Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00391 009125 11212418 na godz. na dobę w sumie
Informacja gospodarcza. Informacja kredytowa. System wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych - ebook/pdf
Informacja gospodarcza. Informacja kredytowa. System wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-7840-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> gospodarcze i handlowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka jest jedynym na polskim rynku wydawniczym kompleksowym opracowaniem prawniczym dotyczącym systemu wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych - zarówno informacji kredytowej, jak i gospodarczej.

Monografia zawiera szczegółową analizę kompetencji, uprawnień i obowiązków podmiotów uczestniczących w systemie (dłużnika, wierzyciela, podmiotu zapytującego oraz podmiotów prowadzących rejestry informacyjne). Przedstawia porównanie systemu polskiego z trzema odmiennymi przykładami modeli wymiany informacji we Francji, Niemczech i na Łotwie. Autorka analizuje poszczególne aspekty prawne w oparciu o orzecznictwo Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego, sądów administracyjnych i powszechnych. Szczególnie interesujący dla czytelników będzie rozdział poświęcony konsekwencjom wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

INFORMACJA GOSPODARCZA INFORMACJA KREDYTOWA SYSTEM WYMIANY INFORMACJI O ZOBOWIĄZANIACH PIENIĘŻNYCH Beata Bińkowska-Artowicz Warszawa 2014 Stan prawny na 1 września 2014 r. Recenzent Prof. dr hab. Zbigniew Ofi arski Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Dagmara Wachna Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2014 ISBN 978-83-264-3443-3 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wstęp / 15 Rozdział I Informacja / 19 1. 2. 3. 1. Cechy informacji / 23 Dostęp do informacji – zagrożenia i ochrona / 31 Pozaprawne pojęcie informacji / 19 1.1. 1.2. Informacja w prawie / 42 2.1. 2.2. 2.3. Podsumowanie / 72 Informacja publiczna / 55 Rejestry publiczne / 60 Informacja o zobowiązaniach pieniężnych / 70 Rozdział II Informacja gospodarcza / 76 Podmioty uczestniczące w przetwarzaniu danych stanowiących informację gospodarczą / 89 1.1. Biuro informacji gospodarczej / 94 1.1.1. Charakter prawny reglamentacji działalności gospodarczej prowadzonej przez biura informacji gospodarczej / 95 Biuro informacji gospodarczej jako administrator danych osobowych / 112 1.1.2. 2. 3. 4. Prawa i obowiązki podmiotów przetwarzających informacje gospodarcze / 119 Zasady przetwarzania informacji gospodarczych / 136 Podsumowanie / 157 5 Spis treści Rozdział III Informacja kredytowa / 162 Informacja kredytowa jako wyjątek od ustawowej zasady tajemnicy bankowej / 163 Cel instytucji tworzonych na podstawie art. 105 ust. 4 pr. bank. / 178 Zasady przetwarzania danych składających się na informację kredytową / 190 Zakres podmiotowy / 191 3.1. Zakres przedmiotowy / 199 3.2. Zakres czasowy / 210 3.4. Wymiana informacji pomiędzy podsystemami / 213 Podsumowanie / 217 Rozdział IV Regulacje wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych w wybranych państwach Unii Europejskiej / 222 1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. 4. 1. 2. 6 Francja / 223 Niemcy / 229 Łotwa / 235 Podsumowanie / 238 Rozdział V Konsekwencje wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych / 241 Wymiana informacji o zobowiązaniach pieniężnych w kontekście prawa do prywatności / 241 1.1. Przesłanki uprawnionego dostępu do informacji o zobowiązaniach pieniężnych / 245 Gwarancje prawnej ochrony podmiotów, których dotyczy informacja / 253 1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. Odpowiedzialność administracyjna / 253 Odpowiedzialność karna / 255 Odpowiedzialność cywilna / 257 1.2. Wymiana informacji o zobowiązaniach pieniężnych w kontekście uczestników obrotu gospodarczego / 261 2.1. 2.2. 2.3. Sytuacja dłużnika rzetelnego / 262 Sytuacja dłużnika nierzetelnego / 267 Sytuacja wierzyciela / 270 2.4. 2.5. Funkcje rejestrów informacji o zobowiązaniach pieniężnych / 278 Znaczenie wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych dla pozostałych uczestników obrotu gospodarczego / 282 3. Podsumowanie / 285 Wnioski / 289 Bibliografia / 295 Wykaz aktów prawnych / 311 Wykaz orzeczeń / 317 Inne źródła / 321 Spis treści 7 Wykaz skrótów Akty prawne Bundesdatenschutzgesetz in der Fassung der Bekanntmachung vom 14. Januar 2003 (BGBl I S. 66) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 95/46/WE z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz. Urz. WE L 281 z 23.11.1995, s. 31, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, Rozdz. 13, Tom 15, s. 355) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/48/WE z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe (tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz. Urz. UE L 177 z 30.06.2006, s. 1, z późn. zm.) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/49/WE z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie adekwatności kapitałowej przedsiębiorstw inwe- stycyjnych i instytucji kredytowych, zmieniająca dyrektywę 93/6/EWG (Dz. Urz. UE L 177 z 30.06.2006, s. 201, z późn. zm.) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca 9 BDSG dyrektywa 95/46/WE dyrektywa 2006/48/WE dyrektywa 2006/49/WE dyrektywa 2008/48/WE dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. Urz. UE L 133 z 22.05.2008, s. 66, z późn. zm.) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil- ny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postę- powania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postę- powania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykro- czeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 482 z późn. zm.) Gesetz über das Kreditwesen in der Fassung der Bekanntmachung vom 9. September 1998 (BGBl. I S. 2776) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) Wykaz skrótów k.c. k.k. k.k.w. Konstytucja RP k.p. k.p.a. k.p.k. k.s.h. k.w. KWG o.p. 10 p.p.s.a. pr. bank. pr. tel. SolvV u.d.i.p. u.e.l. u.i.g. u.k.k. u.o.d.o. u.o.i.f. u.o.i.n. u.o.p.z. Wykaz skrótów ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o po- stępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo banko- we (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.) ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomu- nikacyjne (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 243 z późn. zm.) Verordnung über die angemessene Eigenmittel- ausstattung von Instituten, Institutsgruppen und Finanzholding-Gruppen vom 14. Dezember 2006 (BGBl. I S. 2926) ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 782) ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1015 z późn. zm.) ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie da- nych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1182) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instru- mentami finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie infor- macji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228) ustawa z dnia 28 października 2002 r. o odpowie- dzialności podmiotów zbiorowych za czyny za- 11 Wykaz skrótów u.p.e.a. u.s.d.g. ustawa o KRS u.u.p. u.w.r. ZPO bronione pod groźbą kary (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 768 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działal- ności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1203 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 873) ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 135 z późn. zm.) Zivilprozessordnung in der Fassung der Bekanntmachung vom 5. Dezember 2005 (BGBl. I S. 3202, 2006 I S. 431, 2007 S. 1781) Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne Dz. Urz. UE/WE GSP LV Pr. Bank. M. Praw. OSA OSG OSNC OSNKW Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej / Wspól- not Europejskich Gdańskie Studia Prawnicze Latvijas Vēstnesis (litewski dziennik urzędowy) Prawo Bankowe Monitor Prawniczy Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądów Gospodarczych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna Orzecznictwo Izby Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego 12 Wykaz skrótów OSNP OSP OTK-A OTK-ZU PiP PPH Prok. i Pr. PUG Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Izba Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicz- nych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy Państwo i Prawo Przegląd Prawa Handlowego Prokuratura i Prawo Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Inne CBOSA GIODO KNF NSA SA SN TK TSUE WSA Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Spra- wach, dostępna pod adresem orzeczenia. nsa. gov.pl Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobo- wych Komisja Nadzoru Finansowego Naczelny Sąd Administracyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej Wojewódzki Sąd Administracyjny 13 Wstęp Informacja jest nośnikiem cywilizacji, dzięki niej ludzkość przecho- wuje i przekazuje wiedzę o świecie, zabezpiecza treści konieczne dla podtrzymania życia. Jak wskazuje się w literaturze, skłonność do poszu- kiwania informacji oraz dostępu do niej jest wynikiem jednej z podsta- wowych potrzeb człowieka – potrzeby poznania1. Tematyka niniejszego opracowania koncentruje się wokół zagad- nień dotyczących wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych, czyli informacji o zadłużeniach podmiotów prywatnych. Problematyka informacji o zobowiązaniach pieniężnych wydaje się szczególnie istotna m.in. z uwagi na relację pomiędzy autonomią informacyjną dłużnika (wchodzącą w skład prawa do prywatności) a koniecznością dbania o prawnie chroniony interes wierzyciela (czyli o właściwe wykonanie zobowiązania pieniężnego). Dotychczas kwestia prawnej regulacji informacji o zobowiązaniach pieniężnych nie była przedmiotem kompleksowego opracowania w polskiej literaturze prawniczej. Polskie opracowania dotyczą aspektów ekonomicznych lub też wybiórczo odnoszą się do problemu informacji gospodarczej czy kredytowej. W celu przedstawienia niektórych aspektów analizowanych zagadnień odwołano się do orzeczeń krajo- wych sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz TK i SN. W pracy wykorzystano także literaturę w języku angielskim i nie- mieckim dotyczącą przedmiotowego zagadnienia. Omawiana tematyka, jakkolwiek obecna w życiu gospodarczym od przełomu XIX i XX w. (USA), zaczęła interesować przedstawicieli nauk prawnych dopiero od drugiej połowy wieku XX. 1 T. Górzyńska, Prawo do informacji i zasada jawności administracyjnej: orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 1999, s. 20. 15 Wstęp Opracowanie składa się z pięciu rozdziałów. W rozdziale I dokona- no próby zdefiniowania pojęcia informacji, jej cech oraz znaczenia w systemie prawnym. Przedstawiono pojęcie informacji o zobowiąza- niach pieniężnych. Zasygnalizowano również znaczenie rejestrów przetwarzających informacje – na tym etapie przeanalizowano rolę re- jestrów publicznych. Rozdział II poświęcono podsystemowi informacji gospodarczej. Zauważono, że podsystem ten stanowi podstawę tytułowego systemu o zobowiązaniach pieniężnych. Przedstawiono także postulaty zmian obecnych regulacji. W rozdziale III przeanalizowano problematykę informacji kredy- towej. Wskazano, że dopuszczalność przekazywania tej informacji do instytucji prowadzących rejestry kredytowe stanowi wyjątek od zasady zachowania tajemnicy bankowej. Rozdział IV poglądowo przedstawia wybrane modele przetwarzania informacji o zobowiązaniach pieniężnych w państwach obcych. Ogra- niczono się do omówienia trzech odmiennych modeli, pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej – Francji, Niemiec oraz Łotwy. W rozdziale V podjęto próbę deskrypcji znaczenia wymiany infor- macji o zobowiązaniach pieniężnych. Przedstawiono w nim kwestie związane z warunkami dostępu do omawianego rodzaju informacji oraz zagadnienia dotyczące odpowiedzialności podmiotów prowadzą- cych rejestry informacyjne. W tym rozdziale opisane zostały także skutki wymiany informacji gospodarczej dla aktualnego i potencjalnego rzetelnego oraz nierzetelnego dłużnika, dla wierzyciela, jak też dla podmiotów pozostających poza systemem wymiany informacji o zobo- wiązaniach pieniężnych. W opracowaniu przedstawiono polski model przetwarzania infor- macji gospodarczych oraz kredytowych, system wymiany tych informa- cji, uczestniczące w nim podmioty oraz ich prawa i obowiązki. Ukazano również podobieństwa i różnice pomiędzy rejestrami prowadzonymi przez biura informacji gospodarczej a instytucjami utworzonymi na podstawie art. 105 ust. 4 pr. bank. oraz zachodzące pomiędzy nimi re- lacje, wpływające na powstanie tytułowego systemu wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych. Z uwagi na przejrzystość rozważań pominięto natomiast kwestię transgranicznej wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych. Nie analizowano także problematyki związanej z udostępnianiem informacji przez podmioty, które otrzymały 16 Wstęp te informacje z rejestrów informacyjnych, jak też dotyczącej odpowie- dzialności związanej z tym procesem informacyjnym. Posłużono się metodą formalnodogmatyczną (analiza tytułowego systemu w drodze rozważenia dotyczących go regulacji prawnych) z elementami metody prawnoporównawczej (rozważania zamieszczone w rozdziale IV). Opracowanie jest zmienioną wersją rozprawy doktorskiej, obronio- nej z wyróżnieniem na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego w lutym 2014 r. Szczególne podziękowania za życzliwość i za wszystkie uwagi kieruję w tym miejscu do promotora rozprawy – prof. dr. hab. Marka Wierzbowskiego. Na ostateczny kształt niniejszej książki wpływ miały także opinie recenzentów: prof. dr hab. Hanny Gronkiewicz-Waltz oraz prof. dr. hab. Czesława Martysza, którym również serdecznie dziękuję. 17 Rozdział I Informacja 1. Pozaprawne pojęcie informacji Na charakter niniejszego rozdziału należy spojrzeć w dwojaki sposób: z jednej strony wprowadza on i wyjaśnia jedno z podstawowych pojęć użytych w pracy, jakim jest informacja, z drugiej natomiast, sta- nowiąc informację o informacji, tworzy metainformację2. Obszerność tych rozważań tłumaczyć należy potrzebą ukazania problemu na szerszej płaszczyźnie, z uwagi na interdyscyplinarność tytułowego zagadnienia. Informacja to pojęcie wszechobecne, którego desygnaty towarzyszą człowiekowi na każdej płaszczyźnie – zarówno codzienności, jak też nauki, począwszy od kodu genetycznego, poprzez bodźce psychologicz- ne i wyszukiwarki internetowe, a skończywszy na ekonomii, socjologii czy etyce. Termin ten występuje od drugiej połowy XVI w. pod postacią łacińskiego informatio – objaśnienie, pojęcie; w języku polskim pojawił się w pierwszej połowie XIX w. za sprawą J. Słowackiego3. Rozumienie powyższego terminu zależy przede wszystkim od przyjęcia jednej z perspektyw badawczych, znajdujących odzwierciedle- nie w teoriach informacji4. Wśród głównych teorii informacji wyróżnia się: matematyczną (ilościową), semantyczną (jakościową) oraz pragma- tyczną (ocennościową). 2 Jak podaje B. Stefanowicz, metainformacja opisuje zasoby informacyjne danego systemu informacyjnego, B. Stefanowicz, Informacja, Warszawa 2010, s. 53. 3 A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. 1, A–K, Warszawa 2000, s. 547. 4 Teoria informacji (w szerszym znaczeniu) oznacza naukę zajmującą się wszech- stronną analizą procesów przekazywania informacji za pomocą systemów znakowych w społeczeństwie oraz w zbiorowościach biologicznych – Wielka encyklopedia PWN, t. 12, Warszawa 2002, s. 129. 19 Rozdział I. Informacja Twórcami ilościowej teorii informacji byli R. Hartley5, który po raz pierwszy użył terminu „informacja” w naukowym opracowaniu, oraz C.E. Shannon, który teorię tę rozwinął6. Podstawę ilościowej teorii informacji stanowi twierdzenie, że ilość informacji jest odwrotnie proporcjonalna do prawdopodobieństwa zajścia zdarzenia, zaś miarą informacji jest entropia7. W teorii tej informację można zdefiniować jako poziom niepewności odbiorcy związanej z tym, co jest przekazy- wane8. Model ilościowej teorii informacji zawiera źródło informacji (nadawcę), tworzącego przekaz – w następnym etapie przekaz ten podlega przekształceniu w sygnał przez nadajnik, który to sygnał po- przez kanał transmisyjny jest dostarczony do odbiornika i tam odebrany wraz z szumem przez adresata; w tym jednakże podejściu pomijany jest aspekt zawartości informacyjnej kryjącej się w przekazie9. Autorem jakościowej teorii informacji w nauce polskiej jest M. Mazur, który w 1970 r. zdefiniował informację jako transformację jednego komunikatu asocjacji informacyjnej w drugi komunikat tej asocjacji10. Powyższe pojęcie dotyczy jednak tylko procesów fizykalnych i nie ma zastosowania do procesów abstrakcyjnych, których badaniem zajmuje się np. ogólna teoria systemów złożonych11. Z tej przyczyny J. Kossecki stworzył ogólną jakościową teorię informacji, „której pojęcia mogą być stosowane zarówno do analizy energomaterialnych jak 5 W 1928 r. opublikował on artykuł pt. Transmission of Information, Bell System Technical Journal 1928, vol. 7, no. 3, s. 535–563. 6 C.E. Shannon, A Mathematical Theory of Communication, Bell System Technical Journal 1948, vol. 27, no. 3–4. 7 P. Przybyłowicz, Wstęp do teorii informacji i kodowania, Centrum Modelowania Matematycznego SIGMA, 14 maja 2008 r., s. 4, http: // www. cmmsigma. eu/ download/ mat_ info/ wstep_ do_ teorii_ informacji. pdf (dostęp: 7 lipca 2011 r.). 8 Ibidem, s. 2. Autor wskazuje, że w takim przypadku informację stanowią tylko te symbole, które są nieokreślone w tym sensie, że odbiorca nie ma pewności, co dokładnie otrzyma. Jeśli bowiem wiemy, jaki symbol otrzymamy, to znaczy, że informację już po- siadamy i niczego nowego się nie dowiemy. 9 J. Zych, Informacja – dla człowieka czy przeciw człowiekowi? (w:) D. Kowalski, M. Kwiatkowski, A. Zduniak (red.), Edukacja dla bezpieczeństwa. Wybrane perspektywy, Lublin–Poznań 2004, s. 104. 10 M. Mazur, Jakościowa teoria informacji, Warszawa 1970. 11 N.P. Busolenko, W.W. Kałasznikow, I.N. Kowalenko, Teoria systemów złożonych, Warszawa 1979, za: J. Kossecki, Relacja „prawda – fałsz” w ilościowej i jakościowej teo- rii informacji, The Peculiarity of Man vol. 6, Warszawa–Kielce 2001, s. 349, http:// ftp.autonom. edu. pl/ publikacje/ jozef_ kossecki- relacja_ prawda_ falsz_ w_ ilosciowej_ i_ jakosciowej_ teorii_ informacji. pdf (dostęp: 5 maja 2013 r.). 20 1. Pozaprawne pojęcie informacji i abstrakcyjnych obiektów i procesów”, zbudowanej na trzech pojęciach: obiektu elementarnego, zbioru i relacji12. W stworzonej przez K. Szaniawskiego pragmatycznej teorii infor- macji pojęcie informacji jest natomiast zredukowane do problemu de- cyzji (stąd alternatywna nazwa tej teorii – teoria decyzji), zatem przez informację rozumie się uzyskanie odpowiedzi na pytanie na temat zbioru stanów rzeczy, od których zależą konsekwencje podjętych dzia- łań13. Jak zauważa W. Nawrocki, pojawiają się opinie, że prawdopodobnie nie uda się sformułować jednolitej, uniwersalnej teorii informacji; może jednak powstać grupa niesprzecznych ze sobą kilku komplemen- tarnych teorii informacji dotyczących różnych sfer rzeczywistości, ale ujętych w tej samej strukturze pojęciowej i operujących tym samym lub zbliżonym językiem14. W literaturze nie osiągnięto również porozumienia w kwestii możliwości zdefiniowania omawianego pojęcia. Jak wskazuje W. Taras, pojęcie to należy do najbardziej spornych w nauce i stało się ogólną, szeroko stosowaną kategorią filozoficzną, tak jak pojęcie materii, czasu czy absolutu15. Część przedstawicieli nauki stoi na stanowisku, iż nie jest ono, jako pojęcie elementarne, w pełni definiowalne16. Odmienny pogląd, który należy podzielić, reprezentuje m.in. J. Petzel. Podkreśla on, że z punktu widzenia logiki wskazanie przykładów użycia słowa w wypowiedziach również jest definicją, tzw. definicją przez postulaty17. Należy także zgodzić się ze stanowiskiem, które do terminu informacji 12 J. Kossecki, Relacja..., s. 349. 13 G. Lissowski, Informacja (w:) Wielka encyklopedia PWN, t. 12..., s. 126. 14 W. Nawrocki, W poszukiwaniu istoty informacji (w:) J.J. Jadacki (red.), Analiza pojęcia informacji, Warszawa 2003, s. 41. 15 W. Taras, Pojęcie „informacja” jako narzędzie badania administracji publicznej, Samorząd Terytorialny 2000, nr 12, s. 34–39. 16 D.T. Dziuba, Analiza możliwości wyodrębnienia i diagnozowania sektora infor- macyjnego w gospodarce polskiej, Warszawa 1998, s. 15. Również J. Unold podkreśla, że informacja jest pojęciem niedefiniowalnym w sensie normatywnym, a zarówno w ilościo- wej, jak i jakościowej teorii informacji podejmowane są próby sformułowania jej opisowej definicji, J. Unold, System jakościowy a jakościowe ujęcie informacji, Systemy Wspoma- gania Informacji 2004, Teoretyczne podstawy tworzenia SWO i strategie budowy e-biz- nesu, http: // www. swo. ae. katowice. pl/ _ pdf/ 125. pdf (dostęp: 6 lipca 2011 r.). 17 J. Petzel, Informatyka prawnicza. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 1999, s. 35. 21 Rozdział I. Informacja stosuje wittgensteinowską zależność znaczenia danego terminu od jego użycia18. Nauki społeczne – do których należą nauki prawne – postrzegają informację w perspektywie semantycznej. W taki też sposób informacja została zdefiniowana w Słowniku języka polskiego – jako „wiadomość o czymś lub zakomunikowanie czegoś”19. Przedstawiciele doktryny – m.in. A. Mrózek, J. Kaźmierczak, A. Malinowski, J.P. Tarno – próbowali sformułować definicje informacji w aspekcie prawnym20. I tak A. Malinowski postrzega informację jako „treść zaczerpniętą ze świata zewnętrznego w sferze związanej z funk- cjonowaniem administracji państwowej, tj. dotyczącą końcowych re- zultatów stosowania prawa bądź innych faktów z prawem związanych”21. Dla J.P. Tarno informacja to „wyróżniony stan układu spośród innych stanów tego układu”22. W języku prawnym omawiane pojęcie występuje przede wszystkim w dwojakim znaczeniu. Pojęcie informacji w treści przepisów prawnych występuje jako część terminu ustawowego, wskazującego na rodzaj in- formacji (np. informacja publiczna, informacja niejawna, informacja finansowa, informacja gospodarcza, informacja o środowisku). Termin ten jest używany także dla określenia konkretnego zestawu danych i pojawia się zasadniczo w przepisach wykonawczych, np. określających dane, których przekazywanie jest niezbędne do realizacji wniosku23 lub 18 F. Danielewski, Specyficzność informacji w działaniach wojennych (w:) M. Kwie- ciński (red.), Bezpieczeństwo informacji i biznesu. Zagadnienia wybrane, Kraków 2010, s. 46. 19 Słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2010, s. 275. W literaturze pojawiają się też głosy postulujące odwołanie do ekonomicznej teorii informacji ze względu na pokrewność obydwu dziedzin. W. Kilian podkreśla przydatność teorii kosztów transakcji do celów prawniczych (opisanie i optymalizacja wartości informacji w prawniczych procesach decyzyjnych) oraz teorii prawa własności, W. Kilian (w:) J. Gołaczyński (red.), Prawne i ekonomiczne aspekty komunikacji elektronicznej, Warszawa 2003, s. 15–16. 20 M. Ulasiewicz, Pojęcie i rodzaje informacji publicznej, Przegląd Prawa Publicznego 2009, nr 11 (33), s. 26. 21 A. Malinowski, Pojęcie informacji o funkcjonowaniu organów administracji pań- stwowej, Organizacja–Metody–Technika 1985, nr 10. 22 J.P. Tarno, Przepływ informacji w organach administracji a przepisy normujące administracyjne postępowanie ogólne, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Iuridica, Uni- wersytet Łódzki, Łódź 1986, nr 23, s. 9–10. 23 Na przykład rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie dodatkowych informacji, które powinien zawierać wniosek o dokonanie 22 1. Pozaprawne pojęcie informacji też następuje w celu wydania opinii24. W tym miejscu należy omówić relację pojęć „dane” oraz „informacja”. Mimo że w potocznym rozu- mieniu występuje zamienne użycie tych terminów25, to nie są one toż- same. Jak podaje D.T. Dziuba26, danymi są elementarne obiekty języko- we, które nie zawierają informacji w tymże języku. Dane tworzą zestaw symboli z określonego zbioru, którym nadano umowne znaczenie, a dopiero odpowiedni zestaw danych (przy założeniu znajomości zna- czeń tych symboli oraz zasad ich zestawiania) stanowi informację będącą opisem określonego fragmentu stanu rzeczywistości27. Skoro zatem każda informacja zawiera dane, a żadne dane nie zawierają informacji, należy przyjąć, iż pojęcie „informacja” pozostaje w stosunku nadrzęd- ności wobec pojęcia „dane” i w takim też rozumieniu będę się posługi- wać tymi terminami w dalszej części książki. W kolejnych rozdziałach zajmuję się jednym z rodzajów informacji – informacją o zobowiązaniach pieniężnych. 1.1. Cechy informacji W literaturze przedmiotu wskazuje się, że informacja stanowi zja- wisko o specyficznych cechach fenomenologicznych (czyli uniwersal- nych względem dowolnych obszarów analizy informacji), użytkowych zatwierdzenia podmiotu skupującego oraz pierwszej jednostki przetwórczej (Dz. U. Nr 46, poz. 305). 24 Na przykład rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 października 2004 r. w sprawie informacji przekazywanych w celu wydania opinii o planowanej pomocy publicznej (Dz. U. Nr 246, poz. 2467 z późn. zm.). 25 Nowa encyklopedia powszechna PWN, t. 2, Warszawa 2004, s. 418. Jak zauważa P. Fajgielski, również ustawodawca w tekstach prawnych z reguły nie dokonuje rozróż- nienia dane – informacja, definiując niekiedy jedno pojęcie za pomocą drugiego, P. Faj- gielski, Informacja w administracji publicznej – prawne aspekty gromadzenia, udostępnia- nia i ochrony, Wrocław 2007, s. 16. 26 D.T. Dziuba, Analiza..., s. 15. 27 M. Olender, Ekonomiczna wartość informacji, Instytut Łączności, Państwowy Instytut Badawczy, Zakład Problemów Regulacyjnych i Ekonomicznych Z-11, praca nr 11300086, Warszawa 2006, s. 5. W. Kilian wskazuje z kolei, iż dane „stają się informa- cjami przez ich odniesienie do określonego wycinka rzeczywistości (modelu) z punktu widzenia użytkownika ze względu na pewien cel, W. Kilian, Wprowadzenie (w:) J. Goła- czyński (red.), Prawne i ekonomiczne..., s. 14. 23 Rozdział I. Informacja czy ekonomicznych28. Wśród jej cech wymienia się: niezniszczalność, niezużywalność, fakt, iż może być akumulowana w bardzo długim czasie, nie jest w pełni podzielna (ponieważ jej część może nie stanowić żadnej informacji), jej zbiór jest niewyczerpany, jej replika niczym nie różni się od wzorca i ma tę samą wartość, ważna dla jednych podmiotów może być bezwartościowa dla innych, jej wartość zależy od momentu jej użycia29. Powyższe cechy odnoszą się także do przedmiotowego po- jęcia informacji o zobowiązaniach pieniężnych. Przykładowo informacja kredytowa istotna dla potencjalnego kredytodawcy może (lecz nie musi) okazać się bezwartościowa dla członka rodziny zadłużonego podmiotu. Odpowiadając na pytanie o rolę informacji, W. Lis wyróżnia nastę- pujące jej funkcje: informacyjną, kontrolną (stworzenie możliwości sprawowania nadzoru nad otaczającą rzeczywistością), stymulującą (informacja wykorzystywana do sterowania otoczeniem), wychowawczą, opiniotwórczą30. Z kolei J. Oleński, objaśniając pojęcie informacji w systemach społeczno-gospodarczych, wymienia jej funkcje – jest ona miarą złożoności i różnorodności systemów, stanowi odwzorowanie rzeczywistości, wpływa na tworzenie zasobów wiedzy społecznej i indy- widualnej, stanowi czynnik sprawczy (sterujący), podstawę podejmo- wania decyzji i dobro konsumpcyjne31. M. Olender dokonała natomiast systematyzacji cech informacji, dzieląc je na fenomenologiczne (uniwersalne względem dowolnych obszarów analizy pojęcia informacji), użytkowe (istotne z punktu wi- dzenia użytkownika) oraz ekonomiczne32. I tak autorka ta wyróżnia następujące fenomenologiczne własności informacji: 1) może ona istnieć obiektywnie – niezależnie od świadomości ludzkiej; 2) można traktować ją jako wielkość fizyczną i jako taką mierzyć; 3) może być przenoszona w przestrzeni i czasie; 4) w celu uzyskania nowych informacji można ją przetwarzać oraz powielać, co nie powoduje jej zużycia; 28 M. Olender-Skorek, K.B. Wydro, Wartość informacji, Telekomunikacja i Techniki Informacyjne 2007, nr 1–2, s. 72. 29 Ibidem. 30 W. Lis, Rola i znaczenie informacji, Jurysta 2007, nr 4, s. 3–6. 31 J. Oleński, Teoria informacji (w:) J. Zawila-Niedźwiecki, K. Rostek, A. Gąsiorkie- wicz (red.), Informatyka gospodarcza, cz.1, Warszawa 2007, s. 244. 32 M. Olender, Ekonomiczna wartość..., s. 8 i n. 24 1. Pozaprawne pojęcie informacji 5) użycie informacji nie niszczy jej; 6) może podlegać deformacji (również fałszowaniu) na skutek świadomego działania człowieka lub zdarzeń przypadkowych; 7) może być akumulowana w długim okresie33; 8) ma nieprzewidywalny czas życia, lecz z określonymi cyklami: zdefiniowanie zapotrzebowania, pozyskanie (zebranie), transmisja (przekazanie), przetwarzanie, przechowywanie, rozpowszechnie- nie, wykorzystanie, usuwanie34; 9) występuje w wielu różnych formach oraz może być wyrażana w różny sposób; 10) jest tworem nie w pełni podzielnym, gdyż jej dowolny fragment może nie stanowić informacji35; 11) fragmenty informacji mogą być używane z innymi fragmentami dla tworzenia nowej informacji przydatnej w innych okoliczno- ściach lub dostosowywane do poziomu potencjalnego odbiorcy; 12) informacja o informacji (metainformacja) jest zwykle mniej do- stępna od samej informacji (co stanowi przyczynę nadmiernego zapotrzebowania na informację, gdyż niedostatek metainformacji utrudnia pozyskiwanie pożądanej informacji, prowadząc do po- bierania zbędnej informacji). Autorka wymienia następujące użytkowe wyróżniki informacji36: 1) informacja cechuje się ogromną różnorodnością, wynikającą z odmienności opisywanych przedmiotów, rozmaitości źródeł informacji oraz subiektywizmu twórców i użytkowników; 2) może być przetwarzana i ulepszana; 3) zbiór informacji jest zbiorem niewyczerpanym; 4) informacja jest nieliniowa, co oznacza, że jej niewielka ilość może spowodować istotne konsekwencje, podczas gdy ilość ogromna może się okazać bezużyteczna37; 33 W przypadku informacji o zobowiązaniach pieniężnych ustawodawca zadecydował o zakreśleniu czasowych granic jej przetwarzania. Kwestia ta zostanie omówiona w dal- szych rozdziałach książki. 34 Uregulowane ustawowo procesy informacyjne dotyczą również informacji o zo- bowiązaniach pieniężnych. 35 Na przykład dane osobowe składające się na informację gospodarczą nie stanowią samodzielnie informacji o zobowiązaniach pieniężnych. 36 M. Olender, Ekonomiczna wartość..., s. 8 i n. 37 Przykładowo z punktu widzenia wierzyciela nieużyteczna może okazać się infor- macja o regularnym spłacaniu w ratach niewielkiej pożyczki, podczas gdy jeden raport 25 Rozdział I. Informacja 5) ta sama informacja może przyjmować różne wartości w kontekście indywidualnych sytuacji, tj. skutki wykorzystania tej samej infor- macji zależą od zdolności absorpcyjnych użytkownika; 6) informacja może opisywać procesy i zjawiska nierzeczywiste, które nigdy nie zaistniały i nie zaistnieją; 7) dla wielu informacji specyficzną cechę stanowi konieczność aktu- alizacji38; 8) wykorzystanie informacji może być symultaniczne, gdyż ta sama informacja może być wykorzystywana przez wielu użytkowników i w wielu miejscach jednocześnie39; 9) informacja ma cechę multiplikatywności, ponieważ dzieleniu się informacją z reguły towarzyszy jej wzrost; 10) informacja jest nieprzywłaszczalna; 11) wytwarzanie informacji nie wymaga olbrzymich nakładów surow- ców ani energii, nie powoduje znacznej degradacji środowiska naturalnego; 12) produkcja informacji to proces o dużym stopniu ryzyka40; 13) koszt jednostkowy informacji zależy od skali jej produkcji; 14) informacja jest dobrem quasi-publicznym i użycie jej przez jedne- go konsumenta41 nie wyklucza użycia przez innych; 15) często nie jest używana w pierwotnej postaci, w jakiej została utworzona, gdyż musi zostać dostosowana do sytuacji, w jakiej dochodzi do jej użycia; 16) wymaga fizycznego nośnika (medium), ponieważ jej konkretyzacja poza ludzkim umysłem wymaga zapisania w określony sposób w celu umożliwienia przekazu, odbioru i wykorzystania; zawierający informację o niewykonanym zobowiązaniu pieniężnym o dużej wysokości może mieć dlań dużą wartość. 38 W szczególności dotyczy to informacji o zobowiązaniach pieniężnych, gdyż nie- aktualna informacja tego typu będzie nie tylko nieprzydatna, lecz również będzie wiązała się ze stratami nabywcy informacji. Może on bowiem udzielić kredytu lub sprzedać towar czy usługę podmiotowi, który w chwili zawarcia umowy obciążony jest zadłużeniem w stopniu uniemożliwiającym spłatę kredytu lub zapłatę ceny. 39 Biuro informacji gospodarczej może udostępniać jednocześnie raporty tej samej treści odnoszące się do tych samych dłużników. 40 Z powstawaniem informacji o zobowiązaniach pieniężnych (czyli przekazywaniem danych do rejestrów) wiąże się odpowiedzialność prawna, omówiona bliżej w ostatnim rozdziale. 41 Niniejsze rozumienie pojęcia konsumenta oznacza osobę korzystającą z informacji, „konsumującą” je i nie ogranicza się do podmiotów, o których mowa np. w art. 221 k.c. 26 1. Pozaprawne pojęcie informacji 17) wykorzystanie informacji zależy od jej nośnika; 18) istnieje możliwość zarządzania wyborem i wymianą pomiędzy różnymi poziomami, typami oraz kosztami informacji; 19) informacja może być doświadczana, choć nie jest posiadana (po- średnie skutki posiadania informacji przez kogoś innego)42. Ekonomiczne atrybuty informacji to43: 1) informacja jest jedną z podstawowych kategorii ekonomicznych; 2) może występować w systemie jako „czynnik sprawczy”, odnosząc się do zjawisk, które nie występują w chwili obecnej, nie występo- wały w przeszłości, ale pojawią się w przyszłości; 3) informacja uznawana jest za zasób (czynnik wytwórczy) na równi z innymi czynnikami (siłą roboczą, kapitałem); 4) cechą informacji jest substytucyjność w stosunku do innych czynników produkcji – może zamieniać inne czynniki wytwórcze (kapitał, pracę); 5) jest pozyskiwana przy skończonym mierzalnym koszcie; 6) ma skończoną wartość, która może być ujmowana jako wkład44; 7) konsumpcja informacji może być ujęta ilościowo45; 8) koszt produkcji informacji jest znacznie wyższy od kosztu jej re- produkcji (dotyczy to zwłaszcza cyfrowej formy informacji); 9) wartość informacji – w odróżnieniu od zasobów materialnych – nie jest bezpośrednio mierzalna. Oznacza to, że nie można z góry określić jej ostatecznej wartości dla użytkowników i nie daje się określić zmian tej wartości z upływem czasu; 42 W przypadku gdy kredytobiorca będący osobą fizyczną nie zwróci się do podmiotu prowadzącego rejestr kredytowy z wnioskiem o udostępnienie informacji zgromadzonych na jego temat, odczuje skutki posiadania o nim informacji przez potencjalnego kredyto- dawcę zasięgającego tych informacji z tego rejestru, jednocześnie ich nie posiadając. 43 M. Olender, Ekonomiczna wartość..., s. 8 i n. 44 Nieco inaczej na wartość rodzaju informacji – informację o zobowiązaniach pieniężnych – zapatruje się N. Jentzsch, która twierdzi, że wartość ta zwiększa się wraz ze wzrostem podmiotów korzystających z systemu wymiany, The Regulation of Financial Privacy: The United States vs. Europe, ECRI Research Report, no. 5, June 2003, s. 30–31. Podobnie uważa m.in. A. Bieć, opisując na przykładzie biur informacji gospodarczych mechanizm sprzężenia zwrotnego: im większa baza informacji, tym lepsze zaspokojenie potrzeby ograniczenia ryzyka, tym więcej sprzedanych informacji i większa użyteczność usługi, A. Bieć, Wymiana informacji o zobowiązaniach finansowych, Warszawa 2007, s. 17–18. 45 I tak do ilościowego ujęcia konsumpcji informacji o zobowiązaniach pieniężnych posłużyć może statystyka tzw. raportów sporządzanych przez podmioty prowadzące re- jestry gospodarcze i kredytowe. 27 Rozdział I. Informacja 10) do kontrolowania kosztów informacji mogą być stosowane tech- niki liczenia kosztów; 11) produkcja dóbr informacyjnych angażuje wysokie koszty stałe i małe koszty marginalne (krańcowe) – koszt produkcji pierwszego egzemplarza dobra informacyjnego może być znaczny, podczas gdy koszt produkcji lub reprodukcji kopii tego dobra jest nieistot- ny; 12) podstawową grupą kosztów stałych w produkcji informacji są tzw. koszty „utopione” (sunk costs), które nie są odzyskiwane przy wstrzymaniu produkcji; 13) nabywca informacji – bez dodatkowych kosztów – sam uzyskuje możliwość sprzedaży informacji. Tworzy się zatem nadprodukcja informacji, co zwiększa konkurencję; 14) informacja stanowi ekonomiczną „łagodną siłę”, której skutki mogą być zarówno pozytywne, jak i negatywne46; 15) tworzy „miękką” część technologii, zwiększając jej wartość; 16) służy poprawianiu wzrostu ekonomicznego. Szczególną uwagę zwrócić należy na wskazaną powyżej wartość informacji. Podkreśla się, że najważniejszymi kryteriami ewaluacji in- formacji są znaczenie i wartość użytkowa, następnie zaś pilność (jak szybko informacja powinna zostać uzyskana i wykorzystana), aktual- ność, jednoznaczność (niesprzeczność) oraz zrozumiałość i wiarygod- ność (źródła oraz informacji)47. Zauważa się też – nawiązując do teorii decyzyjnej – że miarą wartości informacji jest zakres, w jakim informacja ta redukuje niepewność odnośnie do stanu otoczenia48. Z teorii decy- zyjnej wywodzi się również pogląd, iż wartość informacji mierzona jest na podstawie oceny skutku decyzji49. Odnosząc się jeszcze do poruszanej powyżej relacji między pojęciem danych a pojęciem informacji, wskazać należy, że wartość informacji przejawia się w tym, iż dane staną się in- 46 Jako pozytywny skutek informacji o zobowiązaniach pieniężnych można przykła- dowo wskazać udzielenie kredytu o korzystnym oprocentowaniu podmiotowi, o którym w rejestrze znajdują się pozytywne informacje. Rozważania o skutkach informacji o zo- bowiązaniach pieniężnych przeprowadzone zostaną w rozdziale Konsekwencje wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych. 47 M. Olender-Skorek, K.B. Wydro, Wartość informacji..., s. 73. 48 A. Pawłowska, Zasoby informacyjne w administracji publicznej w Polsce. Problemy zarządzania, Lublin 2002, s. 24–25. 49 T. Waściński, Ekonomiczna wartość informacji (w:) J. Zawila-Niedźwiecki, K. Rostek, A. Gąsiorkiewicz (red.), Informatyka gospodarcza..., s. 51. 28 1. Pozaprawne pojęcie informacji formacjami dopiero po nadaniu im kontekstu zarówno od strony przedmiotowej (w odniesieniu do określonego wycinka rzeczywistości), jak też podmiotowej (użytkownika)50. Inne określenie wartości infor- macji podaje A. Górski, stwierdzając, iż wartościowa jest ta informacja, na którą w danym momencie jest zapotrzebowanie i która służy dobru całego systemu51. H. Obora podnosi kwestię jakości informacji jako pojęcia wielowy- miarowego i bez ustalonej definicji, jako relacji pomiędzy nadawcą a odbiorcą informacji i stosunku faktycznych cech informacji do wyma- gań jej użytkowników52. Powyższa relacja powoduje, że informacja może być odbierana w różny sposób przez różnych użytkowników i dlatego wskaźnik jej jakości każdorazowo może być inny53. Jak słusznie podaje cytowany autor, wymagania użytkowników w stosunku do in- formacji wynikają z ich indywidualnych potrzeb, związanych nie tylko z realizacją określonych funkcji informacji, ale także z cechami użyt- kownika54. Należy zgodzić się w szczególności ze stwierdzeniem, że wysoka jakość informacji występuje wtedy, gdy informacja w jak naj- większym stopniu spełnia wymagania wszystkich lub większości jej użytkowników55. Omawiane zagadnienie, charakteryzujące się szeroko zakreślonym kręgiem oddziaływania oraz wielowymiarowością, jakim jest informacja, stanowi przedmiot badań naukowych. Wyróżnia się m.in. informację naukową (informologię), ekologię informacji, socjologię informacji, filozofię informacji, etykę informacji. Badania tego rodzaju informacji, jakim jest informacja o zobowiązaniach finansowych dłużnika, doko- nuje się za pomocą nauk związanych z gospodarką. Z tego punktu wi- dzenia znaczenie – jako dziedziny naukowe – mają przede wszystkim ekonomika informacji oraz infonomika. czym, Warszawa 2005, s. 19. 51 A. Górski, Informacja w kreowaniu obrazu świata i człowieka przyszłości (w:) 50 Za: R. Cisek, J. Jezioro, A. Wiebe, Dobra i usługi informacyjne w obrocie gospodar- A. Szewczyk (red.), Dylematy cywilizacji informatycznej, Warszawa 2004, s. 208. 52 H. Obora, Wybrane problemy pomiaru jakości informacji (w:) R. Borowiecki, J. Czekaj (red.), Zarządzanie zasobami informacyjnymi w warunkach nowej gospodarki, Warszawa 2010, s. 129. 53 Ibidem. 54 Ibidem. 55 Ibidem. 29 Rozdział I. Informacja Ekonomika informacji, jak podaje doktryna, stanowi szczegółową dyscyplinę w ramach nauk ekonomicznych, opartą na dwóch kryte- riach56. Kryterium podmiotowe dotyczy gospodarki jako całości oraz wszystkich klas podmiotów występujących w tej gospodarce, dla których informacja i procesy informacyjne mają znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia; kryterium przedmiotowe zaś skupia się na informa- cyjnych zasobach, procesach oraz systemach w społeczeństwie i gospo- darce57. Dyscyplina ta bada wpływ szeroko pojmowanej informacji na gospodarkę, identyfikuje ekonomiczne prawidłowości tego wpływu oraz poszukuje rozwiązań zmierzających do poprawy efektywności wykorzystania informacji w procesach gospodarczych58. Ekonomika informacji, opierając się na pragmatycznej teorii informacji, wypraco- wała mechanizmy służące ocenie wartości informacji ex post, jednakże brakuje obecnie skutecznego narzędzia szacowania tej wartości ekono- micznej ex ante59. Z ekonomiki informacji nauka prawa zapożyczyła wspomniane powyżej pojęcie procesów informacyjnych, na które składają się: generowanie, gromadzenie, przechowywanie, przetwarza- nie, przekazywanie, udostępnianie, interpretacja i wykorzystanie infor- macji. Ekonomika informacji zajmuje się opisem społecznego ładu in- formacyjnego, czyli całokształtu społecznych norm procesów, systemów i zasobów informacji, na podstawie których funkcjonują społeczeństwa, państwa i gospodarki60. Jak wskazuje J. Oleński, podstawę tego ładu w cywilizacji łacińskiej, zwłaszcza we współczesnych systemach demo- kratycznych, stanowi prawo do prawdy61. W nauce prawa przejawia się ono m.in. zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasadą prawdy materialnej (art. 2 § 2 k.p.k.) oraz prawem do informacji publicznej (art. 61 Konstytucji RP). W odróżnieniu od ekonomiki informacji infonomika zajmuje się społeczeństwem informacyjnym i bada w szczególności społeczno-eko- nomiczne aspekty, a także konsekwencje zarządzania informacją w warunkach rozwoju oraz upowszechniania się nowoczesnych tech- 56 J. Oleński, Elementy ekonomiki informacji, Warszawa 2000, s. 47. 57 Ibidem. 58 J. Czekaj, M. Ćwikliński, H. Obora, Ekonomika informacji v. infonomika (w:) R. Borowiecki, J. Czekaj (red.), Zarządzanie zasobami..., s. 47. 59 J. Czekaj, M. Ćwikliński, H. Obora, Ekonomika..., s. 49. 60 J. Oleński, Elementy..., s. 15. 61 Ibidem, s. 17. 30 1. Pozaprawne pojęcie informacji nologii informatyczno-telekomunikacyjnych oraz mediów elektronicz- nych62. 1.2. Dostęp do informacji – zagrożenia i ochrona W pierwszej połowie XX w. angielski matematyk N. Wiener postu- lował, aby postrzegać informację jako trzecią – za materią i energią – główną część deskrypcji wszechświata63. Generowanie, przetwarzanie i stosowanie informacji dokonywało się od czasów społeczeństw pier- wotnych, jednak współczesna rewolucja informacyjna spowodowała radykalną zmianę co do proporcji oraz znaczenia informacji64. Jak pisze W. Januszko, nowością jest szybki wzrost zarówno indywidualnych, jak też zbiorowych potrzeb informacyjnych oraz rosnąca świadomość uczestników procesów gospodarczych i społecznych, że informacja jest równie ważnym czynnikiem sprawczym co kapitał, praca, zasoby natu- ralne czy energia65. To w dziedzinie informacji, w tym zwłaszcza infor- macji gospodarczej, odnotowuje się największy postęp oraz dynamikę rozwoju, które wyrażają się zarówno w ilości informacji oraz ich roz- mieszczeniu, jak też w rozwoju infrastruktury technicznej – w tym metod pozyskiwania, przechowywania, przetwarzania i przekazywania oraz udostępniania danych66. W przedstawionych powyżej w skrócie warunkach nie sposób pominąć zatem roli dostępu do informacji. Dostęp do informacji dotyczy informacji już wytworzonej. W lite- raturze funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym pod względem dostępu informacje można podzielić na prywatne oraz ogólnodostępne67. Podział ten pomija jednak informacje, które mimo iż nie noszą znamion infor- macji prywatnych, nie mogą zostać udostępnione podmiotom niepo- 62 Ibidem, s. 59. 63 U. Sieber, The Emergence of Information Law: Object and Characteristics of a New Legal Era (w:) E. Lederman, R. Shapira (eds.), Law, Information and Information Tech- nology, Hague–London–New York 2001, s. 10. 64 L. Zacher, Transformacje społeczeństw – od informacji do wiedzy, Warszawa 2007, s. 18. 65 W. Januszko, Systemy informacji gospodarczej, Warszawa 2001, s. 18. 66 Ibidem, s. 19. Zastrzec jednak należy, że informacja gospodarcza w rozumieniu cytowanego opracowania nie jest tożsama z informacją gospodarczą stanowiącą typ in- formacji o zobowiązaniach pieniężnych. 67 B. Hołyst, J. Pomykała, Cyberprzestępczość, ochrona informacji i kryptologia, Prok. i Pr. 2011, nr 1, s. 8. 31 Rozdział I. Informacja siadającym konkretnych uprawnień (np. dane o rozmieszczeniu strate- gicznych obiektów wojskowych). Granice tego dostępu tworzą nie tylko regulacje prawne (o czym szerzej w podrozdziale Informacja w prawie), ale także uwarunkowania faktyczne. Zarówno od strony odbiorcy (użytkownika), jak też podmiotu udostępniającego informację do ograniczeń faktycznych należą możliwości techniczne i technologiczne (np. dostęp do sieci Internet czy do pomieszczeń, w których przecho- wywane są dokumenty firmy). Istotne znaczenie dla dostępu do infor- macji ma świadomość odbiorcy (np. o istnieniu konkretnej informacji czy możliwości jej uzyskania) oraz intencja wytwórcy, udostępniającego czy przechowującego informację. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na bezpośrednie utrudnianie dostępu do informacji (np. w Korei Pół- nocnej), jak również na pośrednie ograniczanie tego dostępu poprzez wprowadzanie wysokich opłat czy uzależnianie udostępniania informa- cji od spełnienia wygórowanych warunków (np. podania szczegółowego celu pozyskania danej informacji). W grupie ograniczeń dostępu do informacji wyróżnić można także filtrowanie i monopolizację informa- cji68. Do odrębnych kwestii związanych z dostępem do informacji należą również tzw. dezinformacja (błędna informacja)69, dostęp podmiotów niepowołanych z powodu nieskutecznych zabezpieczeń (co zostanie omówione poniżej) oraz niepożądane uniemożliwienie dostępu do in- formacji70. Dostęp do informacji stanowi także przede wszystkim warunek konieczny dla istnienia oraz rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Pojęcie społeczeństwa informacyjnego po raz pierwszy pojawiło się w latach sześćdziesiątych w Japonii, gdzie T. Umesao użył jego japoń- skiego odpowiednika johoka shakai71. W Europie termin ten wprowadził 68 Należy zgodzić się z A. Górskim, który w kontekście monopolizacji dostępu do informacji podkreśla, iż „globalne społeczeństwo informacyjne jest tworem demokratycz- nym, co oznacza, że żaden jego członek nie powinien być w żaden sposób uprzywilejo- wany”, A. Górski, Problem monopolizacji dostępu do informacji (w:) A. Szewczyk (red.), Dylematy cywilizacji..., s. 198. 69 W literaturze z zakresu ekonomiki wskazuje się, że informacje zgubne mogą być wprowadzane celowo przez konkurencję i „zanieczyszczać” procesy decyzyjne przedsię- biorstwa, M. Rozwadowski, Ochrona strategicznych informacji w przedsiębiorstwie (w:) J. Kaczmarek, M. Kwieciński (red.), Wywiad i kontrwywiad gospodarczy wobec wyzwań bezpieczeństwa biznesu, Toruń 2010, s. 270–271. 70 B. Hołyst, J. Pomykała, Cyberprzestępczość..., s. 8. 71 E. Bendyk, Ideologia społeczeństwa informacyjnego, http: // www. calculemus. org/ lect/ mes99- 00/ spin/ 1bendyk. html (dostęp: 1 września 2011 r.). Sam autor skłania się 32 1. Pozaprawne pojęcie informacji unijny komisarz M. Bangemann, który w swoim raporcie z 1994 r. do- tyczącym rozwoju telekomunikacji i technologii informacyjnych wskazał na konieczność budowy społeczeństwa informacyjnego72. Powyższy raport zainspirował także Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, która w lipcu 1996 r. opracowała dokument: Społeczeństwo informacyjne w Polsce. Wstęp do formułowania założeń polityki Pań- stwa73. W dokumencie wskazano, iż „Społeczeństwo staje się społeczeń- stwem informacyjnym, gdy osiąga stopień rozwoju oraz skali i skom- plikowania procesów społecznych i gospodarczych wymagający zasto- sowania nowych technik gromadzenia, przetwarzania, przekazywania i użytkowania olbrzymiej masy informacji generowanej przez owe procesy. W takim społeczeństwie informacja i wynikająca z niej wiedza oraz technologie są podstawowym czynnikiem wytwórczym a wszech- stronnym czynnikiem rozwoju jest wykorzystywanie teleinformatyki; siła robocza składa się w większości z pracowników informacyjnych, zaś większość dochodu narodowego brutto powstaje w obrębie szeroko rozumianego sektora informacyjnego”74. M. Lubański podaje natomiast, że „jednym z kryteriów określających społeczeństwo informacyjne jest kryterium ekonomiczne – kwestia wydzielenia i badania sektora infor- macyjnego w gospodarce. (...) Społeczeństwo informacyjne określa się (według podejścia ekonomicznego) jako takie, w którym dominująca grupa zawodowa związana jest z sektorem informacyjnym”75. Przywołane powyżej pojęcie sektora informacyjnego w literaturze przedmiotu oznacza całość działalności nakierowanej na produkcję, użytkowanie, ochronę, gromadzenie, przechowywanie, przekazywanie i przesyłanie informacji – do tego sektora należą wszyscy zatrudnieni w produkcji, użytkowaniu i przekazie informacji oraz tworzący infra- strukturę informacyjną76. Sektor ten obejmuje zarówno wytwarzanie produktów informacyjnych (produkcja przemysłu elektrotechnicznego, jednak ku przyjęciu, za M. Castellsem, terminu „społeczeństwo sieci” dla zobrazowania zmian w dziedzinie relacji społecznych, jakie dokonały się na przestrzeni ostatnich kilku- dziesięciu lat. 72 Ibidem. 73 Zob. http: // kbn. icm. edu. pl/ pub/ info/ dep/ spo. html# cechy (dostęp: 1 września 2011 r.). 74 Ibidem. 75 M. Lubański, Determinanty społeczeństwa informacyjnego (w:) A. Szewczyk (red.), Dylematy cywilizacji..., s. 21. 76 D.T. Dziuba, Analiza..., s. 28. 33
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Informacja gospodarcza. Informacja kredytowa. System wymiany informacji o zobowiązaniach pieniężnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: