.Ministrów.za. przestępstwa.popełnione.w.powiązaniu.z.pełnioną.funkcją,.pojawił.się. wraz.z.uchwaleniem.Konstytucji.RP34..Obecnie.kluczową.regulacją.wska- zującą.na.istnienie.quasi-immunitetu.członków.Rady.Ministrów.zawiera. art..156.Konstytucji.RP.. Podsumowując.te.skrótowe.informacje,.można.przyjąć,.że.chronolo- gicznie.od.początków.II.Rzeczypospolitej.pojawiły.się.w.prawie.polskim. następujące.immunitety.wewnątrzkrajowe:.1818.r..–.immunitet.adwokacki,. 1919.r..–.immunitet.parlamentarny,.1921.r..–.immunitet.Prezydenta.RP,.1921.r.. –.immunitet.sędziowski,.1921.r..–.immunitet.określonych.pracowników.Naj- wyższej.Izby.Kontroli,.1967.r..–.immunitet.prokuratorski,.1982.r..–.immunitet. radców.prawnych,.1982.r..–.immunitet.członków.Trybunału.Stanu,.1982.r.. –.immunitet.sędziów.Trybunału.Konstytucyjnego,.1993.r..–.immunitet.rzecz- ników.patentowych,.1994.r..–.immunitet.Prezesa.NIK,.1997.r..–.immunitet. GIODO,.1997.r..–.immunitet.RPO,.1998.r..–.immunitet.Prezesa.IPN,.2000.r.. –.immunitet.RPD,.2004.r..–.immunitet.deputowanych.do.parlamentu.euro- pejskiego..Łatwo.zauważyć,.że.dotychczas.tendencją.jest.więc.wzrost.liczby. immunitetów.wewnątrzkrajowych.. 32. Zgodnie.z.art..51.za.czynności.urzędowe.Prezydent.Rzeczypospolitej.nie.był.odpowiedzial- ny.ani.parlamentarnie,.ani.cywilnie..Za.zdradę.kraju,.pogwałcenie.Konstytucji.lub.przestępstwa. karne.–.Prezydent.Rzeczypospolitej.mógł.być.pociągnięty.do.odpowiedzialności.tylko.przez.Sejm. uchwałą,.powziętą.większością.3/5.głosów,.przy.obecności.co.najmniej.połowy.ustawowej.liczby. posłów..Sprawę.rozpatrywał.i.wydawał.wyrok.TS.według.postanowień.osobnej.ustawy..Z.chwilą. postawienia.w.stan.oskarżenia.przed.Trybunałem.Stanu.–.Prezydent.Rzeczypospolitej.był.zawie- szony.w.urzędowaniu..W.Konstytucji.kwietniowej.immunitet.Prezydenta.RP.formułowany.był. natomiast.w.art..15.w.następującej.postaci:.Prezydent.Rzeczypospolitej.za.swe.akty.urzędowe.nie. był.odpowiedzialny,.natomiast.za.czyny.niezwiązane.ze.sprawowaniem.urzędu.Prezydent.Rzeczy- pospolitej.nie.mógł.być.pociągnięty.do.odpowiedzialności.w.okresie.urzędowania.. 33. Zob..M..Pietrzak,.Odpowiedzialność konstytucyjna w Polsce w okresie przemian ustrojowych,.PiP. 1995,.z..3,.s..17.i.n.. 34. Zob..B..Janusz-Pohl,.O spornym problemie właściwości Trybunału Stanu w zakresie pociągania do odpowiedzialności karnej członków Rady Ministrów,.RPEiS.2007,.z..3,.s..83–84.wraz.z.cytowaną.tam. literaturą.. 21 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe 2. Immunitet – istota, pojęcie, podziały oraz sporne zagadnienia wykładni 2.1. Pojęcie i istota W.związku.z.tym,.że.immunitet.to.instytucja.zakorzeniona.w.wielu. gałęziach.prawa,.podejmując.próbę.opisu.jej.funkcjonowania.napotyka.się. trudności.w.jej.kompleksowej.analizie.i.ocenie,.nie.możemy.bowiem.stra- cić.z.pola.widzenia.tych.wielu.punktów.odniesienia..Najczęściej.mówi.się. o.immunitecie.z.punktu.widzenia.prawa.konstytucyjnego,.międzynarodo- wego.publicznego,.prawa.karnego.materialnego.lub.procesowego,.wydaje. się.jednak,.że.wszystkie.te.rozważania.uzupełniają.się.wzajemnie.tworząc. w.gruncie.rzeczy.jedną.instytucję.o.niejednolitym.charakterze.. W.pierwszej.kolejności.uwagę.zwrócić.należy.na.kwestię.podstawo- wą,.a.mianowicie.na.to,.kiedy.w.dalszych.rozważaniach.termin.„immuni- tet”.będzie.używany.w.liczbie.pojedynczej,.a.kiedy.w.liczbie.mnogiej..To. subtelne.rozróżnienie.jest.bardzo.ważne.dla.spójności.rozważań.przedsta- wionych.w.dalszej.części.pracy..Termin.„immunitet”.(w.liczbie.pojedyn- czej).używany.będzie.dla.określenia.całej.instytucji.albo.też.immunitetu. danego.typu.w.ujęciu.podmiotowym,.np..immunitet.adwokacki,.zaś.ter- min.„immunitety”.(w.liczbie.mnogiej).używany.będzie.w.celu.określenia. typów. immunitetów. w. ujęciu. przedmiotowym. (typów. wyróżnionych. poprzez.typologię.dokonaną.w.ramach.instytucji.immunitetu),.np..immu- nitety.względne,.bezwzględne,.albo.też.wtedy,.gdy.będzie.mowa.o.kilku. różnych.immunitetach.w.ujęciu.podmiotowym,.np..immunitet.sędziowski. i.immunitet.prokuratorski.to.immunitety.. Termin.„immunitet”.jest.wyrazem.wieloznacznym,.jest.bowiem.ter- minem.języka.prawniczego,.historycznego.i.potocznego..Pochodzi.on.od. łacińskiego.słowa.immunitas,.które.oznacza.zwolnienie.od.obciążeń,.w.wer- sji.rzeczownikowej.immunis.oznacza.wolny.od.obciążeń,.obowiązków.. Dokonując.analizy.słowotwórczej.pojęcia.immunitet.można.zauważyć,.że. przedrostek.im (in).w.złożeniach.oznacza.„nie”.czyli.przeczenie,.zaś.słowo. munia.określa.obowiązki.obywatelskie,.społeczne35..Tak.więc.immunitet. to.niepodleganie.jakimś.obowiązkom.obywatelskim,.wyłączenie..W.jed- 35. W..Kopaliński,.Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem,.Warszawa. 1999,.s..226.. 22 2. Immunitet – istota, pojęcie, podziały oraz sporne zagadnienia wykładni nym.ze.słowników.wyrazów.obcych.znajdujemy.definicję,.zgodnie.z.którą. immunitet.to.prawo.(przywilej).niepodlegania.temu,.co.ciąży.na.innych. i.nieczynienia.tego,.do.czego.inni.są.zobowiązani36.. Według.słownika.języka.polskiego.pod.redakcją.Stanisława.Dubisza. „immunitet”.w.znaczeniu.prawniczym.to:.„przywilej.polegający.na.zwol- nieniu.od.odpowiedzialności.sądowej.i.na.nietykalności.osobistej,.przy- sługujący.osobom.pełniącym.określone.funkcje”,.natomiast.w.znaczeniu. historycznym:.„w.średniowieczu:.przekazanie.feudałowi.władzy.sądow- niczej.w.jego.dobrach.(immunitet.sądowy)37.oraz.całkowite.lub.częścio- we.odstąpienie.mu.świadczeń.pobieranych.poprzednio.z.tych.dóbr.przez. panującego.(immunitet.ekonomiczny)”38..W.języku.potocznym.terminu. „immunitet”.używa.się.zamiennie.z.terminem.przywilej,.czasem.w.odnie- sieniu.do.innego.obszaru.stosunków.społecznych.niż.prawo.. Oczywiście.w.niniejszych.rozważaniach.„immunitet”.to.termin.ję- zyka.prawniczego,.chociaż.w.literaturze.prawniczej.czasem.spotyka.się. użycie.terminu.immunitet.po.prostu.jako.synonimu.słowa.zwolnienie39.. Dotychczas.przedstawione.przykładowe.definicje.słownikowe.mają.bar- dzo.ogólny.charakter,.powiedzieć.można.zbyt.ogólny,.dlatego.w.pierwszej. kolejności.ustalić.należy,.jakie.znaczenie.nadaje.się.mu.w.języku.prawni- czym,.a.ściślej.w.dogmatyce.prawa.karnego.. W.prawie.karnym.często.zastanawiano.się.nad.istotą.poszczególnych. immunitetów,.w.związku.z.tym.pojawiało.się.wiele.propozycji.definicyjnych.. Trudności.w.analizie.prezentowanych.poglądów.sprawia.fakt,.że.instytucja.ta. pozostaje.w.związku.z.wieloma.innymi.instytucjami.prawa.i.procesu.karnego,. dlatego.jej.istotę.nieraz.ustalano.poprzez.odwołanie.się.do.różnych.innych. problemów.badawczych..Można.wyróżnić.tutaj.kilka.głównych.płaszczyzn. badania.istoty.immunitetów..Problematyka.ta.podejmowana.była.w.ramach. rozważań.dotyczących.zakresu.obowiązywania.ustawy.karnej,.również.w.ra- mach.okoliczności.związanych.z.wyłączeniem.karalności.niejako.sensu largo,. wreszcie.w.ramach.analizy.warunków.dopuszczalności.procesu.karnego.. W.pierwszej.kolejności.należy.podjąć.próbę.usystematyzowania.do- tychczas.wyrażonych.poglądów.dotyczących.istoty.i.pojęcia.immunitetów,. 36. Ibidem,.s..224.. 37. Na.temat.terminu.immunitet.w.znaczeniu.historycznym.–.zob..Z..Kaczmarczyk,.Immunitet sądowy i jurysdykcja poimmunitetowa w dobrach kościoła w Polsce do końca XIV w.,.Poznańskie.Towarzy- stwo.Przyjaciół.Nauk,.Prace.Komisji.Historycznej,.Poznań.1936,.t..IX,.z..2.. 38. S..Dubisz.(red.),.Uniwersalny słownik języka polskiego H–N,.t..II,.Warszawa.2003,.s..92.. 39. Zob..S..Waltoś,.Proces karny. Zarys systemu,.Warszawa.2005,.s..439.. 23 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe by.następnie.zaproponować.definicję.konstrukcyjną.immunitetu..Zazna- czyć.można,.że.propozycje.definicyjne.rozumienia.terminu.„immunitet”. odwołują.się.częstokroć.do.zakorzenionego.w.literaturze.podziału.immu- nitetów.na.tzw..materialne.oraz.tzw..formalne.(procesowe).. W.literaturze.spotyka.się.tzw..pozytywne.ujęcia.immunitetu,.tj..defi- niowanie.tego.terminu.poprzez.eksponowanie.wynikającego.zeń.przywi- leju..M..Cieślak.wskazywał,.że:.„immunitet.w.sferze.prawa.karnego.można. byłoby.najogólniej.określić.jako.przysługujący.określonej.kategorii.osób.na. podstawie.prawa.przywilej.wyłączenia.lub.ograniczenia.odpowiedzial- ności.w.określonej.sytuacji”40..Podobnie.S..Waltoś.określił.immunitet.jako. przywilej.przyznany.określonej.kategorii.osób.z.powodu.pewnych.czynów. polegający.na.wyłączeniu.dopuszczalności.postępowania.karnego,.przy. czym.immunitet.materialny.wyłącza.w.ogóle.odpowiedzialność.karną,.czę- sto.także.za.wykroczenia,.niekiedy.utrzymując.tylko.odpowiedzialność. dyscyplinarną,.natomiast.immunitet.formalny.to.tylko.zakaz.wszczynania. i.prowadzenia.postępowania.karnego,.który.może.jednak.czasem.uchylić. określony.organ41..W..Daszkiewicz.ujmuje.immunitety.jako.„przywileje. chroniące.niektóre.osoby.przed.wszczęciem.i.prowadzeniem.przeciwko. nim.postępowania.karnego..W.zakresie,.w.którym.prawo.chroni.je.przed. działaniem.organów.ścigania.i.wymiaru.sprawiedliwości,.następuje.wy- jęcie.tych.osób,.czasowe.lub.trwałe,.niekiedy.tylko.w.odniesieniu.co.do. ograniczonej.kategorii.spraw,.spod.kompetencji.tychże.organów”42..Autor. wskazuje.ponadto,.że.ochrona.immunitetowa.może.przebiegać.w.dwojaki. sposób:.albo.poprzez.wyłączenie.karalności,.co.powoduje.automatyczny. zakaz.wszczęcia.i.prowadzenia.postępowania.karnego,.albo.tylko.przez. sam.procesowy.zakaz.pociągnięcia.do.odpowiedzialności.karnej.. W.literaturze.można.wyróżnić.także.ujęcia.negatywne..I.tak.zdaniem. S..Śliwińskiego.„immunitet”.to.częściowe.(ewentualnie.zupełne).wyjęcie. pewnych.osób.spod.działania.przepisów.prawa.karnego.albo.wyjęcie.pew- nych.osób.spod.orzecznictwa.sądów.karnych43..S..Kalinowski.pojmował. immunitet.jako.ograniczenie.jurysdykcji.polskich.sądów.karnych44..Tym. tropem.podąża.również.R..Kmiecik,.dla.którego.immunitety.są.bezwzględ- 40. M..Cieślak,.Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia,.Warszawa.1990,.s..121.. 41. S..Waltoś,.Proces...,.s..453.. 42.W..Daszkiewicz,.Prawo karne procesowe. Zagadnienia ogólne, t..I,.Poznań–Bydgoszcz.2000,.s..143.. 43. Zob..S..Śliwiński,.Polskie prawo karne materialne. Część ogólna,.Warszawa.1946,.s..521–525.. 44. Zob..S..Kalinowski,.Postępowanie karne. Zarys części ogólnej,.Warszawa.1966,.s..137–142..Po- dobnie.L..Schaff,.por..L..Schaff, Proces karny Polski Ludowej,.Warszawa.1953,.s..240–241.. 24 2. Immunitet – istota, pojęcie, podziały oraz sporne zagadnienia wykładni nymi.albo.względnymi.ograniczeniami.podsądności.(jurysdykcji).w.spra- wach.karnych,.przy.czym.wyróżnia.ograniczenie.jurysdykcji.powszechnej. przez.TS,.przez.orzecznictwo.sądów.(komisji).dyscyplinarnych.oraz.przez. immunitety.przedstawicielstw.dyplomatycznych.i.urzędów.konsularnych. państw.obcych.oraz.inne.ograniczenia.podsądności.w.sprawach.karnych. ze.stosunków.międzynarodowych,.a.także.względne.ograniczenia.podsąd- ności.przez.immunitety.formalne.przysługujące.obywatelom.polskim45..Po- dobnie.K..Marszał.ujmuje.„immunitety”.jako.okoliczności.wyłączające.lub. ograniczające.podsądność.sądów.powszechnych.oraz.sądów.wojskowych.. Jego.zdaniem.immunitety.stanowią.formę.ochrony,.przysługującą.określo- nym.osobom.ze.względu.na.pełnione.funkcje.w.państwie.lub.stosunkach. międzynarodowych.i.polegają.albo.na.uchyleniu.karalności.przestępstwa. lub.wprowadzeniu.nieodpowiedzialności.w.odpowiednim.zakresie,.albo.nie. pozwalają.na.ściganie,.a.także.z.reguły.na.tymczasowe.aresztowanie.osoby. korzystającej.z.tej.formy.ochrony46.. L..Gardocki.określa.„immunitety”.w.prawie.karnym.jako:.„czaso- we.lub.stałe.wyłączenie.możliwości.pociągnięcia.do.odpowiedzialności. karnej.określonej.kategorii.osób.z.powodu.popełnienia.jakichkolwiek.lub. niektórych.przestępstw”47..Zdaniem.A..Marka.immunitety.oznaczają.albo. bezwarunkowe.wyłączenie.karalności,.albo.uzależnienie.możliwości.po- ciągnięcia.sprawcy.do.odpowiedzialności.karnej.od.uzyskania.zezwolenia. odpowiedniego.organu48.. We.współczesnej.literaturze.zasługujące.na.szczególną.uwagę.uję- cie.istoty.immunitetów.przedstawił.J..Giezek,.który.uznaje,.że.„immuni- tet.oznacza.albo.bezwarunkowe.uchylenie.karalności.pewnych.osób,.albo. wyłączenie.[karalności.–.przyp..B.J.-P.].warunkowe.uzależnione.od.zgody. określonego.organu”49..W.prezentowanym.przez.cytowanego.autora.ujęciu. immunitety.tzw..materialne.wyłączają.karalność.w.sposób.bezwarunkowy,. zaś.tzw..formalne.(procesowe).w.sposób.warunkowy.. Mimo.że.tematyka.immunitetów.w.ogólności.poruszana.jest.niemalże. w.każdym.opracowaniu.dotyczącym.zagadnień.ogólnych.prawa.karnego. 45. Zob..R..Kmiecik.(w:).R..Kmiecik,.E..Skrętowicz,.Proces karny. Część ogólna,.Warszawa.2006,. s..236–242.. 46. Zob..K..Marszał.(w:).K..Marszał,.S..Stachowiak,.K..Zgryzek,.Proces karny,.Katowice.2005,. s..127;.K..Marszał,.Proces karny. Zagadnienia ogólne,.Katowice.2008,.s..134.. 47. L..Gardocki,.Prawo karne,.Warszawa.2005,.s..42.. 48. A..Marek,.Prawo karne,.Warszawa.2005,.s..376.. 49. J..Giezek.(w:).M..Bojarski,.J..Giezek,.Z..Sienkiewicz,.Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna,.Warszawa.2004,.s..357–358.. 25 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe właściwe.definicje.immunitetu.formułowane.są.stosunkowo.rzadko..Dla- tego.konieczne.jest.przytoczenie.definicji.sformułowanej.przez.W..Michal- skiego,.co.ważne.wyprowadzonej.po.dokonaniu.wieloaspektowej.analizy. immunitetów.w.procesie.karnym..Według.tego.autora:.„a).immunitet.jest. przywilejem.przysługującym.pewnym.kategoriom.osób,.stawiającym.je. w.innej.niż.wszystkie.osoby.sytuacji.[tzw..pozytywna.definicja.immunitetu. –.przyp..B.J-P.],.b).przywilej.ten.przyznawany.jest.niektórym.kategoriom. osób.ze.względu.na.charakter.wykonywanych.przez.nich.funkcji,.c).immu- nitet.powoduje.bądź.ograniczenie.dopuszczalności.ścigania.karnego.tych. osób,.bądź.całkowitą.niedopuszczalność.takiego.ścigania,.d).immunitet. stanowi.wyjątek.od.zasady.powszechności.procesu.karnego”50... Podsumowując.te.najbardziej.reprezentatywne.poglądy.polskiej.na- uki.prawa.karnego.na.istotę.immunitetów.można.skonstatować,.że.polega. ona.na:.1).wyłączeniu.lub.ograniczeniu.odpowiedzialności.karnej,..2).wy- łączeniu.dopuszczalności.postępowania.karnego,.tj..wyłączeniu.odpowie- dzialności.karnej.lub.zakazie.wszczynania.i.prowadzenia.postępowania. karnego,.3).wyjęciu.trwałym.lub.czasowym,.częściowym.lub.całkowitym. pewnych. osób. spod. kompetencji. organów. wymiaru. sprawiedliwości,. 4).wyłączeniu.karalności.albo.procesowym.zakazie.pociągnięcia.do.od- powiedzialności.karnej,.5).częściowym.lub.zupełnym.wyjęciu.osób.spod. działania.przepisów.prawa.karnego.albo.wyjęciu.pewnych.osób.spod. orzecznictwa.sądów.karnych,.6).bezwzględnym.lub.względnym.ograni- czeniu.podsądności.(jurysdykcji).spraw.karnych.sądom.powszechnym. oraz.sądom.wojskowym,..7).bezwarunkowym.lub.warunkowym.wyłącze- niu.karalności.. To.syntetyczne.przedstawienie.wybranych.ujęć.pozwala.zauważyć,. że.panuje.wśród.nich.duży.nieład..Problemem.ich.interpretacji.jest.rów- nież.z.reguły.brak.wskazania.konkretnych.uzasadnień,.z.czego.nie.moż- na.zresztą.autorom.czynić.zarzutu,.przede.wszystkim.ze.względu.na.to,. 50. W..Michalski,.Immunitety w polskim procesie karnym, Warszawa.1970,.s..9..Należy.zauważyć,. że.cytowana.definicja.jest.w.założeniu.sformułowanym.przez.autora.definicją.immunitetu.proce- sowego..Terminem.tym.autor.nie.posługuje.się.jednak.w.swej.pracy.konsekwentnie,.raz.używając. go.jako.synonimu.immunitetu.formalnego.(któremu.przeciwstawia.immunitet.materialny),.raz.jako. immunitetu.w.ogólności.(immunitet.procesowy.sensu largo –.można.by.powiedzieć),.wychodząc. w.tym.drugim.przypadku.z.założenia,.że.każdy.immunitet.powoduje.konsekwencje.procesowe,. stąd.nazwa.immunitet.procesowy,.mająca.niejako.oznaczać.immunitet.w.procesie.karnym..Wydaje. się,.że.cytowany.fragment.nawiązuje.właśnie.do.tego.ogólnego.ujęcia.immunitetu.procesowego.. Niestety.autor.nie.precyzuje.sam.takiego.założenia,.co.utrudnia.właściwie.odczytanie.jego.intencji. –.por..Z..Kwiatkowski,.Przesłanki procesowe w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego,.RPEiS.1989,. z..1,.s..86.. 26 2. Immunitet – istota, pojęcie, podziały oraz sporne zagadnienia wykładni że.definicje.te.zawarte.są.w.opracowaniach.podręcznikowych.mających. przede.wszystkim.cel.porządkujący.i.dydaktyczny..Postanowiono.więc. nie.polemizować.z.poszczególnymi.ujęciami,.natomiast.wykorzystać.naj- częściej.wskazywane.trzony.definiensa..A.więc.istotą.„immunitetu”.według. przytoczonych.autorów.jest:.wyłączenie.odpowiedzialności.karnej,.wy- łączenie.dopuszczalności.postępowania.karnego,.wyłączenie.jurysdykcji. (podsądności).sądów.karnych.(sądom.karnym),.wyłączenie.karalności..Do. kwestii.tych.odniosę.się.skrótowo,.gdyż.będą.one.jeszcze.przedmiotem. analizy.we.fragmentach.kolejnych.. Bezsprzecznie. immunitety. wyłączają. możliwość. pociągnięcia. do. odpowiedzialności.karnej,.co.de facto.oznacza,.że.warunkują.one.dopusz- czalność.wszczęcia.lub.prowadzenia.postępowania.karnego.wobec.chro- nionego.immunitetem..Wydaje.się.jednak,.że.takie.ujęcie.obrazuje.jedynie. procesowy.skutek.działania.immunitetów,.nie.zaś.ich.istotę51..Powszech- nie.wiadomo,.że.immunitety.jako.ujemne.przesłanki.procesowe.w.sposób. względny.lub.bezwzględny.wyłączają.możliwość.pociągnięcia.do.odpo- wiedzialności.karnej.osób.zeń.korzystających,.takie.ujęcie.nie.wskazuje. jednak.na.istotę.immunitetu,.lecz.na.jego.skutek..Dlatego.ci.autorzy,.którzy. definiują.immunitety.poprzez.odwołanie.się.do.konstrukcji.warunków.do- puszczalności.procesu.karnego,.prezentują.niepełne.definicje.pomijające. uzasadnienie,.dlaczego.osoba.chroniona.immunitetem.nie.może.być.po- ciągnięta.do.odpowiedzialności.karnej.. Najbardziej.rozpowszechnione.jest.uznanie,.że.immunitety.wyłączają. jurysdykcję.(podsądność).polskich.sądów.karnych.(polskim.sądom..kar.nym)52.. Takie.ujęcie.wydaje.się.trafne,.choć.bardzo.ogólne..Z.pewnością.odpowiada. ono.charakterowi.tzw..immunitetów.jurysdykcyjnych,.można.uznać.nawet,. że.przy.pewnych.założeniach.konstatacja.ta.właściwa.jest.także.w.przypad- ku.tzw..immunitetów.materialnych..Jednakże.bardzo.dużym.uproszczeniem. jest.przyjęcie,.że.genus definicji.tzw..immunitetów.formalnych.określić.moż- na.jako.wyłączenie.jurysdykcji.polskich.sądów.karnych..Co.więcej.art..17.§.1. pkt.10.k.p.k..wskazuje,.że.immunitety.tego.typu.stanowią.odrębne.kategorial- nie.przesłanki.procesowe.od.warunku,.w.postaci.niepodlegania.orzecznictwu. 51. Na.takim.założeniu.oparł.się.W..Michalski,.zob..W..Michalski,.Immunitety..., s..9. 52. Zob..S..Kalinowski,.Postępowanie karne...,.s..157;.C..Kulesza.(w:).P..Kruszyński.(red.),.Wy- kład prawa karnego procesowego,.Warszawa.2004,.s..124;.Z..Gostyński,.S..Zabłocki.(w:).Z..Gostyński. (red.),.Kodeks postępowania karnego. Komentarz,.t..I, Warszawa.2003,.s..316;.R..Kmiecik.(w:).R..Kmiecik,. E..Skrętowicz,.Proces...,.s..239;.K..Marszał.(w:).K..Marszał,.S..Stachowiak,.K..Zgryzek,.Proces...,.s..123;. K..Marszał,.Proces karny...,.s..130.. 27 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe polskich.sądów.karnych,.typizowanego.w.art..17.§.1.pkt.8.k.p.k.53.Dlatego.też. nakreślone.ujęcie,.choć.trafne,.jest.zbyt.uproszczone.i.jedynie.fragmentarycz- nie.opisujące.istotę.immunitetów.poszczególnych.typów.. Najbardziej.przekonujące.są.poglądy.upatrujące.istoty.immunitetów. w.wyłączeniu.możliwości.stosowania.przepisów.o.karze,.tj..jako.okoliczno- ści.wyłączających.karalność..Pogląd.ten.zostanie.szczegółowo.uzasadnio- ny.w.dalszej.części.pracy,.niemniej.jednak.zaznaczyć.trzeba,.że.niemalże. wszyscy.autorzy.łączą.wyłączenie.karalności.jedynie.z.tzw..immunitetem. materialnym..Innym.tropem.idzie.jedynie.J..Giezek.i.właśnie.jego.pogląd. (odpowiednio.uzupełniony).będzie.uznawać.się.tutaj.za.najbardziej.trafny.. Wyprzedzając.nieco.dalsze.wywody,.już.w.tym.miejscu.wskazać. można,.że.w.rozważaniach.niniejszych.„immunitet”.oznaczać.będzie.cza- sowy.albo.trwały.ustawowy.zakaz.pociągnięcia.do.odpowiedzialności.kar- nej.określonych.podmiotów.w.określonej.sytuacji.(aspekt.materialny),.po- legający.na.warunkowym.lub.bezwarunkowym.wyłączeniu.karalności.in concreto,.którego.refleksem.jest.względne.lub.bezwzględne.niepodleganie. tych.podmiotów.jurysdykcji.polskich.sądów.karnych.(aspekt.formalny).. Zaproponowana.definicja.jest.definicją.projektującą.konstrukcyjną,.bo- wiem.ustala.ona.znaczenie.pewnego.terminu,.licząc.się.z.jego.dotychcza- sowym.niedostatecznie.określonym.rozumieniem54.. 2.2. Podziały immunitetów w nauce prawa 2.2.1. Tradycyjne dychotomiczne propozycje podziału immunitetów W. niniejszej. pracy. będzie. używany. termin. „podział”,. jednak. nie. w.znaczeniu.podziału.logicznego.zakresu.nazwy.„immunitet”,.bo.ten,.jak. wiadomo,.musi.być.wyczerpujący.i.rozłączny55,.zaś.żaden.z.proponowa- nych.podziałów.tych.kryteriów.nie.spełnia..Zasadniczo.więc.używając.słowa. „podział”.utożsamia.się.je.ze.słowem.„typologia”,.nawiązując.do.jego.meto- dologicznego.znaczenia..Warto.przytoczyć.tutaj.słowa.Z..Ziembińskiego,.iż. 53. Zob..J..Grajewski.(w:).J..Grajewski.(red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz,.t..I,.War- szawa.2006,.s..118;.P..Hofmański.(red.),.Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 1–296,.t..I,. Warszawa.2007,.s..159.. 54. Zob..Z..Ziembiński,.Logika praktyczna,.Warszawa.1995,.s..46.. 55. Zob..Z..Ziembiński,.Logika...,.s..57.. 28 2. Immunitet – istota, pojęcie, podziały oraz sporne zagadnienia wykładni wyróżniając.typy.przedmiotów.„rozważamy,.w.jakim.stopniu.przedmioty. z.pewnego.zbioru.mają.cechy.zbliżone.do.przedmiotu.o.interesujących.nas. cechach.(...)..Przedmioty,.które.w.odpowiednio.małym.stopniu.różnią.się.od. przedmiotu,.z.którym.je.porównujemy,.nazywamy.przedmiotami.typowy- mi,.należącymi.do.tego.typu.przedmiotów.co.ów.przedmiot.dany..Przed- mioty,.które.wyraźnie.różnią.się.pod.względem.interesujących.nas.cech.od. pewnego.danego.przedmiotu,.nie.należą.do.tego.typu.przedmiotów:.mogą. one.należeć.do.innego.typu,.a.mogą.być.w.ogóle.nietypowe,.całkiem.od- mienne.od.innych”56..Niewłaściwym.z.metodologicznego.punktu.widzenia. jest.też.nazywanie.podziałów.immunitetu.„klasyfikacją”..Jak.wiemy,.ta.za- sadza.się.na.wyodrębnionym.uprzednio.podziale.logicznym.i.jest.niczym. innym,.jak.tylko.wielostopniowym.podziałem.logicznym.. W.metodologii.wyróżnia.się.na.gruncie.analizy.podziałów.logicznych. podział.dychotomiczny.według.cech.kontradyktorycznych57..Najczęściej. w.nauce.prawa.karnego.w.odniesieniu.do.analizy.instytucji.immunitetu. występują.podziały.dychotomiczne58..Jednakże.kryteria.podziału.immu- nitetów.budzą.wiele.kontrowersji59..Dla.uporządkowania.teoretycznych. zagadnień.związanych.z.instytucją.immunitetu.przypomniane.zostaną.po- krótce.najbardziej.popularne.i.zarazem.kluczowe.podziały.wypracowane. w.dotychczasowej.nauce.prawa..Punktem.wyjścia.jest.tutaj.sygnalizowane. już.rozróżnienie.ujęcia.immunitetu.w.znaczeniu.przedmiotowym.i.pod- miotowym,.z.którymi.korespondują.podziały.przedmiotowy.i.podmioto- wy..Pierwszy.dokonywany.jest.ze.względu.na.zakres.i.charakter.ochrony. wynikającej.z.poszczególnych.immunitetów,.drugi.natomiast.opiera.się.na. tym,.jakim.podmiotom.immunitet.danego.typu.przysługuje60.. Podstawowym. i. najbardziej. rozpowszechnionym. podziałem. ze. względów.przedmiotowych.jest.podział.na.immunitety.materialne.i.for- malne.(procesowe)61..Następnie.w.ich.obrębie.wyróżnia.się.dalsze.podziały. 56. Z..Ziembiński,.Logika...,.s..60–61.. 57. Zob..ibidem,.s..58.. 58. Zob..W..Michalski,.Immunitety...,.s..13–19.. 59. Zob..ibidem,.s..7–32.. 60. Tak.W..Michalski,.Immunitety...,.s..13–19..Recenzenci.wskazali,.że.jest.to.jeden.z.głównych. walorów.tej.pracy.–.zob..J..Haber,.Recenzja...,.s..1029.. 61. Podział.ten.przyjęty.jest.we.wszystkich.pracach.o.charakterze.ogólnym,.tytułem.przykładu. wskazać.można.najbardziej.aktualne.opracowania.–.zob..T..Grzegorczyk,.Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz,.Warszawa.2008,.s..116–117;.W..Grzeszczyk,.Kodeks postępo- wania karnego. Komentarz,.Warszawa.2006,.s..38–39;.J..Grajewski.(w:).J..Grajewski.(red.),.Kodeks...,.t..I,. s..113.i.117;.P..Hofmański.(red.),.Kodeks...,.t..I,.s..159.i.163;.S..Waltoś,.Proces...,.s..453;.R..Kmiecik.(w:). R..Kmiecik,.E..Skrętowicz,.Proces...,.s..238.i.240;.K..Marszał.(w:).K..Marszał,.S..Stachowiak,.K..Zgryzek,. 29 Rozdział I. Immunitety – zagadnienia podstawowe na.immunitety:.całkowite.(zupełne).i.częściowe.(ograniczone),.w.zależno- ści.od.tego,.czy.wyłączają.one.–.mówiąc.ogólnie.–.odpowiedzialność.karną. w.zakresie.przedmiotowo-ograniczonym,.czy.też.całkowicie62.. Nietrudno.zauważyć,.że.podział.na.immunitety.materialne.i.formal- ne.krzyżuje.się.z.podziałem.na.immunitety.całkowite.i.częściowe..Wyróż- nić.więc.można.immunitety.materialne.całkowite,.immunitety.materialne. częściowe,.immunitety.formalne.całkowite.i.formalne.częściowe63..Wydaje. się,.że.podział,.którego.kryterium.opiera.się.na.zakresie.przedmiotowym. jest.bardzo.cenny.dla.usystematyzowania.immunitetów.poszczególnych. typów,.jednak.kwestią.czysto.umowną.jest.przyjęcie.za.podział.podsta- wowy.tego.na.immunitety.materialne.i.formalne..Wydaje.się.bowiem,.że. wszystkie.znane.nauce.podziały.dychotomiczne.immunitetów.(przynaj- mniej.teoretycznie).krzyżują.się.ze.sobą.i.punktem.wyjścia.dla.kolejnych. podziałów.zawsze.może.być.każdy.z.nich.. Przyjmując,.że.bazowym.podziałem.najczęściej.jest.podział.na.immuni- tety.materialne.i.formalne,.uznaje.się,.że.immunitety.materialne.teoretycznie. mogą.być.całkowite.lub.częściowe,.jakkolwiek.prawu.polskiemu.nieznany. jest.całkowity.immunitet.materialny64..Nie.istnieje.więc.pełny.osobisty.immu- nitet.materialny,.oznaczający.zupełne.wyjęcie.pewnych.osób.spod.działania. przepisów.prawa.karnego.materialnego..S..Śliwiński.pisał,.że.tego.rodzaju. pełny.immunitet.osobisty.może.występować.przede.wszystkim.w.państwach. monarchistycznych,.odnośnie.do.panującego,.który.może.być.pod.względem. prawnym.tak.postawiony,.że.osoba.jego.(„uświęcona.i.nietykalna”).nie.pod- lega.w.ogóle.przepisom.prawa.materialnego..Wtedy.panujący.nie.mógłby. w.ogóle.popełnić.przestępstwa.(chociaż.mógłby.działać.bezprawnie)65.. Wyróżnia.się.także.immunitety.względne.i.bezwzględne,.uznając.za. kryterium.tego.podziału.normatywną.możliwość.ich.uchylenia..Immuni- tety.bezwzględne.nie.mogą.być.uchylone,.ich.konstrukcja.bowiem.zakłada. brak.normy.kompetencyjnej,.która.udzielałaby.upoważnienia.konkretne- mu.organowi.do.uchylenia.immunitetu..Natomiast.immunitety.względne. mogą.być.uchylone.decyzją.kompetentnego.organu,.tak.więc.ich.konstruk- Proces...,.s..123;.K..Marszał,.Proces karny...,.s..130; J..Tylman.(w:).T..Grzegorczyk,.J..Tylman,.Polskie postępowanie karne,.Warszawa.2005,.s..200.. 62. Na.temat.podziałów.immunitetów.zob..C..Kulesza.(w:).P..Kruszyński.(red.),.Wykład pra- wa...,.s..125–126.. 63. Zob..W..Michalski,.Immunitety...,.s..15.. 64. S..Śliwiński,.Polskie prawo...,.s..59.. 65. Ibidem,.s..59–60.. 30 2. Immunitet – istota, pojęcie, podziały oraz sporne zagadnienia wykładni cja.zakłada.istnienie.normy.kompetencyjnej.określającej.upoważniony.or- gan.oraz.warunki.proceduralne.uchylenia.immunitetu.. Ze.względu.na.trwałość.ochrony.wyróżnia.się.immunitety.czasowe. i.trwałe..Wskazywano,.że.istotą.immunitetu.trwałego.jest.to,.że:.„działa. on.i.uniemożliwia.bieg.procesu.o.czyny.popełnione.w.okresie.pełnienia. funkcji,.z.którą.wiązał.się.immunitet,.także.po.zakończeniu.tej.funkcji”66.. Należy.dodać,.że.immunitet.trwały.to.także.immunitet,.który.ze.względu. na.charakter.pełnionych.funkcji.trwa.ad infinitum..Immunitet.nietrwały. (czasowy).natomiast.„przestaje.działać.po.zakończeniu.funkcji,.z.którą. wiązał.się.immunitet,.wobec.czego.możliwe.staje.się.wszczęcie.procesu. o.czyny.popełnione.w.okresie.pełnienia.tej.funkcji”67.. Zauważyć.należy,.że.kryterium.tego.podziału.stanowi.okres.działania. ochrony.immunitetowej,.tj..fakt,.czy.immunitet.chroni.tylko.w.czasie,.w.ja- kim.beneficjent.sprawował.określoną.funkcję.lub.wykonywał.określony. zawód,.czy.też.chroni.również.później68..Najczęściej.jest.tak,.że.immunitet. trwały.działa.i.uniemożliwia.bieg.procesu.o.czyny.–.popełnione.w.okre- sie.pełnienia.funkcji,.z.którą.wiązał.się.immunitet.–.które.jednocześnie. pozostawały.w.związku.z.pełnionymi.czynnościami.urzędowymi,.czyli. istnieje.powiązanie.określonych.czynów.zabronionych.z.pełnioną.funkcją. (np..immunitet.pracowników.NIK)..Teoretycznie.może.być.i.tak,.że.nawet. po.zakończeniu.pełnienia.funkcji.immunitet.chroni.przed.pociągnięciem. do.odpowiedzialności.karnej.za.wszystkie.czyny.zabronione,.popełnione. w.trakcie.pełnienia.funkcji..Dlatego.też.w.tej.pierwszej.sytuacji.można.by. mówić.o.immunitecie.trwałym.niezupełnym,.w.drugiej.zaś.o.immunitecie. trwałym.zupełnym..Ten.ostatni.nie.występuje.w.prawie.polskim.. Immunitety.materialne.są.zawsze.immunitetami.bezwzględnymi.. Najczęściej.uważa.się.też,.że.są.to.immunitety.trwałe..Autorzy.posługują- cy.się.terminem.„immunitet.materialny”.wskazują,.że.w.jego.przypadku. „państwowe.prawo.karania.nie.powstaje”69.i.właśnie.przez.pryzmat.tego. założenia.postrzegają.oni.trwa
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Immunitety w polskim postępowaniu karnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: