Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00217 006524 13598898 na godz. na dobę w sumie
Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum - książka
Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum - książka
Autor: , Liczba stron: 352
Wydawca: Helion Edukacja Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-1858-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> podręczniki szkolne >> informatyka europejczyka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Numer dopuszczenia podręcznika dla gimnazjum: 278/2010

Uwaga: Książka dedykowana dla pracowni MacOS

'Informatyka Europejczyka' to doskonały i kompletny zestaw edukacyjny przygotowany przez dysponującego ogromnym doświadczeniem lidera na rynku książek informatycznych - wydawnictwo Helion. Podręczniki oraz inne pomoce naukowe należące do tej serii zostały opracowane w taki sposób, aby ich użytkownicy mogli nie tylko poszerzać swoją wiedzę, ale też szybko i skutecznie utrwalać nowe wiadomości. Proponowane przez nas rozwiązania są szczególnie ważne właśnie dziś, gdy znajomość informatyki stała się kluczowa - bez niej nie sposób nadążyć za tempem rozwoju dowolnej dziedziny wiedzy i zrozumieć fundamentalnych zmian zachodzących na całym świecie.

Książka 'Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum' wychodzi naprzeciw wszystkim użytkownikom komputerów Apple Macintosh i jako jedna z niewielu zrywa z przywiązaniem podczas nauki do jednej platformy systemowej. Ma za zadanie inspirująco i rzeczowo wprowadzić gimnazjalistów w świat informatyki, a jednocześnie uzmysłowić im, jak bardzo istotna jest to dziedzina we współczesnym społeczeństwie informacyjnym. Uczeń znajdzie tu wiadomości z zakresu budowy komputera i urządzeń peryferyjnych, dowie się więcej na temat pracy z systemem operacyjnym Mac OS X, nauczy się obsługiwać popularne programy tekstowe, graficzne i multimedialne, a także pozna podstawy programowania w języku Logo. Wszystkie te umiejętności zdobędzie w szybki i przyjemny sposób, wykonując wciągające ćwiczenia i realizując interesujące projekty. Podręcznik ten został napisany pod kątem pracy z bezpłatnym oprogramowaniem open source (np. OpenOffice) oraz z Apple iWork i iLife.

'Informatyka Europejczyka' to:

Do podręcznika dołączono płytę DVD (do odczytu zarówno w systemie Mac OS X, jak i Windows) zawierającą materiały do proponowanych w nim ćwiczeń wraz z zestawami zadań do każdego rozdziału, ćwiczeniami do samodzielnego wykonania oraz testami, sprawdzianami i kartami pracy. Znajdziesz tu także zadania utrwalające i rozszerzające materiał oraz ponad 2 GB dodatkowego oprogramowania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Informatyka Europejczyka. iPodrêcznik dla gimnazjum Autorzy: Jolanta Pañczyk, Jaros³aw Sk³odowski ISBN: 978-83-246-1858-3 Format: 168×237, stron: 352 Numer dopuszczenia podrêcznika dla gimnazjum: 278/2010 „Informatyka Europejczyka” to doskona³y i kompletny zestaw edukacyjny przygotowany przez dysponuj¹cego ogromnym doœwiadczeniem lidera na rynku ksi¹¿ek informatycznych – wydawnictwo Helion. Podrêczniki oraz inne pomoce naukowe nale¿¹ce do tej serii zosta³y opracowane w taki sposób, aby ich u¿ytkownicy mogli nie tylko poszerzaæ swoj¹ wiedzê, ale te¿ szybko i skutecznie utrwalaæ nowe wiadomoœci. Proponowane przez nas rozwi¹zania s¹ szczególnie wa¿ne w³aœnie dziœ, gdy znajomoœæ informatyki sta³a siê kluczowa — bez niej nie sposób nad¹¿yæ za tempem rozwoju dowolnej dziedziny wiedzy i zrozumieæ fundamentalnych zmian zachodz¹cych na ca³ym œwiecie. Ksi¹¿ka „Informatyka Europejczyka. iPodrêcznik dla gimnazjum” wychodzi naprzeciw wszystkim u¿ytkownikom komputerów Apple Macintosh i jako jedna z niewielu zrywa z przywi¹zaniem podczas nauki do jednej platformy systemowej. Ma za zadanie inspiruj¹co i rzeczowo wprowadziæ gimnazjalistów w œwiat informatyki, a jednoczeœnie uzmys³owiæ im, jak bardzo istotna jest to dziedzina we wspó³czesnym spo³eczeñstwie informacyjnym. Uczeñ znajdzie tu wiadomoœci z zakresu budowy komputera i urz¹dzeñ peryferyjnych, dowie siê wiêcej na temat pracy z systemem operacyjnym Mac OS X, nauczy siê obs³ugiwaæ popularne programy tekstowe, graficzne i multimedialne, a tak¿e pozna podstawy programowania w jêzyku Logo. Wszystkie te umiejêtnoœci zdobêdzie w szybki i przyjemny sposób, wykonuj¹c wci¹gaj¹ce æwiczenia i realizuj¹c interesuj¹ce projekty. Podrêcznik ten zosta³ napisany pod k¹tem pracy z bezp³atnym oprogramowaniem open source (np. OpenOffice) oraz z Apple iWork i iLife. (cid:129) Komputer we wspó³czesnym œwiecie i prawo autorskie (cid:129) Bezpieczna i higieniczna praca z komputerem (cid:129) Elementy zestawu komputerowego i przygotowanie go do pracy (cid:129) System operacyjny – logowanie, okna, operacje na plikach i katalogach (cid:129) Podstawy grafiki komputerowej i praca z edytorem tekstu (cid:129) Multimedia – programy i prezentacje (cid:129) Internet, czyli sieæ (cid:129) Obliczenia w arkuszu kalkulacyjnym i baza danych (cid:129) Algorytmy, modelowanie i symulacje Do podrêcznika do³¹czono p³ytê DVD (do odczytu zarówno w systemie Mac OS X, jak i Windows) zawieraj¹c¹ materia³y do proponowanych w nim æwiczeñ wraz z zestawami zadañ do ka¿dego rozdzia³u, æwiczeniami do samodzielnego wykonania oraz testami, sprawdzianami i kartami pracy. Znajdziesz tu tak¿e zadania utrwalaj¹ce i rozszerzaj¹ce materia³ oraz ponad 2 GB dodatkowego oprogramowania. Spis treści Od autorów / 9 Rozdział 1. Bezpieczny i legalny komputer / 11 1.1. Komputer we współczesnym świecie / 12 Typowe zastosowania komputera / 12 1.2. Bezpieczeństwo i higiena pracy z komputerem / 13 Wpływ komputera na Twoje zdrowie / 13 1.3. Prawo autorskie / 15 Rodzaje licencji / 16 Rozdział 2. Budowa współczesnego zestawu komputerowego / 19 2.1. Wnętrze komputera / 20 Płyta główna / 20 Karty rozszerzeń / 22 Pamięć / 23 2.2. Poza obudową jednostki centralnej / 28 Klawiatura / 28 Mysz komputerowa / 29 Skaner / 30 Mikrofon i kamera / 30 Monitor / 31 Drukarka / 33 Głośniki i słuchawki / 34 2.3. Przygotowanie zestawu komputerowego do pracy / 35 Zasilanie macintosha energią elektryczną / 35 Porty wejściowe i wyjściowe / 35 Podłączanie myszy i klawiatury / 37 Podłączanie głośników i mikrofonu / 37 Łączenie z internetem / 38 Podłączanie drukarki / 38 Uruchomienie komputera / 39 i c ś e r t s i p S 3 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Rozdział 3. Praca z plikami i katalogami / 41 3.1. System operacyjny, oprogramowanie / 42 3.2. Pierwsze spojrzenie na ekran / 45 Logowanie / 45 Zapoznanie z biurkiem / 48 Pliki i katalogi / 53 3.3. Okna systemu Mac OS X / 56 Budowa systemowego okna / 56 Praca z wieloma oknami / 58 Uruchamianie programów / 58 3.4. Operacje na plikach, katalogach / 60 Zapisywanie pliku / 61 Rozszerzenia plików / 62 Atrybuty plików / 62 Tworzenie katalogów / 63 Zaznaczanie plików, katalogów / 63 Kopiowanie, przenoszenie i kasowanie plików, katalogów / 64 3.5. Wyszukiwanie rzeczy w systemie / 66 3.6. Pakowanie plików — archiwizacja / 69 3.7. Ochrona przed wirusami komputerowymi / 70 Profilaktyka antywirusowa / 71 Rozdział 4. Obróbka grafiki i retusz zdjęć / 73 4.1. Praca z programem Paintbrush / 76 4.2. Rodzaje grafiki komputerowej / 80 4.3. Podstawowe formaty plików graficznych / 83 Format BMP / 85 Formaty GIF (ang. Graphics Intercharge Format) i PNG (ang. Portable Network Graphics) / 86 Format JPG, JPEG (ang. Joint Photographic Experts Group) / 87 Importowanie grafiki / 90 4.4. 4.5. Przeglądanie zdjęć i obrazów / 93 Programy do przeglądania plików graficznych / 94 Rozdział 5. Redagowanie dokumentów tekstowych / 99 5.1. Tworzenie dokumentów tekstowych / 104 Okno edytora tekstu / 104 Praca z dokumentem tekstowym / 106 Formatowanie dokumentów / 110 4 i c ś e r t s i p S Korzystanie z systemu pomocy / 116 5.2. Poznajemy funkcje edytora tekstu, realizując projekty / 118 5.3. Redagujemy gazetkę klasową / 118 Projektujemy ulotkę o szkole / 127 Projektujemy zaproszenie / 135 Inne możliwości edytora tekstu / 138 Wyszukiwanie i zamiana wyrazów w tekście / 138 Tworzenie tabel / 139 Wstawianie obiektów do tekstu / 140 Wstawianie obrazów / 141 Wstawianie zakładek i odsyłaczy / 142 Rozdział 6. Przetwarzanie ruchomych obrazów i dźwięku / 148 6.1. Multimedialne programy edukacyjne / 149 6.2. Projektowanie multimedialnych prezentacji / 151 Uruchamianie gotowej prezentacji / 152 Tworzenie nowej prezentacji / 153 Zapisywanie prezentacji / 163 6.3. Tworzenie dokumentów multimedialnych / 166 iMovie — łatwy montaż filmów / 166 Nagrywanie danych na płytach CD i DVD / 170 Obróbka plików dźwiękowych / 173 Przesyłanie plików między komputerem i telefonem komórkowym / 175 Rozdział 7. Komunikowanie się w internecie / 181 7.1. Sieci komputerowe / 182 Rodzaje sieci / 182 7.2. W oknie przeglądarki / 184 7.3. Usługi internetowe / 188 Zagrożenia w sieci / 188 Usługa pierwsza — WWW / 190 Usługa druga — poczta elektroniczna / 193 Usługa trzecia — FTP (ang. File Transfer Protocol) / 201 Usługa czwarta — grupy dyskusyjne / 205 Usługa piąta — rozmowy w sieci / 209 Usługa szósta — telnet / 211 E-usługi / 212 7.4. Tworzenie witryny internetowej / 215 Podstawowa struktura strony internetowej / 216 Program iWeb / 221 5 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Rozdział 8. Obliczenia w arkuszu kalkulacyjnym / 227 8.1. Edycja danych arkusza / 231 8.2. Adresowanie komórek w arkuszu / 234 Edycja formuł / 234 Adresowanie względne / 235 Adresowanie bezwzględne / 236 Adresowanie mieszane / 237 8.3. Graficzna prezentacja danych / 239 8.4. Stosowanie funkcji w arkuszu kalkulacyjnym / 242 Funkcja ŚREDNIA / 243 Funkcje MIN i MAX / 244 Funkcja JEŻELI / 244 Funkcja LICZ.JEŻELI / 245 Funkcje ILE.NIEPUSTYCH i LICZ.PUSTE / 245 8.5. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem arkusza / 247 Matematyka / 247 Fizyka / 248 Chemia / 248 Statystyka / 249 Arkusz jako prosta baza danych / 249 Rozdział 9. Zarządzanie zbiorem informacji / 255 9.1. Obsługa gotowej bazy danych / 258 Praca z bazą danych / 259 9.2. Podstawowe operacje na bazie danych / 263 Przeglądanie bazy danych / 263 Zaznaczanie rekordów / 264 Kopiowanie, wstawianie i usuwanie danych / 264 Wyszukiwanie danych w tabeli / 264 Sortowanie rekordów / 265 Import danych do bazy / 266 9.3. Zakładanie nowej bazy danych / 268 Tworzenie tabeli / 268 Wyszukiwanie rekordów / 270 9.4. Prezentowanie danych z bazy za pomocą formularzy i raportów / 272 Tworzenie formularzy / 272 Raporty / 274 6 Rozdział 10. Projektowanie prostych algorytmów / 279 10.1. Algorytm — uniwersalne rozwiązanie / 280 10.2. Sposoby opisu algorytmu / 281 Opis słowny / 281 Lista kroków / 282 Schemat blokowy / 283 Język programowania / 286 10.3. Rodzaje algorytmów / 287 Algorytm liniowy / 287 Algorytm z rozgałęzieniami / 289 Algorytm z powtórzeniami / 291 Szukanie największego elementu w zbiorze / 294 Porządkowanie elementów zbioru / 295 10.4. Tworzenie algorytmów w programie ELI 2.0 / 299 Klocki dostępne w programie / 301 Budowanie algorytmu w programie ELI 2.0 / 302 Testowanie algorytmu / 304 10.5. Programowanie w języku Logo / 307 Procedury pierwotne / 309 Powtarzanie czynności w Logo / 312 Tworzenie własnych procedur w Logo / 314 Projektowanie procedur z parametrem / 316 Zmiana koloru i grubości pisaka / 318 Rozdział 11. Modelowanie i symulacje / 324 11.1. Modelowanie a symulacja / 326 Symulacje lotnicze i samochodowe / 327 Symulacje w grach i projektach / 328 Symulacje w fi zyce / 330 Symulacje algorytmów / 334 Symulacje w Logo / 335 Symulacje matematyczne / 336 11.2. Mapy internetowe / 338 Google Mapy / 338 Zumi / 338 Targeo / 339 Jak działają mapy internetowe? / 339 Bibliografi a / 347 i c ś e r t s i p S 7 Rozdział 3. Praca z plikami i katalogami W tym rozdziale Dowiesz się: • jakie są zadania systemu operacyjnego, • jaką funkcję pełni katalog domowy użytkownika, • do czego służą skróty i jak je tworzyć, • jak uchronić się przed wirusami. Poznasz: • historię systemu Mac OS X, • charakterystyczne elementy ekranu systemu grafi cznego, • ikony charakteryzujące pliki różnego typu, • budowę okna systemowego i sposoby zmiany jego ustawień, • układ katalogów na dysku Twojego komputera, • atrybuty plików i rozszerzenia ich nazw. Nauczysz się: • uruchamiać system, logować się na swoje konto i kończyć pracę systemu, • dostosowywać wygląd ekranu do własnych potrzeb, • uruchamiać aplikacje i pracować z wieloma ich oknami, • kopiować i przenosić rzeczy na dysku oraz wyszukiwać je w systemie, • archiwizować dane, zmniejszając ich objętość. 41 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum 3.1. System operacyjny, oprogramowanie Komputer to tak naprawdę podzespoły elektroniczne połączone kablami i zapako- wane do pudełka. Anglicy mówią na to hardware — sprzęt. Aby rozpocząć pracę, potrzebna jest jeszcze myśl ludzka przetworzona w oprogramowanie — software. Oba te elementy nie mogą funkcjonować bez siebie. Nic nam po komputerze, w którym nie zainstalowano systemu operacyjnego i programów, ale też nic nam po programie, gdy nie mamy komputera. Aby komputer mógł wykonywać polecenia użytkownika, należy zainstalować nad- rzędne oprogramowanie, które nazywamy systemem operacyjnym. Zapamiętaj System operacyjny System operacyjny (ang. operating system, OS) jest zbiorem programów zarządzających sprzętem komputerowym oraz two- rzących środowisko do wykonywania i kontroli zadań zlecanych przez użytkownika. System operacyjny jest niezbędny w każ- dym komputerze — umożliwia komunikowanie się z użytkow- nikiem i obsługę podzespołów komputera, zarządza wzajem- ną wymianą danych pomiędzy nimi. Organizuje także sposób zapisu i odczytu plików na dysku oraz umożliwia współpracę z urządzeniami peryferyjnymi. System operacyjny spełnia wiele funkcji. Przede wszystkim: • umożliwia komputerowi komunikowanie się z użytkownikiem i reagowanie na jego polecenia; • zarządza pracą wszystkich urządzeń wchodzących w skład zestawu; • zapewnia obsługę urządzeń peryferyjnych, na przykład drukarki czy skanera; • steruje instalowaniem i uruchamianiem innych programów; • pozwala gromadzić dane na dysku i zarządzać nimi; • organizuje udostępnianie zasobów (zarówno sprzętu, jak i danych); • koordynuje pracę urządzeń i oprogramowania (np. pilnuje, aby podczas pracy jednego programu nie zostały zniszczone dane należące do innego programu). Do najpopularniejszych systemów operacyjnych należą: MS Windows, Mac OS X, Unix i Linux (w różnych odmianach), BeOS. W dalszej części podręcznika skupimy się na systemie Mac OS X. Na dołączonej do podręcznika płycie DVD został scharaktery- zowany system Linux, a dokładniej jedna z jego wersji (dystrybucji) — Linux Ubuntu. Więcej na dvd 42 . 3 ł a i z d z o R Jak zamówić bezpłatne płyty Linuksa Ubuntu przeczytasz na stronie http://ubuntu.pl/pobierz.php. Obecna wersja systemu operacyjnego Mac OS nosi numer 10 (do zapisu wykorzystano jednak cyfrę rzymską dla podkreślenia jej odmienności od wersji Mac OS 9). Pierwsza testowa wersja Mac OS X ujrzała światło dzienne 13 września 2000 r. Kolejne wersje to: Gepard (marzec 2001), Puma (październik 2001), Jaguar (sierpień 2002), Pantera (październik 2003), Tiger (kwiecień 2005), Leopard (październik 2007), Snow Leopard (sierpień 2009). Mac OS X jest standardowo instalowany przez fi rmę Apple na wszystkich sprzedawa- nych przez nią komputerach, które nazywane są macintoshami (czyt. mekintoszami) lub popularnie maczkami. Mac OS X jest systemem grafi cznym, co oznacza, że do komunikowania się użyt- kownika z komputerem wykorzystywane są okna, ikony i listy poleceń noszące nazwę menu. Zanim pojawiły się systemy grafi czne, użytkownik musiał znać na pamięć każde polecenie i ręcznie wpisywać je bardzo dokładnie na czarnym zwykle ekranie. Dzisiaj taki sposób pracy nazywa się pracą w trybie tekstowym lub w trybie konsoli i przez fachowców uznawany jest za najbezpieczniejszy. Przykład ekranu z systemem w trybie konsoli pokazano na rysunku 3.1. Rysunek 3.1. Okno systemu MS-DOS, który nie jest systemem grafi cznym Na płycie DVD dołączonej do podręcznika możesz zapoznać się z opisem programów z pakietu OpenOffi ce.org, w skład którego wchodzą: edytor grafi ki Draw, edytor tekstu Writer, arkusz kalkulacyjny Calc, program do tworzenia prezentacji Impress oraz program do tworzenia baz danych Base. Więcej na dvd 43 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Zapamiętaj Oprogramowanie Oprogramowanie (ang. software) to zbiór instrukcji oraz zinte- growanych z nimi danych umożliwiających komputerowi realiza- cję wyznaczonych zadań. Rolą oprogramowania jest przetwa- rzanie danych w określonych przez twórcę kolejności i zakresie. Na ekranie każdego systemu grafi cznego zobaczysz podobne obiekty. Mogą być inaczej rozmieszczone, ładniejsze lub brzydsze grafi cznie, ale pełnią analogiczne funkcje. Na rysunku 3.2 zaznaczono strzałkami odpowiadające sobie obiekty w sy- stemach Mac OS X i Windows XP. Rysunek 3.2. Porównanie elementów ekranu systemów Windows XP i Mac OS X Zapamiętaj Instalacja programu (na maku) Instalacja programu polega na umieszczeniu plików programu na dysku twardym komputera (domyślnie w teczce Programy). Zazwyczaj można także uruchamiać programy bez instalacji wprost z dysku zewnętrznego lub pamięci flash. Dotyczy to nawet tak dużych aplikacji jak MS Offi ce. Niektóre programy wyposażone są w specjalny instalator — nie tylko kopiują pliki na dysk, ale również wprowadzają niezbędne zmiany w usta- wieniach systemowych. 44 Na co dzień oprócz systemu operacyjnego wykorzystujemy programy zwane na- rzędziowymi. Niektóre są dostarczane wraz z systemem, inne trzeba dodatkowo za- instalować. Można wśród nich wyróżnić między innymi: • edytory tekstów, umożliwiające pisanie tekstu; • arkusze kalkulacyjne, pozwalające wykonywać obliczenia i nadawać im . 3 ł a i z d z o R formę tabel; • programy multimedialne, służące do tworzenia grafiki i obróbki zdjęć, słuchania i komponowania muzyki, oglądania i montażu filmów itp.; • klienty usług internetowych, umożliwiające korzystanie z zasobów internetu. Pamiętaj, że instalowanie programów bez ważnej licencji albo niezgodnie z jej za- pisami jest piractwem komputerowym. Przed rozpoczęciem każdej instalacji najpierw więc uważnie przeczytaj licencję. W pracowni szkolnej uzyskaj zgodę nauczyciela. Odpowiedz na pytania 1. Jaką funkcję w komputerze pełni system operacyjny? 2. Jaką wielkość (objętość) ma płyta instalacyjna systemów MS Windows i Mac OS X? 3. Jakie znasz systemy operacyjne? Kto jest ich producentem? 4. Ile czasu upływa od momentu włączenia komputera do jego pełnej gotowości do pracy? Sprawdź. 5. Jaka wersja systemu operacyjnego jest zainstalowana na szkolnych komputerach? 6. Co oznaczają w języku angielskim słowa soft, hard i ware? 7. Jakie znasz programy do przeglądania zdjęć, słuchania muzyki, przeglądania stron internetowych, edycji tekstu? 3.2. Pierwsze spojrzenie na ekran Logowanie Ten sam komputer może być użytkowany przez kilka osób. Aby zabezpieczyć ich pry- watność, stosuje się system kont, do których dostęp chroniony jest hasłem. Dzięki temu jeden użytkownik nie może oglądać plików drugiego bez znajomości jego hasła. 45 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Zapamiętaj Konto użytkownika Konto użytkownika (ang. user’s account) to w systemach kom- puterowych zbiór zasobów (plików, katalogów) i uprawnień (praw dostępu, praw do wykonywania czynności) przypisanych danemu użytkownikowi. Konto ma unikalną nazwę (ang. login) i hasło (ang. password). Rozróżniamy cztery rodzaje kont: su- peradministracyjne (ang. root), użytkownika zaawansowanego (administratora), zwykłego użytkownika i gościa. Konta w systemie zakłada osoba do tego uprawniona, nazywana administratorem komputera. Kto może nim być? Każdy. Ty także. Wystarczy, że podczas zakładania konta dla Ciebie zaznaczona zostanie opcja Pozwól użytkownikowi administrować komputerem. Powstanie wtedy tzw. konto administracyjne. Zapamiętaj Administrator systemu Administrator systemu (ang. administrator, admin) to osoba odpowiedzialna za konfigurację i sprawne działanie systemu. Ma większe prawa niż pozostali użytkownicy. Co prawda, nie zna ich haseł, nie może więc oglądać ich plików, ale może im na- dawać lub odbierać uprawnienia. Faktycznie „administrator” to raczej konto istniejące w systemie niż jakiś człowiek, choć potocznie inaczej się to rozumie. W każdym systemie musi być co najmniej jedno takie konto. Administratorów tego samego komputera może być wielu, ale zawsze powinny to być osoby odpowiedzialne. Dlatego nigdy nie należy zdradzać swojego hasła innym użytkownikom. Gdyby zdarzyło Ci się na przykład uruchomić program, który zawiera wirusa, to aby mógł on uszkodzić pliki ważne dla systemu, musiałby posłużyć się hasłem administracyjnym. Pewnie nawet zapyta Cię o nie. Ale Ty nie znasz hasła admina, więc i wirus go nie pozna. Czasami więc lepiej nie wiedzieć wszystkiego. Zapamiętaj Logowanie do systemu Logowanie do systemu (ang. login process) to czynność uwie- rzytelnienia (sprawdzenia) polegająca na wprowadzeniu nazwy użytkownika i skojarzonego z nią hasła w celu rozpoczęcia używania komputera. A skąd komputer wie, kto go w danej chwili użytkuje — zwykły użytkownik czy na przy- kład administrator? Decyduje o tym moment logowania. Musisz wówczas podać nazwę użytkownika (lub wybrać ją z listy) i wpisać hasło, które zostało ustalone podczas 46 zakładania konta (rysunek 3.3). W wyjątkowych przypadkach hasło może być puste (konto może nie mieć hasła), ale nie jest to zalecane, chyba że będzie to konto o wy- jątkowo ograniczonych możliwościach, czyli na przykład konto gościa. . 3 ł a i z d z o R Rysunek 3.3. Ekran logowania do systemu z listą zarejestrowanych użytkowników Po założeniu konta w systemie użytkownik otrzymuje do swojej wyłącznej dys- pozycji miejsce na dysku (katalog) zwane katalogiem domowym (teczką domową) (rysunek 3.4). Może tam umieszczać dokumenty, zdjęcia, muzykę itp. Tylko on ma do nich dostęp. Rysunek 3.4. Katalogi domowe zarejestrowanych użytkowników Każdy użytkownik ma własną teczkę domową. Wszystkie one znajdują się w kata- logu Użytkownicy. Teczka domowa aktualnie zalogowanego użytkownika oznaczona jest domkiem. Jeżeli natomiast zajrzysz do cudzego katalogu domowego, zobaczysz znaki zakazu (rysunek 3.5), oznaczające, że nie masz uprawnień, by przeglądać zasoby innego użytkownika. Pliki i katalogi mają bowiem przypisane tzw. uprawnienia (przywileje), określające, kto i co może z nimi robić. Ty nie masz uprawnień do oglądania rzeczy przechowywanych w teczkach domowych innych użytkowników i oni podobnie nie mogą oglądać Twoich. 47 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Rysunek 3.5. Porównaj, czym różni się zawartość Twojej teczki domowej od zawartości teczki innego użytkownika Wylogować się możesz w każdej chwili. Na pewno nie należy pozostawiać bez opieki komputera w stanie zalogowanym. Odpowiednie polecenie do wylogowania znajdziesz w menu z jabłuszkiem w lewym górnym rogu ekranu (rysunek 3.6). Jabłuszko to jest prawie zawsze widoczne. Masz do wyboru m. in. polecenie wyłączenia maczka, jego ponownego uruchomienia lub uśpienia. Rysunek 3.6. Polecenia dostępne w menu z jabłuszkiem Wylogowanie powoduje powrót do ekranu logowania. Nie należy mylić wylogowania się z wyłączeniem komputera, które powoduje całkowite zamknięcie systemu. Zapoznanie z biurkiem Gdy uruchomisz komputer, na którym zainstalowany jest system grafi czny, i zalogujesz się jako zwykły użytkownik, na ekranie pojawią się niewielkie obrazki na kolorowym tle i wskaźnik sterowany ruchami myszy. Obrazki noszą nazwę ikon lub znaczków, kolorowe tło to tapeta, a cały ekran określany jest jako biurko lub pulpit (rysunek 3.7). 48 . 3 ł a i z d z o R Rysunek 3.7. Wygląd biurka w systemie Mac OS X Leopard U góry ekranu zobaczysz pasek menu (rysunek 3.8). Po prawej jego stronie znaj- dziesz małe ikony zwane menuletami, które zapewniają szybki dostęp do opcji sy- stemu lub uruchomionych aplikacji. Na dole ekranu zobaczysz coś, co nazywa się Dock (rysunek 3.9), ponieważ, jak statki w porcie, dokują tam zminiaturyzowane okna i znaczki programów. Rysunek 3.8. Górna część ekranu z paskiem menu widocznym prawie zawsze Rysunek 3.9. Dock — odpowiednik paska zadań znanego z systemu MS Windows 49 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Jeśli brakuje Ci miejsca na ekranie, możesz schować Docka, wciskając klawisze Alt+Jabłko+D lub wybierając odpowiednie polecenie z menu Jabłko/Dock. W Docku użytkownik umieszcza ikony często używanych aplikacji, do których chce mieć szybki dostęp. Każdy uruchomiony program także umieści tam swoją ikonę. Pod znaczkiem włączonego programu zawsze widnieje czarny trójkąt. Tak więc w danej chwili masz tyle uruchomionych aplikacji, ile trójkątów w Docku. Dbaj, aby nie było ich zbyt wiele, czyli wyłączaj programy, z których nie masz zamiaru korzystać. Zapamiętaj Zbyt duża liczba uruchomionych jednocześnie aplikacji może bardzo spowolnić działanie komputera. Zapoznanie z ikonami Zapamiętaj Ikona Ikona, znaczek (ang. icon) to mały obrazek symbolizujący okre- ślony zasób systemu: dysk, program, dokument, katalog, funk- cję. Ikony dzięki różnorodnym kształtom i kolorystyce ułatwia- ją wzrokową orientację podczas przeszukiwania zasobów, jak również odnajdywanie funkcji, programów i dokumentów. Dwu- krotne kliknięcie ikony powoduje zazwyczaj otwarcie symboli- zowanej przez nią rzeczy. W systemie Mac OS X ikony są płyn- nie skalowane od bardzo małych (16 na 16 punktów) do wręcz olbrzymich (128 na 128 i większych). Mac OS X pozwala przy- porządkować własną ikonę dowolnej rzeczy. W prawym górnym rogu biurka zawsze wyświetlana jest ikona dysku, z którego na- stąpił start systemu. Inaczej niż w systemach Windows, nie ma wirtualnego znaczka Mój komputer. W systemie Mac OS X każdy dysk przyłączony (włożony) do komputera bezpośrednio czy poprzez sieć jest symbolizowany odpowiednim znaczkiem na biurku po prawej stronie ekranu. Mówiąc precyzyjniej, widoczny na ekranie znaczek dysku oznacza, że system jest przygotowany do jego obsługi — dysk jest zamontowany (rysu- nek 3.10). Jeżeli na przykład w napędzie nie ma płyty, nigdzie nie znajdziesz jej ikony. Dzięki temu nie występuje sytuacja, że użytkownik próbuje uzyskać dostęp do zasobu, który jest w tej chwili fizycznie nieobecny. Aby odmontować dysk, przenieś jego znaczek do kosza lub w odniesieniu do niego użyj polecenia Wysuń (rysunek 3.11). Jeżeli w pewnym momencie odmontujesz dysk, system przestanie go obsługiwać, mimo iż fizycznie nadal może być podłączony do komputera. 50 . 3 ł a i z d z o R Rysunek 3.10. Znaczki dysków fi zycznie podłączonych do maczka wyświetlane są bez- pośrednio na biurku Zapamiętaj Rysunek 3.11. Ikony dysków widoczne bezpośrednio na biurku są też wyświetlane na pasku bocznym każdego otwartego okna Nie wolno odłączać fi zycznie dysków zewnętrznych, zanim nie odmontujesz ich w systemie. Grozi to uszkodzeniem da- nych na dysku. Zanim zatem wyjmiesz pendrive z gniazda USB, najpierw go odmontuj! Zapamiętaj Na biurku powinien panować porządek, ponieważ jego wygląd świadczy o właścicielu. Liczbę ikon należy ograniczyć do mini- mum. Nigdy nie zostawiaj na pulpicie ważnych dokumentów. Praca ze skrótami Jeżeli bezwzględnie potrzebujesz mieć dostęp do dokumentu czy programu wprost z biurka, należy wykorzystać do tego skrót zwany na maczku pseudonimem. Gdy klikniesz dwukrotnie taki skrót, otworzy się dokładnie ta rzecz, do której on prowadzi. Nie zauważysz żadnej różnicy. Ale gdyby ktoś Ci skasował taki skrót z biurka, oryginał rzeczy pozostanie nienaruszony na dysku. 51 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Zapamiętaj Skrót, czyli pseudonim Skrót, pseudonim (ang. shortcut) to obiekt, który zastępuje oryginał dowolnego zasobu systemowego. Jego otwarcie powo- duje wywołanie oryginału. W działaniu nie ma żadnej różnicy między skrótem do rzeczy a nią samą. Skrót zajmuje bardzo mało miejsca na dysku i do jednego zasobu może prowadzić dowolna liczba skrótów (rysunek 3.12). Rysunek 3.12. Znaczek skrótu Skróty tworzy się bardzo łatwo. Mogą prowadzić do wybranej aplikacji, dokumentu, teczki czy nawet katalogu znajdującego się na dysku innego maczka. Charakterystyczną cechą ikony skrótu jest mała czarna strzałka w lewym dolnym rogu. Przykład Przykład 3.1 Utwórz na biurku skrót prowadzący do dysku twardego, którego ikona widnieje prawdopodobnie w prawym górnym rogu ekranu Twojego maczka. Złap ikonę dysku, wciskając lewy przycisk myszy, i przesuń ją kilka centymetrów po ekranie. Nie zwalniaj jeszcze przyci- sku. Wciśnij klawisze Alt+Jabłko. Obok przeciąganej ikony poja- wi się strzałka. Zwolnij przycisk myszy, a dopiero potem zwolnij klawisze. Taki sposób postępowania ze znaczkami jest często nazywany przeciąganiem (po angielsku tę technikę nazywa się drag and drop — przeciągnij i upuść). Zmiana wyglądu biurka Wygląd biurka możesz dostosować do własnych upodobań, zmieniając tapetę, wiel- kość ikon czy położenie Docka. Pamiętaj jednak, że kolorystyka tapety powinna być stonowana, by nie męczyć oczu, a znaczki niezbyt wielkie, by nie zajmowały całego biurka. Aby dostosować wygląd biurka, z menu Jabłko w lewym górnym rogu ekranu wybierz komendę Preferencje systemowe. W oknie, które się pojawi, kliknij znaczek podpisany Wygaszacz ekranu. Dalej pewnie już sobie poradzisz. Zmień tapetę biurka. 52 Pliki i katalogi Zapamiętaj Plik Plik (ang. file) to zapisany w pamięci zewnętrznej komputera zbiór danych o określonym rozmiarze i stanowiący logiczną całość. Plikiem jest zarówno dokument tekstowy lub graficzny, jak i zapamiętany rezultat gry komputerowej. Każdy plik musi mieć niepowtarzalną nazwę w danym folderze. . 3 ł a i z d z o R Na dysku komputera są tysiące plików. Gdyby ich logicznie nie pogrupować, zrobiłby się olbrzymi bałagan. Podobnie jak papierowe dokumenty umieszczamy dla porządku w segregatorach, tak pliki składujemy w katalogach, które na maczku nazywane są teczkami. Zapamiętaj Folder, czyli teczka Folder, katalog, teczka (ang. folder) to pewien logiczny obiekt, ułatwiający organizację plików na nośnikach pamięci. Katalog może zawierać pliki lub kolejne katalogi. Można powiedzieć, że katalog to pojemnik na pliki (lub inne katalogi), pozwalający je grupować. Dzięki takiemu rozwiązaniu nie trzeba składować wszystkich obiektów bezpośrednio w katalogu głównym systemu plików na dysku. Gdy dwukrotnie klikniesz ikonę dysku Macintosh HD, otworzy się okno ukazujące zawartość dysku startowego, a dokładniej jego katalogu głównego. Standardowo zawiera on 4 teczki: Biblioteki (tu znajdują się dodatkowe pliki potrzebne do pracy systemu), Programy (to domyślne miejsce instalacji wszystkich aplikacji), System (zawiera pliki stanowiące rdzeń systemu), Użytkownicy (miejsce na teczki domowe i pliki udostępniane innym). Niektóre z plików na dysku są programami (rysunek 3.13), które po uruchomieniu potrafią wykonać pewne czynności, jakie przewidział ich twórca. Jeśli program do swojego działania wykorzystuje zalety systemów graficznych, nazywamy go aplikacją. To odróżnia je od innych programów, które nie wyświetlają okien i nie umożliwiają korzystania z myszy. Aplikacjami na maczku są na przykład edytor tekstu TextEdit, arkusz kalkulacyjny MS Excel, program graficzny Paintbrush czy gra w szachy Chess. 53 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Rysunek 3.13. Wygląd ikon sugeruje, z jakiego rodzaju obiektem mamy do czynienia Zapamiętaj Aplikacja Aplikacja (ang. application) to program użytkowy oferujący określoną funkcjonalność i wymagający do swego działania obecności nadrzędnego środowiska grafi cznego. Ćwicz umiejętności Ćwiczenie 1. Włóż pendrive do portu USB. Przenieś do kosza jeden z plików, jaki masz tam zapisany. Nie obawiaj się. Wyjmij pendrive i podłącz go do innego maczka. Zajrzyj do kosza systemowego na tymże maczku. Nic nie zginęło? Ćwiczenie 2. Utwórz na biurku skrót do programu Kalkulator. Program ten znajdziesz, wchodząc do katalogu Programy. Ćwiczenie 3. Naciśnij kombinację trzech klawiszy Opcja+Polecenie+Wysuń. Przedy- skutuj z kolegą uzyskany efekt. Ćwiczenie 4. Zmień ustawienia biurka, tak by wyglądało ono jak na komputerze kolegi lub koleżanki. Ciekawostka W systemie Mac OS X obok większości poleceń dostępnych w menu po ich prawej stronie wypisane są tzw. skróty kla- wiaturowe. Informują one, jakie klawisze należałoby nacisnąć, aby uzyskać ten sam efekt, co przez klikanie w menu. Ćwiczenie 5. Rozszyfruj, o jakie klawisze chodzi, gdy w menu obok poleceń widnieją symbole z rysunku 3.14. 54 Rysunek 3.14. Symbole w menu oznaczające skróty klawiaturowe . 3 ł a i z d z o R Ćwiczenie 6. Zmień wygląd pulpitu tak, aby znaczki na biurku były bardzo duże. Aby dokonać tej sztuczki, kliknij biurko, po czym naciśnij klawisze Jabłko+J. Zobaczysz okno zmiany ustawień (rysunek 3.15). Rysunek 3.15. Okno, w którym można zmienić ustawienia biurka lub katalogu Odpowiedz na pytania 1. Jakie korzyści odniesiesz, tworząc na biurku pseudonim wypracowania, które zapisane jest w teczce z dokumentami? 2. Otwórz obrazek Macintosh HD/Użytkownicy/Domek/Witryny/images/macosx logo. Czy potrafi sz teraz powiedzieć, co informatyk ma na myśli, mówiąc „ścieżka dostępu do pliku”? 3. Jakiej wielkości jest skrót (ile ma kB), który utworzony został w punkcie pierwszym? 4. Po czym poznasz, czy wybrana ikona oznacza plik, dokument, katalog czy program? 5. Czy możesz na swoim biurku umieścić ikony po lewej stronie, tak jak w systemie Windows? Gdzie jest kosz na śmieci? 55 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum 3.3. Okna systemu Mac OS X Cechą charakterystyczną systemów gra- fi cznych są okna i rozwijane listy poleceń. Za wyświetlanie okien na biurku odpowia- da program Finder (w systemie Windows jego odpowiednikiem jest Eksplorator). Uruchamia się on automatycznie podczas startu systemu. Bez niego nie jest możliwa praca z użyciem myszy i okien, dlatego nie można go wyłączyć w normalny sposób. Budowa systemowego okna Na rysunku 3.16 przedstawione jest typowe okno w Mac OS X. Trzy kolorowe kuleczki w lewym górnym rogu służą do sterowania oknem: czerwona zamyka okno, żółta — minimalizuje je do Docka, a zielona — dopasowuje wielkość okna do zawartości. Rysunek 3.16. Budowa okna w systemie Mac OS X Szary przycisk w prawym górnym rogu okna przełącza je w tryb oszczędny. Pocią- gając za prawy dolny róg okna, możesz zmieniać jego wielkość. W dolnej części okna wyświetlane są dodatkowe informacje systemowe. System Mac OS X jest bardzo elastyczny. Użytkownik z łatwością może dosto- sować do swoich upodobań na przykład położenie i liczbę przycisków widocznych w górnej części okna na pasku narzędzi. Wystarczy w tym celu wybrać polecenie 56 Widok/Dostosuj pasek narzędzi... i z palety (rysunek 3.17), która zostanie wyświetlona, stworzyć własny zestaw przycisków, stosując metodę przeciągnij i upuść. W taki sam sposób na pasku można umieszczać znaczki często używanych programów. Sam pasek pełni jeszcze jedną funkcję — chwytając go, możemy przesuwać okno po ekranie. . 3 ł a i z d z o R Rysunek 3.17. Okno przygotowane do modyfi kacji paska narzędzi Lewa część okna, czyli pasek boczny (rysunek 3.18), jest również łatwa w konfi - guracji. Umieszczamy w niej odsyłacze do miejsc na dysku, które często odwiedzamy i chcielibyśmy mieć pod ręką. Podobnie jak poprzednio wystarczy znaczek wybranej teczki (np. z grami) przesunąć nad pasek i tam upuścić. Rysunek 3.18. Umieszczanie teczek na pasku bocznym. W pierwszym przypadku pojawi się nowa pozycja na pasku, w drugim teczka Obrazki trafi do teczki Dokumenty 57 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Praca z wieloma oknami Bardzo często podczas pracy w systemie graficznym na ekranie mamy otwartych wiele okien. W każdym momencie tylko jedno z nich może być aktywne, a polecenia użytkownika zawsze dotyczą tylko aktywnego okna. Mac OS X oferuje kilka funkcji pomagających w szybkim przełączaniu się między nimi. Aby je wypróbować, zaaran- żujmy sytuację na biurku. Wciśnij klawisz Jabłko i nie puszczaj (pozwoli to na otwarcie kilku okien jedno- cześnie). Dwukrotnie kliknij kolejno Macintosh HD, Użytkownicy, teczkę z domkiem. Teraz puść klawisz. Odszukaj w Docku ikonę podpisaną Safari i kliknij ją. Kiedy otworzy się okno programu, naciśnij na klawiaturze Jabłko+N (skrót ten oznacza polecenie Nowe okno). Teraz sprawdź funkcje systemowe ukryte pod klawiszami funkcyjnymi, naciskając: • klawisz F9 — rozmieszcza wszystkie okna tak, by każde było w całości widoczne; • klawisz F10 — działa podobnie do F9, ale dotyczy okien tylko jednej, obecnie aktywnej aplikacji; • klawisz F11 — rozsuwa okna na zewnątrz, by umożliwić dostęp do rzeczy na biurku. Uruchamianie programów Twórcy systemu Mac OS X doszli do wniosku, że przeciętny użytkownik uruchamia na co dzień nie więcej niż kilkanaście aplikacji. Tak powstał pomysł rezygnacji z wielopoziomowego menu, takiego jak menu Start w Windows, i zastąpienia go Do- ckiem, który pomieści kilkadziesiąt ikon programów. Wystarczy pojedyncze kliknięcie którejkolwiek z nich, by uruchomić odpowiedni program. Kliknięta ikona zaczyna wówczas podskakiwać niczym piłeczka pingpongowa. Jeżeli nie znajdziesz w Docku interesującej Cię aplikacji, poszukaj jej w teczce Programy i przeciągnij nad Dock, umieszczając między innymi ikonami. Usuwanie znaczków z Docka jest równie proste. Złap niechciany znaczek, podnieś ponad Dock i upuść. Puff i już go nie ma. Dlaczego „puff”? Przekonaj się sam. Zapamiętaj Ikony w Docku to jedynie swego rodzaju skróty do aplikacji, które w rzeczywistości znajdują się w teczce Programy. Usu- wając je z Docka, niczego nie kasujesz. Gdybyś chciał umieścić w Docku katalog, możesz to zrobić tylko po prawej stronie linii dzielącej Dock na dwie części. 58 . 3 ł a i z d z o R Ćwicz umiejętności Ćwiczenie 1. Przejdź do teczki Programy, na przykład korzystając z kombinacji Shift+Jabłko+A lub wybierając odpowiednie polecenie z menu Idź. Uruchom aplikacje iCal, Kalkulator i TextEdit. Przełączaj się między uruchomionymi programami: • klikając kolejno w Docku znaczki włączonych aplikacji; • wciskając wielokrotnie klawisz Tab i przytrzymując cały czas klawisz Jabłko (rysunek 3.19); • używając klawisza F9 i klikając myszą kolejne okna. Zwróć uwagę, jak w trakcie klikania zmienia się napis w menu na prawo od symbolu jabłka. W Mac OS X, inaczej niż w Windows, menu jest zawsze tylko jedno. Pozwala to zaoszczędzić miejsce na ekranie. Przełączając się między programami, powodujesz, że pasek menu dynamicznie się zmienia i pokazuje zawsze polecenia tylko aktywnego programu. Kliknięcie gdziekolwiek w biurko powoduje, że aktywnym programem staje się Finder. Rysunek 3.19. Kombinacja klawiszy Jabłko+Tab umożliwia szybkie przechodzenie między oknami programów Ćwiczenie 2. Zakończ działanie wszystkich programów uruchomionych w poprzednim ćwiczeniu. Aby to zrobić, nie wystarczy zamknięcie okna każdego z nich — takie działanie przyniesie pożądany efekt jedynie w przypadku Kalkulatora. Masz trzy wyjścia: • uaktywnij wybrany program i w menu z jego nazwą wybierz ostatnie polecenie; • uaktywnij wybrany program i wciśnij Jabłko+Q; • przytrzymaj przez sekundę wciśnięty przycisk myszy na ikonie wybranego programu w Docku i wybierz polecenie zakończenia jego pracy. 59 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Ćwiczenie 3. Utwórz w Docku obok kosza przycisk START podobny jak w Windows. W tym celu przeciągnij tam teczkę Programy i upuść. Możesz też spreparować specjalną teczkę zawierającą skróty do wybranych rzeczy na dysku. Wiesz już, jak to zrobić? Spróbuj uzyskać jak najwierniejszą replikę prawdziwego menu START. Ćwiczenie 4. Sprawdź, jakie bezpłatne gry (tzw. freeware), które mógłbyś zainstalować na swoim komputerze, znajdują się na stronie internetowej http://www.pure-mac.com/board.html. Spróbuj pobrać jedną z nich i zagrać. Odpowiedz na pytania 1. Czy można wyrzucić z Docka znaczek kosza lub ikonę Findera? Czy można wyrzucić z Docka znaczek uruchomionego programu? 2. Czy można znaczek programu umieścić w prawej części Docka obok kosza? 3. Co się wydarzy, gdy spróbujesz wyrzucić linię dzielącą Dock? 4. Czy można umieścić w Docku dwa razy znaczek tej samej aplikacji? 5. Co się stanie, gdy spróbujesz umieścić w Docku całe okno? Sprawdź. 6. Czy można zajrzeć do teczki Dokumenty w katalogu domowym innego użytkownika? A czy można przeglądać zawartość jego teczki Publicznej? 7. Jak prawidłowo zakończyć pracę całego systemu? 3.4. Operacje na plikach i katalogach Pliki i katalogi należy przechowywać logicznie uporządkowane ze względu na ich mno- gość na dysku. Każdy użytkownik ma w teczce domowej katalogi przeznaczone na dokumenty, obrazy, filmy, muzykę i stronę internetową. Oczywiście możesz zapisać zdjęcie także w innym miejscu, ale pamiętaj, że wiele programów domyślnie korzysta właśnie z tych folderów i zachowanie porządku ułatwi Ci pracę z nimi. Nazwa powinna sugerować, jaka jest zawartość pliku czy katalogu. Pomoże Ci to szybko odszukać plik zapisany kilka dni wcześniej. Postaraj się nie używać w na- zwach plików i katalogów specyficznych znaków narodowych (ą, ę, ś, ć itd.). Dotąd nie wypracowano na świecie jednolitego standardu kodowania takich znaków i może Cię spotkać przykra niespodzianka podczas przenoszenia plików między komputerami z odmiennymi systemami operacyjnymi. 60 Foldery i pliki tworzą hierarchiczną, drzewiastą strukturę (rysunek 3.20). Rysunek 3.20. Struktura drzewiasta teczki domowej . 3 ł a i z d z o R Zapisywanie pliku Gdy pracujesz z jakimś dokumentem, musisz zachować efekty swojej pracy. Służą do tego polecenia Zachowaj lub Zachowaj jako... dostępne w menu Plik. Jeśli plik był już wcześniej zapisany, a teraz tylko chcesz zachować poprawki, wybierz polecenie Zachowaj. Jeśli plik zapisujesz po raz pierwszy, wybierz polecenie Zachowaj jako... Pojawi się okno, w którym dokończysz operację zapisu, podając co najmniej dwie informacje: • jak chcesz nazwać plik, • gdzie na dysku chcesz go umieścić. Wyboru trzeciej informacji, czyli formatu pliku, dokonuje zwykle program. Ale rów- nie dobrze sam możesz wybrać, w jakim formacie chciałbyś zapisać plik (rysunek 3.21). Rysunek 3.21. Jako dojrzały użytkownik nie pozwól, by inni decydowali za Ciebie o formacie zapisu pliku 61 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Rozszerzenia plików Każdy plik ma nazwę. Składa się ona z dwóch części oddzielonych kropką. Pierwsza część nazwy powinna wskazywać zawartość pliku i użytkownik określa ją w sposób dowolny. Drugą część, po kropce, nadaje program, w którym dokonujemy zapisu. Jest to rozszerzenie, które informuje użytkownika i system, czy jest to dokument tekstowy, obraz, fi lm, czy może dźwięk itd. Standardowo system Mac OS X nie pokazuje rozszerzenia. Tymczasem jest ono bardzo ważną cechą pliku, zwłaszcza w MS Windows. Usunięcie rozszerzenia z nazwy spowoduje, że w systemie Windows pojawią się problemy. Ta sama sytuacja na maczku nie musi się skończyć w tak przykry sposób. Natomiast przeniesienie między systemami pliku pozbawionego rozszerzenia raczej na pewno zaowocuje problemami z rozpo- znaniem jego typu. Zapamiętaj Rozszerzenie Rozszerzenie (ang. extension) to część nazwy pliku, która nadawana jest w celu ułatwienia identyfi kacji charakteru pliku. Zazwyczaj system przyporządkowuje każdemu typowi plików program, który domyślnie będzie służył do ich otwierania. Konsekwencją takiego rozwiązania jest to, że pliki tego samego typu symbolizowane są identyczną ikoną (rysunek 3.22). Inne ikony są wyświetlane dla dokumentów tekstowych, inne dla grafi cznych itd. To pozwala już na pierwszy rzut oka zorientować się, z jakim plikiem mamy do czynienia lub jaki program posłuży do jego otwarcia. Rysunek 3.22. Przykłady znaczków charakterystycznych dla wybranych typów plików Atrybuty plików Każdy plik ma pewne właściwości. Aby się dowiedzieć jakie, wyświetl okno informa- cyjne, używając jednego ze sposobów: 1. Kliknij prawym przyciskiem myszy ikonę i wybierz z menu kontekstowego polecenie Informacje. 62 2. Zaznacz kliknięciem myszy wybraną rzecz i wywołaj z menu Findera polece- Rysunek 3.23. Okno informacyjne, jakie można otworzyć dla każdej rzeczy na dysku . 3 ł a i z d z o R nie Plik/Informacje. 3. Użyj kombinacji klawiszy Jabłko+I. Zapamiętaj te trzy sposoby, ponieważ działają w przypadku większości najpo- pularniejszych programów. Z okna właściwości możemy odczytać typ pliku, jego lokalizację i rozmiar, na- dać mu kolorową etykietę, a także po- znać datę utworzenia dokumentu, zmie- nić jego atrybuty i uprawnienia do niego (rysunek 3.23). Tworzenie katalogów Aby utrzymać porządek na dysku, pliki gromadzimy w folderach tematycznych. Samo tworzenie folderów nie powinno sprawić trudności. Przykład Przykład 3.2 Utwórz na biurku nowy katalog. Kliknij biurko prawym przyci- skiem myszy i z menu kontekstowego wybierz polecenie Nowy katalog. Możesz też użyć polecenia Plik/Nowy katalog z menu Findera albo wcisnąć kombinację klawiszy Shift+Jabłko+N. Każ- dy z tych sposobów doprowadzi do utworzenia nowego folde- ru. Teraz trzeba nadać mu nazwę — najwygodniej zrobić to natychmiast po utworzeniu, zanim gdziekolwiek klikniesz lub wykonasz inną operację. Zaznaczanie plików, katalogów Aby kopiować lub przenosić pliki i foldery lub ich grupy, trzeba je najpierw zaznaczyć. W tym celu kliknij rzecz, którą chcesz zaznaczyć, lewym przyciskiem myszy. Zazna- czony obiekt zmieni kolor na ciemniejszy. Jak w inny sposób można zaznaczyć pliki lub foldery? Skorzystaj z jednego ze sposobów: • wciśnij lewy przycisk myszy i rozciągnij nad znaczkiem lub ich grupą prosto- kątne zaznaczenie; • aby zaznaczyć sąsiadujące z sobą pliki lub foldery, kliknij pierwszy, przytrzy- maj wciśnięty klawisz Shift, a następnie kliknij ostatni z wybranej grupy; 63 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum • aby zaznaczyć pliki lub foldery znajdujące się w różnych miejscach okna, kliknij pierwszy element, a potem pozostałe, przytrzymując wciśnięty klawisz Polecenie. Kopiowanie, przenoszenie i kasowanie plików, katalogów Pliki i foldery możesz przenosić w inne miejsca, kopiować lub usuwać. Kopiowanie i przenoszenie plików w systemie grafi cznym sprowadza się do przesuwania ikon po ekranie. Zachowanie się komputera w tej sytuacji zależy jednak od tego, czy pracu- jesz z jednym dyskiem, czy z dwoma. Jeśli przesuwasz ikonę wybranej rzeczy pomiędzy katalogami znajdującymi się na różnych dyskach, system zawsze chce kopiować tę rzecz, a do przenoszenia trzeba go zmusić. Gdy poruszasz się w obrębie jednego dysku, jest na odwrót — domyślną operacją jest przenoszenie rzeczy, a kopiowanie trzeba specjalnie wymusić. Kopiowanie (metoda kopiuj/wklej) 1. Kliknij rzecz prawym przyciskiem myszy i wybierz polecenie Kopiuj. 2. Otwórz okno teczki, w której chcesz umieścić tę rzecz, i użyj polecenia Wklej. Kopiowanie (metoda przeciągnij i upuść) 1. Otwórz teczkę z rzeczą do skopiowania i teczkę docelową (na ekranie powinny być widoczne w tym momencie oba okna). 2. Uchwyć rzecz, którą chcesz skopiować, przytrzymaj wciśnięty lewy przycisk myszy i przesuń rzecz nad miejsce docelowe. 3. Jeśli w trakcie przemieszczania rzeczy nie widzisz znaku „+” (rysunek 3.24), to znaczy, że ciągle jesteś w obrębie tego samego dysku, wciśnij więc na klawiaturze klawisz Alt, tak by pokazał się zielony znak plus. 4. Nad miejscem docelowym zwolnij przycisk myszy, a następnie puść ewentual- nie trzymany klawisz Alt. Rysunek 3.24. Mały plus w zielonym kółku oznacza kopiowanie Przenoszenie (metoda przeciągnij i upuść) 1. Otwórz teczkę źródłową i teczkę docelową (na ekranie powinny być widoczne oba okna). 64 2. Uchwyć rzecz i przesuń ją nad teczkę docelową, ciągle przytrzymując wciśnięty lewy przycisk myszy. 3. Jeśli w trakcie przemieszczania rzeczy pojawi się znak „+”, to znaczy, że jesteś już na drugim dysku, wciśnij więc na klawiaturze klawisz Jabłko, tak by plus znikł. 4. Gdy ikona znajdzie się nad folderem docelowym, zwolnij przycisk myszy, a następnie ewentualnie wciśnięty klawisz. . 3 ł a i z d z o R Zapamiętaj 1. Jeśli przesuwasz ikonę rzeczy między oknami, które na- leżą do folderów na tym samym dysku, system domyślnie próbuje wykonać operację przenoszenia. Jeśli folder źródłowy i docelowy znajdują się na dwóch różnych dyskach, system chce wykonać operację kopiowania. 2. Symbol „+” oznacza, że nastąpi kopiowanie, jego brak sygnalizuje, że nastąpi przenoszenie. 3. Przytrzymanie klawisza Jabłko gasi znak „+”, jeśli się pojawił, a Ty chcesz przenieść rzecz. Wciśnięcie klawisza Alt zapala znak „+”, jeśli go brak, a Tobie zależało na skopiowaniu rzeczy. Te same funkcje w MS Windows w podobnej sytuacji pełnią klawisze Shift i Ctrl. Kasowanie rzeczy, które zgromadziliśmy na dysku, sprowadza się do ich umiesz- czenia w koszu. Nie oznacza to jeszcze faktycznego usunięcia z dysku, a jedynie przygotowanie rzeczy do skasowania w przyszłości. Fizyczne kasowanie następuje dopiero wtedy, gdy wydasz polecenie Opróżnij Kosz. Ćwicz umiejętności Ćwiczenie 1. Usuń z bocznego paska okna znaczek dokumentów, przesuwając go poza okno i tam upuszczając. Teraz przejdź do teczki z domkiem i dodaj znaczek teczki z dokumentami do paska bocznego. Ćwiczenie 2. Wybierz jeden ze swoich dokumentów. Skopiuj go na biurko. Pamiętaj, by wykonać kopiowanie, a nie przenoszenie. Otwórz okno informacyjne o skopiowanym pliku. Zaznacz w nim pole Blokada, po czym zamknij okno i wyrzuć plik do kosza. Spróbuj opróżnić kosz. Nie udało się? Wydaj więc polecenie opróżnienia kosza z przy- trzymanym klawiszem Alt. A teraz kosz został opróżniony? 65 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Ćwiczenie 3. Utwórz na biurku katalog Moje_przedmioty. Załóż w nim trzy teczki: Humanistyczne, Scisle, Pozostale. W każdej z nich zapisz plik tekstowy, w którym wypiszesz przedmioty z poszczególnych grup. Odpowiedz na pytania 1. Aby odmontować dysk, można wrzucić jego znaczek do kosza. Istnieją jeszcze trzy inne sposoby uzyskania tego samego efektu. Jakie? 2. Jak zmieni się polecenie Findera Plik/Informacje, gdy w trakcie jego wybie- rania wciśniesz klawisz Alt? Sprawdź. 3. Wymień siedem rozszerzeń plików. Jakiego typu pliki one oznaczają? 4. Ile miejsca na dysku zajmuje pusta teczka? Ile miejsca na dysku zajmuje skrót? 5. W jaki sposób odzyskać plik wyrzucony do kosza? 3.5. Wyszukiwanie rzeczy w systemie Wśród tysięcy plików na dysku nie jest łatwo odnaleźć ten akurat potrzebny. Dlatego każdy system dysponuje mechanizmami wyszukiwawczymi. Aby odnaleźć rzecz, możesz posłużyć się poleceniem Znajdź z menu Plik Findera lub jeszcze lepiej narzędziem Spotlight, którego znaczek w postaci lupy znajduje się na pasku menu w prawym górnym rogu ekranu. Okno wyszukiwania, jakie pojawi się po wybraniu polecenia Plik/ Znajdź, przedstawia rysunek 3.25. Rysunek 3.25. Okno wyszukiwania, jakie pojawi się po wybraniu polecenia Plik/Znajdź W okienku z lupą, znajdującym się w prawym górnym rogu, wpisujesz szukaną frazę. Możesz zdecydować, jakie zasoby należy przeszukać: cały komputer czy tylko teczkę domową. Możesz ponadto ustalić, czy poszukiwania mają być przeprowadzone jedynie 66 w nazwach plików, czy łącznie z przeglądaniem ich zawartości, oraz określić rodzaj rzeczy, datę utworzenia i inne cechy charakterystyczne. Obok każdego kryterium widnieją dwa okrągłe przyciski. Przycisk „ + ” pozwala dodawać kolejne opcje wyszu- kiwania, przycisk „ − ” umożliwia rezygnację z wybranego kryterium. Wyszukiwanie odbywa się na bieżąco podczas ustalania kolejnych opcji. Podczas wyszukiwania plików można używać tzw. znaków wieloznacznych: *, ?. Znak * zastępuje dowolny ciąg znaków i cyfr. Szukając pliku tekstowego, możesz wpisać: *.txt, co poinformuje komputer, że chodzi Ci o wszystkie pliki o dowolnej nazwie, które mają rozszerzenie .txt (czyli pliki tekstowe). Znak ? zastępuje tylko jeden dowolny znak. Jeśli wpiszesz macz??.jpg, komputer wyszuka wszystkie pliki, których nazwa składa się z sześciu znaków, zaczyna się od „macz”, i ma rozszerzenie .jpg (a więc chodzi o zdjęcia). System wyszuka więc na przykład pliki maczki.jpg, maczek.jpg, ale być może także maczać.jpg. . 3 ł a i z d z o R Przykłady użycia znaków wieloznacznych *.pdf temat.* m*.* zadanie??.rtf — — pliki o dowolnej nazwie z rozszerzeniem .pdf; — pliki o nazwie temat, których rozszerzenie jest nieistotne; pliki o nazwie rozpoczynającej się na literę m i obojętnym — rozszerzeniu; pliki o nazwie zadanie plus dwa nieznane znaki i z rozszerzeniem .rtf; ???.* — pliki o trzyliterowej nazwie z nieznanym rozszerzeniem. Do szybkiego wyszukiwania plików warto użyć narzędzia Spotlight, które jest bardzo proste w użyciu. Wystarczy kliknąć znaczek tego na- rzędzia (lupa w prawym górnym rogu ekranu) i wprowadzić szukane hasło, po czym odczekać małą chwilę, by wyświetliła się lista trafi eń (ry- sunek 3.26). Jeśli lista jest długa, trzeba kliknąć polecenie Pokaż wszystkie, co spowoduje wyświetlenie wy- ników w osobnym oknie. Bezpośrednie kliknięcie nazwy rzeczy na liście trafi eń powoduje otwarcie wskazanego pliku lub teczki. Jeżeli nie chcesz otwierać tej rzeczy, a jedynie zobaczyć, gdzie jest zapisana na dysku, przytrzymaj klawisz Jab- łko podczas klikania. Rysunek 3.26. Rozwijana lista trafi eń narzędzia Spotlight 67 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Mechanizm wyszukiwania w Mac OS X pozwala na inteligentne wyszukiwanie nie tyl- ko w nazwach rzeczy, lecz także w ich zawartości. Oznacza to, że po wpisaniu do- wolnego wyrazu zostaną wyszukane wszystkie pliki zawierające to słowo nie tylko w nazwie, lecz także w treści. System przejrzy nawet Twoją pocztę i wyświetli listy, w których poszukiwane słowo wystąpiło. Przykład Przykład 3.3 Przećwicz korzystanie ze Spotlighta. Otwórz program TextEdit. Wpisz w nim zdanie: „Mam na imię...”. Oczywiście zamiast kropek podaj swoje imię. Spróbuj zamknąć okno. Program zapyta, czy zachować dokument. Odpowiedz, że tak, i zapisz go w swoich dokumentach pod przypadkową nazwą, na przykład pbkgszwfdt. Zakończ działanie programu, naciskając Jabłko+Q. Teraz zobaczymy, czy Spotlight znajdzie nasz plik. Kliknij lupę w prawym górnym rogu ekranu i wpisz swoje imię. Czy na liście w cudowny sposób pojawił się plik o dziwnej nazwie? W systemie Mac OS X oprócz zwyczajnych katalogów możesz tworzyć katalogi inteligentne. Co prawda nie przechowują one prawdziwych plików (choć dla Ciebie będzie to i tak niezauważalne), ale za to ich zawartość dynamicznie się zmienia i zawsze jest aktualna. Jeśli nagle pojawi się nowy plik pasujący do takiego katalogu, automatycznie zostanie do niego dodany. Przykład Przykład 3.4 Utwórz inteligentny katalog. Wybierz z menu Findera polecenie Plik/Nowy inteligentny katalog i ustaw jego kryteria tak, by zawierał wszystkie pliki spośród tych w Twoim katalogu domowym, których rodzaj to obrazek, a wielkość jest większa niż 300 kB. Zachowaj katalog na biurku i zapamiętaj, ile rzeczy zawiera (liczbę tę znajdziesz na dole okna). Teraz naciśnij jednocześnie Shift+Jabłko+3. Usłyszysz pstryknięcie, a na biurku wyląduje zrzut Twojego ekranu. Zajrzyj do inteligentnego katalogu. Czy w cudowny sposób przybyła tam jedna rzecz? 68 Odpowiedz na pytania 1. Jakimi znakami wieloznacznymi możesz się posłużyć przy wyszukiwaniu plików i folderów? 2. Czy skasowanie inteligentnego katalogu grozi utratą plików? Sprawdź. 3. Czy wiesz, jak odnaleźć więcej kryteriów wyszukiwania plików? Jak wyszuki- wać teczki zawierające mniej niż trzy rzeczy? . 3 ł a i z d z o R 3.6. Pakowanie plików — archiwizacja Z dyskami w komputerach już tak jest, że wcześniej czy później zapełnią się i zaczniesz myśleć, jak zaoszczędzić miejsce. Programiści wymyślili wiele sposobów (algorytmów kompresji), by spakować (skompresować) pliki do mniejszych rozmiarów. Jednym z bardziej popularnych formatów jest ZIP. Zarówno Mac OS X, jak i MS Windows potrafi ą go używać bez potrzeby instalowania dodatkowych programów, choć oczywiście wiele aplikacji czyni proces pakowania jeszcze prostszym (rysunek 3.27). Rysunek 3.27. Okno specjalistycznego programu pakującego CocoaZip Zapamiętaj Kompresja danych Kompresja danych (ang. data compression) polega na zmianie sposobu zapisu informacji, tak by uzyskać mniejszą objętość pliku. Rozróżnia się kompresję stratną (stosowaną np. w plikach JPG i MP3) i bezstratną (archiwa ZIP, RAR itp.). Aby skompresować (spakować) jakieś rzeczy, wystarczy je zaznaczyć, nacisnąć prawy przycisk myszy, a następnie z menu kontekstowego wybrać polecenie Kompresuj. Rozpakowywanie jest jeszcze prostsze. Wystarczy, że klikniesz dwukrotnie plik ZIP, a po chwili obok niego pojawi się rozpakowana zawartość. Jeśli chcesz, po rozpako- waniu plik ZIP możesz wyrzucić do kosza — jest już zbędny. 69 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum Dane warto lub trzeba pakować: • przed wysłaniem plików pocztą elektroniczną; • przed kopiowaniem dużej liczby małych plików na pendrive’a (znacznie przyspieszy to proces kopiowania); • podczas udostępniania plików w internecie, w sieci lokalnej czy na zdalnym serwerze. Niektóre typy plików pakuje się lepiej, inne gorzej. Dlaczego? Wynika to z cha- rakteru samego pliku. Na przykład twórcy standardu JPG, obmyślając go, już zawarli w nim ideę kompresowania, aby zdjęcia zajmowały jak najmniej miejsca. Dlatego próba kompresji pojedynczego zdjęcia nie przyniesie znaczących korzyści. Podobnie jest z plikami MP3. Z kolei pliki grafi czne typu BMP czy TIFF pakują się świetnie (plik wynikowy jest nawet kilkakrotnie mniejszy od wyjściowego), ponieważ twórcom tych formatów zależało na jakości obrazu, a wielkością pliku nie zaprzątali sobie głowy. Ćwiczenie 3.1. Znajdź na dysku po jednym pliku JPG, TXT, PDF. Spakuj każdy od- dzielnie. Posługując się oknem informacyjnym, porównaj, ile każdy z plików zajmował miejsca przed kompresją i po niej. 3.7. Ochrona przed wirusami komputerowymi Wirusy komputerowe są pod pewnymi względami podobne do wirusów zagrażających zdrowiu człowieka: wnikają do organizmu, rozprzestrzeniają się i mnożą, nieraz czyniąc poważne szkody. Zarażony chorobotwórczym wirusem człowiek zaraża innych. Również zainfekowany system komputera zaczyna zachowywać się inaczej niż zwykle, wykonuje nieoczekiwane czynności, spowalnia swoje działanie. Nie wszystkie wirusy przejawiają złośliwe zachowania. Większość tworzona jest jedynie dla żartu, a ich działanie ogranicza się do nieszkodliwego psikusa. Ich twórcy po prostu chcą wypróbować swoje umiejętności programistyczne. Sprawdź, jaki program antywirusowy znajduje się na dołączonej do podręcznika płycie DVD. Instalując go na swoim komputerze, poproś o pomoc nauczyciela. Uprze- dzamy Cię jednak, że baza wirusów tego programu w czasie czytania przez Ciebie tych słów może być już przestarzała i należy ją odświeżyć. Więcej na dvd 70 Zapamiętaj Zapamiętaj Wirus komputerowy Wirus komputerowy (ang. computer virus) to najczęściej nie- wielki program, który powiela się bez zgody użytkownika. Do swojej działalności wymaga nosiciela w postaci programu komputerowego, do którego się doczepia, modyfikując jego kod. Wirusy wykorzystują słabość zabezpieczeń systemu oraz niedoświadczenie i beztroskę użytkownika. Wirus może nisz- czyć dane, modyfikować inne pliki, rozsyłać niechciane reklamy i powielać własny kod. Istnieją wirusy pisane w językach skryp- towych podczepiające się pod dokumenty Worda lub arkusze kalkulacyjne. Wirus powiela się i dołącza do innych programów bez zgody użytkownika komputera. . 3 ł a i z d z o R Robak komputerowy Robak komputerowy (ang. computer worm) to samodzielny, samopowielający się program komputerowy, podobny do wirusa komputerowego. Rozprzestrzenia się we wszystkich sieciach podłączonych do zarażonego komputera, wykorzystując luki w systemie lub naiwność użytkownika. Robaki mogą niszczyć pliki, rozsyłać niechcianą pocztę lub pełnić funkcję konia tro- jańskiego, czyli programu, który podszywając się pod przydatne lub ciekawe dla użytkownika aplikacje, dodatkowo uruchamia niepożądane, ukryte przed użytkownikiem funkcje, pozwa- lające na szpiegowanie lub przejęcie kontroli nad systemem przez osoby trzecie. Główna różnica między wirusem a robakiem polega na tym, że wirus potrzebuje nosiciela, robak jest natomiast samodzielny i rozprzestrzenia się poprzez sieć. Profilaktyka antywirusowa Każdy użytkownik komputera powinien pamiętać o podstawowych zasadach właściwego postępowania, które pomogą uniknąć zarażenia systemu wirusami. Oto kilka dobrych rad, do których należy się stosować: • Instaluj tylko programy, co do których masz pewność, że są wolne od wirusów. • Twórz kopie zapasowe swoich dokumentów — Twoje dokumenty to najcenniej- sza rzecz, jaką masz na dysku. • Pod żadnym pozorem nie otwieraj załączników poczty elektronicznej pochodzącej od nieznanych nadawców! To najczęstsza droga zarażenia, powstrzymaj więc ciekawość i skasuj podejrzany list bez jego otwierania. • Zainstaluj program antywirusowy i dbaj, by jego baza wirusów była zawsze aktualna. 71 Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum • Co jakiś czas sprawdź dyski twarde komputera za pomocą skanera antywiru- sowego dostępnego w internecie (tzw. skaner online). • Powstrzymaj ciekawość, by wypróbować programy, które otrzymałeś od kolegi czy koleżanki. • Bądź oryginalny — używaj mniej popularnych systemów i programów, ponieważ twórcy wirusów najchętniej zarażają oprogramowanie najczęściej używane. Z tych też powodów w komputerach Macintosh problem wirusów ma znaczenie marginalne. Jak dotąd znikoma liczba wirusów została napisana na świecie z myślą o tych komputerach. Odpowiedz na pytania 1. Co to jest kompresja i w jakim celu jest wykonywana? 2. Na czym polega różnica między robakiem a wirusem? 3. Co to znaczy, że mamy w systemie konia trojańskiego? 4. Czy wirus może znajdować się w zwykłym liście elektronicznym z pozdrowie- niami od cioci? 5. W jakim celu wirus tak chętnie się rozmnaża? 6. Czy można używać komputera bez zainstalowanego programu antywirusowego? 72
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Informatyka Europejczyka. iPodręcznik dla gimnazjum
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: